Постановление Кабинета Министров Республики Узбекистан, от 31.05.2024 г. № 319
Кучга кириш санаси
10.06.2024
Рус
Eng
Ўзб
O’zb
Рус|Ўзб
Рус|O‘zb
|
Неофициальный перевод ПОСТАНОВЛЕНИЕ КАБИНЕТА МИНИСТРОВ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН Об утверждении правил пользования электрической энергией и природным газом В целях обеспечения исполнения постановления Президента Республики Узбекистан от 13 февраля 2023 года № ПП-54 «О мерах по повышению эффективности государственного контроля в сфере использования топливно-энергетических ресурсов», а также повышения энергоэффективности отраслей экономики и социальной сферы путем эффективного и рационального использования топливно-энергетических ресурсов, дальнейшего усиления контроля за соблюдением потребителями правил пользования электрической энергией и природным газом Кабинет Министров постановляет: 1. Утвердить: Правила пользования электрической энергией согласно приложению № 1, предусматривающие: права и обязанности, а также ответственность потребителей электрической энергии и электроснабжающих предприятий; осуществление государственного контроля за производством, передачей, распределением и потреблением электрической энергии; порядок подключения потребителей к электрическим сетям; порядок осуществления расчетов за электрическую энергию; Правила пользования природным газом согласно приложению № 2, предусматривающие: права и обязанности, а также ответственность потребителей природного газа и газоснабжающих предприятий; порядок определения ежегодной потребности в природном газе; порядок подключения потребителей к газовым сетям; порядок осуществления расчетов за природный газ; рациональное, безопасное использование природного газа и его нормирование. 2. Министерству энергетики Республики Узбекистан совместно с Национальной телерадиокомпанией Узбекистана, Агентством информации и массовых коммуникаций, Советом Министров Республики Каракалпакстан, хокимиятами областей и города Ташкента, а также соответствующими организациями отрасли обеспечить широкое освещение настоящего постановления в средствах массовой информации и социальных сетях. 3. Признать утратившими силу некоторые решения Правительства Республики Узбекистан согласно приложению № 3*. Приложение № 3 приводится на узбекском языке. 4. Министерству энергетики Республики Узбекистан совместно с заинтересованными министерствами и ведомствами в двухмесячный срок привести принятые ими нормативно-правовые акты в соответствие с настоящим постановлением. 5. Контроль за исполнением настоящего постановления возложить на заместителя Премьер-министра Республики Узбекистан А.Ж. Раматова и министра энергетики Республики Узбекистан Ж.Т. Мирзамахмудова. Премьер-министр Республики Узбекистан А. АРИПОВ г. Ташкент, 31 мая 2024 г., № 319 ПРИЛОЖЕНИЕ № 1 к постановлению Кабинета Министров Республики Узбекистан от 31 мая 2024 года № 319 ПРАВИЛА пользования электрической энергией Глава 1. Общие положения 1. Настоящие Правила определяют требования в сфере производства, поставки и потребления электрической энергии. 2. В настоящих Правилах используются следующие основные понятия: аварийный режим — недопустимое отклонение технологических параметров работы объектов электроэнергетики, которое может привести к нарушению надежного функционирования единой электроэнергетической системы и ограничению поставки электрической энергии потребителям; блок-станции — электрические станции потребителей, подключенные непосредственно или через сети потребителей к единой электроэнергетической системе и входящие в систему оперативно-диспетчерского управления; иллюминация и гирлянды — это световые украшения и цепочки ламп, развешанные ресторанами, кафе, барами, предприятиями торговли и обслуживания на окружающих деревьях и конструкциях; присоединенная мощность потребителя — суммарная мощность присоединенных к электрической сети трансформаторов потребителя, преобразующих электрическую энергию в рабочее напряжение, и электродвигателей напряжением выше 1000 В; контрольное снятие показаний (обход) — снятие показаний фактического расхода электрической энергии с прибора учета уполномоченным сотрудником ПТЭС с проведением визуального осмотра целостности установленных пломб и одновременным оформлением соответствующего электронного акта с последующим занесением его в соответствующую базу программного обеспечения. Сведения, полученные через программу Автоматизированной системы контроля и учета электрической энергии (далее — АСКУЭ), не являются обходом; бытовые потребители — население, использующее электрическую энергию для бытовых нужд; майнинг — это деятельность по ведению распределенного реестра данных путем выполнения вычислительных операций, создания и проверки целостности блоков; потребители, которым электрическая энергия поставляется в особом порядке, — особо опасные промышленные предприятия с непрерывным технологическим процессом, отключение электрической энергии в которых может привести к техногенным и аварийным последствиям, здания высших органов государственной власти (Сенат и Законодательная палата Олий Мажлиса Республики Узбекистан, Администрация Президента Республики Узбекистан, Кабинет Министров Республики Узбекистан, Верховный суд и другие), региональные водопроводные управления, организации по теплоснабжению и обеспечению питьевой водой, суды и правоохранительные органы, военные части, центры скорой медицинской помощи и реанимационные отделения государственных медицинских учреждений, метро и аэропорты; контрольные приборы учета — приборы учета, на основании показаний которых определяется расход электрической энергии отдельных цехов, технологических линий, энергоемкого оборудования и отдельной семьи в жилых домах, где проживает несколько семей, используемые для контроля расхода электрической энергии; нерациональное расходование — отсутствие компенсации расхода электрической энергии, в том числе реактивной мощности, без использования существующей возможности снижения расхода электрической энергии; экономическое значение реактивной энергии — оптимальное значение реактивной энергии, превышение которого приводит к ухудшению качества электрической энергии и увеличению потерь энергии в сетях электроснабжающего предприятия; реактивная энергия — энергия, расходуемая для образования электромагнитного поля; Регулятор — Агентство по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан; неэффективное расходование — прямые потери энергии в результате непродуктивного или расточительного функционирования оборудования при отсутствии необходимости в эксплуатации электроустановок и двигателей; субпотребитель — юридическое или физическое лицо, непосредственно присоединенное к электрическим сетям потребителя с согласия ПТЭС и заключивший с потребителем договор электроснабжения. При передаче электрической энергии субпотребителю ответственность за соблюдение настоящих Правил несет потребитель; конструкции наружной рекламы и информационных объектов — видеоэкраны, электронные дисплеи, медиафасады и устройства, отображающие информацию в виде рекламы, установленные на специальные, временные или стационарные сооружения, размещенные на открытых площадках, а также на фасадной части, стенах, крышах зданий, сооружений, заборах, элементах уличного оборудования, на улицах и проезжей части дорог, автомобильных заправочных станциях; системный оператор — уполномоченная структура, осуществляющая оперативно-диспетчерское управление технологическим режимом функционирования единой электроэнергетической системы, магистральных электрических сетей, а также обеспечивающая ее взаимодействие с электроэнергетическими системами других государств (Государственное унитарное предприятие «Национальный диспетчерский центр»); платежный документ — платежное требование, платежное поручение или электронный платежный документ, имеющий установленные правилами платежной системы состав, формат его реквизитов и содержащий необходимую информацию для осуществления электронного платежа, подтвержденный электронной цифровой подписью, на основании которого перечисляются денежные средства на счет ПТЭС. При осуществлении безналичных расчетов посредством электронных платежных документов должна обеспечиваться возможность их воспроизведения на бумажном носителе с сохранением реквизитов, необходимых для осуществления электронного платежа; ограничение — снижение договорной величины поставки электрической энергии потребителю за определенный промежуток времени вследствие осуществления предусмотренных в договоре мероприятий, а также при аварийных режимах в электрических сетях ПТЭС, возникших по форс-мажорным обстоятельствам; объекты электросетевого хозяйства — линии электропередачи, трансформаторные подстанции, распределительные пункты, предназначенные для осуществления передачи и поставки электрической энергии; граница раздела балансовой принадлежности электрической сети — точка раздела электрической сети между ПТЭС и потребителем, определяемая балансовой принадлежностью электрической сети; электроснабжающее предприятие — подразделение ПТЭС, осуществляющее распределение и сбыт электрической энергии потребителям в пределах района, города, экономической (промышленной) зоны, или частное предприятие, выполняющее эти функции; договор электроснабжения — соглашение, в соответствии с которым ПТЭС обязуется поставлять потребителю через присоединенную электрическую сеть электрическую энергию при наличии у потребителя необходимого оборудования и приборов учета потребления электрической энергии, а потребитель обязуется производить оплату за электрическую энергию, а также осуществлять соответствующие мероприятия, включая соблюдение предусмотренного договором электроснабжения режима потребления электрической энергии, обеспечение безопасности эксплуатации находящихся в его ведении электрических сетей и исправности используемых им оборудования и приборов, связанных с потреблением электрической энергии; технологическая бронь электроснабжения — объем электрической энергии или мощности, необходимый для завершения технологического процесса, цикла производства; договорная величина потребления электрической энергии — установленный в договоре электроснабжения объем электрической энергии (активной, реактивной), рассчитанный исходя из разрешенной техническими условиями мощности, максимально оптимального количества часов использования электроустановок и числа рабочих дней в соответствующий расчетный период; потребитель электрической энергии — юридическое или физическое лицо, использующее электрическую энергию для производственных и (или) бытовых нужд в соответствии с договором электроснабжения; прибор учета объема расхода электрической энергии (далее — прибор учета) — техническое средство, на основании показаний которого определяется объем потребленной электрической энергии, подлежащий оплате; качество электрической энергии — соответствие параметров электрической энергии требованиям, установленным национальными стандартами; перерыв в электроснабжении (отключение) — приостановление поставки электрической энергии потребителю, за исключением перерыва, вызванного успешным действием автоматических устройств или отключением одной или нескольких линий электроснабжения для потребителей, получающих электрическую энергию одновременно по нескольким линиям электропередачи, не приводящего к ограничению потребления электрической энергии; режим потребления электрической энергии — поддержание допустимого коэффициента мощности, сохранение нормативного напряжения, обеспечение непревышения нормативных потерь электрической энергии в сети; приемник электрической энергии (электроприемник) — установка (электрооборудование), предназначенная для преобразования электрической энергии в другой вид энергии. Силовые трансформаторы не являются электроприемником; электроустановка — совокупность машин, аппаратов, линий электропередачи и вспомогательного оборудования (вместе с сооружениями и помещениями, в которых они установлены), предназначенных для производства, трансформации, передачи, распределения электрической энергии и преобразования ее в другой вид энергии; аварийная бронь электроснабжения — наименьший уровень электрической мощности или объем электрической энергии при частичной или полной остановке деятельности потребителей для сохранности оборудования, обеспечения безопасности жизни людей, сохранения аварийного и охранного освещения, вентиляции, водоотведения, водоснабжения, отопления, средств пожарной безопасности; приборы учета, совместимые с АСКУЭ, — приборы учета, соответствующие единой системе CАS (Central AMI Systems — центральная система усовершенствованной измерительной инфраструктуры), внедренной в каждом регионе республики; оборудование системы АСКУЭ — совокупность устройств, состоящая из модулей связи, антенн, модемов, сим-карт, концентраторов; единая электроэнергетическая система — совокупность предприятий по производству электрической энергии, магистральных электрических сетей, территориальных электрических сетей и оперативно-диспетчерский центр; точка учета — точка схемы электроснабжения, в которой с помощью измерительного прибора (или системы учета) определяется объем расхода электрической энергии; система учета — совокупность устройств, состоящих из измерительных трансформаторов, вторичных цепей, испытательных блоков, переходных клеммников и приборов учета; расчетный период — период времени (месяц), за который должен быть определен расход (объем) потребления электрической энергии, произведены взаиморасчеты между потребителем и ПТЭС за потребленную электрическую энергию; проверка схемы подключения прибора учета — проверка уполномоченным сотрудником ПТЭС и (или) Узэнергоинспекции правильности схемы подключения прибора учета и измерительных трансформаторов потребителя инструментальным методом, с одновременным оформлением соответствующего электронного акта и последующим занесением его в соответствующие базы программного обеспечения, а при оформлении акта сотрудником Узэнергоинспекции — с представлением акта в ПТЭС для внесения в соответствующие базы программного обеспечения; данные памяти прибора учета или базы АСКУЭ — совокупность всех данных, хранящихся в памяти прибора учета, а также в базе (сервере) хранения данных АСКУЭ; ПТЭС — юридическое лицо, имеющее право продавать и распределять электрическую энергию потребителям в пределах области, района (города), экономической (промышленной) зоны на основании договора электроснабжения. 3. Для учета потребленной электрической энергии применяются приборы учета, совместимые с АСКУЭ, имеющие сертификат о проведении метрологической поверки средства измерения. Уполномоченный сотрудник АО «Региональные электрические сети» и ПТЭС совместно с потребителями для определения фактического объема потребления электрической энергии у потребителей (кроме бытовых потребителей) при необходимости проверяют показатели их приборов учета и схемы подключения приборов учета. Основанием для определения фактического объема потребленной электрической энергии для юридических лиц, а также для физических лиц, осуществляющих предпринимательскую деятельность, является отчет о расходе электрической энергии установленной формы, представленный потребителем в ПТЭС нарочно, посредством факсимильной, электронной или почтовой связи. По мере внедрения АСКУЭ снятие показаний с приборов учета потребителей производится в соответствии с техническими параметрами автоматизированной системы или по заявке потребителя. ПТЭС на постоянной основе обеспечивают формирование и передачу в режиме реального времени в систему межведомственного электронного взаимодействия детализированной информации о состоянии лицевого счета и приборов учета. 4. Потребитель может присоединять к принадлежащим ему электрическим сетям дополнительные электроустановки напряжением до 1 000 В в пределах разрешенной мощности. 5. При выявлении фактов непроизводительного и нерационального использования электрической энергии, несоблюдения режима потребления электрической энергии и неудовлетворительного технического состояния электроустановок, создающего риск возникновения аварии или создающего угрозу жизни людей, незаконного подключения к электрическим сетям, а также фактов умышленного повреждения приборов учета, вмешательства извне в целях изменения показателей приборов учета сотрудники Инспекции по контролю за использованием электроэнергии, нефтепродуктов и газа при Кабинете Министров (далее — Узэнергоинспекция) вправе выдать соответствующему ПТЭС или потребителю обязательное предписание о приостановлении энергоснабжения данных электроустановок. При выявлении Узэнергоинспекцией у потребителя фактов нерационального использования электрической энергии, невыполнения организационно-технических мероприятий по экономии электрической энергии, отсутствия внедренных возобновляемых источников энергии по требованиям технических условий (в соответствии с соответствующим подписанным актом) ПТЭС вправе уменьшить договорную величину потребления электрической энергии, исходя из выявленных фактов. 6. Допускается перерыв или ограничение в передаче электрической энергии без согласования и без предупреждения потребителя, но с немедленным его уведомлением в случае необходимости принятия ПТЭС неотложных мер, связанных с предотвращением и ликвидацией аварий на объектах электросетевого хозяйства или обеспечением безопасности людей. 7. Приостановление поставки электрической энергии (вне зависимости от причин) на время автоматического ввода в работу резервного источника питания, повторного подключения или автоматической частотной разгрузки источника питания, предусмотренное проектом электроснабжения объекта, не считается перерывом в электроснабжении. 8. Энергетический надзор за электроустановками, эксплуатируемыми по специальным правилам, осуществляется уполномоченными государственными органами в соответствии с актами законодательства. Требования к техническому состоянию и эксплуатации электрических сетей, оборудования, приборов и устройств, а также порядок осуществления контроля за их соблюдением определяются законодательством в области электроэнергетики. 9. Осуществление государственного надзора Узэнергоинспекцией и ее территориальными управлениями не освобождает потребителей от ответственности за обеспечение надлежащего технического состояния и безопасности эксплуатируемых электрических сетей, оборудования и приборов, соблюдение установленного режима потребления электрической энергии, а также от обязанности немедленно оповещать ПТЭС об авариях, пожарах, неисправностях приборов учета и иных нарушениях, возникающих при использовании электрической энергии. 10. Потребители, совершившие кражу, допустившие нерациональное расходование электрической энергии путем самовольного подключения к электрическим сетям либо приборам учета, в том числе вмешательство извне в целях умышленного повреждения их пломб либо изменения показателей приборов учета, и не выполнившие предписания Узэнергоинспекции, несут ответственность в порядке, установленном законодательством. Глава 2. Права и обязанности потребителей электрической энергии 11. Потребители электрической энергии имеют право: присоединить свои электроустановки к электрическим сетям в соответствии с техническими условиями; получать электрическую энергию, показатели качества которой соответствуют государственным стандартам; получать в установленном порядке информацию о причинах приостановления поставки электрической энергии; вносить в установленном порядке в ПТЭС предложения об изменениях объемов потребляемой ими электрической энергии. При этом предложение по изменению договорных объемов электрической энергии должно быть подано в срок не позднее 10 дней до предполагаемой даты начала отчетного месяца; требовать возмещения в установленном порядке убытков, причиненных ПТЭС или электроснабжающим предприятием вследствие недопоставки электрической энергии или поставки электрической энергии, показатели качества которой не соответствуют национальным стандартам; требовать возврата оплаченной суммы за неиспользованный объем электрической энергии при расторжении договора электроснабжения; расторгнуть договор электроснабжения в одностороннем порядке в соответствии с актами законодательства; требовать возмещения причиненного ущерба при необоснованном прекращении подачи электрической энергии; обратиться в суд либо вышестоящую в порядке подчиненности организацию, должностному лицу для разрешения споров, возникающих при заключении и исполнении договоров электроснабжения. Потребители электрической энергии могут иметь и иные права в соответствии с актами законодательства. 12. Потребители электрической энергии обязаны: соблюдать режим потребления электрической энергии, установленный ПТЭС; производить своевременную оплату за использованную электрическую энергию; обеспечить надлежащее техническое состояние эксплуатируемых электроустановок, приборов и оборудования и соблюдение правил техники безопасности при эксплуатации электроустановок потребителей, сообщать ПТЭС или электроснабжающему предприятию о неисправностях электрооборудования, приборов учета и измерительных трансформаторов, оповещать электроснабжающее предприятие при выявлении факта повреждения установленных на них пломб; разработать и утвердить в установленном порядке нормы расхода электрической энергии на производство единицы продукции и оказываемой услуги (кроме бытовых потребителей); утвердить и обеспечить исполнение годовых организационно-технических мероприятий по экономии электрической энергии (кроме бытовых потребителей); осуществлять мероприятия по рациональному использованию электрической энергии; своевременно выполнять предписания Узэнергоинспекции; соблюдать требования Правил устройства электроустановок; создать возможность сотруднику ПТЭС и Узэнергоинспекции в установленном порядке для беспрепятственного снятия показаний прибора учета и осмотра их состояния, их схем и оборудования в любое время суток, при предъявлении им служебного удостоверения (кроме бытовых потребителей); подавать заявку в ПТЭС на необходимый объем электрической энергии не менее чем за месяц до начала эксплуатации вновь вводимых в течение года электроустановок (кроме бытовых потребителей); при определении потребности в электрической энергии на предстоящий год учесть расход электрической энергии на ее передачу в электрических сетях, на производственные нужды технологического процесса выпускаемой продукции (видов работ), на освещение, отопление, вентиляцию производственных и административных зданий, а также потребность субпотребителей, подключенных к данным электрическим сетям (кроме бытовых потребителей); устанавливать устройства по компенсации реактивной энергии для всех потребителей с разрешенной к использованию мощностью 50 кВт и выше (кроме бытовых потребителей) и обеспечить работу этих устройств в пригодном состоянии; не превышать установленные нормы расхода электрической энергии на единицу производимой продукции и оказываемых услуг; проводить обязательную энергетическую проверку (энергоаудит) и экспертизу в порядке и сроки, установленные законодательством; разработать и обеспечить исполнение годовых организационно-технических мероприятий по экономии электрической энергии для обеспечения норм расхода электрической энергии на единицу производимой продукции и оказываемых услуг. Потребители электрической энергии с присоединенной мощностью 5 мегаватт и выше также обязаны по требованию ПТЭС учитывать и сообщать в ПТЭС: ежесуточный, ежемесячный расходы и фактические величины потребляемой мощности; ежесуточный расход реактивной энергии и мощности за периоды максимальных и минимальных нагрузок единой электроэнергетической системы; расход активной энергии (мощности) каждые 30 минут во время прохождения максимума нагрузок единой электроэнергетической системы. 13. Потребители, объекты которых используются в качестве магистральных электрических сетей, не вправе заключать договоры с ПТЭС на оказание услуг по передаче электрической энергии. 14. Потребители с присоединенной мощностью 250 кВА и выше наряду с обязанностями, предусмотренными пунктом 12 настоящих Правил, обязаны: разрабатывать технически и экономически обоснованные, прогрессивные нормы расхода электрической энергии на производство единицы продукции (работы) — общепроизводственные и технологические; индивидуальные и групповые; годовые, квартальные и месячные — и пересматривать их по мере совершенствования (изменения) технологий организации производства и внедрения новой техники; устанавливать контрольные приборы учета для определения производственными предприятиями объема расхода электрической энергии на производство единицы продукции в каждом производственном цехе; соблюдать утвержденные нормы расхода электрической энергии на единицу продукции (работ, услуг) и обеспечивать выполнение установленных мероприятий по их снижению; составлять балансы по производству и потреблению электрической энергии по предприятию в целом, включая энергоемкое оборудование, цеха и группы потребителей, и проводить на их основе анализ эффективности использования электрической энергии в производственных процессах, выявлять непроизводительные расходы и потери электрической энергии, разрабатывать и осуществлять мероприятия по их снижению и устранению; составлять балансы по производству и потреблению электрической энергии на год и перспективный период (исходя из прогнозируемых объемов производства продукции, видов работ и норм расхода электрической энергии с учетом мероприятий по их снижению и экономии электрической энергии) с целью определения потребности в электрической энергии на перспективный период и необходимости повышения пропускной способности электрических сетей, совершенствования схемы электроснабжения; разрабатывать и осуществлять организационно-технические мероприятия (годовые и на более долгосрочный период) по экономии электрической энергии. Глава 3. Права и обязанности ПТЭС 15. ПТЭС имеют право: требовать от потребителей надлежащего исполнения установленных в настоящих Правилах и договоре электроснабжения обязательств; требовать возмещения в установленном порядке причиненного им ущерба при неисполнении без уважительных причин или нарушении потребителями условий договора электроснабжения без уважительных причин; приостанавливать (отключать) электроснабжение в случае воспрепятствования доступу на территорию для проверки соблюдения предписания Узэнергоинспекции или требований использования энергоресурсов, в том числе осмотра приборов учета, при использовании технически неисправных и аварийных устройств; отключать потребителей от электрических сетей в случае неосуществления оплаты за потребленную электрическую энергию в размере и сроках, установленных договором электроснабжения, а также присоединенных к АСКУЭ или имеющих приборы учета с устройством предварительной оплаты за электрическую энергию по окончании предоплаты, за исключением потребителей, которым электрическая энергия поставляется в особом порядке; расторгнуть в одностороннем порядке договор электроснабжения, заключенный с предприятиями по производству и (или) переработке металлопроката с использованием индукционных печей, на основании заключения Узбекского агентства по техническому регулированию о признании произведенного строительного металлопроката не соответствующим установленным требованиям; отключать от электрических сетей потребителей, не установивших или не обеспечивших исправное функционирование устройств по компенсации реактивной энергии, предусмотренных в согласованном проекте электроснабжения; ограничивать за неуплату поставку электрической энергии в установленном порядке до аварийной брони электроснабжения в случае образования задолженности у потребителей, которым электрическая энергия поставляется в особом порядке, при этом полное отключение осуществляется только по решению суда, вступившему в законную силу; отключать потребителя-должника от основной точки подключения электросети, в случае недопущения сотрудника электроснабжающего предприятия на территорию для отключения от электрической сети; беспрепятственно в любое время суток проверять приборы учета потребителей и схемы их подключения для снятия показаний и осмотра приборов учета с предъявлением личного удостоверения уполномоченного сотрудника ПТЭС; ПТЭС могут иметь и иные права, установленные законодательством. ПТЭС не несут ответственность за последствия отключения потребителей от электрических сетей в случаях, предусмотренных настоящими Правилами и иными нормативно-правовыми актами. 16. ПТЭС обязаны: поставлять бесперебойно электрическую энергию на границу раздела балансовой принадлежности электрических сетей в объеме, указанном в договоре электроснабжения; осуществлять эксплуатацию, обслуживание и ремонт оборудования, линий электропередачи, приборов учета, а также своевременное устранение неисправностей на своих объектах электросетевого хозяйства; поддерживать на своих объектах электросетевого хозяйства установленные государственными стандартами показатели качества электрической энергии; предупреждать в срок не позднее чем за 3 дня о возможных перебоях в обеспечении электрической энергией в связи с проведением планового ремонта объектов электросетевого хозяйства; информировать потребителей о приостановлении поставки электрической энергии и причинах приостановления; своевременно сообщать о вводимых ограничениях с указанием объема и времени ввода ограничения; приостанавливать частично или полностью поставку электрической энергии потребителям в соответствии с предписаниями Узэнергоинспекции; осуществлять расчет допустимых норм технологических потерь при передаче электрической энергии на своих объектах электросетевого хозяйства и вносить Регулятору на утверждение; рассматривать заявления потребителей о недопоставке электрической энергии или о других нарушениях в электроснабжении не позднее десяти дней со дня получения от потребителя заявления, устранять их и направлять потребителям исчерпывающий ответ в соответствии с настоящими Правилами; ежемесячно представлять в Узэнергоинспекцию информацию о платежах, взысканных по актам Узэнергоинспекции о нарушении требований настоящих Правил; разрабатывать и осуществлять организационно-технические мероприятия по сокращению технологических потерь электрической энергии на своих объектах электросетевого хозяйства; выявлять неучтенное потребление электрической энергии на границе раздела электрических сетей; ежемесячно оформлять и предоставлять в Узэнергоинспекцию сведения о наличии расхождений между объемами потребления ресурсов энергии непосредственно потребителями и объемами, поставленными в сети на границах соответствующих участков; выдавать заключение по оценке технических возможностей поставки заявленных потребителями объемов электрической энергии и соответствия их приборов учета требованиям настоящих Правил; выдавать технические условия на присоединение электрических сетей и установок потребителей к своим территориальным электрическим сетям; вести учет электрической энергии, поставленной потребителям, в установленном порядке; принимать соответствующие меры по сокращению просроченной дебиторской задолженности потребителей, являющихся юридическими лицами; в пятидневный срок вносить изменения в месячные договорные объемы электрической энергии в соответствии с внесенными в установленном порядке предложениями потребителя, а в случае невозможности увеличения (уменьшения) месячного договорного объема электрической энергии сообщать об этом потребителю с указанием причин отказа; ежегодно на основе обобщения заявок всех категорий потребителей формировать прогнозные показатели потребления электрической энергии, включая потребление населением, расход электрической энергии на собственные нужды и технологический расход на ее передачу на предстоящий год, предусматривая резерв для вновь вводимых объектов в течение года, и до 1 октября представлять в АО «Региональные электрические сети»; согласовать объемы потребления электрической энергии на предстоящий год с органами государственной власти на местах; выдавать бытовому потребителю по его заявлению справки о состоянии платежей и отсутствии (наличии) задолженности за потребленную электрическую энергию на момент подачи заявления; обеспечивать в установленном порядке замену, установку и опломбировку приборов учета, установленных потребителям; своевременно выполнять поверку приборов учета потребителей в установленном порядке. ПТЭС: при выявлении Узэнергоинспекцией случаев расточительного расходования электрической энергии, неудовлетворительного технического состояния электроустановок, угрожающего аварией или создающего угрозу для жизни и здоровья людей, а также других нарушений и наличии поручения об отключении нарушителей от электрических сетей — незамедлительно выполняет данное поручение и уведомляет Узэнергоинспекцию об исполнении поручения; предоставляет Узэнергоинспекции необходимые сведения, запрошенные для обеспечения возможности мониторинга данных о потреблении электрической энергии в автоматизированных системах контроля и учета электрической энергии, в целях определения расхождений при осуществлении мероприятий государственного контроля за потреблением электрической энергии. ПТЭС не несет материальной ответственности перед потребителем за поставку электрической энергии пониженного качества при несоблюдении потребителем установленного режима потребления электрической энергии, превышении договорной величины потребления или мощности, невыполнении установленного графика ограничения потребления электрической энергии, а также за перерыв в поставке электрической энергии на время срабатывания автоматического ввода резерва, автоматического повторного включения и автоматической частотной разгрузки. В случаях неисполнения или ненадлежащего исполнения обязательств по договору электроснабжения ПТЭС обязаны возместить потребителю причиненные в результате этого убытки, а потребитель обязан возместить ущерб, причиненный ПТЭС. Глава 4. Государственный контроль за производством, передачей, распределением и потреблением электрической энергии 17. Государственный контроль за соблюдением требований нормативно-правовых актов в сфере производства, передачи, распределения, потребления электрической энергии, а также нормативных документов в области технического регулирования (за исключением бытовых потребителей) осуществляется Узэнергоинспекцией в соответствии с актами законодательства. 18. Узэнергоинспекция имеет право: беспрепятственно проверять приборы учета, схемы и установки потребителей в любое время суток (за исключением бытовых потребителей), с предъявлением служебного удостоверения сотрудников, для снятия показаний прибора учета и осмотра их состояния, схем и установок; проводить контрольные мероприятия, связанные с осуществлением государственного контроля за выявлением фактов расточительного расходования и незаконного использования электрической энергии, без проверки деятельности хозяйствующих субъектов; обеспечивать применение в установленном порядке мер экономической и (или) административной ответственности в отношении юридических лиц за расточительное использование электрической энергии в порядке, установленном актами законодательства; привлекать к проверкам сотрудников ПТЭС; осуществлять контроль за внедрением возобновляемых источников энергии республиканскими и местными органами исполнительной власти, хозяйственными объединениями и организациями социальной сферы в соответствии с решениями и поручениями Президента Республики Узбекистан и Кабинета Министров, а в случае необеспечения выполнения установленных показателей вносить в Кабинет Министров предложения по принятию мер в отношении их должностных лиц; в случае выявления Узэнергоинспекцией фактов несоблюдения требований актов законодательства, совместно с сотрудниками ПТЭС устанавливать пломбы для прекращения поставки электрической энергии потребителю и оформлять акт в присутствии потребителя; осуществлять контроль за обеспечением Узэнергоинспекцией оптимального уровня компенсации реактивной мощности на электроустановках потребителей. Глава 5. Выдача технических условий на присоединение новых и дополнительных мощностей потребителей к сетям единой электроэнергетической системы и согласование проектов электроснабжения 19. Порядок выдачи технических условий на присоединение новых и дополнительных мощностей потребителей к сетям единой энергетической системы определяется Кабинетом Министров. 20. Технические условия, исходя из запрашиваемой мощности, выдаются АО «Региональные электрические сети» или его территориальными филиалами через центры государственных услуг (далее — ЦГУ) или Единый портал интерактивных государственных услуг (далее — ЕПИГУ). АО «Региональные электрические сети» размещает на своем веб-сайте информацию о резервной мощности и источниках, доступных для присоединения к электрической сети, с обновлением не реже двух раз в год. При этом если предусмотрено присоединение запрашиваемой мощности: к сетям АО «Региональные электрические сети» — технические условия разрабатываются и выдаются АО «Региональные электрические сети» или его территориальными филиалами; при этом в городе Ташкенте потребителям с допустимой мощностью 500 кВт и выше технические условия разрабатываются и выдаются АО «Региональные электрические сети» по согласованию с Министерством энергетики; к сетям АО «Национальные электрические сети Узбекистана», АО «Тепловые электрические станции», АО «Узбекгидроэнерго» или потребительским сетям — технические условия разрабатываются владельцем этих сетей и выдаются через АО «Региональные электрические сети» в установленном порядке. Взаимоотношения между АО «Региональные электрические сети», АО «Национальные электрические сети Узбекистана», АО «Тепловые электрические станции», АО «Узбекгидроэнерго» или потребителем регулируются актами Кабинета Министров. 21. Выполнение технических условий является обязательным для всех потребителей, проектных, строительно-монтажных и пусконаладочных организаций. 22. Выдача технических условий для потребителей осуществляется без взимания оплаты. 23. Согласование проектов электроснабжения, разработанных по техническим условиям, и присоединение новых и дополнительных мощностей потребителей к сетям единой электроэнергетической системы через ЦГУ или ЕПИГУ осуществляется в порядке, установленном актами законодательства. 24. При присоединении дополнительной мощности электроустановок, изменении категории электроустановок по надежности электроснабжения с переходом на категорию, требующую резервного электроснабжения, и изменении схемы внешнего электроснабжения потребитель обязан получить дополнительные технические условия. 25. В случае увеличения присоединенной мощности потребителя сверх значения, установленного техническими условиями и договором электроснабжения, организацией, к которой непосредственно присоединены электрические сети потребителя (АО «Национальные электрические сети Узбекистана», АО «Тепловые электрические станции», АО «Узбекгидроэнерго» или снабжающий потребитель), производится отключение дополнительно присоединенной потребителем мощности. При этом в случае возникновения аварийной ситуации и/или причинения ущерба сетям единой электроэнергетической системы, вызванных увеличением потребителем разрешенной к использованию мощности, с потребителя также взыскивается сумма причиненного реального ущерба в порядке, установленном актами законодательства. 26. Субпотребители получают технические условия от потребителей с разрешения ПТЭС и согласовывают с Узэнергоинспекцией и потребителем проект электроснабжения. 27. Если в связи с увеличением нагрузки субпотребителя требуется изменение схемы внешнего электроснабжения потребителя или увеличение мощности трансформаторов и высоковольтных двигателей, оговоренных в договоре электроснабжения, потребитель получает технические условия на увеличение нагрузки. 28. Потребитель обязан по требованию ПТЭС, при наличии у него технической возможности, присоединять к своим электрическим сетям электроустановки других потребителей. 29. В случаях, когда питание электроустановок потребителей производится от сетевых трансформаторов или низковольтных электрических сетей ПТЭС, за присоединенную мощность потребителя принимается разрешенная к использованию мощность, величина которой устанавливается ПТЭС и указывается в договоре электроснабжения. Технические условия на присоединение новых или дополнительных мощностей трансформаторов или двигателей напряжением 1000 В и выше, на присоединение новой или увеличение разрешенной к использованию мощности низковольтных установок, присоединяемых к сетевым трансформаторам ПТЭС, выдаются ПТЭС в установленном порядке после получения заявки от потребителя-заказчика (застройщика) или по его поручению от генеральной проектной организации. 30. Выдача технических условий субъектам предпринимательства осуществляется через ЦГУ или ЕПИГУ в порядке, установленном актами законодательства. При этом по желанию потребителей их подключение к электрическим сетям может быть осуществлено на условиях «под ключ». 31. В заявке на получение технических условий потребитель указывает в краткой форме данные, характеризующие проектируемый объект: величину нагрузки; категорию потребителя по надежности электроснабжения; местоположение; сроки проектирования и строительства объекта. 32. Потребитель обязан получить дополнительные технические условия в случае: изменения надежности электроснабжения с переходом на категорию, требующую резервного электроснабжения; присоединения дополнительной мощности электроустановок; изменения схемы внешнего электроснабжения. В случае увеличения мощности сверх значения, установленного техническими условиями и договором электроснабжения, ПТЭС производится отключение дополнительно присоединенной мощности. В случае выявления повторного факта потребитель отключается от электрической сети полностью. При этом в случае возникновения аварийной ситуации и (или) причинения ущерба объектам электросетевого хозяйства ПТЭС, вызванных увеличением потребителем разрешенной к использованию мощности, с потребителя также взыскивается сумма причиненного реального ущерба в порядке, установленном актами законодательства. 33. Технические условия на присоединение объекта к электрическим сетям выдаются исходя из существующих технических условий от ближайших объектов электросетевого хозяйства с учетом их развития в перспективе и загруженности, и в них указываются: разрешенная к использованию мощность электроустановок; точки присоединения (подстанция, электрическая станция или линия электропередачи), напряжение сети, к которой подключается объект, а в отдельных случаях — необходимость разработки вариантов схемы внешнего электроснабжения; обоснованные требования по усилению существующей сети в связи с присоединением нового потребителя (увеличение сечений проводов, замена трансформаторов, сооружение резервных ячеек и т.п.); расчетные величины токов короткого замыкания, требования к релейной защите, автоматике, связи, изоляции и защите от перенапряжения; требования по компенсации реактивной мощности для потребителей с разрешенной к использованию мощностью 50 кВт и выше; требования к учету электрической энергии; специфические требования к электроустановкам потребителей, к которым присоединяются питающие линии территориальной электрической сети (необходимость резервного питания, автоматической защиты на вводах, допустимость параллельной работы питающих линий, выделение ответственных нагрузок на отдельные резервируемые питающие линии с целью сохранения электроснабжения таких электроприемников при возникновении дефицита мощности в единой электроэнергетической системе и др.); список субпотребителей, подключаемых к сети потребителя (с указанием основных перспективных данных об их нагрузках и потреблении электрической энергии); требования о наличии в проекте (рабочем проекте) здания и сооружения проектных решений по организации эксплуатации электроустановок; срок действия технических условий и другие технические условия. В отдельных случаях технические условия могут содержать требование по учету мощности ближайших населенных и социальных объектов, а также установке отдельных ячеек для потребностей энергосистемы. 34. Проекты (рабочие проекты) электроснабжения зданий и сооружений, их очередей или отдельных производственных мощностей, разработанные в соответствии с техническими условиями, должны быть рассмотрены ПТЭС и согласованы с Узэнергоинспекцией в порядке, установленном законодательством. 35. Проектирование и строительство новых, расширение и реконструкция действующих электроустановок и объектов электросетевого хозяйства, связанных с подключением нагрузок потребителей, производится за счет средств потребителей. Глава 6. Порядок формирования прогноза потребности в электрической энергии 36. Прогноз потребления электрической энергии республики определяется ПТЭС на основе объемов потребности, указанных в заключенных договорах электроснабжения с каждым потребителем, с учетом экономического развития, роста населения и количества субъектов предпринимательства, а также жилищного строительства. Договорной объем потребления электрической энергии на предстоящий год устанавливается исходя из фактического годового объема потребления электрической энергии (с учетом внедрения возобновляемых источников энергии, плана мероприятий по экономии энергии, а также на основании точных расчетов по увеличению мощности запуска, производства новых объектов). 37. Прогноз внутриотраслевого потребления электрической энергии объектов электроэнергетики (собственные и производственные нужды предприятий по производству электрической энергии), технологический расход электрической энергии на ее передачу по электрической сети, утвержденный в установленном порядке, обобщается ежегодно до 15 сентября и включается в состав баланса производства и потребления электрической энергии на предстоящий год. 38. Ежегодно до 15 сентября предприятие по производству электрической энергии информирует Министерство энергетики, Узэнергоинспекцию, АО «Национальные электрические сети Узбекистана», АО «Узэнергосбыт» и АО «Региональные электрические сети» об имеющихся мощностях и прогнозе производства электрической энергии на предстоящий год. 39. АО «Узэнергосбыт» совместно с АО «Национальные электрические сети Узбекистана», АО «Тепловые электрические станции», АО «Узбекгидроэнерго» и АО «Региональные электрические сети» формирует прогнозные параметры баланса производства и потребления электрической энергии на предстоящий год с разбивкой по кварталам и представляют его в Министерство энергетики для дальнейшего внесения до 1 октября текущего года в Министерство экономики и финансов. АО «Национальные электрические сети Узбекистана», АО «Узэнергосбыт», АО «Тепловые электрические станции», АО «Узбекгидроэнерго» и АО «Региональные электрические сети» в установленный срок доводят до подведомственных организаций годовые прогнозные показатели производства и распределения электрической энергии с разбивкой по кварталам на рассматриваемый год в соответствии с утвержденным балансом производства и потребления электрической энергии. Глава 7. Заключение договора электроснабжения 40. Поставка электрической энергии как товара особого вида, характеризующегося одновременностью его производства и потребления, осуществляется в соответствии с настоящими Правилами на основании договора электроснабжения, заключенного между ПТЭС и потребителем, электроустановки которого непосредственно присоединены к электрическим сетям данной организации. При изменении наименования юридического лица или смене собственника электроустановок, не повлекшем за собой изменение потребляемой мощности и (или) категорийности надежности электроснабжения, договор электроснабжения между ПТЭС и потребителем — правопреемником электроустановок заключается на основе публичной оферты путем согласования (принятия) условий договора электроснабжения и его утверждения новым собственником посредством информационно-коммуникационных систем. При этом в случае необходимости формирования у потребителей персонального абонентского номера новый абонентский номер указывается ПТЭС в договоре электроснабжения. Также потребители могут получить сведения о сформированном персональном абонентском номере через ЕПИГУ путем указания идентификационного номера налогоплательщика (ИНН) — для юридических лиц, а для физических лиц — данных паспорта или идентификационной ID-карты (серия и номер), персонального идентификационного номера физического лица или одного из кадастровых номеров. 41. Договор электроснабжения между ПТЭС и потребителем заключается по форме, подготовленной в соответствии с типовым договором электроснабжения. Типовой договор электроснабжения разрабатывается АО «Региональные электрические сети», согласовывается с Узэнергоинспекцией, Комитетом по развитию конкуренции и защите прав потребителей и утверждается Министерством энергетики. 42. Договор электроснабжения заключается в 2 экземплярах. Один экземпляр вручается потребителю, второй экземпляр остается у ПТЭС. Оформление договора и представление потребителю возлагается на поставщика электрической энергии. 43. Субпотребители заключают договор электроснабжения с потребителем, при этом в случае необходимости подключения сверх установленной техническими условиями мощности и изменения категорийности надежности, потребитель для присоединения к своей сети субпотребителя должен получить согласие ПТЭС. При заключении субпотребителями договора непосредственно с электроснабжающим предприятием, при отключении субпотребителя от электрической сети потребителем в результате различных спорных ситуаций между потребителями и субпотребителями, в том числе связанных с эксплуатационными расходами, взаиморасчетами другого вида или в результате сбоев во внутренней электрической сети электроснабжающее предприятие не несет ответственность за причиненный ущерб, за исключением случаев, произошедших по вине ПТЭС. 44. Потребители, поставляющие через свои электрические сети электрическую энергию субпотребителям, заключают с ПТЭС договор электроснабжения на общий (суммарный) объем электрической энергии с учетом потребления электрической энергии субпотребителей. Глава 8. Определение готовности электроустановок потребителей к эксплуатации и подача напряжения 45. Определение готовности электроустановок потребителей к эксплуатации и подача напряжения производятся в порядке, установленном законодательством. При выявлении подключения электроустановок потребителей мощностью выше 20 кВт к электрическим сетям единой электроэнергетической системы без определения их готовности к эксплуатации и подписания Узэнергоинспекцией акта о подключении электроустановок потребителей к электрическим сетям данные электроустановки немедленно отключаются от электрических сетей до устранения нарушений и принятия соответствующих мер в отношении лиц, допустивших эти нарушения. 46. Подача напряжения на новые или реконструированные электроустановки потребителей мощностью выше 20 кВт для осуществления испытательно-наладочных работ на электроустановках сроком до 1 месяца производится после определения Узэнергоинспекцией их готовности к испытательно-наладочным работам, опломбирования ПТЭС поверенных прибора учета и системы учеты, заключения временного договора электроснабжения и внесения информации в базу программного обеспечения ПТЭС. После завершения испытательно-наладочных работ ПТЭС немедленно отключает электроустановки потребителя от электрической сети. 47. Подача напряжения на новые или реконструированные электроустановки потребителей мощностью выше 20 кВт производится после определения Узэнергоинспекцией их готовности к эксплуатации, опломбирования ПТЭС поверенных прибора учета и системы учеты, заключения договора электроснабжения и внесения информации о потребителе в базу программного обеспечения ПТЭС. Для подачи напряжения на новые или реконструированные электроустановки потребителей мощностью до 20 кВт получение заключения Узэнергоинспекции о готовности данных электроустановок к эксплуатации не требуется. При этом подключение к электрическим сетям электроустановок субъектов предпринимательства осуществляется в порядке, установленном актами законодательства. 48. Сотрудники Узэнергоинспекции и ее территориальных подразделений, определяющие готовность электроустановок потребителей к эксплуатации, а также ПТЭС не несут ответственность за нормальное функционирование электроустановок потребителей в процессе их эксплуатации. Глава 9. Ответственность сторон за техническое состояние электроустановок 49. Ответственность между потребителем и ПТЭС за техническое состояние и эксплуатацию электроустановок определяется по балансовой принадлежности электроустановок и фиксируется в прилагаемом к договору электроснабжения акте разграничения балансовой принадлежности электрических сетей и эксплуатационной ответственности сторон. Акт разграничения балансовой принадлежности электрических сетей и эксплуатационной ответственности сторон подписывается представителями ПТЭС и потребителя. Граница раздела ответственности за состояние и обслуживание электроустановок напряжением 1000 В и выше устанавливается: на соединителе проходного изолятора воздушной линии электропередачи с наружной стороны закрытых распределительных устройств и на выходе провода из натяжного зажима портальной оттяжной гирлянды изоляторов открытых распределительных устройств; на наконечниках кабельных или воздушных вводов, питающих или отходящих линий электропередачи. При этом ответственность за состояние соединений несет предприятие, эксплуатирующее подстанцию. Граница раздела ответственности за состояние и обслуживание линий электропередачи напряжением 1000 В и выше, имеющих отпайки (глухие или через разъединители), принадлежащие различным потребителям, устанавливается на опоре основной линии электропередачи, где произведена отпайка. Ответственность за состояние зажимов, присоединяющих отпайку, возлагается на владельца основной линии электропередачи. Граница раздела ответственности между потребителем и ПТЭС за состояние и обслуживание электроустановок напряжением до 1000 В устанавливается: при воздушном ответвлении — на первых изоляторах, установленных на здании или трубостойке; при кабельном вводе — на наконечниках питающего кабеля на вводе в здание. При этом ответственность за состояние соединений на границе раздела балансовой принадлежности электрической сети, в домах, относящихся к товариществам собственников жилья, управляющим организациям, учреждениям и прочим непроизводственным потребителям, несет ПТЭС. Может быть установлена и другая обоснованная граница раздела ответственности, обусловленная особенностями эксплуатации электроустановок. 50. Организация-балансодержатель несет ответственность за состояние соединений электроустановок в процессе эксплуатации. Потребитель несет ответственность за техническое состояние и электробезопасность находящихся в его ведении электроустановок, соблюдение правил техники безопасности при эксплуатации электроустановок потребителей, рациональное расходование электрической энергии, выполнение установленных режимов потребления электрической энергии, обеспечение качества электрической энергии, а также за своевременное выполнение предписаний Узэнергоинспекции. 51. При наличии специфических условий производства и эксплуатации электроустановок (подземные, взрывоопасные производства, электротяга и др.), не учтенных Правилами технической эксплуатации электроустановок потребителей и Правилами техники безопасности при эксплуатации электроустановок потребителей, потребители обязаны иметь специальные инструкции по эксплуатации и обслуживанию этих электроустановок. 52. Электрические сети напряжением выше 1000 В (линии электропередачи, трансформаторные пункты (далее — ТП) и т.д.), смонтированные бытовыми потребителями для своих бытовых нужд, перед вводом в эксплуатацию подлежат передаче их на техническое обслуживание электроснабжающим предприятиям по отдельному договору в установленном порядке. В случае расторжения потребителем договора на техническое обслуживание или неосуществления своевременной оплаты за техническое обслуживание, подача электрической энергии на данные объекты электросетевого хозяйства прекращается. 53. В случаях, когда бытовым потребителем смонтированы электрические сети напряжением выше 1000 В для своих собственных нужд: прибор учета устанавливается в распределительном устройстве 0,4 кВ ТП; электрические сети располагаются за пределами территории домовладения бытового потребителя. 54. В случае, когда бытовой потребитель имеет электрические сети напряжением выше 1000 В, технологические потери электрической энергии в данных электрических сетях (линиях, ТП), принадлежащих бытовому потребителю, определяются расчетным путем и включаются в его потребление, о чем делается соответствующая запись в договоре электроснабжения. 55. Бытовым потребителям запрещается иметь дополнительный фазный ввод с одной и той же сети напряжением до 1000 В в качестве резервного питания. 56. За эксплуатационные расходы по обеспечению технического состояния электрических сетей потребителя субпотребители оплачивают долю пропорционально получаемой от общего объема электрической энергии по отдельному договору, заключенному между потребителем и субпотребителем. Не разрешается включение эксплуатационных расходов в тариф отпускаемой субпотребителю электрической энергии. Глава 10. Установка и эксплуатация приборов учета 57. Для расчетов с ПТЭС за электрическую энергию потребители в обязательном порядке должны быть обеспечены электронными приборами учета, совместимыми с АСКУЭ. 58. АСКУЭ должны быть обеспечены комплексной защитой от искажения показаний и несанкционированного доступа к информации, предусматривающей при этом минимизацию влияния человеческого фактора. 59. Запрещается присоединение к электрическим сетям потребителей и субпотребителей при отсутствии приборов учета, совместимых с АСКУЭ. 60. Потребителям, относящимся к разным тарифным группам, приборы учета устанавливаются отдельно для каждой тарифной группы. Исключение составляют случаи, указанные в пункте 81 настоящих Правил. 61. Приборы учета, средства измерений и измерительные трансформаторы, а также устройства системы АСКУЭ устанавливаются в соответствии с настоящими Правилами и должны отвечать требованиям Правил устройства электроустановок. АСКУЭ, введенная в эксплуатацию как предприятиями территориальных электрических сетей, так и потребителями, должна пройти метрологическую поверку в установленном порядке. Если прибор учета подключен через измерительный трансформатор (ток, напряжение), объем потребленной электрической энергии определяется с учетом коэффициентов трансформации. 62. Контрольные приборы учета устанавливаются в отдельных цехах, на энергоемких агрегатах, технологических линиях, в зданиях, жилых домах с несколькими проживающими семьями за их собственный счет. По этим приборам учета не осуществляется денежный взаиморасчет с ПТЭС. 63. В целях учета потребления электрической энергии в квартирах многоквартирных домов приборы учета устанавливаются для каждой квартиры в специально отведенных местах, а также в индивидуальных жилых домах на строениях и сооружениях и за пределами территории эксплуатации (на опорах, наружных фасадах и др.) в местах, обеспечивающих беспрепятственный доступ для визуального осмотра сотрудниками электроснабжающего предприятия. В многоквартирных жилых домах устанавливаются отдельные общедомовые приборы учета в целях учета расхода электрической энергии на общедомовые нужды (освещение лестничных клеток, работа лифтов, насосов и т.п.). 64. Приборы учета электрической энергии потребителей (кроме бытовых потребителей), средства измерения, измерительные трансформаторы, устройства системы АСКУЭ, а также другие средства, необходимые для их установки, приобретаются и устанавливаются за счет средств потребителей, а также бесплатно пломбируются и регистрируются ответственным сотрудником ПТЭС. Запрещается поставка электрической энергии потребителям, приборы учета электрической энергии, средства измерения, измерительные трансформаторы которых не опломбированы ПТЭС. 65. Приобретение (индивидуальные дома и квартиры в многоквартирных жилых домах, вновь присоединяемые к электрическим сетям), установка, регистрация, периодическая поверка и опломбирование приборов учета, установленных у бытовых потребителей, а также замена существующих (в том числе не совместимых с АСКУЭ) приборов учета осуществляется за счет средств ПТЭС. При этом приобретение и установка приборов учета во вновь строящихся строительными организациями многоквартирных жилых домах осуществляется за счет средств строительной организации. Прибор учета устанавливается сотрудником ПТЭС в недельный срок по заявке владельца индивидуального дома или квартиры в многоквартирном доме в его присутствии. 66. При нарушении системы учета (нарушение схемы подключения измерительных трансформаторов или несанкционированной замены трансформатора или его ярлыка, а также повреждение прибора учета или его пломбы в целях снижения расхода учитываемой электрической энергии, оказание воздействия извне) по вине потребителя замена, ремонт, поверка и установка данных устройств системы производятся ПТЭС с оплатой потребителем их стоимости и оказанных услуг. В случае неподтверждения вины потребителя ремонт или замена прибора учета, модульного устройства на новый осуществляется за счет средств ПТЭС. 67. Ответственность за сохранность и целостность приборов учета, измерительных трансформаторов, вторичных цепей, линий связи, в том числе установленных на них пломб, возлагается на организацию (электроснабжающее предприятие или потребителя), в здании (помещении) которой установлены указанные устройства, а ответственность за их эксплуатацию и техническое состояние возлагается на владельца установки. Если приборы учета, измерительные трансформаторы, вторичные цепи, линии связи установлены в здании (помещении) третьей организации, вопрос об ответственности уточняется исходя из ситуации, с участием заинтересованных сторон, при необходимости с привлечением беспристрастных экспертов. 68. Приборы учета должны иметь: на кожухе (корпусе), кнопке программирования, на части модульной связи — пломбу завода-изготовителя прибора учета; на креплении кожухов (корпусе), а на измерительных трансформаторах — на специально отведенных местах, — пломбу Государственного учреждения «Национальный метрологический институт Узбекистана» или его территориальных подразделений либо аккредитованной в установленном порядке лаборатории; на крышке клеммников, клеммниках трансформаторов тока, блоке памяти и испытания, кнопке (отсека) доступа к программированию прибора учета, переходных клеммниках, приводах разъединителей и автоматах защиты измерительных трансформаторов напряжения, модульных устройствах (при замене ПТЭС) — пломбы ПТЭС установленного образца. Первичная поверка приборов учета и измерительных трансформаторов производится на заводе-изготовителе в установленном порядке. Периодическая поверка измерительных трансформаторов производится в порядке и сроки, установленные аккредитованной метрологической службой, за счет потребителя. 69. Если по истечении срока межповерочного интервала прибора учета бытового потребителя электроснабжающее предприятие не организовало в установленном порядке проведение поверочных мероприятий, то этот потребитель оплачивает электрическую энергию по показаниям прибора учета с истекшим сроком межповерочного интервала. При этом электроснабжающее предприятие не вправе производить перерасчет за электрическую энергию, использованную бытовым потребителем за период ее учета прибором учета с истекшим сроком межповерочного интервала. В случае возникновения сомнений у потребителей в показаниях качества и расхода приборов учета, а также в работе механизмов, потребитель вправе самостоятельно провести поверку в аккредитованной метрологической службе за собственный счет. В случае выявления несоответствия стандартам, установленным в приборе учета, производится перерасчет. При этом электроснабжающее предприятие по первому требованию потребителя обязано произвести снятие, установку, опломбирование и регистрацию прибора учета без взимания платы. 70. Недопуск уполномоченного сотрудника ПТЭС и Узэнергоинспекции к проверке приборов учета оформляется актом. При этом потребитель обязан ознакомиться с актом, составленным сотрудников ПТЭС и (или) Узэнергоинспекции, и подписать его. В случае отказа потребителя от подписания в акте делается соответствующая отметка. Отказ должен быть удостоверен двумя свидетелями либо представителем органа самоуправления граждан. Потребитель, отказавшийся от подписания акта, вправе объяснить причину отказа, которая должна быть отражена в акте. Отказ потребителя от подписания акта является основанием для отключения его от электрических сетей, о чем он должен быть извещен. 71. Перестановка и замена приборов учета и измерительных трансформаторов производится по согласованию с ПТЭС, с оплатой потребителем стоимости оказанных услуг. В случае выявления фактов самовольной перестановки и (или) замены приборов учета и измерительных трансформаторов ПТЭС отключают потребителя от электрической сети, с осуществлением ПТЭС перерасчета в соответствии с настоящими Правилами. При замене приборов учета и измерительных трансформаторов, установленных потребителям, являющимся юридическими лицами, акт оформляется с приложением фото- и (или) видеоматериалов. 72. Все виды работ, связанные с изменением схемы присоединения прибора учета, проводятся только ПТЭС в присутствии потребителя после предварительного письменного уведомления потребителя об этом. В период проведения работ учет или расчеты по использованной электрической энергии осуществляются по временным схемам, определенным ПТЭС. Глава 11. Тарифные группы потребителей электрической энергии 73. Потребители по осуществлению расчета за электрическую энергию подразделяются на три тарифные группы (I, II, III). К I тарифной группе относятся потребители с присоединенной мощностью 750 кВА и выше для основного и резервного электроснабжения, рассчитывающиеся за электрическую энергию по дифференцированному тарифу. Исключение составляют бюджетные организации, водоснабжающие организации, насосные станции фермерских хозяйств и ассоциаций водопотребителей, а также насосные станции, финансируемые из Государственного бюджета. 74. К II тарифной группе относятся все потребители — юридические лица, кроме потребителей I тарифной группы, а также хозяйственные нужды предприятий и организаций, входящих в состав АО «Национальные электрические сети Узбекистана», АО «Тепловые электрические станции», АО «Региональные электрические сети» и АО «Узбекгидроэнерго», питающихся от территориальных электроснабжающих предприятий, в том числе ПТЭС, а также отдельно стоящих объектов предприятий по производству электрической энергии, расположенных вне территории этих предприятий. При этом расчет за электрическую энергию, потребляемую предприятиями по производству электрической энергии, входящими в состав АО «Тепловые электрические станции» и АО «Узбекгидроэнерго», на хозяйственные нужды от собственных сетей производится по фактической себестоимости. 75. К III тарифной группе относятся бытовые потребители. По данной тарифной группе оплачивается электрическая энергия, расходуемая населением на бытовые нужды в жилых домах, квартирах, общежитиях, подсобных хозяйствах и на приусадебных садовых объектах, включая расход насосов полива садовых товариществ и дач, гаражей для личных автомашин, независимо от мощности применяемых электроприемников и места установки приборов учета. Глава 12. Порядок проведения расчетов за электрическую энергию § 1. Общие положения проведения расчетов за электрическую энергию 76. Расчеты с потребителями за электрическую энергию, поставляемую как непосредственно от электрических сетей предприятий АО «Национальные электрические сети Узбекистана», АО «Тепловые электрические станции», АО «Региональные электрические сети», АО «Узбекгидроэнерго», так и через электрические сети других предприятий, производящих электрическую энергию, а также электрические сети потребителей или субпотребителей производятся на основании договора электроснабжения по соответствующим тарифам, утвержденным в установленном порядке. При передаче электрической энергии в сеть юридическими лицами, установившими альтернативные источники энергии, или методом рекуперации (через электропоезда, электромобили и др.), расчет производится путем вычета по итогам отчетного месяца объема переданной в сеть электрической энергии из объема электрической энергии, потребленной из сети. Если количество энергии, переданной потребителями в сеть, превышает потребленное количество, по желанию (выбору) потребителя излишняя часть выплачивается потребителю в виде денежных средств или отражается в качестве авансовых средств за ожидаемое потребление энергии в следующем периоде. После осуществления расчета ежемесячного объема потребления электрической энергии всех потребителей (кроме бытовых потребителей) ПТЭС направляют потребителям электронный счет-фактуру по активной электрической энергии. Направление данного электронного счета-фактуры является предупреждением потребителя об оплате. Реактивная энергия товаром не является и объем потребления направляется потребителю в виде акта в электронной форме. Все потребители электрической энергии (кроме бытовых потребителей) совместно с ПТЭС ежемесячно до 5 числа каждого месяца после окончания расчетного периода составляют акт сверки взаиморасчетов за использованную электрическую энергию. 77. Распределение потребителей для расчета за электрическую энергию по тарифным группам осуществляется в соответствии с настоящими Правилами. В случае выявления факта отнесения потребителя не к соответствующей тарифной группе по вине потребителя, установленного после заключения им договора электроснабжения с ПТЭС, ПТЭС производится перерасчет за весь период электроснабжения с момента заключения договора, но не более срока исковой давности. При этом перерасчет осуществляется по разнице тарифов согласно действующему тарифу на весь объем потребленной электрической энергии. 78. Для потребителей I тарифной группы применяется дифференцированный тариф. Дифференцированный тариф состоит из оплаты за каждый кВт/ч потребленной электрической энергии по зонам времени суток. При этом: полупиковый период — светлое время суток (с 9-00 до 17-00 часов); пиковый период — утренний и вечерний максимум (часы максимальных нагрузок единой электроэнергетической системы с 6-00 до 9-00 часов и с 17-00 до 22-00 часов); ночной период — темное время суток (часы минимальных нагрузок единой электроэнергетической системы с 22-00 до 24-00 часов и с 00-00 до 06-00 часов). При этом расчеты за использованную электрическую энергию осуществляются с применением: повышающего коэффициента в размере 1,5 раза к установленному тарифу — в часы пикового периода; понижающего коэффициента в размере 1,5 раза к установленному тарифу — в часы ночного периода; по установленному тарифу — в часы полупикового периода. 79. Расчеты с потребителями II и III тарифных групп производятся по установленному тарифу. 80. Майнинг осуществляется исключительно юридическим лицом с использованием электроэнергии, вырабатываемой на солнечных фотоэлектрических электростанциях. В этом случае «Besqala Mining Valley» разрешено использовать все возобновляемые источники энергии в специальной зоне майнинга. В случае использования электроэнергии путем подключения к единой системе электроснабжения для майнинга, получения разрешения в установленном порядке: Потребители оплачивают потребленную электроэнергию в соответствии с двойным коэффициентом роста по отношению к тарифной группе II. Исключение составляют случаи, указанные в Приложении № 1 к Указу Президента Республики Узбекистан № УП-189 от 22 октября 2025 г. «О дополнительных мерах по дальнейшему развитию технологий искусственного интеллекта»; учет потребленной электроэнергии ведется при установке отдельного счетчика; при выявлении случаев подключения лиц, занимающихся добычей полезных ископаемых, к единой электроэнергетической системе без получения разрешения в установленном порядке к ним применяется пятикратный размер действующего тарифа по отношению ко II тарифной группе. 81. Расчет за электрическую энергию, использованную для иллюминации и гирлянд, объектов (конструкций) наружной рекламы и информации (видеоэкранов, электронных дисплеев, медиафасада и других технических средств), производится в соответствии с повышающим коэффициентом в трехкратном размере к тарифу, установленному по II тарифной группе, с учетом использования установленного объема мощности объектами (конструкциями) наружной рекламы и информации в течение 24 часов или путем установки отдельного прибора учета (за исключением бюджетных организаций и организаций, получающих бюджетные средства). 82. Расчеты с потребителями, относящимися к нескольким тарифным группам, производятся по показаниям приборов учета, установленным отдельно на каждую тарифную группу. 83. Оплата за электрическую энергию производится в соответствии с договором электроснабжения по платежным документам, выписываемым ПТЭС или самим потребителем. 84. Поставка электрической энергии потребителям, имеющим приборы учета, присоединенные к АСКУЭ, производится в пределах осуществленной предоплаты. 85. В случае допущения потребителями (кроме бытовых потребителей) превышения потребления электрической энергии в расчетном периоде в размере 20 процентов и выше от договорного объема, за излишне потребленную электрическую энергию взимается дополнительная плата в 1,2-кратном размере установленного тарифа. 86. В случае ликвидации потребителя в качестве юридического лица, ПТЭС запрещается поставка электрической энергии на его электроустановку. Если после обращения потребителя в ПТЭС о ликвидации или нахождении в процессе ликвидации деятельности поставка электрической энергии не прекращена, то за последствия данного факта несет ответственность ПТЭС в порядке, установленном актами законодательства. 87. В случае неснятия показаний с приборов учета или непредставления потребителем отчета о расходе электрической энергии ПТЭС производит расчет по договорной величине потребления электрической энергии (включая активную и реактивную энергию) или на основании данных о среднесуточном фактическом объеме потребления электрической энергии за предыдущий расчетный период. При этом после контрольного снятия ПТЭС показаний с приборов учета производится перерасчет за фактическое потребление электрической энергии. Перерасчет осуществляется в установленном порядке с участием либо без участия потребителя или его представителя. 88. Оплата за электрическую энергию осуществляется в следующем порядке: бытовые потребители, за исключением бытовых потребителей, подключенных к АСКУЭ, обязаны до 10 числа каждого месяца осуществлять полный расчет за электрическую энергию, потребленную в предыдущем месяце; при наличии задолженности бытовых потребителей, подключенных к АСКУЭ, они немедленно отключаются от сети через программу; поставка электрической энергии потребителям (за исключением бытовых потребителей) осуществляется на основе 100-процентной предоплаты; в отношении юридических лиц, имеющих задолженность за потребленную электрическую энергию, не погашенную в сроки, установленные договором электроснабжения, поставка электрической энергии прекращается (за исключением потребителей, которым электрическая энергия поставляется в особом порядке). При этом предприятиям «высокой» и «средней» категории в рейтинге предпринимательства разрешается разделение суммы предоплаты с оплатой 50 процентов до первого числа отчетного месяца и оставшейся части до пятнадцатого числа отчетного месяца. 89. При обнаружении в платежном документе ошибок или неточностей в расчетах потребитель должен немедленно обратиться в ПТЭС. ПТЭС должно в срок не позднее десяти суток со дня обращения совместно с потребителем проверить расчет, а также при необходимости произвести осмотр приборов учета. Обращение о проведении осмотра приборов учета или об ошибке в платежном документе не освобождает потребителя от обязанности осуществить платеж в установленные срок и порядке. Отклонения в показаниях приборов учета и измерительного трансформатора считаются допустимыми, если они не превышают пределов точности, установленных для данного прибора учета и измерительного трансформатора. Если после проверки платежного документа или осмотра прибора учета (в том числе не по обращению потребителя) устанавливается необходимость перерасчета объема электрической энергии, то ПТЭС производится перерасчет по фактическому (конкретному) объему потребления электрической энергии и учитывается при расчете в следующем месяце. 90. Учет активной и реактивной энергии для расчетов между ПТЭС и потребителем производится на границе раздела балансовой принадлежности электрических сетей ПТЭС и потребителя, независимо от того, на какой точке электрических сетей установлены приборы учета. 91. Разница между объемом электрической энергии, поставленным потребителям за расчетный период и принятым предприятием территориальных электрических сетей за тот же период (в том числе возникающая за счет превышения фактической величины технологического расхода электрической энергии над нормативной), за вычетом утвержденного в установленном порядке объема норматива технологического расхода при передаче электрической энергии в электрических сетях в пределах норм, относится на баланс следующего периода территориальных электрических сетей. 92. При установке прибора учета не на границе балансовой принадлежности электрической сети объем технологического расхода активной и реактивной энергии на участке электрической сети от границы до места установки прибора учета определяется совместно с потребителем расчетным путем или посредством указания в договоре по соглашению сторон и относится на счет ПТЭС или потребителя, в зависимости от балансовой принадлежности электрической сети. 93. При передаче электрической энергии от единой электроэнергетической системы транзитом через электрические сети потребителя в электрическую сеть ПТЭС часть технологического расхода электрической энергии в электрических сетях потребителя относится на технологический расход в электрических сетях единой электроэнергетической системы пропорционально отношению количества электрической энергии, переданной потребителем в электрическую сеть ПТЭС, к общему количеству электрической энергии, поступившей в электрическую сеть потребителя. 94. Оплаченные авансом средства, в случае недопотребления электрической энергии по вине потребителя против объемов, предусмотренных договорам электроснабжения, не подлежат возврату, а учитываются при последующих расчетах за электрическую энергию. В случае приостановления (ликвидации) деятельности потребителя, оплаченные авансом средства подлежат возврату. 95. По истечении календарного месяца, следующего за расчетным месяцем потребителей (кроме бытовых потребителей), срок оплаты задолженности считается истекшим и за каждый день просрочки срока оплаты начисляется пеня в размере 0,1 процента от суммы просроченного платежа, но не превышающем 50 процентов суммы просроченного платежа. При рассмотрении в судебном порядке спора с потребителем по неучтенному объему электрической энергии, рассчитанному согласно акту о правонарушении, на основании судебных актов осуществляется перерасчет пени в пользу потребителя или снабжающего предприятия. При наличии у потребителя задолженности и пени по оплате за электрическую энергию, надбавкам к тарифу за компенсацию реактивной энергии, а также по перерасчетам незаконно использованной электрической энергии, сумме, начисленной за снижение потребителем величины коэффициента мощности по отношению к указанному в договоре электроснабжения, средства, перечисленные им в счет авансового платежа, направляются на погашение задолженности и не засчитываются в качестве авансового платежа (предоплаты). 96. В случае отказа потребителя от подписания акта сверки взаиморасчетов по расчету за использованную электрическую энергию (мощность) взыскание задолженности производится путем выставления ПТЭС платежного требования на банковский счет потребителя, исходя из договорного объема в соответствии с заключенным договором электроснабжения. 97. При выезде из занимаемого здания в связи с его передачей, продажей или по другим причинам потребитель (за исключением бытовых потребителей) обязан письменно известить об этом ПТЭС и произвести полный расчет за электрическую энергию по день выезда, после чего ПТЭС прекращает поставку электрической энергии на объект. Оформление нового потребителя и подключение его электроустановок к электрической сети осуществляются в установленном порядке. 98. Ни одна из сторон не будет нести ответственность за полное или частичное неисполнение своих обязательств, если таковое явится следствием обстоятельств непреодолимой силы (форс-мажор), включая чрезвычайные, непредотвратимые и непредвиденные при данных условиях обстоятельства, вызванные природными явлениями, не зависящими от воли и действий сторон, в связи с которыми они не могут выполнить принятые обязательства. 99. Если указанные форс-мажорные обстоятельства повлияли на исполнение обязательств в сроки, установленные в договоре, то эти сроки отодвигаются на время действия форс-мажорных обстоятельств, но не более срока действия самого договора электроснабжения. 100. ПТЭС в установленном порядке может передать частному оператору функции по сбору оплаты за электрическую энергию в пределах района, города, экономической зоны (промышленной зоны). Частные операторы, выполняющие функции по сбору оплаты за электрическую энергию, осуществляют свою деятельность в установленном порядке. 101. При изменении действующих тарифов на электрическую энергию ПТЭС не позднее чем за пятнадцать дней до вступления их в силу публикует решение в средствах массовой информации. При этом вне зависимости от даты изменения тарифов на электрическую энергию договор электроснабжения остается в силе, а потребитель обязан оплачивать потребленную электрическую энергию по новому тарифу со дня его вступления в силу. В случае изменения тарифа освобождаются от внесения дополнительных платежей за оплаченный авансом объем со дня изменения тарифа электрической энергии (включая активную и реактивную энергию): бытовые потребители — на срок не более двух месяцев; другие потребители — на срок не более одного месяца. § 2. Расчеты за электрическую энергию с потребителями по дифференцированному тарифу 102. Расчеты за электрическую энергию по дифференцированному тарифу производят потребители с присоединенной мощностью 750 кВА и выше для основного и резервного электроснабжения (за исключением бюджетных организаций, водоснабжающих организаций, насосных станций фермерских хозяйств и ассоциаций водопотребителей, а также насосных станций, финансируемых из Государственного бюджета). Об отделении от электрической сети мощности, установленной для резервного электроснабжения, оформляется акт, а если присоединенная мощность ниже 750 кВА, расчет с потребителем по дифференцированному тарифу не осуществляется. В случае питания электроустановок потребителя с присоединенной мощностью 750 кВА и выше из сетей двух или более обособленных филиалов АО «Региональные электрические сети» или электроснабжающих предприятий, потребитель заключает один договор электроснабжения с филиалом на территории своего местонахождения и производит оплату за электрическую энергию по дифференцированному тарифу, за исключением пункта 103 настоящих Правил. 103. В случае, когда цеха или объекты потребителя, присоединенного к одному электроснабжающему предприятию, расположены обособленно на разных территориях или ближайшей (соседней) территории, не имеют общей распределительной сети, расчеты с этими цехами или другими отдельными объектами производятся по соответствующим тарифным группам. § 3. Расчеты за электрическую энергию с потребителями II тарифной группы 104. Товарищества собственников жилья, управляющие организации и коммунально-эксплуатационные организации рассчитываются за электрическую энергию, используемую на общедомовые нужды, с ПТЭС на основании договора электроснабжения, по показаниям приборов учета, установленных в точке учета на границе раздела балансовой принадлежности электрической сети, по базовому тарифу, установленному для бытовых потребителей. 1041. Расчеты с ПТЭС за электрическую энергию, используемую трамвайным и троллейбусным транспортом, осуществляются в размере 50 процентов от тарифа, установленного для II тарифной группы потребителей. 105. Технологические потери электрической энергии в электрических сетях общего пользования от границы раздела принадлежности электрических сетей ПТЭС и многоквартирных жилых домов до приборов учета бытовых потребителей учитываются при расчете в технологических потерях ПТЭС. 106. При управлении многоквартирным домом лицо, уполномоченное общим собранием собственников жилых помещений, имеет право заключать договор электроснабжения с ПТЭС для расчетов за электрическую энергию, используемую на общедомовые нужды. При этом лицо, уполномоченное общим собранием собственников жилых помещений, вправе действовать в отношениях с ПТЭС от имени собственников жилых помещений. 107. Допуск в эксплуатацию электрооборудования и электрических сетей многоквартирных жилых домов производится после их приемки в установленном порядке эксплуатирующей организацией и оформления соответствующей документации. 108. ПТЭС заключает договор электроснабжения и открывает лицевые счета собственникам помещений жилого и нежилого фонда и арендаторам (юридическим лицам или физическим лицам, осуществляющим предпринимательскую деятельность без образования юридического лица). В случае разделения одного товарищества собственников жилья на несколько товариществ или если временно не решен вопрос об отнесении помещений жилого и нежилого фонда в чью-либо собственность, ПТЭС по согласованию с органами государственной власти на местах прекращает поставку электрической энергии, используемой на общедомовые нужды. В случае выделения из состава управляющей организации или товарищества собственников жилья нового товарищества по решению общего собрания собственников жилых помещений, между товариществами, имеющими задолженность по электрической энергии, составляется распределительный акт. В случае присоединения других товариществ к составу управляющих сервисных компаний или товариществ собственников жилья, имеющаяся задолженность по электрической энергии переходит к ним. 109. Переоформление лицевого счета на другого потребителя производится ПТЭС в соответствии с данными кадастровых документов нового собственника жилого и нежилого фонда. При этом Агентство по кадастру при Министерстве экономики и финансов и его территориальные управления в трехдневный срок после государственной регистрации прав на недвижимое имущество направляют ПТЭС информацию о собственнике недвижимого имущества, в соответствии с которой осуществляется переоформление договоров с потребителями. При въезде в помещение жилого и нежилого фонда для подключения к электрической сети новый собственник обязан в течение 30 дней заключить договор электроснабжения с ПТЭС и оформить лицевой счет на свое имя (кроме бытовых потребителей). При неоформлении лицевого счета в указанный срок ответственность по имеющейся задолженности возлагается на нового собственника помещений жилого и нежилого фонда. После государственной регистрации сделки купли-продажи недвижимого имущества органом, осуществляющим государственную регистрацию, направляется информация с указанием фамилии, имени, отчества, адреса постоянного проживания собственника, даты совершения и зарегистрированного номера нотариального действия, кадастрового номера и размера общей (жилой) площади недвижимого имущества, а также номера мобильного телефона и адреса электронной почты (при наличии). При этом ПТЭС должно обеспечить в течение одного месяца после получения информации заключение с собственником договора электроснабжения (кроме бытовых потребителей). 110. ПТЭС осуществляет расчеты с собственниками помещений жилого и нежилого фонда за электрическую энергию по общедомовому прибору учета, вне зависимости от предоставления помещений жилого и нежилого фонда арендаторам (кроме арендаторов — юридических лиц) или нанимателям. Расчеты между собственниками помещений жилого и нежилого фонда и арендаторами ведутся по контрольным приборам учета, и ПТЭС не осуществляет каких-либо расчетов. Споры между собственниками помещений жилого и нежилого фонда и арендаторами по взаимным расчетам рассматриваются в установленном порядке. 111. При проживании в квартире, а также общежитии нескольких семей распределение потребленной за расчетный период электрической энергии между отдельными семьями производится по показаниям контрольных приборов учета. На установку контрольных приборов учета не требуется разрешение ПТЭС. Обязанность по контролю за правильностью работы контрольных приборов учета, снятию с них показаний и осуществлению взаимных расчетов за электрическую энергию возлагается на самих жильцов. Объем электрической энергии, потребленный в местах общего пользования, распределяется между отдельными семьями по количеству фактически проживающих жильцов. ПТЭС не производит никаких расчетов между гражданами, использующими электрическую энергию через общие приборы учета. 112. Ответственность за соблюдение настоящих Правил в части своевременной оплаты за электрическую энергию, обеспечение сохранности и целостности приборов учета, установленных в помещении жилого или нежилого фонда, возлагается на собственника помещения жилого или нежилого фонда. 113. При установке приборов учета на лестничных клетках ответственность за их сохранность и целостность несет товарищество собственников жилья или организация, ведомство, в ведении которых находится жилой дом. В случае повреждения или хищения приборов учета, установленных на лестничных клетках многоквартирных домов, товарищество собственников жилья или ведомство, организация обязаны за свой счет восстановить приборы учета. Ответственность за сохранность и целостность приборов учета, установленных внутри квартир многоквартирных домов и внутри индивидуальных домов, несет потребитель. При установке приборов учета, измерительных трансформаторов, вторичных цепей на лестничных клетках многоквартирных домов или за пределами территории эксплуатации зданий и сооружений индивидуальных домов (трансформаторный пункт, опора, внешний фасад и др.) ответственность за снижение объема потребленной электрической энергии в результате вмешательства извне в систему прибора учета, подтвержденное на основании данных памяти прибора учета или базы АСКУЭ, несет потребитель. 114. Товарищества собственников жилья, управляющая организация, собственники жилья и другие организации, предоставляющие помещения в жилых домах и других зданиях в аренду арендаторам (юридическим лицам или физическим лицам, осуществляющим предпринимательскую деятельность без образования юридического лица), не имеют права без разрешения ПТЭС присоединять к внутридомовым электрическим сетям электроустановки, принадлежащие арендаторам (независимо от целей использования электрической энергии). 115. Арендаторы (юридические лица или физические лица, осуществляющие предпринимательскую деятельность без образования юридического лица) после заключения договора с собственником помещений жилого и нежилого фонда обязаны в трехдневный срок обратиться в ПТЭС для решения вопросов, связанных с пользованием электрической энергией в арендуемом помещении. При выезде арендатора из помещения собственник помещений жилого и нежилого фонда обязан потребовать от арендатора справку ПТЭС о произведенном расчете за электрическую энергию по день выезда. Ответственность по задолженности за электрическую энергию выбывших арендаторов несет арендодатель. 116. Ответственность за обеспечение технического состояния и обслуживание электрических сетей общего пользования (коммутационные аппараты, распределительные щиты) от границы раздела электрических сетей многоквартирных домов с ПТЭС до электронных приборов учета отдельных квартир, несут товарищества собственников жилья, управляющие организации и организации, в ведении которых находится жилой дом. § 4. Расчеты с потребителями III тарифной группы 117. Бытовые потребители оплачивают за электрическую энергию, используемую в квартирах, индивидуальных жилых домах, подсобных хозяйствах, на приусадебных садовых объектах личного пользования по тарифам и условиям, установленным для населения, независимо от мощности и назначения токоприемников, применяемых для бытовых нужд. Для устройств зарядки личных электромобилей устанавливается отдельный прибор учета за счет средств потребителей, с произведением расчета по тарифу, установленному для потребителей II тарифной группы через отдельный счет. 118. Электрическая энергия, используемая бытовыми потребителями, проживающими в многоквартирных домах и общежитиях, централизованно оборудованных электроплитами для приготовления пищи, оплачивается в размере 50 процентов от действующего тарифа, установленного для III тарифной группы. При этом в технических условиях, выданных для подключения этих жилых домов к сетям, проектной документации и снабжающих сетях (трансформаторы, силовые кабели, распределительные щиты, коммутационные аппараты, электропроводки) изначально должна быть учтена мощность электроплит. Абзац первый настоящего пункта не распространяется на многоквартирные дома и общежития, оборудованные газовыми плитами для приготовления пищи нецентрализованно по проекту. В таких домах и общежитиях запрещается самовольная замена газовых плит на электроплиты. К религиозным организациям, семейным предприятиям, семейным предпринимателям, домам-гостиницам (хостелам), членам Ассоциации «Хунарманд», использующим электрическую энергию в целях электроснабжения населения, а также локальным котельным, товариществам собственников жилья и управляющим организациям многоквартирных домов, использующим электрическую энергию для нужд населения, применяются тариф и условия, установленные для бытовых потребителей. При этом тарифы за электрическую энергию, потребленную религиозными организациями, общежитиями и локальными котельными, использующими электрическую энергию для нужд населения, применяются по базовому нормированному тарифу, установленному для бытовых потребителей. Поставка электрической энергии бытовым потребителям, имеющим приборы учета, присоединенные к АСКУЭ, производится на основании договора электроснабжения и в пределах осуществленной предоплаты. Семейным предприятиям и ремесленникам по их выбору разрешается осуществлять платежи за энергию по тарифам II или III тарифной группы. При этом потребители должны обратиться в электроснабжающее предприятие до начала отчетного месяца. 119. Объем электрической энергии, произведенной посредством альтернативных источников энергии и переданной в энергетическую систему, при расчетах вычитается из объема электроэнергии, потребленной из сети, избыточный объем рассчитывается в пользу ПТЭС или потребителя, начиная с «0» кВт/ч. С целью рационального использования потребляемой электрической энергии, потребление электрической энергии бытовыми потребителями ограничивается с помощью нагрузки. При этом ограничение в рамках АСКУЭ вводится ПТЭС для потребителей через прибор учета в пределах мощности 10 — 15 кВт, исходя из минимальной мощности и территории расположения устройств, необходимых для их нужд. 120. Бытовой потребитель, по каким-либо причинам не имеющий прибора учета, и (или) временно не проживающий в данном жилом помещении, обязан письменно известить об этом ПТЭС для исключения неправильных начислений за электрическую энергию. 121. При использовании квартир, частных жилых домов, садовых участков и других объектов личного пользования для осуществления предпринимательской деятельности оплата за использованную электрическую энергию производится потребителями согласно тарифной группе потребителей электрической энергии по виду предпринимательской деятельности (торговля, оказание услуг, производство товаров, услуги по зарядке электромобилей и т.д.). При этом должен быть установлен отдельный прибор учета для расчетов за электрическую энергию, используемую для предпринимательской деятельности. 122. ПТЭС заключает договор электроснабжения с каждым бытовым потребителем и при необходимости выдает ему расчетную книжку установленного образца для осуществления оплаты за электрическую энергию. При этом договор с бытовым потребителем считается заключенным с момента его фактического первого подключения к сети в установленном порядке. Каждый лист расчетной книжки содержит квитанцию и извещение, на которых должен быть проставлен номер лицевого счета бытового потребителя. Обе части платежного документа (извещение и квитанция) должны быть заполнены одинаково, четко, без помарок. В платежных документах должны быть указаны фамилия, адрес, текущая и предыдущая даты оплаты и соответствующие им показания приборов учета и сумма оплаты. 123. Фактический объем потребления электрической энергии бытовым потребителем за расчетный период определяется по показаниям прибора учета потребителя. Если прибор учета присоединен через измерительные трансформаторы (тока, напряжения), фактический объем потребления электрической энергии определяется с учетом трансформационного коэффициента этого измерительного трансформатора. 124. Снятие показаний с приборов учета и выписка платежного документа производится сотрудником ПТЭС или самим потребителем. Выписанный сотрудником ПТЭС платежный документ (извещение) вручается под роспись бытовому потребителю, а в случае его отсутствия — совершеннолетнему лицу, проживающему с ним в одной квартире (частном доме), либо направляется заказным письмом с уведомлением. 125. Если при очередном обходе помещение, в котором установлен прибор учета, закрыто, то об этом делается соответствующая отметка в лицевом счете бытового потребителя. В случае отсутствия данных по контрольному снятию показаний с приборов учета, ПТЭС имеет право выписать счет на оплату по договорной величине потребления электрической энергии или на основании данных о фактическом объеме потребления электрической энергии за предыдущий период, о чем делается соответствующая отметка в лицевом счете бытового потребителя. При этом после контрольного снятия показаний с приборов учета производится перерасчет за фактическое потребление электрической энергии. 126. Сотрудник ПТЭС имеет право беспрепятственного снятия показаний с приборов учета в квартире и осмотра их схем с 08-00 до 20-00 часов при предъявлении удостоверения. Недопуск сотрудника ПТЭС к осмотру приборов учета влечет применение мер, установленных пунктом 70 настоящих Правил. 127. Ошибки, допущенные при выписке и оплате платежных документов, учитываются ПТЭС по мере их выявления в течение срока исковой давности. 128. Дата приема платежа соответствующей организацией считается датой осуществления оплаты. В случае осуществления платежа через электронные платежные системы моментом оплаты считается дата зачисления денежных средств на лицевой счет потребителя (транзакции). 129. Организация, принимающая платежи от населения (отделения коммерческих банков, отделения акционерного общества «Узбекистон почтаси» и пункты приема оплаты от населения), формирует оплаченные платежные документы в пачки, бандероли и электронные реестры. Каждая бандероль (комплект платежных документов бытовых потребителей, принятых отделением банка за определенный период) при передаче в ПТЭС должна содержать ярлык, на котором должны быть указаны: дата начала и окончания формирования бандероли; количество документов в бандероли; общая сумма принятых платежей; сумма, удержанная в качестве оплаты за оказание кассовых услуг; сумма, перечисляемая на счет ПТЭС. При этом организации, принимающие платежи от населения, обязаны обеспечить в оговоренные договором сроки перечисление ПТЭС денежных средств, поступивших в качестве оплаты за электрическую энергию. 130. При наличии задолженности по оплате бытовые потребители уплачивают пеню в размере 0,1 процента от суммы просроченного платежа за каждый день просрочки платежа, но не более 50 процентов от суммы просроченного платежа. Начисление пени производится с суммы уточненной задолженности (недоимки) бытового потребителя после снятия показаний с прибора учета и произведенных перерасчетов, а также с учетом внесенной предоплаты в установленном порядке, начиная с 11 числа месяца, следующего за расчетным периодом. Для расчета пени определяется месяц образования задолженности и с этого месяца производится начисление пени за каждый просроченный день. При наличии задолженности за потребленную электрическую энергию совершеннолетние физические лица, зарегистрированные по месту постоянного проживания или месту временного пребывания бытового потребителя, несут солидарную ответственность по оплате задолженности. Солидарная ответственность совершеннолетнего физического лица возникает с момента его регистрации по месту постоянного проживания бытового потребителя и действует до момента отмены регистрации. 131. Недоплаты и переплаты, возникающие из-за арифметических ошибок, неверного применения тарифов, пересчитываются по соответствующему тарифу в кВт/ч в соответствии с настоящими Правилами. 132. При изменении тарифа объем электрической энергии, потребленный до даты смены тарифа, определяется по среднесуточному потреблению с момента предыдущей оплаты и оплачивается по старому тарифу. Показания приборов учета считаются снятыми в день оплаты. Объем потребленной электрической энергии после изменения тарифов оплачивается по новому тарифу. § 5. Порядок оформления фактов нарушения правил пользования электрической энергией и проведения расчетов объема неучтенной электрической энергии 133. Фактами нарушения потребителями правил пользования электрической энергией (незаконного использования) являются: а) самовольное подключение к электрической сети без заключения договора электроснабжения. Использование потребителем электрической энергии на основании сговора с сотрудником энергоснабжающего предприятия путем присоединения к электрической сети без выполнения требований нормативно-правовых актов при подключении, без заключения договора и внесения прибора учета в соответствующие базы программного обеспечения ПТЭС, приравнивается к самовольному использованию (за исключением случаев, когда потребитель имеет соответствующие документы для подключения к электрической сети, но прибор учета не был внесен в соответствующую базу программного обеспечения ПТЭС в процессе перехода от месяца к месяцу); б) воздействие извне на прибор учета в целях умышленного снижения его показателей; в) самовольное нарушение пломб приборов учета и измерительных трансформаторов; г) самовольное изменение, путем воздействия извне, суточной временной зоны на приборе учета, установленном у потребителей I тарифной группы; д) самовольная замена приборов учета или измерительных трансформаторов; е) самовольное изменение схемы подключения прибора учета; ж) умышленное уничтожение (сжигание, измельчение и т.п.) прибора учета в целях удаления показаний памяти прибора учета. Исключение составляют приборы учета, расплавившиеся в результате высокого напряжения/тока или пришедшие в непригодное состояние по иным естественным причинам не по вине потребителя; з) наличие присоединения, кроме прибора учета; и) умышленное изменение паспортных данных, закрепленных за измерительными трансформаторами, в целях снижения объема электрической энергии, подлежащего учету; к) умышленное отключение (за исключением технических отключений) электронного прибора учета от системы АСКУЭ потребителями — юридическими лицами (кроме бытовых потребителей), сокрытие показаний электронного прибора учета путем непредставления отчета по фактическим показаниям (при этом объем сокрытой электрической энергии должен составлять не менее двухмесячного потребления). В случаях, указанных во всех подпунктах настоящего пункта, осуществляется перерасчет потребленной электрической энергии, подлежащий взысканию с потребителя. Если приборы учета, измерительные трансформаторы потребителей установлены на территории, принадлежащей предприятию энергетического объекта (подстанция, трансформаторный пункт и др.), ответственность за снижение объема потребления электрической энергии в результате вмешательства извне в систему измерения прибора учета, подтвержденное на основании данных памяти прибора учета или базы АСКУЭ, возлагается на потребителя. 134. Фактами несоблюдения потребителями нормативных документов и норм в области технического регулирования, без воздействия на объем электрической энергии, по которому производится оплата, являются: а) использование мощности, превышающей мощность, разрешенную техническими условиями; б) нерациональное и непроизводительное использование электрической энергии. При этом за нерациональное и непроизводительное использование электрической энергии может быть применена экономическая и (или) административная мера взыскания в порядке, установленном актами законодательством; в) воздействие на альтернативное функционирование системы АСКУЭ способами, не влияющими на систему учета потребляемой электрической энергии. В случаях, указанных в настоящем пункте, перерасчеты за потребленную электрическую энергию не осуществляются. 135. Техническими ошибками и недостатками или нарушением правил пользования электрической энергией не по вине потребителя признаются: а) применение неправильной тарифной группы при расчете с потребителями (за исключением сферы майнинга); б) неосуществление расчета технологических потерь и экономического значения коэффициента мощности (cоs φ) в сетях, принадлежащих потребителю; в) переплата или недоплата в результате арифметических и технических ошибок; г) случаи перепутанного подключения проводов входа и выхода вторичной токовой цепи, без воздействия на систему учета (режим «подача» / «прием»). Исключением является установка солнечных панелей; д) выявление при внеочередной или периодической поверке прибора учета или измерительных трансформаторов того, что они работали с показателями ниже или выше пределов погрешности, допускаемых государственными стандартами; е) отключение прибора учета из-за механического воздействия проводов вторичной цепи (естественное отключение), а также поломка приборов учета или измерительных трансформаторов не по вине потребителя; ж) внесение в программу дополнительных понижающих коэффициентов в целях снижения объема электрической энергии, подлежащей учету. В таких случаях осуществляется перерасчет по фактическому расходу потребленной электрической энергии в пользу ПТЭС или потребителя. 136. При выявлении фактов нарушения Правил, уполномоченные сотрудники АО «Региональные электрические сети» и (или) Узэнергоинспекции оформляют акт о нарушении правил пользования электрической энергией (далее — акт) согласно приложению № 1* к настоящим Правилам. При необходимости к акту могут быть приложены фотографии по факту и другие вещественные доказательства. * Приложение № 1 к правилам пользования электрической энергией приводится на узбекском языке. Акт подписывается уполномоченными сотрудниками и потребителем. В случае отказа потребителя от подписания акта привлекаются два понятых и (или) ответственные сотрудники схода граждан махалли, с разъяснением им ситуации и обеспечением подписания ими акта. Сотрудники ПТЭС немедленно отключают таких потребителей от электрической сети. После отключения электроустановок потребителя от электрической сети уполномоченными сотрудниками АО «Региональные электрические сети» и/или Узэнергоинспекции производится опломбирование пломбой установленного образца в целях предупреждения повторного самовольного присоединения к электрической сети. В случае отсутствия возможности определения мощности электроприемников, общая мощность электроприемников определяется при помощи средств измерения. При несоблюдении требований, указанных в настоящем пункте, при оформлении акта, сотрудниками, ответственными за установление и оформление фактов нарушения настоящих Правил, они привлекаются к ответственности в порядке, установленном актами законодательства. В случае выявления фактов нарушения настоящих Правил другими сотрудниками ПТЭС, они сообщают об этом непосредственному руководителю, а также сотрудникам, уполномоченным на оформление акта. 137. В случае наличия оснований для признания воздействия извне на приборы учета или измерительные трансформаторы, т.е. вмешательства человека, в процессе осмотра и оформления акта, средства измерения (прибор учета и другие необходимые устройства) помещаются в отдельную емкость (ящик, тара, полиэтиленовый мешок и др.), которая опечатывается в присутствии потребителя и изымается в целях приобщения к документам дела. Сотрудник ПТЭС или Узэнергоинспекции оформляет соответствующий акт об изъятии прибора учета в двух экземплярах, который подписывается сторонами и один экземпляр акта вручается потребителю. В данном акте указывается дата, марка, государственный номер, показания, номера пломбы прибора учета полностью. 138. Объем неучтенной электрической энергии в результате факта нарушения настоящих Правил определяется в течение трех рабочих дней специальной комиссией, созданной в электроснабжающем предприятии, с участием или без участия (по желанию) потребителя. В случае представления потребителем обоснованных документов, члены специальной комиссии электроснабжающего предприятия могут провести повторное рассмотрение. 139. Члены специальной комиссии при расчете неучтенной электрической энергии с участием потребителя или его доверенного представителя (по желанию), в случае наличия возможности определения ее фактического (точного) объема, должны произвести расчет данного объема. В случае необходимости осуществления перерасчета правоохранительными или судебными органами объема учтенной по правонарушению электрической энергии, перерасчет может быть произведен на основании собранных документов с созданием комиссии совместно с ПТЭС, Узэнергоинспекцией, а также экспертами/специалистами, уполномоченными давать заключения. 140. Перерасчеты по нарушениям положений, указанных в пунктах 133 и 135 настоящих Правил, осуществляются в течение периода, не превышающего исковую давность (три года). 141. В случае повторного совершения потребителем ранее выявленных правонарушений или ошибок-недостатков, по которым оформлен акт с внесением в программное обеспечение, повторный перерасчет за период по ранее оформленному акту не осуществляется. Осуществление платежей по перерасчету расхода электрической энергии не освобождает потребителя от ответственности, установленной актами законодательства за нарушение настоящих Правил. § 6. Порядок проведения расчета объема неучтенной электрической энергии 142. При выявлении правонарушений, предусмотренных пунктом 133 настоящих Правил, перерасчет объема неучтенной электрической энергии осуществляется с учетом срока исковой давности по действующему тарифу (для бытовых потребителей — по тарифу, установленному для действующих базовых норм) на основании следующих критериев. При этом в соответствии с пунктом 133 расчет осуществляется: при совершении правонарушения, указанного в подпункте «а», — из расчета работы 24 часа в сутки по общей мощности указанных в акте электроприемников, со дня возникновения права собственности на здание или объект, на котором выявлено нарушение. либо со дня начала деятельности или со дня подключения к сети (по обосновывающим документам) до дня оформления акта. При этом в качестве подтверждающих документов признаются только сведения, официально полученные от налоговых органов о дне государственной регистрации, кадастр, соответствующие решения органов власти на местах, а при аренде земельной площади — договор аренды; при совершении правонарушения, указанного в подпунктах «б», «д», «е» и «ж», — с даты выявления внешнего воздействия на прибор учета, определенной с помощью данных памяти прибора учета или базы данных АСКУЭ, а в случае невозможности такого определения — со дня проверки схемы электронного прибора учета потребителя до дня оформления акта, на основе общей мощности электроприемников, указанной в акте, с учетом договорных рабочих часов для потребителей — юридических лиц (для бытовых потребителей — из расчета работы 24 часа в сутки), принимая во внимание уже произведенные платежи; при совершении правонарушения, указанного в подпункте «в», — со дня установки счетчика или с даты выявленного внешнего воздействия, определенной по памяти прибора учета (в базе данных АСКУЭ), до дня оформления акта, на основе общей мощности электроприемников, указанной в акте, с учетом договорных рабочих часов для потребителей — юридических лиц (для бытовых потребителей — из расчета работы 24 часа в сутки), принимая во внимание уже произведенные платежи (за исключением случаев, когда электронная пломба прибора учета не нарушена). При нарушении пломб прибора учета расчет производится на основании заключения завода-изготовителя счетчика о нарушении электронных пломб; при совершении правонарушения, указанного в подпункте «г», — исходя из неучтенного расхода электрической энергии, с учетом платежей по тарифу, установленному в пиковые часы, со дня установки прибора учета или дня изменения временной зоны суток по дифференцированному тарифу в памяти прибора учета (в базе хранения данных АСКУЭ) до дня оформления акта; при совершении правонарушения, указанного в подпункте «з», — исходя из мощности электроприемников, подключенных к сети, кроме прибора учета, на основании часа работы по договору потребителям — юридическим лицам (для бытовых потребителей — из расчета работы 24 часа в сутки), со дня оформления договора электроснабжения или дня купли-продажи недвижимого имущества либо дня установки прибора учета до дня оформления акта, но не более срока исковой давности; при совершении правонарушения, указанного в подпункте «и», — со дня установки измерительного трансформатора до дня оформления акта, исходя из разницы между коэффициентами измерения относительно расхода электроэнергии, зафиксированного прибором учета; при совершении правонарушения, указанного в подпункте «к», — исходя из размера разницы показаний, зафиксированных прибором учета. В случае совершения потребителем одновременно нескольких нарушений, предусмотренных пунктом 133 настоящих Правил, перерасчет объема неучтенной электрической энергии осуществляется исходя из максимального размера критериев перерасчета. При выявлении совершения нарушений, предусмотренных подпунктами «а» и «з» пункта 133 настоящих Правил, перерасчет объема неучтенной электрической энергии осуществляется с применением трехкратного повышающего коэффициента к действующему тарифу. 143. В случае выявления нарушения положений, предусмотренных пунктом 135 настоящих Правил, не по вине потребителя, перерасчет объема расхода электрической энергии осуществляется с учетом тарифа в каждом периоде и срока исковой давности на основании следующих критериев. При этом в соответствии с пунктом 135 настоящих Правил расчет осуществляется: при выявлении технических ошибок и недостатков, указанных в подпункте «а», — по сумме разницы между тарифами исходя из фактического расхода электрической энергии, со дня неправильного применения тарифной группы до дня оформления акта; при выявлении ошибки, указанной в подпункте «б», — из объема неучтенного технологического расхода (активного и реактивного) и по размеру тарифа за каждый период экономического значения реактивной мощности (cоs φ); при выявлении ошибки, указанной в подпункте «в», — путем повторного анализа всех неправильных (меньше или больше) ошибок, начисленных вследствие арифметических или технических ошибок в расчетах, в пользу потребителя или ПТЭС; при выявлении технических ошибок и недостатков, указанных в подпункте «г», — путем включения в отчеты разницы в объеме электрической энергии, возникшей в результате перепутанного подключения проводов входа и выхода вторичной токовой цепи прибора учета. При этом должен быть проведен анализ установки альтернативных источников энергии потребителя; при выявлении ошибки, указанной в подпункте «д», — по фактическому объему неучтенной электрической энергии, со дня начала работы прибора учета или измерительных трансформаторов с ошибкой до дня оформления акта. В случае отсутствия возможности определения дня начала работы с ошибкой, расчет производится со дня установки прибора учета до дня оформления акта; при выявлении технических ошибок и недостатков, указанных в подпункте «е», — расчет фактически потребленной электрической энергии производится со дня выхода из строя прибора учета или обрыва проводов напряжения и/или тока, определенной по памяти прибора учета (из базы данных АСКУЭ), либо со дня выхода из строя, установленной согласно заключению завода-изготовителя прибора учета, до дня оформления акта; если определение фактического потребления невозможно, расчет осуществляется по среднесуточному расходу за предыдущий расчетный период до нарушения учета или за период после восстановления учета; при выявлении ошибки, указанной в подпункте «ж», — производится расчет неучтенного объема путем анализа всех неправильных расчетов. При этом период расчета по определению среднесуточного расхода электрической энергии не должен превышать одного месяца, в в этот период должен быть установлен прибор учета. Объемы электрической энергии (активной, реактивной), неучтенной в результате нарушения, выявленного ПТЭС по расходу потребленной электрической энергии (активной, реактивной), пени и другие штрафы взыскиваются на расчетный счет территориальных электрических сетей. На основании акта о нарушениях, оформленного по факту нарушения правил пользования электрической энергией, выявленному с участием Узэнергоинспекции: поставка электрической энергии потребителям прекращается и специалистами Узэнергоинспекции устанавливается пломба; платежи по произведенному перерасчету взыскиваются на отдельный счет (22636) электроэнергетических организаций в соответствии с постановлением Кабинета Министров от 28 сентября 2023 года № 512 «О дополнительных мерах по регулированию финансирования Инспекции по контролю за использованием электроэнергии, нефтепродуктов и газа при Кабинете Министров», а повторное подключение к сети разрешается после осуществления платежей. При этом неправомерный срыв пломбы влечет применение административной ответственности в установленном порядке. 144. Отключение потребителей от электрических сетей и повторное подключение в случаях нарушения положений, предусмотренных настоящими Правилами, осуществляется в порядке, установленном актами законодательства. При повторном подключении потребителей, отключенных от электрических сетей, с выездом на место, с потребителей взимается плата в размере десятикратной базовой расчетной величины (с бытовых потребителей — в 2-х кратном размере) и эти средства перечисляются на счет ПТЭС. За повторное подключение потребителей, отключенных от сети и подключаемых к ней дистанционно (посредством АСКУЭ), плата не взимается. Глава 13. Скидки и надбавки к тарифу на электрическую энергию за компенсацию реактивной энергии 145. Все потребители, у которых разрешенная мощность, указанная в договоре электроснабжения, составляет 50 кВт и более, обязаны компенсировать реактивную мощность. 146. Скидки (надбавки) за компенсацию реактивной энергии производятся потребителям I и II тарифных групп, у которых по техническим условиям, выданным ПТЭС или указанным в договоре электроснабжения, разрешенная к использованию мощность составляет 50 кВт и более (за исключением бюджетных организаций и организаций, получающих бюджетные средства, насосных станций фермерских хозяйств и ассоциаций водопотребителей, а также насосных станций, финансируемых из Государственного бюджета). 147. Потери, образовавшиеся в сетях единой электроэнергетической системы вследствие недостаточной компенсации потребителем реактивной мощности, признаются нерациональным расходованием потребителем энергии. 148. Скидки (надбавки) за компенсацию реактивной энергии определяются на основе показаний приборов учета реактивной энергии и взимаются в виде платы за 1 кВар.ч потребленной (генерированной) реактивной энергии. ПТЭС взимает плату за потребленную реактивную энергию с потребителей I и II тарифных групп, подключенная мощность которых составляет 50 кВт и более, однако для бюджетных организаций и организаций, финансируемых из бюджета, насосных станций фермерских хозяйств и ассоциаций водопотребителей, а также насосных станций, финансируемых из государственного бюджета, потребленная реактивная энергия и коэффициент мощности (cos φ), возникший из-за недостаточной компенсации реактивной энергии, указываются в отчетах, но не рассчитываются в денежном выражении и плата за них не взимается. Договорная величина реактивной энергии определяется исходя из экономического значения реактивной энергии. Экономическое значение реактивной энергии для каждого расчетного периода определяется исходя из договорной величины активной энергии за этот же период, с учетом оптимальной величины коэффициента мощности, определяемого в установленном порядке, и указанного в договоре электроснабжения. У потребителей, имеющих несколько тарифных групп, договорная величина реактивной энергии определяется по каждой тарифной группе и указывается в договоре электроснабжения. По истечении расчетного периода определяется фактическая величина экономического значения реактивной энергии, исходя из фактического потребления активной энергии и договорной величины коэффициента мощности. Для потребителя, имеющего два и более обособленных объекта (территории), фактическая величина экономического значения реактивной энергии и фактическое потребление реактивной энергии определяются по каждому объекту. При этом по всем объектам определяется сумма фактических величин экономических значений реактивной энергии и сумма фактического потребления реактивной энергии для осуществления взаиморасчетов за реактивную энергию. Надбавки за компенсацию реактивной энергии солнечной фотоэлектрической станции с мощностью 50 МВт и более, а также организаций системы хранения электрический энергии применяются территориальным предприятием электрических сетей по итогам каждого месяца, если объем потребленной реактивной энергии превышает объем генерированной реактивной энергии. 149. Надбавки применяются ПТЭС при потреблении потребителем реактивной энергии в часы больших нагрузок электрической сети, от которой питается потребитель, и при генерации потребителем реактивной энергии в часы малых нагрузок единой электроэнергетической системы. Надбавка за реактивную энергию определяется от действующего тарифа на активную энергию без учета налога на добавленную стоимость в размере: 5 процентов — при потреблении реактивной энергии в пределах фактической величины экономического значения, определенного в соответствии с абзацем шестым пункта 148 настоящих Правил; 10 процентов — при потреблении реактивной энергии сверх фактической величины экономического значения, определенного в соответствии с абзацем шестым пункта 148 настоящих Правил. Надбавки к тарифу на электрическую энергию за компенсацию реактивной энергии не являются штрафной санкцией и взимаются согласно договору электроснабжения. При выявлении снижения потребителями значения коэффициента мощности по сравнению с указанным в договоре электроснабжения за счет недостаточной компенсации реактивной энергии, ПТЭС в установленном порядке производит технико-экономические расчеты стоимости потерь электрической энергии, а также взыскание дополнительных средств с потребителей за снижение показателей коэффициента мощности против установленных нормативов, которые зачисляются на отдельный счет ПТЭС (22636) в соответствии с постановлением Кабинета Министров от 28 сентября 2023 года № 512 «О дополнительных мерах по регулированию финансирования Инспекции по контролю за использованием электроэнергии, нефтепродуктов и газа при Кабинете Министров». При этом ПТЭС представляет потребителям отдельный счет-фактуру для осуществления оплаты за снижение показателей коэффициентов мощности. 150. Перерасчеты за дополнительные потери активной энергии в сетях в результате недостаточной компенсации реактивной энергии потребителями осуществляются в трехкратном размере к действующему тарифу. 151. Скидки на тарифы предоставляются при генерации потребителем реактивной энергии в электрическую сеть единой электроэнергетической системы в часы больших нагрузок электрической сети и при потреблении реактивной энергии из сети единой электроэнергетической системы в часы малых нагрузок электрической сети в случае, если необходимость таких режимов работы потребителя установлена в договоре. Скидка определяется в размере 15 процентов от действующего тарифа на активную электрическую энергию, без учета налога на добавленную стоимость. 152. Часы больших и малых нагрузок электрической сети — это периоды суток, в которые потребление (генерация) реактивной энергии потребителем приводит к дополнительным потерям электрической энергии в электрической сети единой электроэнергетической системы. Часы больших и малых нагрузок электрической сети ПТЭС могут устанавливаться индивидуально для каждого потребителя на основе анализа графиков реактивной нагрузки потребителя и сети, от которой он получает питание. Сумма часов больших и малых нагрузок в сутки равна 24 часам, включая: часы больших нагрузок — с 06-00 до 22-00 часов; часы малых нагрузок — с 22-00 до 6-00 часов. 153. Потребление и генерация реактивной энергии фиксируются соответствующими приборами учета. 154. В случае установления ГУП «Национальный диспетчерский центр» необходимости генерации потребителем реактивной энергии в электрическую сеть единой электроэнергетической системы в часы больших нагрузок электрической сети и (или) принудительного потребления реактивной энергии в часы малых нагрузок, способ учета энергии согласовывается между ПТЭС и потребителем и отражается в договоре электроснабжения. 155. В договоре электроснабжения с потребителями I и II тарифных групп, у которых по техническим условиям, выданным ПТЭС, или указанная в договоре электроснабжения разрешенная к использованию мощность составляет 50 кВт и более, также указывается: экономическое значение реактивной энергии, потребляемой из сети единой электроэнергетической системы за расчетный период; требуемый коэффициент мощности (cоs φ); часы контроля максимальных нагрузок единой электроэнергетической системы (с разбивкой по месяцам года); технические пределы потребления реактивной энергии за месяц в часы больших нагрузок электрической сети. При превышении этих пределов ПТЭС не несет ответственности за снижение напряжения в точке учета электрической энергии ниже уровня, установленного в договоре электроснабжения для часов максимума нагрузки электрической сети; предельные значения реактивной энергии, генерируемой в электрическую сеть единой электроэнергетической системы в часы больших нагрузок электрической сети за месяц и (или) принудительно потребляемой в часы ее малых нагрузок за месяц. Экономическое значение потребления реактивной энергии за расчетный период является техническим пределом, при превышении которого ПТЭС не несет ответственности за снижение напряжения в точке учета электрической энергии ниже уровня, установленного в договоре электроснабжения. Глава 14. Скидки к тарифу на электрическую энергию за качество электрической энергии 156. Скидки (надбавки) к тарифу за качество электрической энергии определяются по действующим тарифам. 157. Перечень показателей качества электрической энергии (ПКЭ), применяемых при расчетах за электрическую энергию, устанавливается в договоре электроснабжения на основе национальных стандартов. 158. Если вклад потребителя (кроме бытовых потребителей) в ухудшение качества электрической энергии превышает допустимый установленный договором электроснабжения предел, то определенное значение является надбавкой к тарифу, в противном случае — скидкой. 159. Размер скидки (надбавки) по каждому ПКЭ рассчитывается в зависимости от показателей относительной суммарной продолжительности (Т1 и Т2) выхода в расчетном периоде рассматриваемого ПКЭ, соответственно, за нормально и максимально допустимые значения. Значения Т1 и Т2 определяют за время измерения, продолжительность которого по каждому ПКЭ устанавливается в договоре электроснабжения, но не менее одних рабочих суток. При наличии автоматизированных средств измерения значения Т1 и Т2 должны измеряться непрерывно. Периодические измерения расчетного интервала, на который распространяются их результаты, устанавливаются в договоре электроснабжения (но не менее одного раза в квартал). 160. Значения вкладов потребителя в ухудшение качества электрической энергии по каждому ПКЭ, зафиксированному в договоре электроснабжения, устанавливаются на основе эпизодических измерений и записываются в протокол измерений. Эти значения фактических вкладов используются до тех пор, пока одна из сторон не поставит вопрос об их пересмотре. 161. Измерения ПКЭ проводятся аккредитованной испытательной лабораторией совместно с ПТЭС и потребителем в сроки, установленные в договоре электроснабжения. В случае отсутствия в договоре электроснабжения указаний относительно периодичности измерений, а также в случае резкого изменения условий работы потребителя или единой электроэнергетической системы, измерения могут быть проведены аккредитованной испытательной лабораторией по инициативе любой из сторон. Другая сторона должна в трехдневный срок согласовать конкретную дату проведения измерений, которые должны быть выполнены в десятидневный срок после обращения инициирующей стороны. 162. Отклонения напряжения, коэффициенты несинусоидальности и колебаний напряжения измеряют либо в одной из фаз, либо во всех фазах по взаимной договоренности между ПТЭС и потребителем. При измерении во всех фазах Т1 и Т2 определяют, как средние значения. 163. Порядок определения вклада потребителя в ухудшение качества электрической энергии указывается в договоре электроснабжения. 164. На объем электрической энергии, потребленной в результате замены существующих старых электроустановок, находящихся в распоряжении юридических потребителей, на новые энергосберегающие установки, в течение трех лет предоставляется скидка в размере 15 процентов к действующему тарифу. При этом: потребители вносят на утверждение в Узэнергоинспекцию график замены электроустановок и программу, предусматривающую экономию, достигаемую в результате замены; Узэнергоинспекция в десятидневный срок рассматривает обоснованность представленной программы и по результатам рассмотрения согласовывает или отказывает в согласовании с указанием обоснований; объем электрической энергии, сэкономленной в результате проведенных работ по утвержденной программе, изучается энергоаудитором, с выдачей заключения по этим объемам; заключение энергоаудитора представляется Узэнергоинспекции и ПТЭС, и скидки применяются со дня представления положительного заключения. Глава 15. Условия ограничения или отключения электрической энергии 165. Ограничение потребления электрической энергии, а также мероприятия по регулированию графиков нагрузок потребителей осуществляются в соответствии с утвержденным в установленном порядке графиком ограничений и отключения потребителей при дефиците электрической мощности и энергии в единой электроэнергетической системе (далее — графики ограничения и отключения). 166. Графики ограничения и отключения по мощности и потреблению электрической энергии разрабатываются АО «Региональные электрические сети» совместно с потребителями, согласовываются с органами исполнительной власти на местах, АО «Национальные электрические сети Узбекистана» и ГУП «Национальный диспетчерский центр» и вносятся АО «Региональные электрические сети» в Министерство энергетики для утверждения. Графики ограничения и отключения, утвержденные Министерством энергетики, применяются в случае возникновения дефицита электрической мощности и энергии в единой электроэнергетической системе. 167. Графики ограничения и отключения электрической энергии составляются на случай возникновения недостатка электрической энергии и мощности в единой электроэнергетической системе во избежание недопустимых условий работы оборудования электрических станций и электрических сетей для сохранения устойчивости параллельной работы единой электроэнергетической системы, предотвращения возникновения аварий и исключения неорганизованных отключений потребителей. 168. Графики ограничения и отключения электрической энергии составляются на период с 1 октября текущего года до 1 октября следующего года, на основании акта определения технологической и аварийной брони потребителя, и являются обязательными для выполнения всеми потребителями, включенными в эти графики. Составляются следующие виды графиков: ограничения электрической энергии (в кВт. ч) при недостатке топлива или гидроресурсов в единой электроэнергетической системе. График должен предусматривать сокращение потребления электрической энергии до технологической, далее до аварийной брони потребителей (кроме объектов, не подлежащих ограничению) с разбивкой потребления на 5 очередей; ограничения мощности (в кВт) при ее недостатке в единой электроэнергетической системе. График должен предусматривать снижение потребляемой мощности до аварийной брони потребителей в часы прохождения утреннего и вечернего максимумов нагрузки единой электроэнергетической системы с разбивкой потребляемой мощности на 5 очередей; отключения мощности при угрозе возникновения аварии в результате образовавшегося дефицита мощности, при отсутствии возможности введения графиков ограничения. В графике должно предусматриваться полное отключение мощности потребителей единой электроэнергетической системы с разбивкой отключаемой мощности на 5 очередей, кроме объектов, не подлежащих отключению. 169. Разрабатывается и утверждается специальный график отключения потребителей. В график отключения электрической энергии и специальный график должны включаться подстанции, имеющие устройства автоматики, телеуправления или постоянно обслуживающий персонал и надежную телефонную связь. Потребители могут быть ограничены в поставках электрической энергии до аварийной брони электроснабжения. 170. Порядок введения в действие графиков ограничения и отключения в единой электроэнергетической системе: графики ограничения и отключения вводятся в действие с немедленным уведомлением министра энергетики и его должностных заместителей, с записью в оперативном журнале ГУП «Национальный диспетчерский центр»; распоряжение о введении графиков ограничений электрической энергии и мощности на всех уровнях диспетчерского управления передается с записью в оперативном журнале величины, времени начала и окончания ограничения; ПТЭС извещает потребителей о введении в действие графиков ограничения электрической энергии на предстоящие сутки не позднее, чем до 14-00 часов текущих суток, с указанием величины, времени начала и окончания ограничения; при введении ограничений ГУП «Национальный диспетчерский центр», АО «Национальные электрические сети Узбекистана», АО «Тепловые электрические станции», АО «Узбекгидроэнерго» и другими электростанциями (в связи с аварией, природными катаклизмами, ремонтом), ПТЭС не несет ответственности за перерывы в поставке электрической энергии; при необходимости срочного введения графиков ограничения и отключения извещение об этом передается потребителям не позднее, чем за один час до начала действия ограничения, независимо от времени суток; графики ограничения и отключения вводятся потребителями немедленно после получения извещения от ПТЭС о введении графиков ограничения и отключения; при необходимости снижения потребления электрической энергии на длительный период вводится в действие график ограничения электрической энергии и мощности, равнозначный графику ограничения и отключения мощности. Юридические лица — предприятия, организации и учреждения, в том числе с непрерывным технологическим процессом производства (кроме объектов, не подлежащих ограничению и отключению), включенные в графики ограничения и отключения, обязаны организовать безусловное их выполнение в срок, указанный ПТЭС. В противном случае, указанные потребители несут ответственность в порядке, установленном актами законодательства, за последствия, вытекающие в результате принудительных отключений от питающих центров в единой электроэнергетической системе, из-за невыполнения графиков отключения и ограничения. ПТЭС при невыполнении потребителями распоряжения о введении в действие графиков ограничения электрической энергии и мощности после предупреждения принудительно ограничивает поставку электрической энергии потребителям в размере, обеспечивающем заданное снижение потребления электрической энергии и мощности, либо принимает меры воздействия в установленном порядке. При этом ответственность за последствия нарушений технологических процессов возлагается на руководителей предприятий потребителей. 171. В случае возникновения дефицита электрической энергии и мощности в единой электроэнергетической системе в целях недопущения аварий и исключения неорганизованных отключений потребителей, ПТЭС вправе требовать от потребителей отключения конструкций внешней рекламы и информации, иллюминации и гирлянды, подсветки зданий и сооружений, электрического отопления и горячего водоснабжения, с указанием времени отключения. Глава 16. Взаимоотношения с потребителями, имеющими блок-станции 173. Блок-станции должны соблюдать режим работы, согласованный с ГУП «Национальный диспетчерский центр» и вышестоящими оперативно-диспетчерскими службами, а также подчиняться их указаниям и распоряжениям. Годовые объемы производства электрической энергии по блок-станциям и годовые объемы поставки электрической энергии блок-станциями в единую электроэнергетическую систему утверждаются и оформляются договором между единым закупщиком электрической энергии и блок-станцией, согласованным с ГУП «Национальный диспетчерский центр». 174. ГУП «Национальный диспетчерский центр» в соответствии с месячным объемом поставки электрической энергии, предусмотренным договором на поставку электрической энергии в единую электроэнергетическую систему, заключенным между единым закупщиком электрической энергии и блок-станцией, устанавливает на каждые сутки график нагрузки и поставки электрической энергии в единую электроэнергетическую систему блок-станцией. При снижении нагрузки блок-станцией ниже значения, установленного диспетчерским графиком, ГУП «Национальный диспетчерский центр», АО «Национальные электрические сети Узбекистана», АО «Узэнергосбыт» или АО «Региональные электрические сети» вправе ввести по промышленным и ведомственным потребителям, к которым принадлежит блок-станция, ограничения мощности на размер снижения нагрузки блок-станцией, за исключением тех случаев, когда снижение нагрузки блок-станции произошло по форс-мажорным обстоятельствам. 175. Учет активной электрической энергии, поставляемой в единую электроэнергетическую систему, а также потребляемой от ПТЭС, производится приборами учета, фиксирующими отдельно прием и отдельно поставку активной электрической энергии, установленными блок-станцией на границе раздела балансовой принадлежности. Технологический расход электрической энергии на объектах электросетевого хозяйства, принадлежащих блок-станции, относятся к блок-станции. 176. Потребитель, имеющий блок-станцию, осуществляет взаиморасчеты: с единым закупщиком электрической энергии — за электрическую энергию, поставленную в единую электроэнергетическую систему; с предприятием территориальных электрических сетей — за полученную электрическую энергию на основании договора электроснабжения, заключенного между ПТЭС и потребителем, имеющим блок-станцию. В случае поставки электрической энергии в единую электроэнергетическую систему и потребления электрической энергии из электроэнергетической системы в расчетный период, взаиморасчет с филиалом АО «Региональные электрические сети» осуществляется по сальдо объема поставленной и потребленной электрической энергии. 177. Расчеты с блок-станциями за поставляемую и потребляемую электрическую энергию производятся по тарифам, утвержденным в установленном порядке. 178. Недопоставка электрической энергии в единую электроэнергетическую систему по вине блок-станции в расчетный период определяется как разность между объемом электрической энергии, предусмотренным договором поставки электрической энергии, и фактическим объемом поставленной электрической энергии в единую электроэнергетическую систему. 179. Блок-станция не несет ответственности за перерывы в поставке электрической энергии, вызванные форс-мажорными обстоятельствами. Глава 17. Заключительное положение 180. Потребители электрической энергии, должностные лица частных операторов, выполняющих функции по сбору оплаты за электрическую энергию для ПТЭС, Узэнергоинспекции, Агентства по развитию и регулированию рынка энергетики, АО «Узэнергосбыт», АО «Национальные электрические сети Узбекистана», АО «Узбекгидроэнерго» и АО «Тепловые электрические сети», несут ответственность за нарушение настоящих Правил в соответствии с актами законодательства. ПРИЛОЖЕНИЕ № 2 к постановлению Кабинета Министров Республики Узбекистан от 31 мая 2024 года № 319 ПРАВИЛА пользования природным газом Глава 1. Общие положения 1. Настоящие Правила определяют требования в сфере поставки и потребления природного газа. 2. В настоящих Правилах используются следующие основные понятия: аварийные графики поставки газа — графики поставки природного газа потребителям с учетом очередности их отключения (частично или полностью) от газовых сетей в случаях аварии или нарушения технологического режима газопроводов и сетей; документы, подтверждающие факт и дату вмешательства, — документы или материалы, включающие в себя данные, на основании которых возможно определить факт и дату вмешательства в работу прибора учета или измерительных частей; другие потребители — потребители, пользующиеся природным газом, не входящие в категорию бытовых потребителей; газоиспользующее оборудование — котлы, производственные печи, утилизаторы, технологические линии, компрессоры, отвечающие требованиям энергоэффективности, энергосбережения и безопасности и использующие природный газ в качестве топлива в целях выработки тепловой энергии для централизованного отопления и горячего водоснабжения, в технологических процессах различных производств, другие установки, использующие природный газ в качестве сырья, а также оборудование, установленное в помещениях многоквартирных и жилых домов, предназначенное для использования газа в качестве топлива для бытовых нужд; газотранспортная организация — оператор магистральной системы передачи газа, специализирующийся на транспортировке, хранении и транзите природного газа; газоснабжающая организация — организация, осуществляющая прием природного газа от газотранспортной организации и поставку (реализацию) потребителям на основании договора через распределительные сети; газовое хозяйство — все газоиспользующее оборудование на территории потребителей, сети, запоры, краны, средства защиты от электрохимического разрушения, газораспределительные пункты (далее — ГРП) и газораспределительные установки (далее — ГРУ); граница раздела газовой сети — точка раздела газовой сети между газотранспортной организацией, газоснабжающей организацией и потребителями, определяемая по их принадлежности, где должны быть установлены приборы учета потребления природного газа. При этом если прибор учета принадлежит потребителю и находится на территории потребителя, границей раздела газовой сети является выходной (отключающий) кран или запор, если прибор учета принадлежит газоснабжающей (газотранспортной) организации и находится за пределами территории потребителя — прибор учета; прибор учета газа (далее — прибор учета) — средство измерительной техники, предназначенное для выполнения одной или нескольких следующих функций, в частности, измерение расхода (объема), температуры и давления природного газа; учет времени работы приборов учета; накопление, хранение и отображение информации о замеряемых показаниях, дистанционно автоматически подключенное в режиме онлайн к запорному клапану, а также к автоматизированной системе контроля и учета природного газа (далее — АСКУГ); технические условия на газификацию — исходный документ, позволяющий подключение нового и дополнительного газоиспользующего оборудования потребителя к газопроводам или сетям газоснабжающей (газотранспортной) организации, и являющийся основанием для разработки проектно-технической документации (далее — ПТД) газификации; газораспределительные сети (далее — газовые сети) — комплекс газовых сетей, поставляющий и распределяющий природный газ, находящийся в распоряжении (на балансе) газоснабжающей организации или потребителя, размещаемый на улице и внутри дома; резервное топливо — топливо иного вида, предназначенное для использования в качестве альтернативы природному газу в период сокращения или прекращения поставок природного газа; резервное топливное хозяйство — комплекс оборудования и устройств, предназначенных для хранения, подачи и использования резервного топлива; потребители, осуществляющие производственную деятельность, — юридические лица и физические лица, занимающиеся предпринимательской деятельностью, использующие природный газ в целях бытовых и производственных (коммерческих) целях, при суммарной расчетной мощности газоиспользующего оборудования 100 кВт в час и выше; потребители, имеющие социальную значимость, — учреждения социальной сферы и бюджетные организации, перечень и условия поставок природного газа которым определяются местными органами исполнительной власти; пусконаладочные работы (далее — ПНР) — комплекс работ, включающий подготовку к пуску и пуск газоиспользующего оборудования с техническими коммуникациями и арматурой, доведение нагрузки газоиспользующего оборудования до уровня, согласованного с организацией — владельцем газоиспользующего оборудования, а также наладку топочного режима газоиспользующего оборудования без оптимизации коэффициента полезного действия; коммунально-бытовые потребители — юридические лица и физические лица, занимающиеся предпринимательской деятельностью, использующие природный газ в бытовых и производственных (коммерческих) целях, при суммарной расчетной мощности газоиспользующего оборудования до 100 кВт в час; контрольное снятие показаний — снятие показаний приборов учета и проведение осмотра целостности установленных пломб ответственным сотрудником; частично отключаемые потребители — потребители (не имеющие социальной значимости), у которых отключается только производственная деятельность, без отключения газоиспользующего оборудования в системе отопления, в целях бесперебойного обеспечения населения и объектов социальной сферы природным газом во время понижения температуры воздуха в осенне-зимний период, перечень и условия поставки природного газа которым определяются местными органами исполнительной власти; сезонные потребители — потребители, которые в соответствии с техническими условиями газификации используют природный газ в качестве основного вида топлива в один определенный период; бытовые потребители — население, использующее природный газ в качестве топлива для бытовых нужд (приготовление пищи, горячее водоснабжение и отопление) в жилых помещениях; использование газа в бытовых целях — использование природного газа в качестве топлива для приготовления пищи, горячего водоснабжения и отопления в жилых и нежилых помещениях, производственных объектах, организациях; магистральный газопровод (далее — газопроводы) — трубопровод, состоящий из колец (лупингов) и сетей, предназначенный для поставки газа на дальнее расстояние; служба периодического осмотра отопительных приборов и дымоходов, работающих на природном газе, — специализированная организация, занимающаяся ремонтом, а также осмотром, очисткой и устранением неполадок дымоходов и вентиляционных систем с составлением соответствующего акта; режимно-наладочные работы (далее — РНР) — комплекс работ, включающий наладку газоиспользующего оборудования в целях достижения указанного в технических параметрах (паспорте) коэффициента полезного действия в диапазоне рабочих нагрузок, установленного заводом-изготовителем оборудования, наладку средств регулирования процессов сжигания топлива, теплоутилизирующих установок и вспомогательного оборудования; акт итогового осмотра — итоговый документ, оформленный в электронной или бумажной форме, с отражением всех необходимых данных контрольных мероприятий, проведенных уполномоченными сотрудниками газоснабжающей (газотранспортной) организацией и трейдеров на закрепленных за ними территориях в пределах возложенных на них задач, влияющих на определение объема потребления газа; потребители стратегического значения — потребители, имеющие производственно-технологические объекты непрерывного функционирования, перечень и условия поставок природного газа, которым определяются Кабинетом Министров; природный газ — газ, производимый организациями по переработке газа или нефти, а также импортируемый в республику, предназначенный для использования в качестве топлива или сырья, физико-химические показатели которого определяются нормативными документами в области технического регулирования; производители природного газа — организации, осуществляющие деятельность по приему, переработке, производству и поставке природного газа, а также по поставке природного газа посредством приема и переработки углеводородного сырья; договор на поставку природного газа — соглашение, в соответствии с которым газоснабжающие (газотранспортные) организации или трейдеры обязуются подавать природный газ потребителю через свои газопроводы (сети), а потребитель обязуется производить оплату за принятый природный газ, а также соблюдать требования настоящих Правил; полностью отключаемые потребители — потребители (не имеющие социальной значимости), которые полностью отключаются от газовых сетей в целях бесперебойного обеспечения населения и объектов социальной сферы природным газом во время понижения температуры воздуха в осенне-зимний период, перечень и условия поставки природного газа которым определяются местными органами исполнительной власти; трейдер — юридическое лицо, занимающееся закупкой и продажей природного газа в централизованном порядке (за исключением газотранспортных и газоснабжающих организаций); расчетный период — период времени (месяц), за который должен быть определен расход (объем) потребления природного газа, произведены взаиморасчеты между потребителем и газоснабжающей организацией за потребленный природный газ; акт инвентаризации — документ, составленный уполномоченными сотрудниками в присутствии потребителя, с отражением всех данных потребителя (наименование, адрес и реквизиты, приборы учета и их показания, целостность пломб, установленных на приборах учета и другом оборудовании, технические характеристики газоиспользующего оборудования, проектные данные газового хозяйства, состояние расчетов на дату оформления, наличие выданных заключений уполномоченными органами по рациональному использованию природного газа, а также количество проживающих, домашних животных и объем отапливаемых помещений для бытовых потребителей), влияющих на определение объема потребления природного газа; потребители, в отношении которых вводятся ограничения, — потребители (не имеющие социальной значимости), поставка природного газа которым временно прекращается в определенное время суток в целях бесперебойного обеспечения населения и объектов социальной сферы природным газом во время понижения температуры воздуха в осенне-зимний период, перечень и условия поставки природного газа которым определяются местными органами исполнительной власти. Глава 2. Права и обязанности потребителей, газоснабжающих организаций и контролирующих органов 3. Бытовые потребители имеют право: требовать бесперебойной подачи природного газа в объемах и качестве, предусмотренных нормативными документами в области технического регулирования, с соблюдением режима подачи (поставки); при расторжении договора на поставку природного газа истребовать возврат оплаченной суммы за неиспользованный объем природного газа; расторгнуть договор на поставку природного газа в одностороннем порядке в соответствии с актами законодательства; требовать возмещения ущерба, возникшего в результате прекращения подачи природного газа (утверждаемого на основании соответствующих документов в установленном порядке); вызвать представителя газоснабжающей организации для временного или полного отключения газоиспользующего оборудования от газоснабжения, без осуществления дополнительной платы за переподключение. Бытовые потребители могут иметь и иные права в соответствии с актами законодательства. 4. Бытовые потребители обязаны: ознакомиться с необходимыми инструкциями, предоставленными сотрудником газоснабжающей организации, по правилам безопасности газового хозяйства при заселении в новые жилые дома, а также при газификации существующего жилищного фонда; содержать в надлежащем состоянии находящиеся в их ведении газовые сети, газоиспользующее оборудование, а также обеспечивать постоянное функционирование электроосвещения и вентиляции в эксплуатируемых подвалах, технических коридорах и пр., следить за прочностью и уплотнением вводов подземных газовых сетей в подвалы зданий. При этом: обеспечивать с привлечением газоснабжающей организации или организаций с соответствующими полномочиями техническую инвентаризацию газовых плит в многоквартирных домах и жилых зданиях — один раз в два года; другого газоиспользующего оборудования — один раз в год на основании заявки; при чрезвычайных и аварийных случаях обеспечить в любое время суток при предъявлении служебных удостоверений беспрепятственный доступ уполномоченным сотрудникам во все подвалы, технические коридоры, помещения при проверке их на загазованность; организовывать своевременную проверку состояния дымоходов и вентиляционных систем в установленном порядке; немедленно сообщать в службы осмотра отопительных приборов и дымоходов, работающих на природном газе, о неисправностях в дымоходах и вентиляционных системах с целью устранения неисправностей и принимать необходимые меры для обеспечения безопасности; письменно или в электронном виде уведомить газоснабжающую организацию о сносе и (или) постройке жилых домов в целях временного прекращения газоснабжения; выполнять обязательные предписания газоснабжающей организации по вопросам обеспечения техники безопасности и газовой безопасности; принимать меры по защите внутридомового газопровода от коррозии и других воздействий, регулярно осуществлять его окраску; использовать природный газ рационально, устанавливать сертифицированное газоиспользующее оборудование при использовании природного газа, обеспечить их автоматическими системами безопасности; своевременно производить расчеты с газоснабжающей организацией за использованный природный газ, выполненные работы в пределах обслуживания газоиспользующего оборудования и внутридомовых газовых сетей по установленным тарифам обслуживания; содержать газоиспользующее оборудование в чистоте, предохранять газовые горелки от загрязнения в процессе приготовления пищи; обеспечить сохранность проекта газификации — ПТД и предъявлять его по требованию представителя газоснабжающей организации и уполномоченных государственных органов; при обнаружении запаха природного газа в подвале, подъезде, во дворе, на улице сообщать в аварийную службу по телефону «104» или «112»; принять практические меры по эвакуации людей из загазованным мест, предотвращению включения или выключения систем электроосвещения, появления открытого огня или искры; обеспечить с 08:00 до 20:00 часов беспрепятственный доступ уполномоченным сотрудникам газоснабжающей организации для осмотра приборов учета, осуществления технического и профилактического обслуживания внутренних газовых сетей и газоиспользующего оборудования; не осуществлять действия, препятствующие работе приборов учета с целью изменения их показаний, не допускать их умышленной порчи и обеспечить целостность установленных пломб; не пользоваться в помещениях для сна и отдыха людей газоиспользующим оборудованием, работающем на открытом огне (отопительные приборы, котлы на природном газе), устанавливать такое оборудование на основании проекта газификации, обеспечить использование в отопительных системах помещений для сна и отдыха людей только водонагревательных котлов. 5. Другие потребители имеют право: требовать создания рабочей комиссии для проверки достоверности работы приборов учета газотранспортной организации при несогласии с определением объема и других параметров поставленного природного газа на основании договора; требовать подачи природного газа в соответствии с показателями, предусмотренными документами технического регулирования, с соблюдением режима подачи; расторгнуть договор на поставку природного газа в одностороннем порядке в соответствии с актами законодательства; при расторжении договора на поставку природного газа истребовать возврат оплаченной суммы за неиспользованный объем природного газа в порядке, установленном актами законодательства; требовать возмещения ущерба, возникшего в результате прекращения подачи природного газа (утверждаемого на основании соответствующих документов в установленном порядке); требовать временного прекращения поставки природного газа. Другие потребители могут иметь и иные права в соответствии с актами законодательства. 6. Другие потребители обязаны: рационально и эффективно использовать природный газ; содержать находящиеся в их ведении газопроводы и оборудование газового хозяйства в технически исправном состоянии, обеспечивать прочность и уплотнение вводов подземных коммуникаций в подвалы зданий, а также следить за местами пересечения строительных элементов зданий с газовыми сетями; немедленно оповещать газоснабжающую организацию об утечке природного газа, возникшей в газовых сетях или газоиспользующем оборудовании; систематически проводить осмотры своих газовых сетей и оборудования на них с целью обеспечения их неприкосновенности и выявления возможных несанкционированных подключений; не допускать присоединения к сети газоснабжающих организаций не сертифицированного газоиспользующего оборудования, не соответствующего проекту газификации (ПТД); обеспечить в любое время суток свободный доступ уполномоченным сотрудникам (при предъявлении соответствующего служебного удостоверения) для осмотра приборов учета и/или газоиспользующего оборудования, а также сотрудникам государственной противопожарной службы — для осмотра дымоходов и вентиляционных систем; устранять неполадки газоиспользующего оборудования (при помощи специализированных бригад или персонала, имеющих право на выполнение такого рода работ); не осуществлять действия, препятствующие работе приборов учета с целью изменения их показаний, не допускать их умышленной порчи и обеспечить целостность установленных пломб; при выявлении неисправности работы приборов учета немедленно уведомить в удобной для него форме газоснабжающую организацию; обеспечить онлайн передачу данных с приборов учета своего газового хозяйства в АСКУГ газоснабжающей организации; при транзитной проводке газовой сети через территорию организации, владелец данной территории обязан обеспечить проверку, техническое обслуживание и ремонт газовой сети газоснабжающей организации, предупреждать аварийные ситуации, а в случае их возникновения создать необходимые условия для доступа представителя газоснабжающей организации на территорию данной организации; установить счетчик на разделительной линии газовой сети (в здании (контейнере), оборудованном устройствами наблюдения и сигнализации при открытии входной двери) и создать необходимые условия для осуществления постоянного контроля уполномоченным сотрудником газоснабжающей организации; обеспечить незамыкание (монтаж) газовых сетей через кровлю, стены и подвалы зданий и сооружений; установить необходимые предупредительные знаки по трассе подземных газопроводов в своем газовом хозяйстве; обеспечить места подключения газоиспользующего оборудования газоанализаторами, которые заблаговременно обнаруживают утечки метана и углекислого газа, подают сообщение (сигнал) и автоматически отключают газ от сети через клапан в случае утечки газа; выполнять предписания Узэнергоинспекции и газоснабжающей организации в пределах своих полномочий (предотвращение незаконного и неэффективного использования природного газа, обеспечение безопасности и другие направления); установить сертифицированное энергоэффективное газоиспользующее оборудование при использовании природного газа, а также оборудовать автоматикой безопасности. 7. При пользовании природным газом запрещается: производить самовольную газификацию, самостоятельную перестановку, замену и ремонт газоиспользующего оборудования; производить несоответствующую требованиям нормативных документов в области технического регулирования перепланировку и строительно-монтажные работы в помещениях, где установлено газоиспользующее оборудование; вносить самостоятельно изменения в конструкции и установленные элементы (части) газоиспользующего оборудования, дымоходов и вентиляционных систем, а также заклеивать вентиляционные системы, замуровывать люки, предназначенные для чистки дымоходов; самостоятельно отключать системы автоматики безопасности и регулирования, пользоваться газом при неисправности газоиспользующего оборудования, автоматики и затворяющей арматуры; пользоваться газоиспользующим оборудованием при нарушении плотности кладки, штукатурки (трещины) отопительных приборов и дымоходов, работающих на природном газе, отсутствии или после истечения срока действия акта о пригодности дымоходов и вентиляционных систем, а также при закрытых форточках (фрамугах), жалюзийных решетках, решетках вентиляционных систем, щелях под дверями ванных комнат и кухонь, отсутствии тяги в дымоходах и вентиляционных системах; самовольно производить прочистку дымоходов и вентиляционных систем; оставлять работающее газоиспользующее оборудование без присмотра (кроме газоиспользующего оборудования, предусматривающего непрерывную работу и имеющего для этого соответствующую автоматизированную систему); допускать к пользованию газоиспользующим оборудованием детей до двенадцати лет, а также лиц, не контролирующих свои действия; привязывать к газопроводам (сетям) груз и ставить на них тяжелые предметы; использовать природный газ и газоиспользующее оборудование не по назначению, а также газовые плиты и газоиспользующее оборудование, работающее на открытом огне, для отопления помещений; пользоваться помещениями, где установлено газоиспользующее оборудование, для сна и отдыха; применять открытый огонь для обнаружения утечек природного газа; отключать или заменять установленное на приборах учета модемное устройство, подключенное к АСКУГ, без уведомления уполномоченного сотрудника газоснабжающей организации. 8. Территориальные органы государственного пожарного надзора Министерства по чрезвычайным ситуациям и (или) газоснабжающие предприятия ежегодно до начала отопительного сезона проводят инвентаризацию технического состояния дымовых и вентиляционных каналов в квартирах и жилых помещениях населения. По результатам инвентаризации устраняют выявленные неисправности, а также выполняют и контролируют работы по проверке, профилактическому обслуживанию и ремонту дымоходов государственными, ведомственными и добровольными пожарными службами и (или) газоснабжающими предприятиями в этой области. Ответственность за отрицательные последствия, возникающие в результате несоблюдения правил безопасности и настоящих Правил в газовом хозяйстве, возлагается на владельца соответствующей газовой сети в соответствии с границей раздела газовой сети. 9. Газоснабжающая организация имеет право: при возникновении технической необходимости сократить или прекратить поставку природного газа, подаваемого потребителю, с обязательным оповещением потребителя в порядке, установленном настоящими Правилами; при выявлении фактов самовольного подключения к газовым сетям, а также в случае угрозы своей безопасности и безопасности других людей вследствие невыполнения потребителями обязательств, установленных пунктами 129, 133 и 134 настоящих Правил, производить немедленное отключение от газовой сети этих потребителей; требовать от потребителей выполнения требований настоящих Правил и условий договора на поставку природного газа; в одностороннем порядке расторгнуть договор на поставку природного газа в соответствии с требованиями, установленными актами законодательства; в случае необходимости принятия неотложных мер по предотвращению или ликвидации аварии в газовых сетях, прекращать или ограничивать подачу природного газа без согласования с потребителем и без предупреждения, но с немедленным его уведомлением; производить прекращение подачи природного газа без предварительного предупреждения до устранения выявленных нарушений в случаях, предусмотренных пунктами 129, 130 и 134 настоящих Правил; в случае вмешательства извне в приборы учета с целью изменения их показаний, нарушения целостности установленных пломб и срыве пломб, применять меры, предусмотренные пунктами 127, 129, 130 и 134 настоящих Правил, как при несанкционированном подключении; в случае выявления факта не прохождения газоиспользующего оборудования потребителей технического осмотра в установленный срок или отказа потребителя от прохождения технического осмотра этого оборудования, временно отключать этих потребителей от сети природного газа; прекращать подачу природного газа на устаревшее и непригодное к эксплуатации газоиспользующее оборудование потребителей, газовые сети и газораспределительные пункты, требующие ремонта; в случае признания строительного металлопроката, произведенного предприятиями — изготовителями металлопроката с использованием индукционных печей, не соответствующим установленным требованиям законодательства и нормативных документов в области технического регулирования, расторгнуть заключенный с ними договор на поставку природного газа в одностороннем порядке. 10. Газоснабжающая организация обязана: содержать в исправности и производить ремонтно-восстановительные работы газовых сетей, принадлежащих ей, за свой счет; периодически производить обходы своих газовых сетей для проверки их технического состояния и выявления несанкционированных подключений; при сокращении или прекращении поставок природного газа своевременно извещать об этом потребителей; своевременно информировать правоохранительные органы о несанкционированном потреблении природного газа, хищениях материальных ценностей газовых сетей; предоставлять без взимания платы потребителям возможность открыть персональный кабинет для ежемесячного ввода показаний приборов учета и использования других возможностей интерактивных услуг; предоставлять без взимания платы бытовым потребителям по их заявлениям в течение двух рабочих дней справки о состоянии платежей и отсутствии (наличии) задолженности за потребленный природный газ; осуществлять поставку природного газа потребителям в соответствии с условиями, указанными в договоре на поставку природного газа. В случае недостаточности ресурсов и мощностей для поставки природного газа всем потребителям в весенне-летний период, распределение природного газа между потребителями осуществляется в соответствии с показателями, согласованными с Министерством энергетики; проводить необходимый инструктаж потребителей с выдачей памятки по вопросам безопасной эксплуатации установленного в газовом хозяйстве газоиспользующего оборудования и приборов учета. При этом инструктаж должен проводить уполномоченный сотрудник с отметкой в приложении к договору на поставку природного газа под роспись потребителя. В памятке указываются номера телефонов аварийной службы газоснабжающей организации; выполнять обязательные предписания уполномоченных государственных органов, в том числе Узэнергоинспекции; проводить техническое обслуживание газоиспользующего оборудования по письменной, устной и электронной заявке потребителя в течение трех рабочих дней; прекращать газоснабжение (отключать) потребителей в случае неосуществления предоплаты и наличии задолженности за потребленный природный газ; устанавливать пломбы на прибор учета и другие устройства (в том числе на монометры до и после прибора учета); отслеживать установленные на приборы учета и другие устройства пломбы с QR-кодом через электронную программу (биллинговую систему); отключать клавиатуру и порт прибора учета в целях предотвращения изменения внутренних конфигурационных данных прибора учета. Газоснабжающая организация может иметь и иные обязанности в соответствии с актами законодательства. 11. Работы по техническому обслуживанию газоиспользующего оборудования на основании письменной, устной и электронной заявки потребителя осуществляются по установленным тарифам в следующие сроки: неисправность газоиспользующего оборудования, предназначенного для приготовления пищи, — в течение одного дня; при утечке природного газа — немедленно. Такие случаи устраняются аварийной службой газоснабжающей организации; неисправность газоиспользующего оборудования, предназначенного для отопления во время отопительного сезона, — в течение одного дня; неисправность газоиспользующего оборудования, предназначенного для горячего водоснабжения и отопления (за исключением отопительного сезона) — в течение двух дней; замена газоиспользующего оборудования — в течение пяти дней. 12. Юридические лица, имеющие соответствующее разрешение газоснабжающей организации или Комитета промышленной, радиационной и ядерной безопасности, проводят техническое обслуживание газоиспользующего оборудования и газовых сетей в установленные сроки по письменным, устным и электронным заявкам потребителей на основании установленных тарифов и договора на поставку природного газа. Техническое обслуживание потребителей регистрируется через цифровое программное обеспечение, с направлением потребителям данных об оказанных услугах посредством СМС-сообщения. 13. Государственный контроль за соблюдением требований нормативно-правовых актов в сфере производства, передачи, распределения и потребления природного газа, нормативных документов в области технического регулирования осуществляется Узэнергоинспекцией в соответствии с актами законодательства. Права и обязанности Узэнергоинспекции определяются в соответствии с актами законодательства, регулирующими ее деятельность. При выявлении уполномоченными сотрудниками Узэнергоинспекции фактов расточительного и нерационального использования природного газа, несоблюдения режима потребления природного газа и неудовлетворительного технического состояния оборудования природного газа, угрожающего аварией или создающего угрозу жизни людей, несанкционированного подключения к газовым сетям, умышленного повреждения приборов учета, вмешательства в работу приборов учета извне в целях изменения их показаний, они вправе дать соответствующей газоснабжающей организации или потребителю обязательное предписание о прекращении поставки газа на эти устройства. При выявлении Узэнергоинспекцией у потребителя фактов нерационального использования природного газа, невыполнения организационно-технических мероприятий по экономии природного газа, не внедрения возобновляемых источников энергии в соответствии с требованиями технических условий (в соответствии с соответствующим оформленным актом), газоснабжающее предприятие вправе уменьшить договорную величину потребления природного газа, исходя из этих выявленных фактов. Глава 3. Определение ежегодной потребности в природном газе 14. Потребители (за исключением бытовых потребителей) ежегодно в срок до 15 июля подают заявку в газоснабжающую организацию (трейдеру) на прогнозируемый объем потребления природного газа в предстоящем году с помесячной разбивкой. 15. Производители природного газа ежегодно в срок до 1 августа определяют потребность в природном газе на собственные нужды и технологические потери, объемы природного газа при добыче, переработке, а также поставке до магистральных газопроводов газотранспортной организации на предстоящий год. 16. Потребность в природном газе на предстоящий год должна быть обоснована потребителем соответствующими расчетами на основе двухгодичного (ежеквартального) фактического расхода природного газа и выпуска продукции, с учетом прогнозируемых объемов выпуска продукции на основании технически и научно обоснованных норм на единицу выпускаемой продукции (работ, услуг). Потребность в природном газе на предстоящий год бытовых потребителей и коммунально-бытовых потребителей определяется газоснабжающими организациями на основании установленных норм потребления и (или) двухгодичного (ежеквартального) фактического расхода природного газа. 17. Газоснабжающие (газотранспортные) организации в целях обеспечения стабильного технического функционирования газотранспортной системы ежегодно до 1 сентября формируют прогноз потребности в природном газе на предстоящий год (включая резервные объемы для вновь вводимых объектов в течение предстоящего года) с распределением (в разрезе месяцев) потребности в объеме газа на собственные нужды и технологические потери, а также на поставку потребителям и представляют его в Министерство энергетики. 18. Министерство энергетики на основании представленных заявок, с учетом ресурсных и газотранспортных возможностей, а также республиканской потребности потребителей и объемов экспорта природного газа составляет баланс ресурсов и потребления природного газа по республике на предстоящий год с помесячной разбивкой и представляет до 1 октября в Министерство экономики и финансов для подготовки проекта баланса ресурсов и потребления природного газа по республике на предстоящий год. 19. В соответствии с утвержденным балансом ресурсов и распределения потребления природного газа по республике на предстоящий год Министерство энергетики ежегодно до 1 декабря направляет трейдерам и газоснабжающим организациям годовые и месячные объемы поставок природного газа. Трейдер, в свою очередь, направляет годовые и месячные объемы поставок природного газа потребителям, подключенным к магистральным газопроводам. Газоснабжающие организации вправе пересматривать заявки потребителей (кроме бытовых потребителей) в рамках установленных объемов в соответствии с утвержденными балансами ресурсов и распределения потребления природного газа. 20. Приоритетными потребителями при поставке природного газа являются: бытовые потребители; ведомственный и муниципальный жилищный фонд, общежития юридических лиц и товарищества собственников жилья — для газоснабжения населения и локальных котельных — для бытовых нужд населения; потребители стратегического значения и социальной значимости, определенные актами законодательства. Глава 4. Порядок оформления документов для подключения к сетям природного газа бытовых и коммунально-бытовых потребителей 21. Обеспечение потребителей (в том числе семейных предприятий при суммарной расчетной мощности газоиспользующего оборудования до 100 кВт) природным газом осуществляется на основании проектов газификации, выполненных в соответствии с требованиями действующих нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования, с соблюдением градостроительных норм и правил организациями, имеющими право осуществлять работы по газификации. 22. Рассмотрение технических возможностей обеспечения потребителей природным газом производится в следующем порядке: потребитель представляет в газоснабжающую организацию заявление о газификации через центр государственных услуг (далее — ЦГУ) или Единый портал интерактивных государственных услуг (далее — ЕПИГУ); специалисты газоснабжающей организации в течение трех рабочих дней изучают объекты потребителей, подлежащих подключению к газораспределительным сетям в целях определения наличия или отсутствия технических возможностей газификации объекта потребителя, с учетом баланса ресурсов и потребления природного газа и технических возможностей газораспределительной системы. Техническая возможность по газоснабжению потребителя признается имеющейся, если на территории, где расположен объект потребителя, имеется газораспределительная сеть, мощность (давление, объем) которой позволяет газоснабжающей организации обеспечить подачу природного газа потребителю в соответствующих параметрах, а также ресурсы природного газа. Технические условия газификации, включающие требования к внутренним газопроводам, газоиспользующему оборудованию (вид и количество), периоду пользования газом и приборам учета, выдаются потребителю после принятия газоснабжающей организацией положительного решения по результатам изучения. При разделении газифицированного домовладения на бытового потребителя и семейное предприятие, газификация осуществляется с условием разработки отдельных технических условий и ПТД по каждому из них и установки раздельных приборов учета за счет потребителей, а также на основании правоустанавливающих документов на жилье (кадастровая документация). При разделении газифицированного домовладения на два и более бытовых потребителей, газификация осуществляется на основании правоустанавливающих документов на жилье (кадастровая документация) с условием внесения изменения в ПТД для каждого бытового потребителя (семьи) (без получения дополнительных технических условий на газификацию) и установки раздельных приборов учета за счет средств потребителей. 23. ПТД газификации (газоиспользующего оборудования, установки и внутридомовых газопроводов) разрабатывается на основе технических условий на газификацию проектными организациями, имеющими право на осуществление данного вида деятельности в соответствии с актами законодательства. 24. ПТД газификации должна предусматривать следующие решения: установку эффективного газоиспользующего оборудования в соответствии с установленными стандартами; установку приборов учета (с указанием точек их расположения), совместимых с АСКУГ, обеспечивающих достоверный учет в расчетном диапазоне расхода потребляемого природного газа, оснащенных необходимыми устройствами для приведения объема природного газа к стандартным условиям; установку газопроводов на угловые железные подпорки (столбы) в целях обеспечения прозрачности при осуществлении технического контроля газопровода и его устройств. 25. Проект газификации должен быть зарегистрирован газоснабжающей организацией до начала строительно-монтажных работ (далее — СМР), но не позднее 12 месяцев со дня выдачи технических условий на газификацию. Технические условия, выданные после истечения указанного срока, признаются утратившими силу. 26. СМР согласно ПТД газификации выполняются в соответствии со строительными нормами и правилами организацией, имеющей право на проведение таких работ, на основании исполнительно-технической документации, с обеспечением укрепления и герметизации мест ввода других коммуникаций в подвальные помещения (с оформлением акта о выполнении этих работ), за счет средств потребителя природного газа (инициатора). 27. Организация, выполнившая СМР, представляет в газоснабжающую организацию акты проверки дымохода и вентиляционных каналов, а также соответствующие акты о выполнении работ по обеспечению укрепления и герметизации мест ввода других коммуникаций в подвальные помещения. 28. В процессе подключения объекта потребителя к газовой сети платежи за объем газа, выбрасываемого в атмосферу при снижении давления в имеющихся газовых сетях до нуля, за газоочистку и последующее заполнение отключаемых частей газопроводов под низким, средним и высоким давлением, а также для осуществления ввода в эксплуатацию наружных газопроводов возмещаются за счет потребителя. Проектирование, строительство и реконструкция газовых сетей (новых газовых установок и объектов газовых сетей), соединяющих объект потребителя с газовыми сетями, осуществляются за счет средств газоснабжающей организации. 29. По окончании ПНР газоснабжающей организацией составляется пусковой акт и проводится необходимый инструктаж с потребителем в соответствии с настоящими Правилами. После этого потребитель расписывается в пусковом акте и заключается договор на поставку природного газа (один экземпляр пускового акта хранится в газоснабжающей организации). Оформление договора на поставку природного газа с потребителями осуществляется через ЦГУ, ЕПИГУ или систему электронного программного обеспечения газоснабжающей организации с использованием электронной цифровой подписи (далее — ЭЦП). Глава 5. Порядок оформления документов для подключения к газораспределительным сетям потребителей, осуществляющих производственную деятельность, социальной значимости и стратегического значения 30. Обеспечение потребителей (в том числе семейных предприятий с суммарной расчетной мощностью газоиспользующего оборудования 100 кВт в час и более или использующих более 100 000 кубометров газа в год) природным газом осуществляется на основании ПТД, разработанной в соответствии с требованиями действующих нормативно-правовых актов и нормативных документов в области технического регулирования, с соблюдением градостроительных норм и правил организациями, имеющими право осуществлять работы по газификации. 31. Потребители, намеревающиеся ввести новый вид газоиспользующего оборудования и (или) осуществить реконструкцию или техническое перевооружение эксплуатируемых мощностей, представляют в газоснабжающую организацию заявку с обоснованными расчетами потребления природного газа в установленном порядке через ЦГУ или ЕПИГУ для согласования технических возможностей подключения к газовым сетям и получения технических условий (крупные стратегические предприятия обращаются напрямую в газотранспортную организацию для подключения к газотранспортной системе). В заявке указывается период использования природного газа, сведения о типе и технических характеристиках газоиспользующего оборудования, расчет планируемых объемов потребления природного газа с учетом использования резервного топлива и прилагается план расположения производственных мощностей. 32. Заявка также подается потребителем в газоснабжающую организацию для получения новых технических условий на газификацию или продления их срока. Срок рассмотрения заявки составляет три рабочих дня. 33. В случае принятия газоснабжающей организацией по результатам рассмотрения заявки положительного решения потребителю выдаются технические условия на газификацию с указанием: места подключения к газопроводу; границы раздела и места расположения приборов учета потребления природного газа; максимального часового, суточного, годового расхода и рабочего давления природного газа на точке подключения, а также пределов изменения этого давления; необходимости сооружения газораспределительного пункта (далее — ГРП), технических требований к ГРП, типа автоматики, количества газопроводов и давления природного газа в каждом из них, мер по защите от коррозии устройств, приборов и трубопроводов газового хозяйства и т.д.; работ по строительству дополнительных газопроводов; требований к газоиспользующему оборудованию и газогорелочным устройствам (тип и количество), наличия сертификата соответствия; требований к прибору учета; конкретного периода (по месяцам) использования природного газа в качестве основного вида топлива; необходимости строительства резервного топливного хозяйства с указанием периода использования резервного топлива; установки в точке подключения газоиспользующего оборудования газоанализаторов, которые заблаговременно обнаруживают утечки метана и углекислого газа, подают сообщение (сигнал) и автоматически отключают газ от сети через клапан в случае утечки газа. Срок действия технических условий на газификацию составляет один год со дня их выдачи. По истечении установленного срока, если потребитель не завершил проектные работы, необходимо получение новых технических условий на газификацию. 34. В случае невозможности выдачи технических условий на газификацию, исходя из баланса ресурсов и потребления природного газа, а также технических возможностей оборудования, газоснабжающая организация в срок, указанный в абзаце втором пункта 32 настоящих Правил, направляет потребителю соответствующее письменное уведомление с обоснованными причинами отказа и возвращает представленные документы. 35. Выполнение требований технических условий на газификацию является обязательным для потребителей и проектных организаций, разработавших ПТД газификации. Отступление от требований, указанных в технических условиях, допускается только по согласованию с газоснабжающей организацией. Согласование осуществляется газоснабжающей организацией в течение трех рабочих дней после подачи обращения (заявки) потребителя и оформляется в письменной форме. Работы по проектированию и строительству нового газовых установок и объектов хозяйства газовой сети, расширению и реконструкции действующих объектов (установок), связанные с подключения потребителей (кроме бытовых потребителей) к газовым сетям, осуществляются за счет средств потребителей. 36. В случае изменения потребителя, владельца недвижимости без необходимости изменения требований, указанных в технических условиях, договор на поставку природного газа перезаключается с новым потребителем. При этом повторное оформление технических условий на газификацию не требуется. 37. Выдача технических условий на газификацию субъектам предпринимательства осуществляется через ЦГУ или ЕПИГУ в порядке, установленном актами законодательства, без взимания платы. При этом по желанию потребителей проектирование и строительство объектов, подключаемых к газовым сетям, осуществляется на условиях «под ключ». 38. ПТД газификации состоит из: пояснительной записки; тепломеханической части; технологической части; части контрольно-измерительных приборов и автоматики; части газоснабжения; части резервного топливного хозяйства; части описания (спецификации) оборудования и материалов; части электроснабжения. 39. ПТД разрабатывается проектными организациями, имеющими право на осуществление данного вида деятельности. Проектная организация несет ответственность за соответствие разработанного проекта системы газоснабжения требованиям действующих нормативных документов в области технического регулирования. 40. ПТД должна предусматривать: применение наиболее энергетически эффективных и экономичных технологических схем, процессов и сертифицированного газоиспользующего оборудования и газогорелочных устройств; применение приборов учета, совместимых с АСКУГ, обеспечивающих достоверный учет в расчетном диапазоне расхода потребляемого природного газа, оснащенных необходимыми устройствами для приведения объема природного газа к установленным стандартным условиям; экономически обоснованное и технически возможное использование вторичных энергоресурсов, образующихся в производственном процессе; наличие устройств автоматики безопасности; применение систем автоматического регулирования и контроля теплообменных процессов; обеспечение учета природного газа и продукции, произведенной с его использованием; нормы расхода по установленным нормативным показателям топливно-энергетических ресурсов на единицу производимой продукции (работы, услуг); применение теплоизоляционных покрытий, ограждающих поверхности нагрева агрегатов и теплопроводов согласно действующим нормам проектирования; обеспечение контроля за температурой и составом продуктов сгорания; сведения об отапливаемых объемах зданий и сооружений, а также расстояниях от этих объектов до газопроводов. 41. ПТД подлежит экспертизе промышленной безопасности в установленном порядке. 42. ПТД должна быть зарегистрирована газоснабжающей организацией до начала СМР, но не позднее 12 месяцев со дня выдачи технических условий. После проведения экспертизы промышленной безопасности ПТД в порядке, установленном актами законодательства, на основании обращения потребителя в письменной форме производится регистрация ПТД в газоснабжающей организации в срок не позднее пяти рабочих дней, без взимания платы. Если СМР не были начаты в течение 12 месяцев со дня регистрации либо выявлены отступления от технических условий при газификации, ПТД подлежит перерегистрации газоснабжающей организацией. В случае отказа в регистрации ПТД газоснабжающая организация в течение пяти рабочих дней направляет потребителю соответствующее письменное уведомление с обоснованием причин отказа и недостатков, подлежащих устранению. 43. СМР в соответствии с ПТД выполняются организацией, имеющей право на проведение таких работ, с составлением (разработкой) исполнительно-технической документации. 44. При расширении, реконструкции и техническом перевооружении существующих систем газоснабжения к их строительству и вводу в эксплуатацию предъявляются требования как к объектам нового строительства. 45. После завершения СМР осуществляется проведение ПНР и РНР газоиспользующего оборудования организацией, имеющей право на проведение таких работ. РНР обязательны для предприятий, использующих 100 000 и более кубометров природного газа в год, и технологических нефтегазовых объектов (установок). 46. Окончание ПНР и РНР оформляется соответствующими актами. Кроме того, составляется технический отчет, в котором указываются все показатели энергоэффективности, влияющие на рациональное использование природного газа при различных режимах работы газоиспользующего оборудования, наладку приборов и средств обеспечения безопасности и управления автоматики безопасности процессов сжигания топлива, теплоутилизационного и вспомогательного оборудования и оборудования систем водоподготовки для котельных. 47. На основании результатов ПНР и РНР выполнившая их организация разрабатывает и выдает потребителю временные режимные (технологические) карты, подлежащие утверждению потребителем. 48. Временные режимные (технологические) карты утверждаются потребителем и их подлинники хранятся у потребителя, а на рабочих местах (объектах) должны быть вывешены их копии в видных местах. 49. На эксплуатируемом газоиспользующем и вспомогательном оборудовании не реже одного раза в три года, а в организациях, эксплуатирующих энергетическое газоиспользующее оборудование, один раз в четыре года (с учетом специфики проведения капитального и текущего ремонта) должно предусматриваться проведение следующих видов РНР: теплотехническая (режимная) наладка газоиспользующего оборудования; наладка средств автоматического регулирования процессов горения и контроля; наладка средств автоматики обеспечения безопасности при работе газоиспользующего оборудования; наладка теплоутилизационного и вспомогательного оборудования; наладка систем водоподготовки; наладка процессов эксплуатации резервного топливного хозяйства; наладка процесса горения при совместном сжигании природного газа и резервного топлива. 50. РНР газоиспользующего и вспомогательного оборудования проводятся в следующих случаях: после капитального или внепланового ремонта газоиспользующего оборудования; после внесения конструктивных изменений, влияющих на эффективность использования газа; при систематических отклонениях работы газоиспользующего оборудования от требований режимных (технологических) карт; при изменении вида и характеристик используемого топлива. 51. Приемка в эксплуатацию вновь построенного, реконструированного или технически перевооруженного газоиспользующего оборудования, газопроводов и оборудования на них осуществляется приемочной комиссией в соответствии с требованиями актов законодательства, нормативными документами в области технического регулирования и настоящими Правилами, с использованием ЭЦП посредством специальных информационных систем, установленных актами законодательства. 52. Обследование газоиспользующего оборудования и выдача разрешения на подачу природного газа производятся газоснабжающей (газотранспортной) организацией в течение десяти рабочих дней со дня поступления заявления потребителя. Для проведения обследования объекта потребитель представляет в газоснабжающую организацию следующие разрешения вместе с проектной и исполнительно-технической документацией: разрешение на проведение ПНР, выданное Комитетом промышленной, радиационной и ядерной безопасности; заключение территориальных управлений Узэнергоинспекции о соответствии, применяемых на объекте потребителя (использующего 100 000 и более кубометров природного газа в год) технологий и оборудования, показателям энергоэффективности, а также об использовании альтернативных видов топлива. 53. Подача природного газа на газоиспользующее оборудование без соответствующего разрешения Комитета промышленной, радиационной и ядерной безопасности и заключения территориального управления Узэнергоинспекции о соответствии, применяемых на объекте потребителя (использующего 100 000 и более кубометров природного газа в год) технологий и оборудования, показателям энергоэффективности, а также об использовании альтернативных видов топлива запрещается. В случае продажи или передачи в аренду соответствующей организации или производственных объектов юридическим лицам, без изменения устройств использования природного газа данной организации, срок действия разрешений и заключений, ранее выданных данной организации, сохраняется. 54. В случаях выявления поставки природного газа без соответствующего разрешения Комитета промышленной, радиационной и ядерной безопасности и заключения территориального управления Узэнергоинспекции о соответствии применяемых на объекте потребителя технологий и оборудования показателям энергоэффективности, а также об использовании альтернативных видов топлива, подача природного газа прекращается по представлению соответствующих уполномоченных органов (организаций). Подача природного газа на газоиспользующее оборудование возобновляется только после устранения указанных недостатков. 55. Газоснабжающая (газотранспортная) организация осуществляет пуск природного газа на вновь построенные, реконструированные или технически перевооруженные газоиспользующее оборудование, газопроводы и вспомогательное оборудование при выполнении требований пункта 52 настоящих Правил. 56. При наличии у потребителя документов, указанных в пункте 52 настоящих Правил, между газоснабжающей (газотранспортной) организацией и потребителем заключается договор на поставку природного газа для обеспечения заявляемого объема природного газа на проведения ПНР и РНР. 57. После окончания РНР потребитель обязан для оценки качества выполненных работ письменно обратиться в территориальное управление Узэнергоинспекции с приложением технического отчета. При несоответствии качества выполненных наладочных работ установленным требованиям, по предписанию территориальных управления Узэнергоинспекции проводится повторная наладка газоиспользующего оборудования за счет организации, выполнявшей наладочные работы (рекомендуется предусмотреть это в договоре, заключаемом между потребителем и организацией). Глава 6. Заключение договора на поставку природного газа 58. С юридическими лицами и индивидуальными предпринимателями договоры на поставку природного газа заключаются посредством программного обеспечения газоснабжающей организации либо специальных информационных систем, созданных в установленном актами законодательства порядке, с использованием ЭЦП. При этом: между газоснабжающей (газотранспортной) организацией и потребителем договор на поставку природного газа заключается по форме, составленной в соответствии с типовым договором газоснабжения; типовой договор газоснабжения разрабатывается АО «Худудгазтаъминот», согласовывается с Узэнергоинспекцией, Комитетом по развитию конкуренции и защите прав потребителей и утверждается Министерством энергетики Республики Узбекистан; настоящий порядок также применяется при установлении лимитов на потребление топливно-энергетических ресурсов для юридических лиц и индивидуальных предпринимателей и внесении в них изменений; обеспечивается автоматическое направление сведений о договорах, заключенных с государственными организациями (заказчиками), на специальный информационный портал по государственным закупкам; договоры, заключенные с бюджетными заказчиками, регистрируются в районных (городских) отделах казначейства в электронной форме (без участия человеческого фактора). 59. При отсутствии заключенного с бытовыми потребителями договора на поставку природного газа, договор считается заключенным с момента фактического подключения потребителя в установленном порядке к газовой сети. При этом газоснабжающая организация обязана принять необходимые меры по заключению договора на поставку природного газа с данным потребителем и обеспечению требований настоящих Правил. Агентство по кадастру и его территориальные подразделения в трехдневный срок после государственной регистрации прав потребителя на недвижимость направляют в газоснабжающую организацию информацию о владельце недвижимого имущества для переоформления договора на поставку природного газа с потребителем. 60. Поставка природного газа другим категориям потребителей осуществляется только на основании договоров, заключаемых в установленном порядке. 61. Поставка договорных объемов природного газа потребителям (за исключением бытовых потребителей) осуществляется в соответствии с требованиями, предусмотренными пунктами 14 и 19 настоящих Правил. 62. В договоре на поставку природного газа должны быть указаны периодичность и порядок технического обслуживания приборов учета и газоиспользующего оборудования согласно требованиям актов законодательства и документов в области технического регулирования. 63. Договор на поставку природного газа заключается в электронной форме, с созданием возможности его получения по запросу потребителя или контролирующих органов из цифрового программного обеспечения газоснабжающей организации или специальных информационных систем, созданных в порядке, установленном актами законодательства. Глава 7. Порядок поставки природного газа потребителям 64. Поставка природного газа потребителям осуществляется трейдерами и газоснабжающими организациями в соответствии с настоящими Правилами. 65. Природный газ, поставляемый потребителю, подлежит использованию исключительно самим потребителем в целях, указанных в договоре на поставку природного газа. Передача или продажа части объемов поставленного природного газа третьим лицам должна осуществляться на основе заключения соответствующего договора между третьим лицом и газоснабжающей организацией, с установкой отдельного прибора учета на объекте третьего лица. При этом для ведения отдельного учета расхода газа на объектах, расположенных на нескольких территориях, принадлежащих одному потребителю (одному юридическому лицу), каждый объект должен быть обеспечен отдельным прибором учета. Расчеты за поставленный природный газ между газоснабжающей организацией и потребителем осуществляются через прибор учета, установленный на границе раздела газопроводов. 66. Газоснабжающая организация обязана поставлять, а потребитель (за исключением бытовых потребителей, а также семейных предприятий при суммарной расчетной мощности газоиспользующего оборудования до 100 кВт) отбирать природный газ через прибор учета с дистанционным запорным клапаном, установленный на границе раздела, равномерно в течение месяца в пределах среднесуточной нормы, а в случаях необходимости отступления в сторону уменьшения от суточной нормы потребления — по согласованным между сторонами планам-графикам. Потребителям, напрямую подключенным к сетям и газораспределительной станции газоснабжающей организации, природный газ поставляется через газораспределительную станцию (далее — ГРС) газоснабжающей организации и его расход определяется на основе показаний прибора учета, установленного на ГРС. Другие приборы учета, установленные после ГРС, не применяются для взаиморасчетов между газотранспортными и газоснабжающими организациями. На ГРС потребители обеспечиваются природным газом через сеть для населения и промышленности. При этом на ГРС требуется наличие сети для населения, сети для промышленности и сети для стратегических организаций, в отношении которых установлен особый порядок. Запрещается расположение потребителей природного газа на охраняемой территории, установленной нормативными документами магистральных газопроводов и ГРС. Все земельные участки, предназначенные для строительства газораспределительных станций, независимо от права собственности, отводятся Министерству энергетики на основа права постоянного пользования, с последующей передачей к использованию газотранспортной организации на основе права аренды. Все ГРС, возведенные субъектами предпринимательства, переводятся в распоряжение газотранспортной организации, а промышленные узлы, построенные внутри и (или) за пределами ГРС, — в распоряжение газоснабжающей организации на безвозмездной основе (если актами законодательства не предусмотрен иной порядок). Стратегическим организациям, в отношении которых установлен особый порядок поставки природного газа в соответствии с приложением к настоящим Правилам, за неуплату поставка природного газа снижается до уровня технологической и аварийной брони энергоснабжения в установленном порядке, а полное отключение от природного газа осуществляется только по решению суда. 67. Газотранспортная организация поддерживает давление природного газа на выходе с ГРС согласно параметрам, установленным нормативными документами в области технического регулирования. 68. В целях бесперебойного обеспечения природным газом потребителей, указанных в пункте 20 настоящих Правил (за исключением бытовых и коммунально-бытовых потребителей, а также семейных предприятий), в период похолодания Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и города Ташкента по согласованию с Узэнергоинспекцией, производителями природного газа, газоснабжающей, газотранспортной организациями утверждают перечень потребителей, подлежащих полному отключению, частичному отключению и ограничению, и вносят его в Министерство энергетики. 69. Утвержденный перечень направляется всем заинтересованным организациям. Если при применении данного перечня прогнозные показатели поставки природного газа не позволяют осуществить бесперебойное газоснабжение потребителей, указанных в пункте 20 настоящих Правил, газоснабжающей (газотранспортной) организацией вводятся перечни, вновь составленные (утвержденные) на основании решений Министерства энергетики. Потребители, включенные в перечни, должны иметь необходимый запас альтернативного топлива (обеспечивающий их потребности) и переходить к его использованию в периоды понижения температуры воздуха. Также отсутствие резервного топлива и неподготовленность потребителя к сезону может явиться основанием для расторжения в установленном порядке заключенных с потребителями договоров на поставку природного газа. Потребителям (за исключением бытовых и коммунально-бытовых потребителей, а также семейных предприятий), не имеющим запаса альтернативного топлива, не предпринявшим меры по созданию необходимого запаса топлива до начала отопительного сезона, природный газ может не поставляться. Возобновление поставки природного газа отдельным потребителям, включенным в графики перевода на резервные виды топлива на период похолодания или на осенне-зимний период, осуществляется на основе соответствующих решений Министерства энергетики, с внесением необходимых изменений в утвержденные графики перевода потребителей на резервные виды топлива. 70. На основании графиков, разработанных и представленных трейдерами, газотранспортными и газоснабжающими организациями, Совет Министров Республики Каракалпакстан, хокимияты областей и города Ташкента утверждают графики поставок природного газа потребителям (за исключением бытовых и коммунально-бытовых потребителей, а также семейных предприятий) и очередность их полного отключения, частичного отключения от газовых сетей и введения временного ограничения с учетом возможности возникновения аварий или с соблюдением технологии подачи природного газа и гидравлического баланса работы магистральных и газотранспортных сетей. Утвержденные аварийные графики по поставке газа направляются соответствующим организациям и вводятся в действие газоснабжающей организацией при аварийных ситуациях на магистральных газопроводах и газораспределительных сетях. При нарушении технологических режимов работы объектов, магистральных газопроводов и газораспределительных сетей в результате аварий диспетчерские службы газоснабжающих организаций выдают предписания потребителям о введении в действие аварийных графиков с соответствующими изменениями объемов суточной поставки природного газа потребителям, с уведомлением местных органов исполнительной власти и оповещением бытовых потребителей через средства массовой информации. О планируемом сокращении (прекращении) подачи газа должны оповещать: производители природного газа газотранспортную организацию — в течение 2 часов; газотранспортная организация газоснабжающую организацию и трейдеров — в течение 2 часов; газоснабжающая организация (через органы государственной власти на местах) потребителей — в течение 1 часа. 71. Учитывая единый неразрывный технологический процесс и режим добычи, переработки, транспортировки, распределения и потребления природного газа в разрезе республики, выполнение соответствующих предписаний производителей природного газа газотранспортных и газоснабжающих организаций является обязательным для потребителей. 72. При подаче природного газа производители природного газа, газоснабжающие (газотранспортные) организации и потребители обязаны строго соблюдать правила техники безопасности и требования нормативных документов в области технического регулирования на объектах добычи газа, газоперерабатывающих заводах, магистральных газопроводах, а также газоиспользующем оборудовании и газовых сетях потребителей. 73. Газотранспортная организация производит поставку природного газа: потребителям, имеющим прямой выход (подключение) на магистральные газопроводы, — согласно прямым договорам с трейдерами по приборам учета, установленным на границе раздела; газоснабжающей организации на границе раздела магистральных газопроводов и газовых сетей — по хозрасчетным приборам учета для последующей реализации потребителям. 74. Другие условия поставки природного газа потребителям устанавливаются в договорах на поставку природного газа. Глава 8. Порядок учета природного газа 75. Поставка природного газа потребителям без приборов учета, не имеющих дистанционного запорного клапана и возможности подключения к АСКУГ, не допускается. 76. Количество поставляемого природного газа потребителям (за исключением бытовых потребителей) определяется по показателям приборов учета, установленных на границе раздела газовых сетей. Расчет за поставленный природный газ осуществляется путем измерения в кубических метрах объема газа, приведенного к стандартным условиям (t = 20° С, Р = 760 мм ртутного столба). При расчетах расхода природного газа по потребителям, подключенным к газораспределительным сетям, учитываются следующие показатели: исправность манометров и термометров, проведение их поверки и соответствие срокам действия; срок наладки (регулировки) ГРП, а также соответствие фактического рабочего давления параметрам, зафиксированным в акте регулировки ГРП. При несоблюдении указанных показателей, приведение к стандартным условиям осуществляется путем применения коэффициента Ризб. = 1,0 кгс/кв.см. Газоснабжающая (газотранспортная) организация совместно с потребителем должна вносить в приборы учета корректирующие изменения по физико-химическим показателям природного газа, представляемые лабораторией качества не позднее 12 часов после их представления. За своевременность и достоверность ввода физико-химических показателей природного газа в приборы учета ответственность несет газоснабжающая (газотранспортная) организация. 77. Электронные архивные данные по показателям приборов учета подлежат хранению газоснабжающей (газотранспортной) организацией и потребителем в течение трех лет. 78. Объем природного газа, потребляемый бытовыми потребителями, определяется по приборам учета, а при их отсутствии — по нормам месячного расхода природного газа, отпускаемого населению для бытовых нужд, при отсутствии приборов учета газа, утверждаемым Министерством экономики и финансов. 79. Монтаж, эксплуатация и поверка приборов учета производятся в соответствии с действующим законодательством и нормативными документами в области технического регулирования. Во вновь газифицируемых помещениях приборы учета (имеющие возможность подключения к АСКУГ и автоматический дистанционный запорный клапан) приобретаются потребителем за собственный счет (за исключением приборов учета, устанавливаемых на основании соответствующих государственных программ), с последующей установкой и опломбированием газоснабжающей организацией. 80. Для учета расхода (объема) природного газа должны использоваться только приборы учета, типы которых внесены в Государственный реестр средств измерений Республики Узбекистан, имеющие дистанционный запорный клапан и возможность подключения к АСКУГ. 81. Приборы учета должны иметь документы, подтверждающие их пригодность к эксплуатации, сертификат поверки в соответствии с требованиями актов законодательства, а также действующие клейма и пломбы завода-изготовителя установленной формы. 82. Современные приборы, установленные учета в рамках проекта по внедрению АСКУГ, являются собственностью газоснабжающей организации. 83. До замены существующих приборов учета на современные приборы учета ответственность за организацию своевременного проведения периодической поверки возлагается на газоснабжающую организацию. В случае выявления в ходе проведения поверки непригодности (невозможности ремонта) приборов учета они возвращаются собственнику с соответствующим заключением аккредитованной метрологической организации или другого уполномоченного органа в соответствии с актами законодательством. 84. Замена, ремонт, обслуживание, поверка и снятие для мониторинга пригодности приборов учета осуществляется представителями газоснабжающей (газотранспортной) организации в присутствии потребителя с возмещением соответствующих расходов за счет собственника прибора учета. 85. Опломбирование прибора учета и других устройств осуществляется в следующем порядке: в соответствии с договором на приобретение природного газа между трейдером и производителем природного газа на приборе учета, установленном на границе раздела газотранспортной системы газотранспортной организации, уполномоченными сотрудниками производителя природного газа и газотранспортной организации устанавливается пломба, о чем оформляется соответствующий акт; при поставке потребителям природного газа в соответствии с договором на передачу газа между трейдером и газотранспортной организацией на приборах учета, установленных на границе раздела газовых сетей потребителя и газотранспортной организации, устанавливаются пломбы газотранспортной организации и потребителя, о чем оформляется соответствующий акт; на приборах учета, установленных на границе раздела газораспределительных сетей газоснабжающей организации и газовых сетей потребителя, устанавливаются пломбы газоснабжающей организации, о чем оформляется акт в присутствии потребителя; на приборах учета потребителей, расположенных на территории ГРС и использующих газ согласно договору на приобретение природного газа с газоснабжающей организацией, устанавливаются пломбы газоснабжающей и газотранспортной организаций, о чем составляется соответствующий акт в присутствии потребителя; уполномоченный сотрудник газоснабжающей (газораспределительной) организации обязан в установленном порядке установить пломбы на прибор учета и измерительные узлы (манифольдные краны, калибровочные болты, импульсные сетевые краны и т.д.) с натянутыми проводами; Узэнергоинспекция в случае выявления фактов несоблюдения требований действующих актов законодательства совместно с представителями газоснабжающей (газотранспортной) организации устанавливает пломбы по прекращению поставки природного газа на газовые устройства потребителей, о чем оформляется соответствующий акт в присутствии потребителя. 86. Ответственность за сохранность и целостность приборов учета, в том числе установленных пломб, возлагается на потребителя. 87. Прибор учета после установки регистрируется газоснабжающей организацией и вводится на платформу АСКУГ. 88. Поверка приборов учета осуществляется аккредитованной в установленном порядке метрологической организацией или другими уполномоченными органами в соответствии с актами законодательства. 89. Периодичность проведения поверки приборов учета определяется Узбекским агентством по техническому регулированию. 90. Работы по организации установки, технического обслуживания, ремонта и поверки приборов учета осуществляются газоснабжающей организацией и трейдерами в соответствии с регламентом технического обслуживания приборов учета, утверждаемым газотранспортной (газоснабжающей) организацией. 91. Снятие прибора учета в целях замены, ремонта, технического обслуживания и поверки осуществляется уполномоченными сотрудниками газоснабжающей организации в присутствии потребителя. При этом бытовым потребителям за счет средств газоснабжающей организации (другим потребителям за собственный счет) взамен прибора учета незамедлительно устанавливается другой поверенный прибор учета. Снятие приборов учета для поверки оформляется соответствующим актом. В случае продажи или передачи в аренду соответствующей организации или производственных объектов юридическим лицам, срок действия сертификата о проведенной поверке прибора учета на этих объектах сохраняется. 92. Установка приборов учета, снятых для замены, ремонта, технического обслуживания, поверки и мониторинга пригодности, осуществляется уполномоченными сотрудниками газотранспортной (газоснабжающей) организации с одновременной опломбировкой. При необходимости в процессе установки и замены импульсных сетей прибора учета и сужающего устройства (шайбы) в автомобильных газонаполнительных компрессорных пунктах в комиссионном порядке участвуют Узэнергоинспекция, Узбекское агентство по техническому регулированию и другие специалисты. 93. Условия снятия и установки приборов учета для обслуживания, ремонта и поверки указываются в договоре на поставку природного газа. 94. Потребители, несогласные с результатами поверки прибора учета, могут в установленном порядке обратиться в вышестоящий орган (организацию) или суд. 95. Потребитель (кроме бытовых потребителей) обязан обеспечить уполномоченным сотрудникам беспрепятственный доступ на соответствующую территорию в любое время суток и возможность осмотра приборов учета, газовых сетей, газоиспользующего оборудования, их схемы подключения и состояния использования газа, при предъявлении ими служебных удостоверений и представлении. При этом осмотр приборов учета, газоиспользующего оборудования и состояния пользования газом бытовыми потребителями осуществляется с 08:00 до 20:00 часов. Результаты работ по осмотру и повторному контролю оформляются уполномоченными сотрудниками в виде акта. 96. В случае необеспечения потребителем возможности осмотра уполномоченными сотрудниками газоснабжающей организации, Узэнергоинспекции приборов учета, газоиспользующего оборудования и их схемы подключения уполномоченные сотрудники оформляют данный факт актом и имеют право отключить потребителя от сети природного газа с вручением ему одного экземпляра акта. Потребитель обязан ознакомиться с данным актом. В случае отказа потребителя от подписания акт, в акте делается соответствующая отметка. Отказ должен быть удостоверен двумя свидетелями либо представителем органа самоуправления граждан, либо соответствующими доказательствами (фотография или видеозапись). Потребитель вправе изложить причину отказа от подписания акта, о чем в акте делаются соответствующие отметки. Отказ потребителя от подписания акта является основанием для отключения его от газовых сетей, о чем он должен быть немедленно предупрежден. Между газотранспортной, газоснабжающей организацией и трейдером по итогам каждого месяца до 10 числа следующего месяца оформляется Товарно-транспортная накладная о поставке-приемке товара, которая подписывается тремя сторонами. В целях ежедневного внесения сведений о результатах инвентаризации для обеспечения прозрачности при оформлении акта инвентаризации газоснабжающей организацией и трейдером в установленном порядке создается электронная база (позволяющая осуществлять мониторинг уполномоченными органами и соответствующая требованиям кибербезопасности); данная электронная база интегрируется с электронными системами Генеральной прокуратуры Республики Узбекистан, Министерства энергетики, Узэнергоинспекции и других заинтересованных организаций или создается возможность ее использования; оформление актов инвентаризации по потребителям, осуществляющим производственную деятельность, и коммунально-бытовым потребителям осуществляется по результатам инвентаризации, проводимой газоснабжающей организацией (газотранспортной организацией, трейдером) или совместно с уполномоченными сотрудниками Узэнергоинспекции. Глава 9. Порядок расчетов за природный газ бытовыми потребителями 97. Объем поставленного потребителям природного газа за расчетный месяц определяется на основе сведений, поступающих в электронные программы газоснабжающей организации или трейдеров в онлайн режиме через установленные у потребителей приборы учета с возможностью подключения к АСКУГ, типы которых внесены в Государственный реестр средств измерений Республики Узбекистан. В случае поступления в программы газоснабжающей организации или трейдеров неполных сведений за расчетный период из приборов учета или не подключения приборов учета к АСКУГ, их показания определяются посредством снятия показателей непосредственно с приборов учета с выездом на место уполномоченными сотрудниками газоснабжающей организации или трейдеров. 98. При необеспечении полного снятия показаний приборов учета в расчетном месяце или установлении неисправности прибора учета в АСКУГ, расчеты с такими потребителями осуществляются только исходя из действующих нормативов потребления природного газа за текущий месяц. Расчеты за следующий месяц осуществляются путем внесения уточнения в фактический объем потребления (при необходимости, с выездом на место). При этом после внесения уточнений в соответствующие показатели осуществляется перерасчет по фактическому объему потребления газа. Для потребителей, подключенных к АСКУГ, расчеты за природный газ осуществляются по данным, определенным во время инвентаризации, с периода (дата, месяц) последнего поступления фактического показателя в биллинговую систему газоснабжающей организации, с учетом нормативов потребления. 99. Объем природного газа, поставленного за расчетный месяц потребителям, подключенным к АСКУГ и рассчитывающимся по установленным нормативам, определяется в автоматизированном режиме посредством биллинговой системы. 100. На основании показаний, внесенных в биллинговую систему представителем газоснабжающей организации или потребителем, осуществляются полные (окончательные) расчеты по лицевым счетам каждого потребителя для учета объема поставленного природного газа, дебиторской и кредиторской задолженностей. 101. Газоснабжающая организация, при наличии номера телефона потребителя, обеспечивает в автоматическом режиме (при помощи голосового звонка или СМС сообщения) уведомление потребителей о необходимости оплаты за природный газ. При этом потребитель в биллинговой системе несет ответственность за правильность номера мобильного телефона и представление газоснабжающей организации информации об изменении номера мобильного телефона до конца текущего месяца или изменение его через свой персональный кабинет. Такие направленные уведомления являются официальным предупреждением газоснабжающей организации. 102. Потребители осуществляют предоплату за потребляемый природный газ. 103. При несвоевременной оплате стоимости потребленного природного газа потребитель уплачивает газоснабжающей организации пеню в размере, установленном актами законодательства. При наличии задолженности за потребленный природный газ совершеннолетние физические лица, зарегистрированные по месту постоянного проживания в жилом помещении, принадлежащем бытовому потребителю, несут солидарную ответственность по оплате задолженности. Солидарная ответственность совершеннолетнего физического лица возникает с момента его регистрации по месту постоянного проживания в жилом помещении, принадлежащем бытовому потребителю, и действует до момента отмены регистрации. 104. Оплата за природный газ может осуществляться через банковские учреждения и кассы по приему коммунальных платежей, а также посредством электронных платежных систем. 105. Газоснабжающая организация с момента уведомления предупрежденных потребителей представляет в суд соответствующие документы для принудительного взыскания задолженности по потребленному природному газу в порядке, установленном актами законодательства, и принимает меры по отключению потребителей от газовых сетей. 106. Отключение потребителей от газовых сетей за дебиторскую задолженность и их повторное подключение производятся в порядке, установленном актами законодательства. 107. При повторном подключении с потребителя взимается плата в размере двух базовых расчетных величин, действующей на день оплаты (за исключением потребителей, подключенных к АСКУГ). 108. В случае выявления неучтенных документов по ранее произведенным оплатам потребителя до изменения (повышения) установленных тарифов в базе данных газоснабжающей организации, расчет (перерасчет) по данному потребителю осуществляется по тарифам, действовавшим на момент (дату) произведения оплаты, с последующей корректировкой показателей лицевого счета в биллинговой системе. 109. Начисление за потребленный природный газ производятся по показаниям приборов учета по действующим тарифам на момент снятия показания. При изменении тарифов ранее начисленная сумма, по которой не произведена оплата до изменения тарифов, признается образовавшейся задолженностью, не подлежащей перерасчету. 110. В случае изменения тарифов потребитель освобождается от внесения дополнительных платежей за оплаченный авансом объем природного газа на срок не более последующих двух месяцев (в случае непревышения в этот период объема потребления природного газа, равного авансовому платежу). Глава 10. Порядок расчетов за природный газ потребителями, осуществляющими производственную деятельность, имеющими социальную и стратегическую значимость, а также коммунально-бытовыми потребителями 111. Потребитель обязан осуществлять 100-процентную предоплату за поставляемый природный газ на основании заключенного договора на поставку природного газа, за исключением тепличных хозяйств. Тепличные хозяйства осуществляют предоплату за поставляемый природный газ в первые 3 месяца (октябрь, ноябрь и декабрь) урожайного года в размере 50 процентов, оставшаяся часть оплачивается до конца месяца, а начиная со следующих месяцев — осуществляют 100-процентную предоплату ежемесячно. При этом положение настоящего абзаца распространяется на тепличные хозяйства, у которых отсутствует задолженность в соответствующем месяце за предыдущий период. Потребители, для которых установлен особый порядок ценообразования при реализации природного газа согласно решениям Президента Республики Узбекистан и Правительства Республики Узбекистан, осуществляют оплату за поставленный природный газ по отдельным тарифам. Оплата и расчеты за поставляемый природный газ локальным котельным в ведомственном и муниципальном жилищном фонде, общежитиях юридических лиц, органах управления многоквартирными домами, использующим природный газ для обеспечения бытовых потребителей тепловой энергией, осуществляются по тарифу, установленному по базовой норме для бытовых потребителей. 112. При использовании потребителями природного газа в меньших объемах, чем указано в договоре, возврат оплаченных ими средств в качестве аванса за природный газ не осуществляется, а данные средства учитываются при использовании природного газа в следующих месяцах. 113. В случае допущения потребителями превышения потребления природного газа в расчетном периоде на 20 процентов и выше договорного объема (за исключением стратегических организаций, по которым устанавливается особый порядок поставки природного газа, указанных в приложении к настоящим Правилам, и автомобильных газонаполнительных компрессорных пунктов, а также бытовых потребителей), за излишний объем потребления природного газа взимается дополнительная плата в 1,2-кратном размере установленного тарифа. При несвоевременной оплате за газ, поставленный в установленные договором сроки, за каждый день просрочки потребитель (за исключением стратегических организаций, по которым устанавливается особый порядок поставки природного газа) уплачивает пеню в размере 0,1 процента от суммы просроченной оплаты, но не более 50 процентов от суммы просроченной оплаты. Потребителям предоставляется скидка в размере 15 процентов от действующего тарифа в течение 3 лет на объем природного газа, сэкономленного в результате замены имеющегося в их распоряжении морально устаревшего и низкоэффективного газоиспользующего оборудования на новое энергосберегающее оборудование. При этом: потребители вносят в Узэнергоинспекцию на утверждение график замены газоиспользующего оборудования и программу, предусматривающую достижение экономии в результате замены; Узэнергоинспекция в десятидневный срок рассматривает обоснованность представленной программы и по результатам рассмотрения согласовывает ее или отказывает в согласовании с указанием обоснований; энергоаудитор изучает объем природного газа, сэкономленный в результате проведенных работ в соответствии с утвержденной программой, и выдает заключение по этим объемам; заключение энергоаудитора представляется Узэнергоинспекции и газоснабжающей организации и скидки применяются со дня представления положительного заключения. 114. Не считаются перебором случаи, когда потребитель заранее, не менее чем за десять дней до предполагаемых изменений, сообщил об этом газоснабжающей организации для изменения договора на поставку природного газа по объемам заявленного природного газа на очередной месяц (квартал). 115. При наличии у потребителя просроченной задолженности за природный газ средства, перечисленные им в счет авансового платежа, направляются на погашение просроченной задолженности с уведомлением потребителя и не засчитываются в качестве авансового платежа. 116. После принятия уполномоченным органом в установленном порядке решения об изменении действующих тарифов (цен) на природный газ сведения об этих изменениях публикуются газоснабжающей организацией в средствах массовой информации не позднее чем за пятнадцать дней до вступления изменений в силу. При этом вне зависимости от даты изменения тарифов на природный газ, договор на поставку природного газа остается в силе, а потребитель обязан в порядке, установленном актами законодательства, оплачивать за потребленный природный газ по новому тарифу со дня вступления в силу актов законодательства об изменении тарифов. 117. Отключение потребителей от газовых сетей за дебиторскую задолженность и их повторное подключение производятся в порядке, установленном актами законодательства. В случае неустранения задолженности за потребленный природный газ, лица, повторно подключившие потребителя к газовым сетям, привлекаются к ответственности в порядке, установленном актами законодательства. 118. За повторное подключение к газовым сетям с потребителя взимается плата в размере десяти базовых расчетных величин, действующей на день оплаты (за исключением потребителей, имеющих прибор учета с автоматическим дистанционным запорным клапаном). 119. Потребители не менее чем за пять дней до начала расчетного периода обязаны производить предварительную оплату на счет газоснабжающей организации в размере 100 процентов суммы стоимости месячного объема природного газа, указанного в договоре на поставку природного газа, за исключением тепличных хозяйств. 120. В случае неперечисления суммы предварительной оплаты поставка природного газа потребителям (за исключением потребителей, имеющих стратегическое значение и социальную значимость) не производится. 121. Окончательный расчет за потребленный природный газ потребителями производится до 10 числа месяца, следующего за расчетным месяцем. 122. Окончательный расчет за потребленный природный газ потребителей, имеющих стратегическое значение и социальную значимость, производится до конца следующего месяца после завершения расчетного месяца. 123. После снятия показаний по объемам потребления природного газа с приборов учета, до 10 числа следующего месяца газоснабжающей организацией оформляется счет-фактура в электронной форме за расчетный месяц и направляется потребителю. При этом: газоснабжающая организация до 7 числа месяца, следующего за расчетным месяцем, представляет трейдеру акт о поставке природного газа потребителям (товарно-транспортную накладную) на основании подписанного с трейдером договора на поставку природного газа; трейдер до 10 числа месяца, следующего за расчетным периодом, на основании электронной товарно-транспортной накладной о поставке природного газа потребителям оформляет электронный счет-фактуру за расчетный месяц и направляет потребителю; газоснабжающая организация до 10 числа месяца, следующего за отчетным периодом, оформляет электронный счет-фактуру о поставке природного газа потребителям за расчетный месяц и направляет потребителю; газотранспортная организация до 10 числа месяца, следующего за отчетным периодом, на основании товарно-транспортных накладных оформляет электронный счет-фактуру за оказанные услуги по поставке природного газа за расчетный месяц и направляет трейдеру. 124. Потребитель не позднее двух дней получает направленный газоснабжающей организацией электронный счет-фактуру за расчетный месяц и при отсутствии возражений подписывает посредством ЭЦП, с последующим направлением одного экземпляра газоснабжающей организации по обратному адресу. 125. Неподписание счета-фактуры или подписание его с разногласиями не освобождает потребителя от оплаты потребленного природного газа в указанных объемах. Сторона, несогласная с определением количества поданного или принятого природного газа, уведомляет об этом другую сторону до 10-го числа после завершения расчетного месяца с обязательным отражением причин несогласия. При недостижении обоюдного согласия по данному вопросу, причины разногласий подлежат рассмотрению в порядке, установленном актами законодательства. 126. Взыскание дебиторской задолженности за природный газ с потребителей производится газоснабжающей организацией и трейдерами в порядке, установленном актами законодательства. 127. При самовольном подключении после отключения потребителя от природного газа определение (расчет) потребленного объема природного газа, его стоимости производится из расчета работы газоиспользующего оборудования в течение полных суток (24 часа) по максимальной мощности в период с момента отключения от газовой сети. При этом учитывается расчетный объем использованного потребителем природного газа. 128. В свою очередь, взыскание стоимости объемов природного газа, потребленного без разрешения, не освобождает потребителя от иной ответственности за нарушение настоящих Правил в порядке, установленном актами законодательства. Глава 11. Порядок оформления фактов нарушения правил пользования природным газом и расчетов за неучтенный объем природного газа 129. Нарушением (незаконным использованием) потребителями правил пользования природным газом является: использование природного газа без получения разрешения уполномоченных организаций, ПТД и оформления договора; умышленная порча прибора учета и дистанционного запорного клапана; умышленный срыв установленных пломб на отключающих устройствах, газоиспользующем оборудовании или приборе учета; потребление природного газа без ведения учета или без использования установленного прибора учета (за исключением случаев обслуживания по месячным нормам природного газа, отпускаемого населению для бытовых нужд); установка на газопроводах или ГРП устройств, нарушающих технологический режим работы газораспределительных сетей; самовольное изменение внутренних запасных частей прибора учета, установленных изготовителем, с целью искажения учета, изменения конфигурации и настроек прибора учета, несанкционированное подключение модема или других средств связи либо внешнее воздействие иным способом; частичная или полная утеря данных из памяти прибора учета вследствие действий потребителя; самовольное изменение порядка и схемы установки прибора учета (несоблюдение требований государственного стандарта); присоединение потребителя к газовым сетям (трубопроводам) скрытыми способами, которые невозможно определить визуально, в местах вне места установки счетчика, в том числе скрытый монтаж газопроводов (сетей), обходных линий и других технических средств; подключение потребителя к газовым сетям (трубопроводам) визуально определяемыми способами, в местах вне места установки счетчика, в том числе скрытый монтаж газопроводов (сетей), обходных линий и других технических средств; при истечении срока поверки прибора учета (кроме бытовых потребителей), при признании этого прибора учета непригодным к использованию аккредитованной метрологической организацией или иными уполномоченными органами в соответствии с актами законодательства; превышение максимально допустимой часовой производительности прибора учета; самовольная установка дополнительных газовых приборов, кроме ПТД, с отклонением от допустимого максимального предела измерения (диапазона) прибора учета; внешнее воздействие на краны манифольда прибора учета, установка различных нагревательных приборов на датчик температуры; неустановка уполномоченным сотрудником газоснабжающей (газотранспортной) организации в установленном порядке пломбы на прибор учета и измерительные узлы (провода не натянуты, то есть установлены в положении, позволяющем воздействовать на краны манифольда, калибровочные болты, краны импульсной сети, при снятии их без разрыва провода или повреждения пломб). Нарушением правил пользования газом также считается следующее несоблюдение потребителями технических правил: самовольная установка дополнительных газовых приборов, кроме ПТД, с отклонением от допустимого максимального предела измерения (диапазона) прибора учета; самовольное изменение места установленного газоиспользующего оборудования; самовольная установка иного газоиспользующего оборудования (без отклонения от допустимого максимального предела измерения прибора учета), не предусмотренного техническими условиями и договором газоснабжения; самовольный сброс газа в газоиспользующее оборудование или несоблюдение установленного порядка потребления газа, либо потребление газа без утвержденных сравнительных нормативов расхода газа в газоиспользующем оборудовании, либо расход сверх таких нормативов; отсутствие устройств, автоматически управляющих процессом сгорания газа или их непригодность; отсутствие резервного топливного хозяйства, предназначенного для организаций-потребителей природного газа или неспособность газоиспользующего оборудования работать на заданных видах резервного топлива; отключение газового прибора учета, модемного устройства связи от источников электроэнергии (удаленное управление модемом с помощью пульта) или прекращение онлайн-передачи данных об объемах использованного природного газа в АСКУГ иными способами; использование природного газа для иных целей, не предусмотренных договором и проектной документацией. Нарушения, предусмотренные настоящим пунктом Правил, влекут соответствующую ответственность в соответствии с Кодексом Республики Узбекистан об административной ответственности и Уголовным кодексом Республики Узбекистан. При наличии признаков административного нарушения настоящих Правил лицами, уполномоченными на составление протокола об административном правонарушении, в установленном порядке составляется протокол об административном правонарушении. На основании акта о правонарушении, оформленного по факту нарушения правил пользования природным газом, выявленного при участии Узэнергоинспекции: прекращается поставка природного газа потребителю, с установкой специалистами Узэнергоинспекции пломбы на приборы учета и устройства включения-выключения; платежи по произведенному перерасчету взимаются на отдельный счет (22634) газоснабжающей организации в соответствии с постановлением Кабинета Министров от 28 сентября 2023 года № 512 «О дополнительных мерах по регулированию финансирования Инспекции по контролю за использованием электроэнергии, нефтепродуктов и газа при Кабинете Министров», а повторное подключение к сети разрешается после осуществления платежей. При этом потребитель в установленном порядке несет административную ответственность за срыв пломбы без разрешения. 130. Контроль за соблюдением потребителями настоящих Правил и оформление соответствующих документов осуществляется уполномоченными специалистами газоснабжающей организации (газотранспортной, трейдера) и сотрудниками Узэнергоинспекции. При возникновении следующих случаев не по вине потребителя, потребитель не несет ответственности, но расчеты производятся исходя из фактического расхода объема газа: техническая непригодность (остановка) прибора учета; полная или частичная утеря данных из памяти прибора учета без внешнего воздействия на него. 131. Факты нарушения настоящих Правил оформляются соответствующим актом уполномоченными сотрудниками (в том числе инженерно-техническими работниками и другим уполномоченным сотрудником). Акт подписывается уполномоченными сотрудниками, потребителем и другими участниками. В случае отказа потребителя от подписания акта, привлекаются два свидетеля с разъяснением им обстоятельств дела и обеспечивается их подпись на акте либо подтверждается соответствующими доказательствами (фотография или видеозапись). При выявлении нарушения потребителем настоящих Правил уполномоченный сотрудник газоснабжающей организации, трейдера или Узэнергоинспекции в установленном порядке отключает данного потребителя от сети природного газа. Воспрепятствование законным действиям уполномоченных сотрудников газоснабжающей организации, трейдера или Узэнергоинспекции в пределах их полномочий или причинение вреда их здоровью влечет ответственность лиц, совершивших эти действия, в порядке, установленном актами законодательства. 132. Самовольное присоединение к газопроводам (сетям) газотранспортной (газоснабжающей) организации юридическими лицами, осуществляющими деятельность по добыче, переработке и реализации природного газа, умышленное повреждение приборов учета, в том числе их пломб, а также воздействие на приборы учета и другие устройства извне в целях изменения их показателей является однократным грубым нарушением требований и условий лицензионного соглашения и влечет за собой аннулирование лицензии уполномоченным органом, осуществляющим лицензирование данных видов деятельности, в установленном законодательством порядке. 133. Уполномоченные сотрудники газоснабжающей организации, Узэнергоинспекции или трейдера в процессе оформления акта опечатывают и изымают следующие (связанные с делом) предметы и вещи, примененные для незаконного использования газа, и принимают меры по приобщению их к собранным документам дела: приборы учета; модем и другие средства связи; газовые горелки; устройства вытяжки газа; резиновые, полиэтиленовые и железные трубопроводы; иные самодельные устройства; при необходимости, регулятор, затворы и ГРП; сорванные провода и пломбы; другие вещи, доказательства и предметы, подтверждающие незаконное использование. В акте указывается информация о потребителе, нарушившем настоящие Правила, объеме использованного газа, показаниях прибора учета и другие необходимые сведения. При этом определение объема газа осуществляется на основании критериев, указанных в пункте 134 настоящих Правил, путем уточнения следующих фактов: время подключения потребителя к газовым сетям и период пользования природным газом; показатель давления газа на границе раздела (определяется при помощи средств измерения, имеющих сертификат годности); количество, тип и часовой расход газа газоиспользующего оборудования, выявленного при незаконном использовании; электронные архивные данные, полученные от прибора учета; данные, полученные из электронных систем; цель использования газа (вид деятельности). Уполномоченные сотрудники газоснабжающей организации, трейдера или Узэнергоинспекции, участвовавшие при выявлении фактов незаконного пользования природным газом и оформлении соответствующего акта, несут ответственность за несоблюдение требований настоящего пункта Правил в порядке, установленном актами законодательства. В случае выявления факта нарушения настоящих Правил уполномоченными сотрудниками газоснабжающей организации, трейдера или Узэнергоинспекции, об этом немедленно сообщается непосредственному руководителю. При выявлении нарушения настоящих Правил другими сотрудниками газоснабжающей организации, об этом сообщается их руководителю, а также сотрудникам, уполномоченным на оформление акта. 134. При нарушении настоящих Правил объем газа определяется уполномоченными сотрудниками (инженерно-техническими и другими уполномоченными сотрудниками) организации, заключившей договор на поставку природного газа с потребителем, или специалистами Узэнергоинспекции. Объем расхода (использования) природного газа рассчитывается на основании документов (фотографий, видеоизображений, вещественных доказательств и других соответствующих документов), собранных в рамках нарушений настоящих Правил, из расчета работы в течение полных суток (24 часа) по максимальной мощности, а также при необходимости дополнительного изучения и получения заключений уполномоченных специалистов — после получения таких заключений. В случае признания дознавателем, следователем, прокурором и судом необходимости проведения перерасчета потребленного (использованного) объема природного газа, перерасчет осуществляется на основании решений (документов) этих уполномоченных лиц и органов комиссией в составе газоснабжающей организации, Узэнергоинспекции и при необходимости других квалифицированных специалистов, а также экспертов, уполномоченных выдавать заключение. При незаконном использовании потребителем природного газа расчет объема и стоимости газа осуществляется уполномоченным сотрудником газоснабжающей организации или специалистами Узэнергоинспекции по максимальному тарифу на день осуществления расчета, из расчета работы газоиспользующего оборудования в течение полных суток (24 часа) по максимальной мощности (по месячным нормам потребления, установленным для бытовых потребителей на основе фактически выявленных данных) (или, при отсутствии стандартного газоиспользующего оборудования, из расчета пропускной способности трубопровода, подключенного к газовой сети), со следующего периода до дня выявления нарушения настоящих Правил: при выявлении использования природного газа без получения разрешения уполномоченных организаций, без ПТД, без договора — в течение периода, исчисляемого со дня официальной государственной регистрации потребителем стоимости объемов природного газа (при наличии соответствующих подтверждающих документов), но не более срока исковой давности; при выявлении умышленного повреждения прибора учета и/или дистанционного запорного клапана — со дня последней информации, имеющейся в АСКУГ, а при отсутствии такой информации, с момента последнего осмотра уполномоченными сотрудниками газоснабжающей организации; в случае выявления нарушения работы запорных устройств, газоиспользующего оборудования или пломб, установленных на приборе учета, — с момента последнего осмотра уполномоченным сотрудником газоснабжающей организации, но не позднее дня установки этой пломбы; при выявлении использования природного газа без ведения учета природного газа или без использования установленного прибора учета — за период с последнего осмотра уполномоченным работником газоснабжающей организации, но не более срока исковой давности; при установке на газопроводах или ГРП устройств, приводящих к нарушению технологического режима работы газораспределительных сетей, — с момента последнего осмотра уполномоченным сотрудником газоснабжающей организации; при самовольном изменении внутренних частей прибора учета, установленных изготовителем, изменении конфигурации и настройки прибора учета, несанкционированном подключении неразрешенного модема или иного средства связи в целях искажения учета объемов газа — со дня несанкционированного вмешательства (при наличии документов (данных), подтверждающих факт и дату вмешательства), но за период, не превышающий период с даты последней поверки; при частичном или полном удалении данных из памяти прибора учета по вине потребителя — с периода утраты данных; при самовольном изменении порядка и схемы подключения прибора учета — за период, исчисляемый с момента последней инвентаризации прибора учета уполномоченным сотрудником газоснабжающей организации, но не превышающего дату последней поверки; при подключении скрытыми способами, не поддающимися визуальному определению, кроме прибора учета, в том числе путем скрытого монтажа газопроводов (сетей), обходных линий и других — со дня начала деятельности предприятия (со дня регистрации) или со дня последней инвентаризации, но не более срока исковой давности; при выявлении подключения к газопроводам (сетям) визуально определяемыми способами, кроме прибора учета, в целях незаконного использования потребителем природного газа, в том числе скрытый монтаж газопроводов (сетей), обходных линий и других средств; при выявлении иных неправомерных действий, влияющих на объем потребления газа, — со дня несанкционированного вмешательства в работу прибора учета (при наличии документов (сведений), подтверждающих факт и дату вмешательства), но не более срока исковой давности; при истечении срока поверки счетчика, в случае признания этого счетчика неисправным — с момента истечения срока поверки счетчика; при выявлении превышения допустимой максимальной часовой пропускной способности прибора учета — за неучтенные периоды по полной мощности неопломбированных газовых приборов за полное время работы (в минутах, округленных до часов), но не более срока исковой давности; при выявлении самовольной установки дополнительного газоиспользующего оборудования вне ПТД, выходящего за пределы допустимого максимального диапазона измерения прибора учета, — за время, рассчитанное со дня установки газоиспользующего оборудования (при наличии соответствующих подтверждающих документов), но не более чем за три месяца; при выявлении фактов внешнего воздействия на краны манифольда прибора учета, установки на измерителе температуры различных нагревательных приборов — со дня установки пломбы уполномоченным сотрудником газоснабжающей организации, но за период не менее трех месяцев. При этом учитываются отчетные объемы использованного потребителем природного газа, а также отдельные периоды, в течение которых поставка природного газа потребителям ограничивается на основании соответствующих распоряжений Правительства, предписаний вышестоящих министерств и ведомств (при наличии соответствующих подтверждающих документов). При выявлении фактов нарушения настоящих Правил, вмешательство в процесс расчета объема газа иных лиц, кроме уполномоченных сотрудников, не допускается. За нарушения, указанные в части второй пункта 129 настоящих Правил, дополнительный объем газа не начисляется, но такие случаи являются основанием для привлечения потребителя к административной ответственности. Использование природного газа без получения разрешения уполномоченных организаций, без ПТД, без договора на поставку природного газа и прибора учета влечет применение к юридическим лицам повышающего коэффициента в трехкратном размере стоимости расхода природного газа. В случае выявления факта незаконного пользования природным газом потребителем в результате неустановки пломб в установленном порядке на прибор учета и измерительные узлы уполномоченным сотрудником газоснабжающей (газораспределяющей) организации (ненатянутость проводов, то есть установка в состоянии, позволяющем воздействовать на манифольдные краны, калибровочные болты, импульсные сетевые краны путем их снятия без обрыва проводов или нарушения пломб), ответственный сотрудник газоснабжающей организации привлекается к ответственности в порядке, установленном законодательством. 135. Расчеты по случаям, указанным в пункте 130 настоящих Правил, осуществляются в следующем порядке: при выявлении технической неисправности (остановки) прибора учета без вины потребителей — со дня поступления последней информации в АСКУГ, а при отсутствии такой информации — за период с проведения последнего осмотра уполномоченным сотрудником газоснабжающей организации, исходя из средней величины показателей последнего отчета по расходу газа; при полной или частичной утере данных из памяти прибора учета без воздействия извне — по данным в АСКУГ (с учетом объемов потребления за летний и зимний сезоны), а при отсутствии информации в АСКУГ — на основании анализа последних данных, исходя из средней величины показателей отчета по расходу газа. 136. Взыскание стоимости объемов использованного газа при выявлении случаев, указанных в пунктах 129, 130 и 134 настоящих Правил, не освобождает потребителей от иной ответственности, установленной актами законодательства. 137. Оформленный акт по выявленному факту нарушения, акт расчета объема газа и другие документы по делу, а также полученные материалы, доказательства и предметы подлежат представлению соответствующим уполномоченным органам в течение десяти рабочих дней для принятия законных мер. Глава 12. Рациональное, безопасное использование природного газа и его нормирование потребителями, эксплуатирующими газоиспользующее оборудование мощностью свыше 100 квт 138. Потребители должны иметь утвержденные нормы расхода газа в натуральном и условном исчислении на единицу выпускаемой продукции или выполняемых работ (услуг) с использованием природного газа. 139. Нормирование расхода газа на всех уровнях производства осуществляется согласно нормам и правилам, установленным актами законодательства и нормативными документами в области технического регулирования. 140. Организации, эксплуатирующие газоиспользующее оборудование, должны иметь индивидуальные нормы расхода газа на данное оборудование, а при их отсутствии — разработать их технически обоснованные нормы с привлечением проектных или специализированных организаций. 141. В соответствии с Правилами проведения энергетических обследований и экспертиз потребителей топливно-энергетических ресурсов потребители с привлечением специализированных организаций (энергоаудиторов) должны проводить энергетические обследования в целях рационального и эффективного использования топливно-энергетических ресурсов. Обязательным энергетическим обследованиям подлежат потребители топливно-энергетических ресурсов, в которых суммарное потребление топливно-энергетических ресурсов или каждого из их видов составляет более пятисот тонн условного топлива в год. По результатам энергетического обследования топливно-энергетических ресурсов энергоаудиторами выдаются рекомендации по устранению нарушений в использовании топливно-энергетических ресурсов и перечень организационно-технических мероприятий по повышению эффективности их использования, при наличии технической возможности на объектах потребителя, с использованием вторичных энергетических ресурсов. 142. Нормы расхода природного газа утверждаются потребителем и должны пересматриваться и совершенствоваться с учетом эффективного и рационального использования природного газа. 143. В течение года пересмотр утвержденных норм может производиться в случаях замены или реконструкции оборудования, изменения структуры используемого сырья, с учетом выполнения необходимых организационно-технических мероприятий по экономии топливно-энергетических ресурсов, вызвавших изменение расхода природного газа. 144. Внутренний контроль за соблюдением норм расхода природного газа и его эффективным и рациональным использованием осуществляется руководителями организаций — потребителей природного газа. Глава 13. Порядок составления отчетного баланса природного газа газоснабжающей организации 145. Газоснабжающая (газотранспортная) организация составляет отчетный баланс по полученным и распределенным объемам природного газа (далее — баланс природного газа) через газораспределительные сети. 146. Баланс природного газа за расчетный период определяется равенством общего объема полученного природного газа к суммарному объему распределения природного газа на основании объемов: природного газа, реализованного потребителям (в том числе объем газа, израсходованный потребителями в случаях незаконного использования); расхода природного газа для эксплуатационных и технологических нужд (регулируется актами законодательства и нормативными документами в области технического регулирования); потерь природного газа (регулируется актами законодательства и нормативными документами в области технического регулирования); технологических остатков природного газа в газовых сетях; положительной и отрицательной разницы между полученным и распределенным природным газом. 147. При образовании положительной разницы, то есть превышении объема распределенного природного газа над количеством объема полученного природного газа, данная разница отражается в отчете справочно без влияния на объем поставленного природного газа (без увеличения объема). 148. При образовании отрицательной разницы, то есть при меньшем значении объема распределенного природного газа по отношению к полученному объему природного газа, данная разница начисляется по себестоимости природного газа. При этом выявленные объемы природного газа вследствие долгосрочных фактов хищения вычитаются из образовавшихся объемов природного газа отрицательной разницы в конце отчетного периода. 149. По итогам каждого отчетного года в установленном актами законодательства порядке органами управления АО «Узтрансгаз» и АО «Худудгазтаъминот» (далее — общества) принимается одно из следующих решений по образовавшейся разнице в балансе природного газа: сумма остатка отрицательной разницы отмечается в технических отчетах с обоснованием по итогам отчетных месяцев, а необоснованные объемы газа переводятся на баланс природного газа газоснабжающей организации за следующий период; сумма остатка положительной разницы признается доходами общества. Решения по образовавшейся разнице по объемам полученного и распределенного природного газа, принятые органами управления обществ по итогам отчетного года, представляются в Министерство энергетики. 150. Газоснабжающая организация обязана ежемесячно в установленном актами законодательства порядке установить причины образования отрицательной разницы, при этом: до конца следующего отчетного месяца сформировать список совершивших нарушение потребителей на основании расчета объема газа по выявленной и обоснованной отрицательной разнице, принять меры по взысканию по установленной цене реализации газа, разработать и внести в уполномоченный орган по развитию и регулированию рынка природного газа для утверждения допустимые нормы потерь при поставке природного газа через газораспределительные сети; до следующего отчетного месяца принять необходимые меры в отношении виновных сотрудников газоснабжающих организаций или потребителей, допустивших эти необоснованные потери по объемам газа, рассчитанным по выявленной, но не обоснованной отрицательной разнице, в установленном актами законодательства порядке (в том числе взыскание задолженности по начисленным объемам газа по цене покупки газа). 151. Сумма остатка отрицательной разницы, образовавшаяся по объемам природного газа у АО «Узтрансгаз» и АО «Худудгазтаъминот», относятся к «расходам периода» этих обществ только на основании соответствующих решений Кабинета Министров. Глава 14. Ответственность за нарушение правил пользования природным газом 152. Газоснабжающая (газотранспортная) организация и потребители несут ответственность за допущенные нарушения требований настоящих Правил в порядке, установленном актами законодательства. ПРИЛОЖЕНИЕ к правилам пользования природным газом ПЕРЕЧЕНЬ стратегических организаций, по которым установлен особый порядок поставки природного газа I. Тепловые электрические станции: 1. АО «Навоийская ТЭС». 2. Филиал «Сырдарьинская ТЭС». 3. АО «Ташкентская ТЭС». 4. АО «Ново-Ангренская ТЭС». 5. Филиал «Ташкентская ТЭЦ». 6. Филиал «Ферганская ТЭЦ». 7. АО «Талимарджанская ТЭС». 8. Филиал «Мубарекская ТЭЦ». 9. АО «Тахиаташская ТЭС». 10. Филиал «Туракурганская ТЭС». 11. Акса Энерджи Ташкент — 1 ТЭС. 12. Акса Энерджи Ташкент — 2 ТЭС. 13. Акса Энерджи Бухара ТЭС. 14. Женгиз Энерджи Ташкент ТЭС. 15. Женгиз Энерджи Сырдарья ТЭС. 16. Одаш Энерджи Хорезм ТЭС. 17. Аква Сырдарья — 2 ТЭС. 18. ЭДФ Сырдарья — 3 ТЭС. 19. Стоун Сити Энерджи Сурхандарья ТЭС. II. Предприятия химической промышленности: 1. АО «Навоиазот». 2. АО «Максам-Чирчик». 3. АО «Ферганаазот». III. Организации по производству тепловой и электрической энергии, входящие в структуру Министерства строительства и жилищно-коммунального хозяйства Республики Узбекистан, АО «Тепловые электрические станции» и органов исполнительной власти на местах |
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori Elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Yoqilgʻi-energiya resurslaridan foydalanish sohasida davlat nazorati samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2023-yil 13-fevraldagi PQ-54-son qarori ijrosini taʼminlash hamda yoqilgʻi-energiya resurslaridan samarali va oqilona foydalanish orqali iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy sohaning energiya samaradorligini oshirish, isteʼmolchilar tomonidan elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish qoidalariga rioya etilishi ustidan nazoratni yanada kuchaytirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. Quyidagilar: elektr energiyasi isteʼmolchilari va taʼminotchi korxonalarning huquq va majburiyatlari hamda ularning javobgarligi; elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash va isteʼmol qilish ustidan davlat nazorati; isteʼmolchilarni elektr tarmoqlariga ulash tartibi; elektr energiyasi uchun hisob-kitoblarni amalga oshirish tartibini nazarda tutuvchi Elektr energiyasidan foydalanish qoidalari 1-ilovaga muvofiq; tabiiy gaz isteʼmolchilari va taʼminotchi korxonalarning huquq va majburiyatlari hamda ularning javobgarligi; tabiiy gazga boʻlgan yillik ehtiyojni aniqlash tartibi; isteʼmolchilarni tabiiy gaz tarmoqlariga ulash tartibi; tabiiy gaz uchun hisob-kitoblarni amalga oshirish tartibi; tabiiy gazdan oqilona, xavfsiz foydalanish va uni normalashni nazarda tutuvchi Tabiiy gazdan foydalanish qoidalari 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 2. Energetika vazirligi Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi, Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari hamda sohadagi tegishli tashkilotlar bilan birgalikda ushbu qarorning ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda keng yoritilishini tashkil etsin. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 3-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin. 4. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ikki oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin. 5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari A.J. Ramatov hamda energetika vaziri J.T. Mirzamahmudov zimmasiga yuklansin. Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV Toshkent sh., 2024-yil 31-may, 319-son Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 31-maydagi 319-son qaroriga 1-ILOVA Elektr energiyasidan foydalanish QOIDALARI 1-bob. Umumiy qoidalar 1. Ushbu Qoidalar elektr energiyasini ishlab chiqarish, yetkazib berish va isteʼmol qilish sohasidagi talablarni belgilaydi. 2. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: avariya rejimi — elektr energetika obyektlarining ishlash texnologik parametrlarining yagona elektr energetika tizimi ishonchli ishlashining izdan chiqishiga va isteʼmolchilarga elektr energiyasini yetkazib berish cheklanishiga olib kelishi mumkinligiga yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan tarzda chetga chiqishi; blok-stansiyalar — isteʼmolchilarning yagona elektr energetika tizimiga bevosita yoki isteʼmolchilar tarmogʻi orqali ulangan hamda operativ-dispetcherlik boshqaruvi tizimiga kiradigan elektr stansiyalari; illyuminatsiya va lampalar shodasi — restoran, kafe, bar, savdo va xizmat koʻrsatish korxonalari tomonidan yon atrofidagi daraxtlarga, konstruksiyalarga osilgan illyuminatsiya va lampalar shodasi; isteʼmolchining ulangan quvvati — isteʼmolchining elektr energiyasini ishchi kuchlanishga aylantiruvchi transformatorlarining va 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr dvigatellarning elektr tarmoqlariga ulangan jami quvvati; koʻrsatkichlarni nazorat tartibida tekshirish (aylanib chiqish) — taʼminotchining vakolatli xodimi tomonidan hisoblagichdan elektr energiyasining haqiqiy sarfi koʻrsatkichlarini olish va oʻrnatilgan plombalarning butligini koʻzdan kechirish hamda bir vaqtning oʻzida tegishli elektron dalolatnoma rasmiylashtirib, uni tegishli dasturiy taʼminot bazasiga kiritish. Elektr energiyasini hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimi (keyingi oʻrinlarda — EHNAT) dasturi orqali olingan maʼlumotlar — aylanib chiqish deb hisoblanmaydi; (2-bandning oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) maishiy isteʼmolchilar — elektr energiyasidan maishiy ehtiyojlar uchun foydalanuvchi aholi; mayning — hisoblash operatsiyalarini bajarish orqali maʼlumotlarning taqsimlangan reyestrini yuritish, bloklarning yaxlitligini yaratish va tasdiqlash faoliyatidir; (2-bandning sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 17-apreldagi PQ-143-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 20.04.2026-y., 07/26/143/0386-son) maxsus tartibga koʻra elektr energiyasi yetkazib beriladigan isteʼmolchilar — alohida xavfli hamda elektr energiyasining uzib qoʻyilishi texnogen va avariya oqibatlariga olib kelishi mumkin boʻlgan uzluksiz texnologik jarayonga ega boʻlgan sanoat korxonalari, davlat hokimiyati oliy organlari uylari (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati va Qonunchilik palatasi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, Oliy sud va boshqalar), mintaqaviy suv quvurlari boshqarmalari, issiqlik va ichimlik suvi bilan taʼminlash tashkilotlari, sudlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar, harbiy qismlar, shoshilinch tibbiy yordam markazlari va davlat tibbiyot muassasalarining reanimatsiya boʻlinmalari, metro va aeroport; (2-bandning toʻqqizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qarori tahririda) nazorat hisoblagichlari — elektr energiyasi sarfini nazorat qilish uchun foydalaniladigan va koʻrsatkichlari asosida alohida sexlar, texnologik liniyalar, koʻp energiya sarflaydigan uskunalar va bir necha oilalar yashaydigan xonadonlardagi alohida bir oila sarfini aniqlash imkonini beradigan hisoblash uskunasi; namunali isteʼmolchi — EHNATga ulangan va masofadan boshqarish imkoniyatiga ega hisobga olish uskunasi bilan taʼminlangan, elektr energiyasi uchun muddati oʻtgan qarzdorligi mavjud boʻlmagan hamda elektr energiyasidan foydalanish va uni hisobga olish boʻyicha qoidabuzarliklarga yoʻl qoʻymagan isteʼmolchi (maishiy isteʼmolchilar va oxirgi ikki oy davomida toʻlov intizomiga rioya qilmagan isteʼmolchilar bundan mustasno); (2-band Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 22-sentabrdagi PF-202-sonli Farmoniga asosan oʻn birinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 24.09.2026-y., 06/26/202/0965-son) nooqilona sarflash — elektr energiyasi sarfini kamaytirish imkoniyati boʻla turib, ushbu imkoniyatdan foydalanmasdan elektr energiyasi sarflanishi, shu jumladan, reaktiv quvvatni kompensatsiya qilmaslik; reaktiv energiyaning iqtisodiy qiymati — oshib ketishi elektr energiyasi sifatining yomonlashuviga va elektr taʼminoti korxonasi tarmoqlarida energiya yoʻqotish ortishiga olib keladigan reaktiv energiyaning eng maqbul qiymati; reaktiv energiyasi — elektromagnit maydon hosil qilish uchun sarflanadigan energiya; Regulator — Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi; samarasiz sarflash — elektr qurilmalarni hamda dvigatellarni ishlab chiqarish zarurati boʻlmagan holda jihozlarning unumsiz yoki behuda ishlashi oqibatida energiyaning toʻgʻridan-toʻgʻri isrof qilinishi; subisteʼmolchi — taʼminotchi roziligi bilan isteʼmolchining elektr tarmoqlariga bevosita ulangan va isteʼmolchi bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzgan yuridik yoki jismoniy shaxs. Elektr energiyasi subisteʼmolchiga berilganda, isteʼmolchi mazkur Qoidalarga rioya qilish boʻyicha javobgar boʻladi; (2-bandning oʻn oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) tashqi reklama va axborot obyektlari konstruksiyalari — ochiq maydonlarda joylashtirilgan maxsus, vaqtincha yoki statsionar inshootlarga, shuningdek, binolar, inshootlarning tashqi yuzalariga, devorlarga, tomlarga, panjaralarga, koʻcha jihozlari elementlariga, koʻchalar va yoʻllarning qatnov qismida, avtomobil yoqilgʻi quyish shoxobchalarida joylashtirilgan videoekranlar, elektron displeylar, media fasad va reklama koʻrinishidagi maʼlumotlarni aks ettiruvchi qurilmalar; tizim operatori — yagona elektr energetika tizimi, magistral elektr tarmoqlari faoliyati texnologik rejimining tezkor-dispetcherlik boshqaruvini, shuningdek, uning boshqa davlatlar elektr energetika tizimlari bilan oʻzaro hamkorligini taʼminlovchi vakolatli tuzilma (“Milliy dispetcherlik markazi” davlat unitar korxonasi); toʻlov hujjati — toʻlov tizimining qoidalari bilan belgilangan tarkibga, rekvizitlar formatiga ega boʻlgan hamda elektron toʻlovni amalga oshirish uchun zarur axborotni oʻz ichiga olgan, elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan toʻlov talabnomasi, toʻlov topshiriqnomasi yoki elektron toʻlov hujjati boʻlib, uning asosida taʼminotchining hisobvaragʻiga mablagʻlar oʻtkaziladi. Elektron toʻlov hujjatlari orqali naqd pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshirishda ularning elektron toʻlovni amalga oshirish uchun zarur rekvizitlarni saqlagan holda qogʻozdagi shakli ham taʼminlanishi kerak; (2-bandning oʻn toʻqqizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) cheklash — shartnomada nazarda tutilgan tadbirlarni amalga oshirish oqibatida muayyan vaqt oraligʻi davomida, shuningdek, taʼminotchining elektr tarmoqlarida fors-major holatlar tufayli paydo boʻlgan avariya rejimlari vaqtida isteʼmolchiga shartnomada belgilangan elektr energiyasini yetkazib berish miqdorining kamayishi; (2-bandning yigirmachi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari — elektr energiyasini uzatish va yetkazib berish uchun moʻljallangan elektr energiyasi uzatish liniyalari, transformator podstansiyalari, taqsimlash punktlari; elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansublik chegarasi — elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansubligi bilan aniqlanadigan, taʼminotchi va isteʼmolchi oʻrtasidagi elektr tarmogʻining boʻlinish nuqtasi; (2-bandning yigirma ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) elektr taʼminoti korxonasi — taʼminotchining tuman, shahar, iqtisodiy zona (sanoat zonasi) doirasida elektr energiyasini taqsimlash va sotish boʻlinmasi yoki mazkur funksiyalarni bajaruvchi xususiy korxona; (2-bandning yigirma uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) elektr taʼminoti shartnomasi — isteʼmolchida kerakli uskunalar va elektr energiyasi isteʼmolini hisoblagichlar mavjud boʻlgan taqdirda, taʼminotchiga elektr tarmogʻi orqali elektr energiyasini yetkazib berish majburiyatini yuklaydigan, isteʼmolchiga esa elektr energiyasi haqini toʻlash, shuningdek, elektr energiyasi isteʼmolining shartnomada nazarda tutilgan rejimiga rioya qilish, oʻz tasarrufida boʻlgan elektr tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish, xavfsizligini hamda elektr energiyasi isteʼmoli bilan bogʻliq boʻlgan oʻzi foydalanadigan uskunalar va asboblarning soz holatda boʻlishini taʼminlashga doir chora-tadbirlarni bajarish majburiyatini yuklaydigan bitim; (2-bandning yigirma toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) elektr taʼminotining texnologik broni — texnologik jarayonni, ishlab chiqarish siklini tugallash uchun zarur boʻlgan elektr energiyasi yoki quvvati hajmi; elektr energiyasi isteʼmolining shartnomadagi miqdori — elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan va tegishli hisob-kitob davrida texnik shartlarga koʻra ruxsat etilgan quvvat, elektr qurilmalaridan foydalanilgan eng maqbul ish soatlari soni va ish kunlaridan kelib chiqqan holda hisoblangan elektr energiyasi (aktiv, reaktiv) miqdori; elektr energiyasi isteʼmolchisi — elektr taʼminoti shartnomasiga muvofiq ishlab chiqarish va (yoki) maishiy ehtiyojlar uchun elektr energiyasidan foydalanuvchi yuridik yoki jismoniy shaxs; elektr energiyasi sarfi hajmini hisobga olish uskunasi (keyingi oʻrinlarda — hisoblagich) — isteʼmol qilingan elektr energiyasining haq toʻlanishi lozim boʻlgan hajmni koʻrsatuvchi texnik vosita; elektr energiyasi sifati — elektr energiyasi parametrlarining milliy standartlari boʻyicha belgilangan talablarga muvofiqligi; elektr energiyasi taʼminotidagi tanaffus (uzib qoʻyish) — isteʼmolchiga elektr energiyasi yetkazib berishni toʻxtatish, avtomatika qurilmalarining muvaffaqiyatli ishlashi tufayli yoki elektr energiyasi isteʼmol qilishning cheklanishiga olib kelmaydigan, bir vaqtning oʻzida bir nechta liniyalar boʻyicha elektr energiyasini oluvchi isteʼmolchilar uchun bitta yoki bir nechta elektr energiyasi yetkazib berish liniyalarining uzib qoʻyilishi tufayli sodir boʻladigan tanaffuslar bundan mustasno; elektr energiyasini isteʼmol qilish rejimi — ruxsat etilgan quvvat koeffitsiyentini ushlab turish, meʼyoriy kuchlanishni saqlab turish, tarmoqda elektr energiyasi yoʻqotishlarini meʼyordan oshirib ketmasligini taʼminlash; elektr energiyasini qabul qilgich (elektr qabul qilgich) — elektr energiyasini boshqa turdagi energiyaga aylantiradigan uskuna (elektr jihozlar). Kuch transformatorlari elektr qabul qilgich hisoblanmaydi; elektr qurilmasi — elektr energiyasini ishlab chiqarish, transformatsiya qilish (transformator), uzatish, taqsimlash hamda uni energiyaning boshqa turiga aylantirish uchun moʻljallangan mashinalar, apparatlar, elektr uzatish liniyalari va yordamchi uskunalar yigʻindisi (ular oʻrnatilgan inshootlar va binolar bilan birga); energiya taʼminoti boʻyicha avariya broni — isteʼmolchilar faoliyati qisman yoki toʻliq toʻxtatilgan holda uskunalarni saqlash, insonlar hayotining xavfsizligini taʼminlash, avariya va qoʻriqlash yoritgichlari, shamollatish, suv haydash, suv taʼminoti, isitish, yongʻin xavfsizligi vositalari uchun zarur boʻlgan eng kam elektr quvvati miqdori yoki elektr energiyasi hajmi; EHNATga mos keladigan hisoblagichlar — respublikaning har bir hududlarida joriy qilingan yagona CAS (Central AMI Systems — markaziy takomillashtirilgan oʻlchash infratuzilmasi tizimi) tizimiga mos keladigan hisoblagichlar; EHNAT tizimi qurilmalari — aloqa modullari, antenna, modem, sim-kartalar, konsentratorlardan iborat uskunalar majmui; yagona elektr energetika tizimi — elektr energiyasini hosil qiluvchi korxonalar, magistral elektr tarmoqlari, hududiy elektr tarmoqlari majmui va tezkor-dispetcherlik markazi; hisobga olish nuqtasi — elektr taʼminoti sxemasidagi nuqta, unda oʻlchash asbobi (yoki hisobga olish tizimi) yordamida elektr energiyasi sarfining hajmi aniqlanadi; hisobga olish tizimi — oʻlchov transformatorlari, ikkilamchi zanjirlar, sinov bloklari, oʻtuvchi klemmniklar va hisoblagichlardan tashkil topgan uskunalar majmui; hisob-kitob davri — elektr energiyasi isteʼmolining sarfi (hajmi) aniqlanishi, isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun isteʼmolchi va taʼminotchi oʻrtasida oʻzaro hisob-kitob qilinishi kerak boʻlgan vaqt davri (oy); (2-bandning qirqinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) hisoblagichning ulanish sxemasini tekshirish — taʼminotchi va (yoki) Oʻzenergoinspeksiya vakolatli xodimi tomonidan instrumental usul bilan isteʼmolchining hisoblagich va oʻlchov transformatorlarining ulanish sxemasi toʻgʻriligini tekshirish hamda bir vaqtning oʻzida tegishli elektron dalolatnoma rasmiylashtirilib, uni tegishli dasturiy taʼminot bazalariga kiritish, dalolatnoma Oʻzenergoinspeksiya xodimi tomonidan rasmiylashtirilganda, tegishli dasturiy taʼminot bazalariga kiritish uchun uni taʼminotchiga taqdim etish; (2-bandning qirq birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) hisoblagich yoki EHNAT bazasi xotira maʼlumotlari — hisoblagichning xotirasida hamda EHNAT maʼlumotlarni saqlash bazasida (serveri) saqlab turiladigan barcha maʼlumotlar majmui; HETK — viloyat, tuman (shahar), iqtisodiy zona (sanoat zonasi) doirasida elektr taʼminoti shartnomasi asosida isteʼmolchilarga elektr energiyasini sotish va taqsimlash huquqiga ega boʻlgan yuridik shaxs. 3. Isteʼmol qilingan elektr energiyasini hisobga olish uchun oʻlchash vositasi metrologik qiyoslashdan oʻtganligi toʻgʻrisida sertifikatga ega boʻlgan EHNATga mos keladigan hisoblagichlar qoʻllaniladi. Taʼminotchilar vakolatli xodimi isteʼmolchilar bilan birgalikda zarur hollarda, isteʼmol qilingan elektr energiyasining amaldagi miqdorini aniqlash uchun ulardagi hisoblagich (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) koʻrsatkichlarini va hisoblagichlarning ulanish sxemasini tekshirib koʻradi. Isteʼmolchi tomonidan elektr energiyasi sarfi toʻgʻrisida taʼminotchiga belgilangan shakl boʻyicha bevosita oʻzi tomonidan yoki faks, elektron shaklda yoxud pochta aloqasi orqali taqdim etilgan hisobot yuridik shaxslar hamda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslar uchun isteʼmol qilingan elektr energiyasining amaldagi hajmini aniqlash uchun asos boʻlib xizmat qiladi. (3-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) EHNATning joriy etilishi munosabati bilan isteʼmolchilarning hisoblagichlaridagi koʻrsatkichlari avtomatlashtirilgan tizimning texnik parametrlariga muvofiq yoki isteʼmolchining buyurtmasi boʻyicha yozib olinadi. taʼminotchi shaxsiy hisobvaraq va hisoblagichlarning holati haqida batafsil maʼlumotlar doimiy asosda shakllantirilishini va idoralararo elektron hamkorlik qilish tizimiga real vaqt rejimida yuborilishini taʼminlaydi. (3-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 4. Isteʼmolchi oʻziga tegishli elektr tarmoqlariga kuchlanishi 1 000 V gacha boʻlgan qoʻshimcha elektr qurilmalarini ruxsat etilgan quvvat miqdori doirasida ulashi mumkin. 5. Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasining (keyingi oʻrinlarda — Oʻzenergoinspeksiya) xodimlari elektr energiyasidan samarasiz va nooqilona foydalanish, elektr energiyasini isteʼmol qilish rejimiga rioya qilmaslik va elektr qurilmalarining avariya xavfini tugʻdiradigan yoki odamlar hayotiga xavf soladigan qoniqarsiz texnik holati hamda elektr tarmoqlariga noqonuniy ulanish, shuningdek, hisoblagichlarga qasddan shikast yetkazganlik, hisoblagichlar koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida ularga tashqaridan aralashish holatlari aniqlanganda, tegishli taʼminotchiga yoki isteʼmolchiga ushbu elektr qurilmalar elektr energiyasi taʼminotini toʻxtatib qoʻyish toʻgʻrisida majburiy koʻrsatma berish huquqiga ega. Oʻzenergoinspeksiya tomonidan isteʼmolchida elektr energiyasidan nooqilona foydalanganlik, elektr energiyasini tejash boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni bajarmaslik, texnik shart talablari boʻyicha qayta tiklanuvchi energiyasi manbalarni joriy etmaslik holatlari aniqlangan taqdirda (tegishli imzolangan dalolatnomaga muvofiq), taʼminotchi ushbu holatdan kelib chiqqan holda elektr energiyasi isteʼmolining shartnomadagi miqdorini kamaytirishga haqli. (5-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 6. Taʼminotchiga elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlaridagi avariyalarning oldini olish va bartaraf etish yoki odamlar xavfsizligini taʼminlash ishlari bilan bogʻliq kechiktirib boʻlmaydigan chora-tadbirlarni amalga oshirish zarur boʻlganda, isteʼmolchi bilan kelishmasdan va uni ogohlantirmasdan, biroq uni darhol xabardor qilgan holda elektr energiyasini uzatishni uzib qoʻyish yoki cheklashga ruxsat etiladi. (6-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 7. Obyektning elektr taʼminoti loyihasida koʻzda tutilgan zaxira manbaini avtomatik ishga tushirish, taʼminot manbaini qayta ulash yoki chastotali avtomatik yuksizlantirish vaqtida elektr energiyasining uzib qoʻyilishi (sabablaridan qatʼi nazar) elektr taʼminotida tanaffus deb hisoblanmaydi. 8. Vakolatli davlat organlari maxsus qoidalar boʻyicha foydalaniladigan elektr qurilmalarini qonunchilik hujjatlariga muvofiq energetika nazoratidan oʻtkazadi. Elektr tarmoqlari, qurilmalar, asboblar va uskunalarning texnik holatiga va ularni ekspluatatsiya qilishga qoʻyiladigan talablar, shuningdek, ularga rioya etilishini nazorat qilish tartibi elektr energetika sohasidagi qonunchilik hujjatlari bilan belgilanadi. 9. Oʻzenergoinspeksiya va uning hududiy boshqarmalari tomonidan davlat nazoratining amalga oshirilishi isteʼmolchilarni oʻzlari ekspluatatsiya qilayotgan elektr tarmoqlari, asboblar va uskunalarning zarur texnik holati va xavfsizligi taʼminlanishi, elektr energiyasi isteʼmolining belgilangan rejimiga rioya etilishi uchun javobgarlikdan, shuningdek, elektr energiyasidan foydalanish paytida paydo boʻladigan avariyalar, yongʻinlar, hisoblagichlarning nosozliklari va boshqa qoida buzarliklar toʻgʻrisida taʼminotchini darhol xabardor qilish majburiyatidan ozod qilmaydi. (9-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 10. Umumiy foydalanishdagi elektr tarmoqlariga oʻzboshimchalik bilan ulanish yoxud hisoblagichlarga, shu jumladan ularning plombalariga qasddan zarar yetkazish yoxud hisoblagichlarning koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida ularga tashqaridan aralashish yoʻli bilan oʻgʻrilik sodir etgan, elektr energiyasining behuda sarflanishiga yoʻl qoʻygan va Oʻzenergoinspeksiya koʻrsatmalarini bajarmagan isteʼmolchilar qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. 2-bob. Elektr energiyasi isteʼmolchilarining huquq va majburiyatlari 11. Elektr energiyasi isteʼmolchilari quyidagi huquqlarga ega: oʻz elektr qurilmalarini texnik shartlarga muvofiq elektr tarmoqlariga ulash; sifat koʻrsatkichlari davlat standartlariga muvofiq boʻlgan elektr energiyasini olish; elektr energiyasini yetkazib berishning toʻxtatib qoʻyilishi sabablari toʻgʻrisida belgilangan tartibda axborot olish; taʼminotchiga ular isteʼmol qiladigan elektr energiyasi hajmlarining oʻzgartirilishi toʻgʻrisida belgilangan tartibda takliflar kiritish. Bunda elektr energiyasining shartnomadagi hajmini oʻzgartirish boʻyicha taklif moʻljallanayotgan hisobot oyi boshlanishidan 10 kun oldin berilishi kerak; (11-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) elektr energiyasi toʻliq hajmda yetkazib berilmasligi yoki sifat koʻrsatkichlari milliy standartlariga muvofiq boʻlmagan elektr energiyasi yetkazib berilishi oqibatida taʼminotchi tomonidan yetkazilgan zararlarni belgilangan tartibda qoplashni talab qilish; (11-bandning oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) elektr taʼminoti shartnomasi bekor qilinganda foydalanilmay qolgan elektr energiyasi miqdori uchun toʻlangan mablagʻni qaytarishni talab qilish; qonunchilik hujjatlariga muvofiq bir taraflama tartibda elektr taʼminoti shartnomasini bekor qilish; elektr energiyasi yetkazib berilishi asossiz ravishda toʻxtatilganda, yetkazilgan zararni qoplashni talab qilish; elektr taʼminoti shartnomalarini tuzish va bajarishda yuzaga kelayotgan nizolarni hal etish uchun sudga yoki boʻysunishi boʻyicha yuqori tashkilotga, mansabdor shaxsga murojaat qilish. Elektr energiyasi isteʼmolchilari qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 12. Elektr energiyasi isteʼmolchilari quyidagilarga majbur: taʼminotchi tomonidan belgilangan elektr energiyasini isteʼmol qilish rejimiga rioya etish; (12-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) foydalanilgan elektr energiyasi uchun oʻz vaqtida haq toʻlash; ishlatilayotgan elektr qurilmalari, asboblar va asbob-uskunalarning zarur texnik holatini va isteʼmolchilarning elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilinishini taʼminlashga, HETK yoki elektr taʼminoti korxonasiga elektr asbob-uskunalari, hisoblagich va oʻlchov transformatorlarining nosoz holati, ulardagi oʻrnatilgan plombalarning buzilganlik holatini koʻrganda, elektr taʼminoti korxonasiga xabar qilish; ishlab chiqarilayotgan mahsulot va koʻrsatilayotgan xizmat birligiga elektr energiyasi sarfi meʼyorlarini ishlab chiqish va belgilangan tartibda tasdiqlash (maishiy isteʼmolchilardan tashqari); elektr energiyasini iqtisod qilish boʻyicha yillik tashkiliy-texnik chora-tadbirlarni tasdiqlash hamda ularni ijrosini taʼminlash (maishiy isteʼmolchilardan tashqari); elektr energiyasidan oqilona foydalanish chora-tadbirlarini amalga oshirish; Oʻzenergoinspeksiyaning koʻrsatmalarini oʻz vaqtida bajarish; Elektr qurilmalarining tuzilish qoidalari talablariga rioya etish; belgilangan tartibda taʼminotchi va Oʻzenergoinspeksiya xodimiga xizmat guvohnomalari boʻlgan taqdirda, sutkaning istalgan vaqtida hisoblagich koʻrsatkichlarini yozib olish va ularning holati, ulanish sxemalari va qurilmalarini koʻrikdan oʻtkazish uchun toʻsqinliksiz borib koʻrish imkonini berish (maishiy isteʼmolchilardan tashqari); (12-bandning oʻninchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) yil mobaynida yangi ishga tushiriladigan elektr qurilmalaridan foydalanish boshlanishidan kamida bir oy oldin (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) elektr energiyasining zarur miqdori uchun taʼminotchiga buyurtmanoma berish; (12-bandning oʻn birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) kelgusi yil uchun elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyojni aniqlashda elektr energiyasini elektr tarmoqlaridan uzatishda, ishlab chiqariladigan mahsulotning (ishlar turlarining) texnologik jarayoni ishlab chiqarish ehtiyojlariga, ishlab chiqarish binolari va maʼmuriy binolarni yoritishga, isitishga, shamollatishga elektr energiyasi sarfini, shuningdek, ushbu elektr tarmoqlariga ulangan subisteʼmolchilarning ehtiyojini hisobga olish (maishiy isteʼmolchilardan tashqari); ruxsat etilgan quvvati 50 kVt va undan ortiqni tashkil etgan barcha isteʼmolchilar (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) reaktiv energiyani kompensatsiyalovchi qurilmalarni oʻrnatishga va ushbu qurilmalarni soz holatda ishlab turishini taʼminlash; ishlab chiqariladigan mahsulot va koʻrsatiladigan xizmatlar birligiga sarflanadigan elektr energiyasining belgilangan meʼyorlardan oshmaslik; qonunchilikda belgilangan tartibda va muddatda majburiy energetika tekshiruvi (energoaudit) va ekspertizani oʻtkazish; ishlab chiqariladigan mahsulot va koʻrsatiladigan xizmatlar birligiga sarflanadigan elektr energiyasi meʼyorlari taʼminlanishi uchun yillik elektr energiyasini iqtisod qilish boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlar ishlab chiqilishi va ularning bajarilishini taʼminlash. Ulangan quvvati 5 megavatt va undan ortiq boʻlgan elektr energiyasi isteʼmolchilari taʼminotchi talabiga koʻra quyidagilarni hisobga olishi va bu haqida taʼminotchini xabardor qilishi shart: (12-bandning oʻn yettinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) isteʼmol qilinayotgan quvvatning har sutkalik, har oylik sarfi va amaldagi miqdorini; yagona elektr energetika tizimining eng koʻp va eng kam yuklamali davrlarida reaktiv energiya va quvvatning har sutkalik sarfini; yagona elektr energetika tizimining eng koʻp yuklamasining oʻtish davrida aktiv energiya (quvvat)ning har 30 daqiqadagi sarfini. 13. Obyektlaridan magistral elektr tarmoqlari sifatida foydalaniladigan isteʼmolchilar taʼminotchi bilan elektr energiyasi uzatish xizmatlarini koʻrsatish yuzasidan shartnomalar tuzish huquqiga ega emas. (13-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 14. Ulangan quvvati 250 kVA va undan ortiq boʻlgan isteʼmolchilar mazkur Qoidalarning 12-bandida koʻrsatilgan majburiyatlar bilan birgalikda quyidagilarga majbur: mahsulot birligini ishlab chiqarish (ishlarni amalga oshirish) uchun elektr energiyasi sarfining texnik va iqtisodiy jihatdan asoslangan ilgʻor normalarini ishlab chiqish — umumiy ishlab chiqarish va texnologik; yakka tartibdagi va guruh boʻyicha; yillik, choraklik va oylik — ularni ishlab chiqarishni tashkil etish texnologiyasi takomillashtirilishi (oʻzgartirilishi) va yangi texnika joriy etilishiga qarab qayta koʻrib chiqish; ishlab chiqarish korxonalari tomonidan har bir ishlab chiqarish sexlarida ishlab chiqarilgan mahsulot birligiga sarflangan elektr energiyasi miqdorini aniqlash uchun nazorat hisoblagichlarini oʻrnatish; mahsulot (ish, xizmatlar) birligiga elektr energiyasi sarfining tasdiqlangan meʼyorlariga rioya qilish va ularni kamaytirish boʻyicha belgilangan tadbirlarning bajarilishini taʼminlash; korxona boʻyicha, shu jumladan, koʻp energiya sarflaydigan uskunalar, sexlar va isteʼmolchilar guruhlari boʻyicha elektr energiyasi ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansini tuzish hamda ular asosida ishlab chiqarish jarayonlarida elektr energiyasidan foydalanish samaradorligini tahlil qilish, elektr energiyasining samarasiz sarflanishi va isrof boʻlishini aniqlash, ularni kamaytirish va bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish; kelgusi davr uchun elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyojni va elektr tarmoqlarining energiya oʻtkazish qobiliyatini oshirish, elektr taʼminoti sxemalarini takomillashtirish zaruratini aniqlash maqsadida (mahsulot ishlab chiqarishning, bajariladigan ish turlarining moʻljallanayotgan prognoz hajmlaridan va elektr energiyasi sarfi meʼyorlaridan kelib chiqib, ularni kamaytirish va elektr energiyasini tejashni hisobga olgan holda) bir yil va kelgusi davr uchun elektr energiyasi ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balanslarini tuzish; elektr energiyasini tejash boʻyicha (yillik va uzoq istiqbol uchun) tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish. 3-bob. HETKning huquq va majburiyatlari 15. Taʼminotchi quyidagi huquqlarga ega: (15-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) isteʼmolchilardan ushbu Qoidalarda va elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan majburiyatlarni tegishli darajada bajarishni talab etish; isteʼmolchilar tomonidan elektr taʼminoti shartnomasi shartlari uzrli sabablarsiz bajarilmasligi yoki buzilishi oqibatida unga yetkazilgan zararning belgilangan tartibda qoplanishini talab etish; Oʻzenergoinspeksiya koʻrsatmasi yoki energiya resurslaridan foydalanish talablariga amal qilinishini tekshirish, shu jumladan, hisoblagichlarni koʻzdan kechirish uchun hududga kirishga qarshilik qilganda, texnik nosoz va avariya keltirib chiqarish mumkin boʻlgan qurilmalardan foydalanilganda, elektr taʼminoti yetkazib berish toʻxtatib qoʻyish (oʻchirish); isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun toʻlov elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan miqdorlarda va muddatlarda amalga oshirilmagan taqdirda, shuningdek, EHNATga ulangan va oldindan toʻlangan mablagʻ tugagandan soʻng elektr energiyasi uchun oldindan toʻlovni amalga oshirish qurilmasiga ega hisoblagich mavjud boʻlgan isteʼmolchilarni elektr tarmoqlaridan uzish, elektr energiyasi maxsus tartibga koʻra yetkazib beriladigan isteʼmolchilar bundan mustasno; metall prokatini ishlab chiqaruvchi va (yoki) qayta ishlovchi korxonalar tomonidan induksion pechlardan foydalangan holda, qurilish uchun ishlab chiqarilgan metall prokati Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligining belgilangan talablarga nomuvofiq deb topilgan xulosasiga asosan elektr taʼminoti shartnomasini bir tomonlama bekor qilish; kelishilgan elektr taʼminoti loyihasida nazarda tutilgan reaktiv energiyani kompensatsiyalovchi qurilmalarni oʻrnatmagan yoki soz holda ishlab turishini taʼminlamagan isteʼmolchilarni elektr tarmoqlaridan uzish; elektr energiyasini maxsus tartibga koʻra yetkazib beriladigan isteʼmolchilarda qarzdorlik vujudga kelgan taqdirda, haq toʻlanmaganligi uchun elektr energiyasi yetkazib berilishini belgilangan tartibda elektr taʼminotining avariya bronigacha, toʻliq uzib qoʻyish esa — faqat qonuniy kuchga kirgan sud qaroriga koʻra cheklash; elektr tarmogʻidan uzishga elektr taʼminoti korxonasi xodimini hududga kiritmagan taqdirda, qarzdor isteʼmolchini elektr tarmogʻining asosiy ulanish nuqtasidan uzish; taʼminotchi vakolatli xodimining shaxsiy guvohnomasi boʻlgan taqdirda, sutkaning istalgan vaqtida hisoblagichlarning koʻrsatkichlarini yozib olish va koʻrikdan oʻtkazish uchun isteʼmolchilarning hisoblagichlar va ularning ulanish sxemalarini toʻsqinliksiz borib koʻrish. (15-bandning oʻninchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Taʼminotchi qonunchilikda belgilangan boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. (15-bandning oʻn birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Taʼminotchi mazkur Qoidalar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda nazarda tutilgan holatlarda isteʼmolchilarni elektr tarmoqlaridan uzish oqibatlari uchun javobgar boʻlmaydilar. (15-bandning oʻn ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 16. Taʼminotchi quyidagilarga majbur: (16-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) elektr energiyasini elektr tarmoqlarining balans boʻyicha mansublik chegarasiga elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan hajmda uzluksiz yetkazib berish; uskunalarni, elektr uzatish tarmoqlarini, hisoblagichlarni ekspluatatsiya qilish, ularga xizmat koʻrsatish va uskunalarni taʼmirlash, shuningdek, oʻz elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarida nosozliklarni bartaraf etish; oʻz elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarida elektr energiyasi sifat koʻrsatkichlarini davlat standartlarida belgilangan darajada saqlab turish; elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarining rejali taʼmirlanishi tufayli elektr energiyasi bilan taʼminlashdagi mumkin boʻlgan uzilishlar toʻgʻrisida kamida 3 kun oldin ogohlantirish; isteʼmolchilarga elektr energiyasi yetkazib berishning toʻxtatib turilishi va buning sabablari toʻgʻrisida maʼlumot berish; joriy etiladigan cheklashlar haqida cheklashning hajmi va vaqtini koʻrsatgan holda oʻz vaqtida xabar qilish; Oʻzenergoinspeksiyaning koʻrsatmalariga muvofiq isteʼmolchilarga elektr energiyasi yetkazib berilishini qisman yoki toʻliq toʻxtatib qoʻyish; elektr energiyasining oʻz elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari boʻylab uzatilishidagi texnologik yoʻqotishlarning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblab chiqish va Regulatorga tasdiqlash uchun kiritish; isteʼmolchilarning elektr energiyasi toʻliq yetkazib berilmaganligi yoki elektr taʼminotida boshqa qoida buzilishlar toʻgʻrisidagi arizalarini isteʼmolchidan ariza olingan kundan boshlab oʻn kundan kechikmay koʻrib chiqish, ushbu qoida buzilishlarini bartaraf etish va isteʼmolchilarga ushbu Qoidalarga muvofiq batafsil javob yuborish; Oʻzenergoinspeksiyaning mazkur Qoidalar talablari buzilishi toʻgʻrisidagi dalolatnomalari boʻyicha undirilgan toʻlovlar toʻgʻrisida maʼlumotni har oy Oʻzenergoinspeksiyaga taqdim etib borish; oʻz elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarida elektr energiyasining texnologik sarflarini qisqartirish boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish; elektr energiyasining elektr tarmoqlari mansublik chegarasida hisobga olinmagan isteʼmolini aniqlash; har oyda bevosita isteʼmolchilar tomonidan foydalanilgan energiya resurslari hajmi va tegishli hududlar chegarasidagi tarmoqlarga yetkazib berilgan hajm oʻrtasida tafovut mavjudligi haqidagi maʼlumotlarni rasmiylashtirish hamda Oʻzenergoinspeksiyaga taqdim qilish; isteʼmolchilar tomonidan buyurtma berilgan elektr energiyasi hajmini yetkazib berishning texnik imkoniyatlarini va ulardagi hisoblagichlarni mazkur Qoidalar talablariga muvofiqligini baholash boʻyicha xulosa berish; isteʼmolchilarning elektr tarmoqlari va qurilmalarini oʻz hududiy elektr tarmoqlariga ulash yuzasidan texnik shartlar berish; isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasini belgilangan tartibda hisobga olib borish; yuridik shaxs hisoblangan isteʼmolchilardagi muddati oʻtgan debitor qarzdorliklarni kamaytirish yuzasidan tegishli choralar koʻrish; isteʼmolchining belgilangan tartibda kiritilgan takliflariga muvofiq besh kun muddatda elektr energiyasining oylik shartnomaviy hajmiga oʻzgartirishlar kiritish, elektr energiyasining oylik shartnomaviy miqdorini koʻpaytirish (kamaytirish) mumkin boʻlmagan taqdirda — bu haqda rad etish sababini koʻrsatgan holda isteʼmolchiga xabar qilish; har yili isteʼmolchilarning barcha toifalari buyurtmanomalarini umumlashtirish asosida elektr energiyasi isteʼmolining prognoz koʻrsatkichlarini, shu jumladan, aholi isteʼmolini, oʻz ehtiyojlariga va kelgusi yilda uni uzatishga texnologik sarfni shakllantirish, yil mobaynida yangi ishga tushiriladigan obyektlar uchun zaxiralarni nazarda tutish va 1-oktabrgacha taʼminotchiga taqdim etish; (16-bandning yigirmanchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) kelgusi yil uchun elektr energiyasi isteʼmoli miqdorlarini mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan kelishish; maishiy isteʼmolchining arizasiga asosan ariza berilgan paytning oʻzida toʻlovlarning holati va isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun qarzdorlikning mavjud emasligi (mavjudligi) toʻgʻrisida maʼlumotnomalar taqdim etish; isteʼmolchilarga oʻrnatilgan hisoblagichlarni belgilangan tartibda almashtirish, oʻrnatish va ularni plombalash; isteʼmolchilarning hisoblagichlarini belgilangan tartibda oʻz vaqtida qiyoslovdan oʻtkazish. Taʼminotchi: (16-bandning yigirma beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Oʻzenergoinspeksiya tomonidan elektr energiyasining nooqilona sarflanishi, elektr qurilmalarining avariya xavfini tugʻdiradigan yoki insonlar hayoti va sogʻligʻiga xavf soladigan qoniqarsiz texnik holati, shuningdek, boshqa qoidabuzarliklar aniqlanib, qoidabuzarlarni elektr tarmoqlaridan uzib qoʻyish boʻyicha topshiriq berilganda, ushbu topshiriqni zudlik bilan bajaradi va ijro etilganligi toʻgʻrisida Oʻzenergoinspeksiyaga xabar beradi; Oʻzenergoinspeksiyaga elektr energiyasi isteʼmoli yuzasidan davlat nazorat tadbirlarini amalga oshirishda tafovutlarni aniqlash maqsadida elektr energiyasini nazorat qilish hamda hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimlaridagi elektr energiyasi isteʼmoli toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni monitoring qilish imkoniyatini taʼminlash uchun soʻralgan zarur maʼlumotlarni taqdim etib boradi. Elektr energiyasini isteʼmol qilish rejimiga rioya qilmay, elektr energiyasi isteʼmoli yoki quvvatining shartnomaviy miqdoridan oshib ketishiga yoʻl qoʻygan va belgilangan elektr energiyasi isteʼmolini cheklash jadvalini bajarmagan kunlarda sifati past elektr energiyasi yetkazib berilganligi, shuningdek, zaxira manbaini avtomatik ulash, taʼminot manbaini avtomatik qayta ulash va avtomatik chastotali yuksizlantirish vaqtida elektr taʼminotidagi tanaffuslar uchun taʼminotchi isteʼmolchi oldida moddiy javobgar boʻlmaydi. (16-bandning yigirma sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Elektr taʼminoti shartnomasi boʻyicha majburiyatlar bajarilmagan yoki zarur tarzda bajarilmagan hollarda, taʼminotchi buning natijasida isteʼmolchiga yetkazilgan zararni qoplashga, isteʼmolchi esa taʼminotchiga yetkazilgan zararni qoplashga majbur. (16-bandning yigirma toʻqqizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Rasmiylashtirilgan elektr taʼminoti shartnomasini bir ish kuni ichida taʼminotchining dasturiy taʼminot bazalariga kiritish. (16-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan oʻttizinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 4-bob. Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash va isteʼmol qilish ustidan davlat nazorati 17. Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash, isteʼmol qilish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar, shuningdek, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga rioya qilinishi yuzasidan davlat nazorati (maishiy isteʼmolchilar bundan mustasno) qonunchilik hujjatlariga muvofiq Oʻzenergoinspeksiya tomonidan amalga oshiriladi. 18. Oʻzenergoinspeksiya quyidagi huquqlarga ega: xodimlari xizmat guvohnomalari boʻlgan taqdirda, sutkaning istalgan vaqtida (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) isteʼmolchilarning hisoblagich koʻrsatgichlarini yozib olish va ularning holati, ulanish sxemalari va qurilmalarini koʻrikdan oʻtkazish uchun hisoblagichlar, sxemalar hamda qurilmalarni toʻsqinliksiz borib koʻrish; xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatini tekshirmagan holda elektr energiyasini behuda sarflash va ulardan noqonuniy foydalanish holatlarini aniqlash borasida davlat nazoratini amalga oshirish bilan bogʻliq nazorat tadbirlarini oʻtkazish; elektr energiyasidan behuda foydalanganligi uchun yuridik shaxslarga nisbatan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda iqtisodiy va (yoki) maʼmuriy jazo choralarini belgilangan tartibda qoʻllanilishini taʼminlash; tekshirishlarga taʼminotchining xodimini jalb etish; (18-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar Mahkamasi qarorlari hamda topshiriqlariga muvofiq respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, xoʻjalik birlashmalari hamda ijtimoiy soha tashkilotlari tomonidan qayta tiklanuvchi energiya manbalari qurilmalari joriy etilishini nazorat qilish va belgilangan koʻrsatkichlarning bajarilishi taʼminlanmagan taqdirda, ularning mansabdor shaxslariga nisbatan choralar koʻrish boʻyicha Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritib borish; Oʻzenergoinspeksiya tomonidan qonunchilik hujjatlari talablariga rioya etmaslik holatlari aniqlangan taqdirda, taʼminotchining xodimlari bilan birgalikda isteʼmolchilarga elektr energiyasi yetkazib berishni toʻxtatish boʻyicha plombalar oʻrnatish va dalolatnoma bilan isteʼmolchi ishtirokida rasmiylashtirish; (18-bandning yettinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Oʻzenergoinspeksiya tomonidan isteʼmolchilarning elektr uskunalarida reaktiv quvvat kompensatsiyasining maqbul darajasi taʼminlanishi yuzasidan nazoratni amalga oshirish. 5-bob. Isteʼmolchilarning yangi va qoʻshimcha quvvatlarini yagona elektr energetika tizimi tarmoqlariga ulash uchun texnik shartlarni berish va elektr taʼminoti loyihalarini kelishish 19. Isteʼmolchilarning yangi va qoʻshimcha quvvatlarini yagona elektr energetika tizimi tarmoqlariga ulash uchun texnik shartlarni berish tartibi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. 20. Texnik shartlar soʻralayotgan quvvatga qarab, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ yoki uning hududiy filiallari tomonidan davlat xizmatlari markazlari (keyingi oʻrinlarda — DXM) yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (keyingi oʻrinlarda — YIDXP) orqali beriladi. “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ elektr tarmogʻiga ulashi mumkin boʻlgan zaxira quvvati va manbalari toʻgʻrisida bir yilda ikki marotaba yangilagan holda oʻz veb-saytida maʼlumot berib boradi. Bunda, agar soʻralayotgan quvvatning ulanishi toʻgʻridan-toʻgʻri: “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tarmoqlariga moʻljallanayotgan boʻlsa, texnik shartlar “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ yoki uning hududiy filiallari tomonidan ishlab chiqiladi va beriladi; (20-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 22-sentabrdagi PF-202-sonli Farmoniga asosan chiqarilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 24.09.2026-y., 06/26/202/0965-son) “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ yoki isteʼmolchi tarmoqlariga moʻljallanayotgan boʻlsa, texnik shartlar ushbu tarmoqlar egasi tomonidan ishlab chiqiladi va “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ orqali belgilangan tartibda beriladi. “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ yoki isteʼmolchi oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar Vazirlar Mahkamasining hujjatlari bilan tartibga solinadi. 21. Texnik shartlarning bajarilishi barcha isteʼmolchilar, loyihalashtirish, qurilish-montaj va ishga tushirish-sozlash tashkilotlari uchun majburiy hisoblanadi. 22. Isteʼmolchilar uchun texnik shartlar toʻlov undirilmasdan beriladi. 23. Texnik shartlar boʻyicha ishlab chiqilgan elektr taʼminoti loyihalarini kelishish va isteʼmolchilarning yangi va qoʻshimcha quvvati yagona elektr energetika tizimi tarmoqlariga DXM yoki YIDXP orqali qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ulanadi. 24. Elektr qurilmalarining qoʻshimcha quvvati ulanganda, zaxira elektr taʼminotini talab etadigan toifaga oʻtish munosabati bilan elektr qurilmalarining elektr taʼminoti ishonchliligi boʻyicha toifasi oʻzgarganda hamda tashqi elektr taʼminoti sxemasi oʻzgargan taqdirda, isteʼmolchi qoʻshimcha texnik shartlar olishga majburdir. 25. Isteʼmolchining ulangan quvvati texnik shartlar va elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan miqdordan oshirib yuborilganda, isteʼmolchining elektr tarmoqlari toʻgʻridan-toʻgʻri ulangan tashkilot (“Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ yoki taʼminlovchi isteʼmolchi) tomonidan qoʻshimcha ulangan quvvat uzib qoʻyiladi. Bunda isteʼmolchi tomonidan isteʼmol qilishga ruxsat etilgan quvvatning oshirilishi tufayli avariya holati yuzaga kelganda va/yoki yagona elektr energetika tizimi tarmoqlariga zarar yetkazilganda, isteʼmolchidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda yetkazilgan haqiqiy zarar summasi undiriladi. 26. Subisteʼmolchilar texnik shartlarni taʼminotchining ruxsati bilan isteʼmolchidan oladi va elektr taʼminoti loyihasini Oʻzenergoinspeksiya va isteʼmolchi bilan kelishadi. (26-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 27. Subisteʼmolchining yuklamasi ortishi sababli isteʼmolchining tashqi elektr taʼminoti sxemasini oʻzgartirish yoki elektr taʼminoti shartnomasida qayd etilgan transformatorlar va yuqori kuchlanishli dvigatellar quvvatini oshirish zarurati yuzaga kelsa, isteʼmolchi yuklamani oshirish boʻyicha texnik shartlarni oladi. 28. Isteʼmolchi, agar unda texnik imkoniyat mavjud boʻlsa, taʼminotchining talabi boʻyicha oʻz elektr tarmoqlariga boshqa isteʼmolchilarning elektr qurilmalarini ulashi shart. (28-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 29. Isteʼmolchilarning elektr qurilmalari tarmoq transformatorlardan yoki HETK past kuchlanishli tarmoqlaridan taʼminlanganda, isteʼmolchining ulangan quvvati uchun foydalanishga ruxsat etilgan quvvat qabul qilinadi, uning miqdori HETK tomonidan belgilanadi hamda elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatiladi. Kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan transformatorlar yoki dvigatellarning yangi yoki qoʻshimcha quvvatlarini ulashga, HETKning tarmoq transformatorlariga past kuchlanishli qurilmalarning yangi quvvatini ulashga yoki ularning ruxsat berilgan quvvatini oshirish uchun texnik shartlar HETK tomonidan isteʼmolchi-buyurtmachidan (quruvchidan) yoki uning topshirigʻi boʻyicha bosh loyiha tashkilotidan buyurtma olingandan soʻng belgilangan tartibda beriladi. 30. Tadbirkorlik subyektlariga texnik shartlar DXM yoki YIDXP orqali qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda beriladi. Bunda isteʼmolchilarning xohishiga koʻra ularni elektr tarmoqlariga “tayyor holda” ulash mumkin. 31. Isteʼmolchi texnik shartlarni olish boʻyicha buyurtmanomada loyihalashtirilayotgan obyektni tavsiflovchi quyidagi maʼlumotlarni qisqacha shaklda koʻrsatadi: yuklama miqdori; isteʼmolchining elektr taʼminoti ishonchliligi boʻyicha toifasi; joylashgan joyi; obyektni loyihalashtirish va qurish muddatlari. 32. Isteʼmolchi quyidagi hollarda qoʻshimcha texnik shart olishga majbur: elektr taʼminotining ishonchliligi zaxira taʼminot talab etadigan toifaga oʻtganda; elektr qurilmalarning qoʻshimcha quvvati ulanganda; tashqi elektr taʼminoti sxemasi oʻzgarganda. Belgilangan quvvat texnik shartlar va elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan miqdordan oshirib yuborilganda, taʼminotchi tomonidan qoʻshimcha ulangan quvvat uzib qoʻyiladi. Ushbu holat takroriy aniqlanganda isteʼmolchi elektr tarmogʻidan toʻliq uziladi. (32-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Bunda isteʼmolchi tomonidan isteʼmol qilishga ruxsat etilgan quvvatning oshirilishi tufayli avariya holati yuzaga kelganda va (yoki) taʼminotchining elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlariga zarar yetkazilganda, isteʼmolchidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda yetkazilgan haqiqiy zarar summasi ham undiriladi. (32-bandning oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 33. Obyektni elektr tarmoqlariga ulash uchun texnik shartlar mavjud texnik imkoniyatlaridan kelib chiqib, eng yaqin elektr tarmoq xoʻjaligi obyektlaridan, ularning istiqbolda rivojlanishi va bandlik darajasi hisobga olingan holda beriladi va ushbu shartlarda quyidagilar koʻrsatiladi: isteʼmol qilishga ruxsat etilgan elektr qurilmalarining quvvati; ulanish nuqtasi (podstansiya, elektr stansiyasi yoki elektr uzatish liniyasi), obyekt ulanadigan tarmoq kuchlanishi, alohida holatlarda tashqi elektr energiyasi taʼminoti sxemasi variantlarini ishlab chiqish zarurati koʻrsatiladi; yangi isteʼmolchining ulanishi tufayli mavjud tarmoqni kuchaytirish boʻyicha asoslangan talablar (simlar kesimlarini oshirish, transformatorlarni almashtirish, zaxira yacheykalar oʻrnatish va shu kabilar); qisqa tutashish toklarining hisoblangan miqdori, releli himoya, avtomatika, aloqa, izolyatsiya va oʻta kuchlanishdan himoyaga qoʻyiladigan talablar; quvvati 50 kVt va undan yuqori boʻlgan isteʼmolchilar uchun reaktiv quvvat oʻrnini toʻldirishga qoʻyiladigan talablar; elektr energiyasini hisobga olish boʻyicha qoʻyiladigan talablar; isteʼmolchining hududiy elektr tarmoqlari taʼminlovchi liniyalari ulanadigan elektr qurilmalariga qoʻyiladigan oʻziga xos talablar (yagona elektr energetika tizimida quvvat tanqisligi paydo boʻlganda, bunday elektr qabul qilgichlarning elektr taʼminotini saqlash maqsadida zaxira energiya manbaining, kuchlanish beriladigan joylarni avtomatik himoya qilishning zarurligi, taʼminlovchi liniyalarning parallel ishlashiga yoʻl qoʻyilishi, ayrim zaxira taʼminlovchi liniyalarga yuklamalarni ajratish va boshqalar); isteʼmolchi tarmogʻiga ulanadigan subisteʼmolchilar roʻyxati (ularning yuklamalari va elektr energiyasi isteʼmoli toʻgʻrisidagi asosiy istiqbol maʼlumotlarini koʻrsatgan holda); bino va inshootlar loyihasida (ishchi loyihasida) elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishni tashkil etish boʻyicha loyiha yechimlarini ishlab chiqish boʻyicha talablar; texnik shartlarning amal qilish muddati va boshqa texnik talablar. Ayrim holatlarda texnik shartlarda yaqin joylashgan aholi va ijtimoiy obyektlarning quvvatini inobatga olish va energotizim ehtiyojlari uchun alohida yacheykalar oʻrnatilishi talab etilishi mumkin. 34. Bino va inshootlar, ularning navbatlari yoki alohida ishlab chiqarish quvvatlarning texnik shartlarga muvofiq ishlab chiqilgan elektr taʼminoti loyihalari (ishchi loyihalari) qonunchilikda belgilangan tartibda taʼminotchi tomonidan koʻrib chiqilishi va Oʻzenergoinspeksiya bilan kelishilishi kerak. (34-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 35. Isteʼmolchilarning yuklamalarini ulash bilan bogʻliq yangi elektr qurilmalarini va elektr tarmogʻi xoʻjaligining obyektlarini loyihalashtirish va qurish, ishlab turganlarini kengaytirish va rekonstruksiya qilish isteʼmolchilarning mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. 6-bob. Elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyoj prognozini shakllantirish tartibi 36. Respublikada elektr energiyasi isteʼmolining prognozi taʼminotchi tomonidan iqtisodiy rivojlanish, aholi va tadbirkorlik subyektlari sonining oʻsishi va uy-joy qurilishini hisobga olgan holda har bir isteʼmolchi bilan tuzilgan elektr taʼminoti shartnomalarida koʻrsatilgan ehtiyoj miqdorlari asosida aniqlanadi. (36-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Navbatdagi yil uchun elektr energiyasi isteʼmolining shartnomaviy miqdori amaldagi yillik elektr energiyasi isteʼmol hajmidan kelib chiqqan holda (qayta tiklanuvchi energiyasi manbalari joriy etilganligi, energiyani tejash chora-tadbirlari rejasi inobatga olingan, shuningdek, yangi obyektlarni ishga tushirish, ishlab chiqarish quvvatining oshirilishi boʻyicha aniq hisob-kitoblarga asoslangan holda) belgilanadi. 37. Elektr energetika obyektlarining ichki elektr energiyasi isteʼmolining prognozi (korxonalarning elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun oʻzining va ishlab chiqarish ehtiyojlari), belgilangan tartibda tasdiqlangan elektr energiyasini elektr tarmogʻi boʻylab uzatishda uning texnologik sarfi har yili 15-sentabrgacha umumlashtiriladi hamda kelgusi yil uchun elektr energiyasi ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansi tarkibiga kiritiladi. 38. Elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi korxona har yili 15-sentabrgacha Energetika vazirligi, Oʻzenergoinspeksiya, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzenergosotish” AJ va “Hududiy elektr tarmoqlari” AJga kelgusi yilga elektr energiyasi ishlab chiqarish boʻyicha mavjud quvvat va prognoz toʻgʻrisida maʼlum qiladi. 39. “Oʻzenergosotish” AJ “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ bilan birgalikda choraklar kesimida kelgusi yilgi elektr energiyasini ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansining prognoz koʻrsatkichlarini shakllantiradi va joriy yilning 1-oktabriga qadar uni Iqtisodiyot va moliya vazirligiga taqdim etish uchun Energetika vazirligiga kiritadi. “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzenergosotish” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tasdiqlangan elektr energiyasi ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansining prognoz koʻrsatkichlariga muvofiq oʻz tasarruflaridagi tashkilotlarga elektr energiyasi ishlab chiqarilishi va isteʼmol qilinishining choraklarga taqsimlangan koʻrsatkichlarini prognoz yil uchun belgilangan muddatlarda yetkazadilar. 7-bob. Elektr taʼminoti shartnomasini tuzish 40. Elektr energiyasi bir vaqtning oʻzida ishlab chiqarilishi va isteʼmol qilinishi bilan tavsiflanadigan alohida tovar turi sifatida, taʼminotchi va energiya qurilmalari shu tashkilot tarmogʻiga bevosita ulangan isteʼmolchi oʻrtasida tuzilgan elektr taʼminoti shartnomasi asosida mazkur Qoidalarga muvofiq yetkazib beriladi. Yuridik shaxsning nomi yoki elektr qurilmalar mulkdori oʻzgarganda isteʼmol qilinadigan quvvat va (yoki) elektr taʼminotining ishonchlilik toifasi oʻzgarmasa, taʼminotchi va isteʼmolchi — elektr qurilmalarining huquqiy vorisi oʻrtasida elektr taʼminoti shartnomasi ommaviy oferta asosida elektr taʼminoti shartnomasini kelishish (qabul qilish) va uni axborot-kommunikatsiya tizimlari orqali yangi mulkdor tomonidan tasdiqlash yoʻli bilan tuziladi. Bunda isteʼmolchilarda abonentning shaxsiy raqami shakllantirilishi talab etilsa, taʼminotchi tomonidan yangi isteʼmolchi raqami elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatiladi. Isteʼmolchilar shakllantirilgan abonentning shaxsiy raqami toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni YIDXP orqali yuridik shaxslar uchun — soliq toʻlovchi identifikatsiya raqamini (STIR), jismoniy shaxslar uchun — pasport yoki identifikatsiya ID-kartaga oid maʼlumotlarni (pasport seriyasi va raqami), jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqamini yoki kadastr raqamlaridan birini kiritish yoʻli bilan aniqlanishi mumkin. (40-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 41. Taʼminotchi va isteʼmolchi oʻrtasidagi elektr taʼminoti shartnomasi elektr taʼminotining namunaviy shartnomasiga muvofiq elektron shaklda tuziladi. Elektr taʼminotining namunaviy shartnomasi Energetika bozori regulatori tomonidan ishlab chiqiladi hamda Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi. Bunda isteʼmolchining obyektlarini elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarining muhofaza zonasida joylashtirish va mazkur isteʼmolchilar bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzish taqiqlanadi. (41-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 42. Elektr taʼminoti shartnomasi isteʼmolchiga elektron hujjat aylanishining avtomatlashtirilgan axborot tizimlari orqali elektron shaklda taqdim etiladi. Shartnomani rasmiylashtirish va isteʼmolchiga taqdim etish elektr energiyasi yetkazib beruvchi zimmasida boʻladi. (42-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 43. Subisteʼmolchilar isteʼmolchilar bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzishi, bunda taʼminotchidan texnik shartda ruxsat etilgan quvvatdan ortiqcha quvvat ulanishi koʻzda tutilganda yoki ishonchlilik toifasi oʻzgargan holatlarda, isteʼmolchi oʻz tarmogʻiga subisteʼmolchilarni ulash uchun taʼminotchi roziligini olishi shart hisoblanadi. Subisteʼmolchilar toʻgʻridan-toʻgʻri elektr taʼminoti korxonasi bilan shartnoma tuzganda, isteʼmolchilar va subisteʼmolchilar oʻrtasidagi har xil nizoli holatlar, jumladan, ekspluatatsiya xarajatlari, oʻzaro boshqa turdagi toʻlovlar bilan bogʻliq yoki ichki elektr tarmoqdagi nosozliklar natijasida isteʼmolchi tomonidan subisteʼmolchi elektr tarmoqdan ajratilganda, yetkazilgan zararga elektr taʼminoti korxonasi javobgar hisoblanmaydi, taʼminotchining aybi boʻlgan holatlar bundan mustasno. (43-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 44. Subisteʼmolchilarga oʻz tarmoqlari orqali elektr energiyasini yetkazib beruvchi isteʼmolchilar subisteʼmolchilarning elektr energiyasi isteʼmolini hisobga olgan holda, taʼminotchi bilan elektr energiyasining umumiy (jami) miqdori boʻyicha elektr taʼminoti shartnomasini tuzadi. (44-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 8-bob. Isteʼmolchilarning elektr qurilmalari ekspluatatsiya qilishga tayyorligini aniqlash va kuchlanishni uzatish 45. Isteʼmolchilarning elektr qurilmalari ekspluatatsiya qilishga tayyorligini aniqlash va ularga kuchlanish berish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Isteʼmolchilarning quvvati 20 kVtdan yuqori boʻlgan elektr qurilmalari yagona elektr energetika tizimi elektr tarmoqlariga ularning ekspluatatsiya qilishga tayyorligi aniqlanmasdan va Oʻzenergoinspeksiya tomonidan isteʼmolchilarning elektr qurilmalarini elektr tarmoqlariga ulash toʻgʻrisidagi dalolatnoma imzolanmasdan ulanganligi aniqlanganda, ushbu elektr qurilmalari qoidabuzarliklar bartaraf etilgunicha va mazkur buzilishlarga yoʻl qoʻygan shaxslarga nisbatan tegishli choralar koʻrilgunicha elektr tarmoqlaridan darhol uziladi. 46. Quvvati 20 kVtdan yuqori boʻlgan isteʼmolchilarning yangi yoki rekonstruksiya qilingan elektr qurilmalarida sinov-sozlash ishlarini amalga oshirish uchun 1 oygacha boʻlgan muddatga kuchlanish berish, Oʻzenergoinspeksiya tomonidan ularning sinov-sozlash ishlarini amalga oshirishga tayyorligi aniqlangani, taʼminotchi tomonidan hisoblagich va hisobga olish tizimi tekshirib plombalangach, vaqtincha elektr taʼminoti shartnomasi tuzilgandan va maʼlumotlar taʼminotchining dasturiy taʼminot bazasiga kiritilgandan keyin ruxsat beriladi. Sinov-sozlash ishlari tugaganidan keyin taʼminotchi tomonidan isteʼmolchining elektr qurilmalari elektr tarmoqdan darhol oʻchiriladi. (46-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 47. Quvvati 20 kVtdan yuqori boʻlgan isteʼmolchilarning yangi yoki rekonstruksiya qilingan elektr qurilmalariga kuchlanish berish, Oʻzenergoinspeksiya tomonidan ularning ekspluatatsiya qilishga tayyorligi aniqlangani, hisoblagich va hisobga olish tizimi tekshirilib plombalangach, elektr taʼminoti shartnomasi tuzilgandan va isteʼmolchi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar taʼminotchining tegishli dasturiy taʼminot bazalariga kiritilgandan keyingina amalga oshiriladi. (47-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Quvvati 20 kVtgacha boʻlgan yangi yoki rekonstruksiya qilingan isteʼmolchilarning elektr qurilmalariga kuchlanish berish uchun Oʻzenergoinspeksiyaning ushbu elektr qurilmalari ekspluatatsiya qilishga tayyorligi toʻgʻrisida xulosasi talab etilmaydi. Bunda tadbirkorlik subyektlarining elektr qurilmalari elektr tarmoqlariga qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ulanadi. 48. Isteʼmolchilarning elektr qurilmalari ekspluatatsiya qilishga tayyorligini aniqlaydigan Oʻzenergoinspeksiya va uning hududiy boshqarmalari xodimlari, shuningdek, taʼminotchi ekspluatatsiya qilish jarayonida ularning normal ishlashi uchun javobgar boʻlmaydi. (48-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 9-bob. Elektr qurilmalarining texnik holati yuzasidan tomonlarning javobgarligi 49. Elektr qurilmalarining texnik holati va ekspluatatsiya qilinishi yuzasidan isteʼmolchilar bilan taʼminotchi oʻrtasidagi javobgarlik ushbu elektr qurilmalarining balans boʻyicha mansubligi bilan belgilanadi va elektr taʼminoti shartnomasiga ilova qilinadigan elektr tarmoqlarining balans boʻyicha mansubligini va tomonlarning ekspluatatsiya qilish boʻyicha javobgarligini chegaralash dalolatnomasida qayd etiladi. (49-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Elektr tarmoqlarining balans boʻyicha mansubligi chegarasini va ularni ekspluatatsiya qilish boʻyicha javobgarligini belgilash dalolatnomasi taʼminotchi va isteʼmolchi vakillari tomonidan imzolanadi. (49-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan elektr qurilmalarining holati va ularga xizmat koʻrsatish yuzasidan javobgarlik chegaralari: yopiq taqsimlash qurilmalarining tashqi tomonidan elektr uzatish havo liniyasining oʻtish izolyatori ulangan joyda va simning ochiq taqsimlash qurilmalari izolyatorlari portal tizmasining taranglovchi qisqichidan chiqish joyida; elektr uzatishning taʼminlovchi yoki chiquvchi liniyalarining kabel yoki havodagi kirish simlari ulangan joylarida belgilanadi. Bunda ulanmalarning holati uchun podstansiyadan foydalanuvchi korxona javob beradi. Turli isteʼmolchilarga tegishli, tarmoqlangan simlarga (yopiq yoki ajratkichlar orqali) ega boʻlgan kuchlanishi 1000 V va undan yuqori boʻlgan elektr uzatish liniyalarining holati va ularga xizmat koʻrsatish yuzasidan javobgarlikning mansublik chegarasi asosiy liniyaning tarmoqlanish amalga oshirilgan tayanch nuqtasida belgilanadi. Tarmoqlangan simlarni ulovchi qisqichlarning holati uchun javobgarlik asosiy elektr uzatish liniyasi egasiga yuklanadi. Kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan elektr qurilmalarining holati va ularga xizmat koʻrsatish boʻyicha isteʼmolchi va HETK oʻrtasidagi javobgarlik chegarasi: havodagi tarmoqlanishda — bino yoki quvur tayanchida oʻrnatilgan birinchi izolyatorlarda; kabel bilan kiritishda — binoga kirish joyida taʼminlovchi kabelning ulanish joylarida belgilanadi. Bunda uy-joy mulkdorlari shirkatlariga, boshqaruv tashkilotlariga, muassasalarga va ishlab chiqarish bilan shugʻullanmaydigan boshqa isteʼmolchilarga tegishli uylardagi elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansublik chegarasidagi ulanmalarning holati uchun HETK javob beradi. Elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilish xususiyatlariga koʻra javobgarlikning boshqa asoslangan chegaralari ham belgilanishi mumkin. 50. Ekspluatatsiya jarayonida elektr qurilmalarning ulanmalari holati uchun balansda saqlovchi tashkilot javobgar hisoblanadi. Isteʼmolchi oʻz tasarrufidagi elektr qurilmalarning texnik holati va elektr xavfsizligi, isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya etilishi, elektr energiyasi oqilona sarflanishi, elektr energiyasi isteʼmolining belgilangan rejimlari bajarilishi, elektr energiyasi sifatining taʼminlanishi va Oʻzenergoinspeksiyaning koʻrsatmalari oʻz vaqtida bajarilishi uchun javob beradi. 51. Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari hamda Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalarida hisobga olinmagan ishlab chiqarishning va elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishning oʻziga xos (yer osti, portlash xavfi boʻlgan ishlab chiqarishlar, elektr tortish kuchi va boshqa) shartlari mavjud boʻlganda, isteʼmolchilar ushbu elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilish va ularga xizmat koʻrsatish boʻyicha maxsus yoʻriqnomalarga ega boʻlishlari shart. 52. Maishiy isteʼmolchilar tomonidan oʻz ehtiyojlari uchun montaj qilingan kuchlanishi 1000 V dan yuqori kuchlanishdagi elektr tarmoqlarini (elektr energiyasi uzatish liniyalari, transformator punktlari (keyingi oʻrinlarda — TP) va boshqalar) foydalanishga topshirilishidan oldin texnik xizmat koʻrsatish uchun alohida shartnoma boʻyicha belgilangan tartibda elektr taʼminoti korxonalariga berilishi kerak. Isteʼmolchi tomonidan texnik xizmat koʻrsatish shartnomasi bekor qilinganda yoki texnik xizmat uchun oʻz vaqtida toʻlov oʻtkazilmaganda, ushbu elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlariga elektr energiyasini yetkazib berish toʻxtatiladi. 53. Maishiy isteʼmolchi tomonidan oʻz ehtiyojlari uchun kuchlanishi 1000 V dan yuqori elektr tarmoqlari montaj qilingan hollarda: hisoblagich TPning 0,4 kVli taqsimlash qurilmasida oʻrnatiladi; elektr tarmoqlari maishiy isteʼmolchining uyga egalik qilish hududidan tashqarida joylashtiriladi. 54. Maishiy isteʼmolchi 1000 V dan yuqori kuchlanishdagi elektr tarmogʻiga ega boʻlgan holda, maishiy isteʼmolchiga tegishli boʻlgan ushbu elektr tarmogʻidagi (liniyalar, TP) elektr energiyasining texnologik sarflari hisob-kitob yoʻli bilan aniqlanadi va uning isteʼmoliga qoʻshiladi hamda bu haqida elektr taʼminoti shartnomasida tegishli yozuv qayd etiladi. 55. Maishiy isteʼmolchilarga 1000 V gacha kuchlanishdagi bitta tarmoqdan zaxira manba sifatida qoʻshimcha fazaga ega boʻlish taqiqlanadi. 56. Isteʼmolchi elektr tarmoqlarining texnik holatini taʼminlash boʻyicha ekspluatatsiya xarajatlari uchun subisteʼmolchilar, isteʼmolchi bilan subisteʼmolchi oʻrtasida tuzilgan alohida shartnoma boʻyicha elektr energiyasining umumiy hajmidan olinadigan ulushga mutanosib ravishda haq toʻlaydi. Ekspluatatsiya xarajatlarini subisteʼmolchiga beriladigan elektr energiyasi tarifiga qoʻshishga ruxsat etilmaydi. Bundan tashqari taʼminotchi yoki isteʼmolchi bilan subisteʼmolchilar oʻrtasida tuzilgan elektr taʼminoti shartnomasi boʻyicha subisteʼmolchilarga, elektr energiyasining texnologik sarfi uchun hisob-kitoblarni hisoblash yoki uni taraflar kelishuvi asosida shartnomada qayd qilish orqali amalga oshirishga ruxsat etiladi. (56-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan uchinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 10-bob. Hisoblagichlarni oʻrnatish va ekspluatatsiya qilish 57. Elektr energiyasi uchun taʼminotchi bilan hisob-kitob qilish maqsadida isteʼmolchilar majburiy tartibda EHNATga mos keladigan hisoblagichlar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. (57-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan uchinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 58. EHNAT koʻrsatkichlar buzilishidan va inson omilining taʼsirini mumkin qadar kamaytirgan holda, axborotlardan ruxsatsiz foydalanishdan kompleks himoya bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. 59. EHNATga mos keladigan hisoblagichlar boʻlmaganda isteʼmolchilar va subisteʼmolchilarni elektr tarmoqlariga ulanishi taqiqlanadi. 60. Turli xil tarif guruhlariga mansub isteʼmolchilarning har bir tarif guruhi uchun alohida hisoblagich oʻrnatiladi. Mazkur Qoidalarning 81-bandida belgilangan holatlar bundan mustasno. 61. Hisoblagichlar, oʻlchash vositalari va oʻlchov transformatorlari, shuningdek, EHNAT tizimi qurilmalari mazkur Qoidalarga muvofiq oʻrnatiladi va Elektr qurilmalarning tuzilishi qoidalari talablariga javob berishi kerak. Taʼminotchilar va isteʼmolchilar tomonidan ishga tushirilgan EHNAT belgilangan tartibda metrologik qiyoslashdan oʻtkazilishi kerak. (61-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Hisoblagich oʻlchov (tok, kuchlanish) transformatori orqali ulangan boʻlsa, isteʼmol qilingan elektr energiyasi hajmi transformatsiya koeffitsiyentlari inobatga olingan holda aniqlanadi. 62. Nazorat hisoblagichlari alohida sexlarda, koʻp energiya sarflaydigan agregatlarda, texnologik liniyalarida, binolarda, bir necha oila yashaydigan xonadonlarda oʻz hisobidan oʻrnatiladi. Ushbu hisoblagichlar boʻyicha taʼminotchi bilan pullik hisob-kitob amalga oshirilmaydi. (62-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 63. Koʻp kvartirali uylardagi xonadonlarda sarflanadigan elektr energiyasini hisoblash maqsadida hisoblagichlar har bir xonadon uchun maxsus ajratilgan joylarda, shuningdek, yakka tartibdagi uy-joylarning bino-inshootlarida va foydalanish hududidan tashqarida (tayanch, tashqi fasad va boshqalar), elektr taʼminoti korxonasining xodimlari tomonidan toʻsiqsiz koʻrish imkoniyatini beradigan joyga oʻrnatiladi. Koʻp kvartirali uyda uyning umumiy ehtiyojlari (zinapoyalarni yoritish, liftlar, nasoslarning ishlashi va hokazolar) uchun sarflanadigan elektr energiyasini hisob-kitob qilish maqsadida alohida umumiy hisoblagich oʻrnatiladi. 64. Isteʼmolchilarning (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) elektr energiyasi hisoblagichlari, oʻlchash vositalari, oʻlchov transformatorlari, EHNAT tizimi qurilmalari, shuningdek, ularni oʻrnatish uchun zarur boʻlgan boshqa vositalar isteʼmolchilarning mablagʻlari hisobiga sotib olinadi va oʻrnatiladi, taʼminotchi masʼul xodimi tomonidan bepul plombalanadi va roʻyxatdan oʻtkaziladi. Elektr energiyasi hisoblagichlari, oʻlchash vositalari, oʻlchov transformatorlari taʼminotchi tomonidan plombalanmagan isteʼmolchilarga elektr energiyasi yetkazib berish taqiqlanadi. (64-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 65. Maishiy isteʼmolchilarda oʻrnatilgan hisoblagichlarni sotib olish (elektr tarmoqlariga yangi ulanadigan yakka tartibdagi uy-joylar va koʻp kvartirali uylardagi xonadonlar), oʻrnatish, roʻyxatga olish, davriy qiyoslovdan oʻtkazish va plombalash, shuningdek, mavjud (jumladan, EHNATga mos kelmaydigan) hisoblagichlarni almashtirish HETK mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. Bunda quruvchi tashkilotlar tomonidan yangi quriladigan koʻp kvartirali uylardagi xonadonlarga hisoblagichlarni sotib olish va oʻrnatish quruvchi tashkilot mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. Hisoblagich yakka tartibdagi uy-joylar yoki koʻp kvartirali uylardagi xonadon egasining buyurtmanomasiga binoan bir hafta muddatda uning ishtirokida HETK xodimi tomonidan oʻrnatiladi. 66. Hisobga olish tizimi isteʼmolchining aybi bilan buzilgan taqdirda (oʻlchov transformatorlarining ulanish sxemasi buzilganda yoki uning oʻzi yoki yorligʻi ruxsatsiz almashtirilganda, shuningdek, hisobga olinayotgan elektr energiyasi sarfini kamaytirish maqsadida hisoblagichni yoki uning plombasi buzilganda, unga tashqaridan taʼsir koʻrsatilganda), ushbu tizim qurilmalarini almashtirish, taʼmirlash, qiyoslovdan oʻtkazish va oʻrnatish ishlari isteʼmolchi hisobidan ularning qiymati va koʻrsatilgan xizmatlar uchun haq toʻlangan holda, taʼminotchi tomonidan amalga oshiriladi. Isteʼmolchining aybi tasdiqlanmasa, taʼminotchi mablagʻi evaziga hisoblagich, modul qurilmasi taʼmirlanadi yoki yangisiga almashtiriladi. (66-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 67. Hisoblagichlar, oʻlchov transformatorlari, ikkilamchi zanjirlar, aloqa liniyalarining, shu jumladan, ularga oʻrnatilgan plombalarning saqlanishi va butunligi uchun javobgarlik binosida (inshootida) ushbu qurilmalar oʻrnatilgan tashkilotga (elektr taʼminoti korxonasi yoki isteʼmolchiga), ularning ekspluatatsiyasi va texnik holati uchun javobgarlik esa — qurilma egasiga yuklanadi. Agar hisoblagichlar, oʻlchov transformatorlari, ikkilamchi zanjirlar, aloqa liniyalari uchinchi tashkilot binosida (inshootida) oʻrnatilgan boʻlsa, javobgarlik masalasiga holatdan kelib chiqib, manfaatdor tomonlar ishtirokida, lozim boʻlganda xolis ekspertlar jalb etilgan holda aniqlik kiritiladi. 68. Hisoblagichlarning: qobiq (korpus) qismida, dasturlash tugmasida, modul aloqa qismida — hisoblagichni ishlab chiqaruvchi zavodning; tashqi qobigʻi (korpus) mahkamlanadigan joylarida, oʻlchov transformatorlarida esa — alohida ajratilgan joylarda “Oʻzbekiston milliy metrologiya instituti” davlat muassasasining yoki uning hududiy boʻlinmalari yoki tegishli tartibda akkreditatsiyadan oʻtgan laboratoriyaning; klemmnik qopqoqlarida, tok transformatorlarning klemmniklarida, xotira va sinov blokida, hisoblagich dasturlashdan foydalanish tugmasida (boʻlmasida), oʻtuvchi klemmniklarda, kuchlanish transformatorlari ajratgichlari yuritmalari va himoya avtomatlarida, modul qurilmalarida (taʼminotchi tomonidan almashtirilganda) — taʼminotchining belgilangan namunadagi plombalari boʻlishi kerak. (68-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Hisoblagichlar va oʻlchov transformatorlari ishlab chiqaruvchi zavodda belgilangan tartibda birlamchi qiyoslovdan oʻtkaziladi. Oʻlchov transformatorlari isteʼmolchi hisobidan akkreditatsiyadan oʻtgan metrologiya xizmati tomonidan belgilangan tartibda va muddatlarda davriy qiyoslovdan oʻtkaziladi. 69. Agar maishiy isteʼmolchida hisoblagichning qiyoslovdan oʻtkazish oraligʻi tugashi bilan elektr taʼminoti korxonasi tomonidan belgilangan tartibda qiyoslov tadbirlari oʻtkazilmagan boʻlsa, unda ushbu isteʼmolchi qiyoslovdan oʻtkazish muddati tugagan hisoblagichning koʻrsatkichlariga koʻra elektr energiyasi haqini toʻlaydi. Bunda elektr taʼminoti korxonasi maishiy isteʼmolchi tomonidan qiyoslovdan oʻtkazish muddati tugagan hisoblagichdan foydalangan elektr energiyasi uchun qaytadan hisob-kitob qilish huquqiga ega emas. Isteʼmolchilarda hisoblagichlarning sifat va sarf koʻrsatkichlari hamda ishlash mexanizmlariga shubha tugʻilganda, akkreditatsiyadan oʻtgan metrologik xizmatida oʻz hisobidan mustaqil qiyoslovni oʻtkazish huquqiga ega. Hisoblagichda belgilangan standartlarga nomutanosiblik aniqlangan taqdirda, qayta hisob-kitob amalga oshiriladi. Bunda elektr taʼminoti korxonasi isteʼmolchining birinchi talabiga koʻra hisoblagichlarni bepul yechish, oʻrnatish, plombalash va roʻyxatdan oʻtkazishga majbur. 70. Taʼminotchi va Oʻzenergoinspeksiyaning vakolatli xodimini hisoblagichni tekshirishga qoʻymaslik dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Isteʼmolchi taʼminotchilari va (yoki) Oʻzenergoinspeksiya xodimi tomonidan tuzilgan dalolatnoma bilan tanishib, uni imzolashi zarur. Isteʼmolchi dalolatnomani imzolashni rad etgan taqdirda, bu haqda tegishli belgi qoʻyiladi. Rad etish ikki nafar guvoh yoki fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organi vakili tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak. Dalolatnomani imzolashni rad etgan isteʼmolchi buning sababini tushuntirishga haqli va u dalolatnomaga kiritilgan boʻlishi lozim. (70-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Isteʼmolchining dalolatnomani imzolashni rad etishi, uni elektr tarmoqlardan uzishga asos boʻladi va bu haqda u xabardor qilingan boʻlishi lozim. 71. Hisoblagichlar va oʻlchov transformatorlarini boshqa joyga oʻrnatish va almashtirish taʼminotchi bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi va koʻrsatilgan xizmatlar haqi isteʼmolchi tomonidan toʻlanadi. (71-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Hisoblagichlar va oʻlchov transformatorlarini oʻzboshimchalik bilan boshqa joyga oʻrnatish va (yoki) almashtirish holatlari aniqlangan taqdirda, taʼminotchi isteʼmolchini elektr tarmogʻidan uzib qoʻyadi, taʼminotchi tomonidan mazkur Qoidalarga muvofiq qaytadan hisob-kitob qilinadi. (71-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Yuridik shaxs boʻlgan isteʼmolchilarga oʻrnatilgan hisoblagich va oʻlchov transformatorlarini almashtirishda dalolatnoma foto va (yoki) video materiallarni ilova qilgan holda rasmiylashtiriladi. 72. Hisoblagich ulanish sxemasini oʻzgartirish bilan bogʻliq boʻlgan har qanday ishlar faqat taʼminotchi tomonidan isteʼmolchi ishtirokida, bu haqida ularni xabardor qilingandan soʻng amalga oshiriladi. Ishlarni bajarish davrida foydalanilgan elektr energiyasini hisobga olish va hisob-kitob qilish taʼminotchi tomonidan belgilangan vaqtincha sxemalar boʻyicha amalga oshiriladi. (72-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 11-bob. Elektr energiyasi isteʼmolchilarining tarif guruhlari 73. Isteʼmolchilar elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilish boʻyicha uchta tarif (I, II, III va IV) guruhiga boʻlinadi. I tarif guruhiga asosiy va zaxira elektr taʼminoti uchun ulangan quvvati yigʻindisi 750 kVA va undan ortiq boʻlgan elektr energiyasi uchun tabaqalashtirilgan tarif boʻyicha hisob-kitob qilinadigan isteʼmolchilar kiradi. Budjet tashkilotlari, suv taʼminoti tashkilotlari, fermer xoʻjaliklarining va suv isteʼmolchilari uyushmalarining nasos stansiyalari, shuningdek, Davlat budjetidan moliyalashtiriladigan nasos stansiyalari bundan mustasno. (73-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 74. II tarif guruhi isteʼmolchilariga I tarif isteʼmolchilaridan boshqa barcha yuridik shaxs boʻlgan isteʼmolchilar hamda elektr energiyasini ishlab chiqarishga doir faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik yoki jismoniy shaxs, uzatish tizimi operatori va taʼminotchi korxonalar tarkibiga kiradigan, hududiy elektr taʼminoti korxonalari, shu jumladan, taʼminotchidan elektr quvvati oladigan korxona va tashkilotlarning, shuningdek, elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi korxonalarning ushbu korxonalar hududidan tashqarida alohida joylashgan obyektlarining xoʻjalik ehtiyojlari kiradi. (74-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Bunda “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ va “Oʻzbekgidroenergo” AJ tarkibiga kiradigan hamda elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi korxonalar tomonidan xoʻjalik ehtiyojlari uchun oʻziga tegishli tarmoqlarda elektr energiyasi ishlab chiqarish boʻyicha foydalanilgan elektr energiyasi amaldagi tannarx boʻyicha hisob-kitob qilinadi. 75. III tarif guruhiga maishiy isteʼmolchilar kiradi. Ushbu tarif guruhi boʻyicha aholi tomonidan turmush ehtiyojlari uchun uy-joylarda, xonadonlarda, yotoqxonalarda, yordamchi xoʻjaliklarda, shaxsiy foydalaniladigan tomorqa bogʻ obyektlarida, shu jumladan, bogʻ shirkatlari va dala hovlilar sugʻorish nasoslari, shaxsiy avtomashinalar uchun garajlarda sarflanadigan elektr energiyasi haqi tok qabul qilgichlarning quvvati hamda hisoblagichlar oʻrnatilgan joyidan qatʼi nazar toʻlanadi. 12-bob. Elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilish tartibi 1-§. Elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilishning umumiy qoidalari 76. Bevosita elektr energiyasini ishlab chiqarishga doir faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik yoki jismoniy shaxs, uzatish tizimi operatori va taʼminotchi korxonalar elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi boshqa korxonalarning elektr tarmoqlaridan hamda isteʼmolchilar yoki subisteʼmolchilar elektr tarmoqlari orqali uzatiladigan elektr energiyasi uchun isteʼmolchilar bilan hisob-kitoblar belgilangan tartibda tasdiqlangan tegishli tariflar boʻyicha elektr taʼminoti shartnomasiga muvofiq amalga oshiriladi. Yuridik shaxslar tomonidan muqobil energiya manbalarini oʻrnatib yoki rekuperatsiya usulida (elektropoyezdlar, elektromobillar orqali va boshqalar) elektr energiyasi tarmoqqa uzatilsa, hisobot oyi yakuni boʻyicha tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi hajmi tarmoqdan isteʼmol qilingan elektr energiyasi hajmidan chegirib hisob-kitob qilinadi. Isteʼmolchilar tomonidan tarmoqqa uzatilgan energiya miqdori isteʼmol qilingan miqdordan koʻp boʻlsa, isteʼmolchi xohishiga (tanloviga) koʻra ortiqcha qismi mablagʻ koʻrinishida isteʼmolchiga toʻlab beriladi yoki keyingi davr isteʼmol qilinishi kutilayotgan elektr energiyasi uchun boʻnak mablagʻ sifatida aks ettiriladi. Barcha elektr energiyasi isteʼmolchilarining (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) oylik elektr energiyasi isteʼmoli hisoblangandan keyin taʼminotchi tomonidan isteʼmolchilarga aktiv elektr energiyasi boʻyicha elektron hisob-faktura joʻnatadi. Mazkur elektron hisob-faktura joʻnatilganligi isteʼmolchini toʻlash toʻgʻrisida ogohlantirish hisoblanadi. Reaktiv energiya tovar hisoblanmaydi va isteʼmol hajmi dalolatnoma koʻrinishida isteʼmolchiga elektron tarzda joʻnatiladi. Barcha elektr energiyasi isteʼmolchilari (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) taʼminotchi bilan birgalikda hisob-kitob davri tamom boʻlgandan keyin har oyning 5-sanasiga qadar foydalanilgan elektr energiyasi uchun oʻzaro hisob-kitoblarning taqqoslash dalolatnomasini tuzadi. (76-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 77. Elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilish maqsadida isteʼmolchilarni tarif guruhlari boʻyicha taqsimlanishi mazkur Qoidalarga muvofiq belgilanadi. taʼminotchi bilan elektr taʼminoti shartnomasi tuzilgandan keyin isteʼmolchining aybi bilan isteʼmolchini tegishli boʻlmagan tarif guruhiga kiritish holati aniqlanganda, taʼminotchi tomonidan shartnoma tuzilgan paytdan, biroq daʼvo muddatidan ortiq boʻlmagan davr uchun qayta hisob-kitob qilinadi. Bunda qayta hisob-kitoblar amaldagi tarifga asosan tariflar farqi boʻyicha jami isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori uchun amalga oshiriladi. (77-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 78. I tarif guruhi isteʼmolchilari uchun tabaqalashtirilgan tarif qoʻllaniladi. Tabaqalashtirilgan tarif sutkaning vaqt zonasi boʻyicha isteʼmol qilingan har 1 kVt soat elektr energiyasi uchun toʻlovdan iborat. Bunda: yarim tigʻiz davr — sutkaning yorugʻ vaqti (soat 9-00 dan 17-00 gacha); tigʻiz davr — ertalabki va kechki maksimum (yagona elektr energetika tizimining maksimal yuklamalar soatlari soat 6-00 dan 9-00 gacha va soat 17-00 dan 22-00 gacha); tungi davr — sutkaning qorongʻi davri (yagona elektr energetika tizimining minimal yuklamalar soatlari soat 22-00 dan 24-00 gacha va soat 00-00 dan 06-00 gacha). Bunda foydalanilgan elektr energiyasi uchun hisob-kitoblar yagona elektr energetika tizimining: tigʻiz davr soatlarida — belgilangan tarifga nisbatan 1,5 baravar miqdorda oʻsuvchi koeffitsiyent; tungi davr soatlarida — belgilangan tarif; (78-bandning sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 22-sentabrdagi PF-202-sonli Farmoni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 24.09.2026-y., 06/26/202/0965-son) yarim tigʻiz davr soatlarida — belgilangan tarifga nisbatan 1,5 baravar miqdorda kamayuvchi koeffitsiyent qoʻllab amalga oshiriladi. (78-bandning toʻqqizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 22-sentabrdagi PF-202-sonli Farmoni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 24.09.2026-y., 06/26/202/0965-son) 79. II va III tarif guruhlari isteʼmolchilari bilan belgilangan tarif boʻyicha hisob-kitoblar amalga oshiriladi. 80. Mayning faqat yuridik shaxs tomonidan quyosh fotoelektr stansiyalari orqali ishlab chiqarilgan elektr energiyasidan foydalangan holda amalga oshiriladi. Bunda “Besqala Mining Valley” maxsus mayning zonasida barcha qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishga ruxsat etiladi. Mayning uchun yagona elektr energetika tizimiga belgilangan tartibda ruxsat olib ulangan holda elektr energiyasidan foydalangan taqdirda: isteʼmolchilar isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun toʻlovlarni II tarif guruhiga nisbatan ikki baravar oʻsuvchi koeffitsiyentga muvofiq toʻlaydilar. Bundan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 22-oktabrdagi “Sunʼiy intellekt texnologiyalarini yanada rivojlantirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PF-189-son Farmoniga 1-ilovada belgilangan holatlar bundan mustasno; isteʼmol qilingan elektr energiyasining hisobi alohida hisoblagich oʻrnatilgan holda yuritiladi; belgilangan tartibda ruxsat olmasdan mayning bilan shugʻullanuvchi shaxslarning yagona elektr energetika tizimiga ulanish holatlari aniqlanganda, ularga II tarif guruhiga nisbatan amaldagi tarifga besh baravar oʻsuvchi koeffitsiyent qoʻllaniladi. (80-band Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 17-apreldagi PQ-143-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 20.04.2026-y., 07/26/143/0386-son) 81. Tashqi reklama va axborot obyektlari konstruksiyalari (konstruksiyasi, videoekranlar, elektron displeylar, media fasad va boshqa texnik vositalar), illyuminatsiyalar va lampalar shodasi uchun foydalanilgan elektr energiyasi II tarif guruhiga asosan belgilangan tarifga uch baravar oshirilgan koeffitsiyentga muvofiq Tashqi reklama va axborot obyektlari konstruksiyalari oʻrnatilgan quvvati miqdorini 24 soat foydalanishi hisobidan yoki alohida hisoblagich oʻrnatish orqali hisob-kitob amalga oshiriladi (budjet va budjetdan mablagʻ oluvchi tashkilotlar bundan mustasno). 82. Bir necha tarif guruhiga mansub isteʼmolchilar bilan hisob-kitoblar har bir tarif guruhiga alohida oʻrnatilgan hisoblagichlar koʻrsatkichlari boʻyicha amalga oshiriladi. 83. Taʼminotchi yoki isteʼmolchi tomonidan yoziladigan toʻlov hujjatlari boʻyicha elektr taʼminoti shartnomasiga muvofiq haq toʻlanadi. (83-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 84. EHNATga ulangan hisoblagichga ega boʻlgan isteʼmolchilarga elektr energiyasi oldindan toʻlangan toʻlov doirasida yetkazib beriladi. Bunda namunali isteʼmolchining shaxsiy hisobvaragʻidagi mablagʻ tugaganda elektr energiyasini yetkazib berish EHNAT orqali avtomatik ravishda toʻxtatiladi hamda mablagʻ kelib tushgandan soʻng avtomatik ravishda tiklanadi. (84-band Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 22-sentabrdagi PF-202-sonli Farmoni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 24.09.2026-y., 06/26/202/0965-son) 85. Hisob-kitob davrida isteʼmolchilar tomonidan (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) elektr energiyasi isteʼmoli shartnomaviy miqdordan 20 foiz va undan ortishiga yoʻl qoʻyilgan taqdirda, mazkur miqdordan ortiq isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun belgilangan tarifning 1,2 baravari miqdorida toʻlov undiriladi. (85-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 27-dekabrdagi 894-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.12.2024-y., 09/24/894/1094-son) 86. Isteʼmolchi yuridik shaxs sifatida tugatilgan taqdirda, uning elektr qurilmasiga HETK tomonidan elektr energiyasini yetkazib berish taqiqlanadi. Agar, isteʼmolchi faoliyati tugatilganligi yoki tugatilayotganligi toʻgʻrisida HETKga murojaat qilgandan soʻng elektr energiyasini yetkazib berish toʻxtatilmagan boʻlsa, u holda buning oqibati uchun HETK qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradi. 87. Hisoblagich koʻrsatkichlari yozib olinmagan yoki elektr energiyasi sarfi toʻgʻrisidagi hisobot isteʼmolchi tomonidan taqdim etilmagan taqdirda, taʼminotchi tomonidan elektr energiyasi (shu jumladan aktiv va reaktiv energiya) isteʼmolchining shartnomaviy miqdori boʻyicha yoki oʻtgan hisob-kitob davr uchun elektr energiyasi isteʼmolining oʻrtacha sutkalik amaldagi miqdori toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida hisob-kitob qilinadi. Bunda hisoblagich koʻrsatkichlari nazorat tartibida taʼminotchi tomonidan yozib olingandan keyin amalda isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun qayta hisob-kitob qilinadi. Qayta hisob-kitob isteʼmolchi yoki uning vakili ishtirokida yoxud uning ishtirokisiz belgilangan tartibda amalga oshiriladi. (87-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 88. Elektr energiyasi uchun toʻlov quyidagi tartibda amalga oshiriladi: maishiy isteʼmolchilar har oyning 10-sanasiga qadar oʻtgan oyda isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun toʻliq hisob-kitob qilishlari shart, EHNATga ulangan maishiy isteʼmolchilar bundan mustasno; EHNATga ulangan maishiy isteʼmolchilar qarzdorligi mavjud boʻlganda, dastur orqali darhol tarmoqdan uziladi; isteʼmolchilarga (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) elektr energiyasi 100 foiz oldindan haq toʻlash asosida yetkazib beriladi, namunali isteʼmolchilar bundan mustasno; namunali isteʼmolchilar hisobot oyi uchun shartnomada belgilangan elektr energiyasi qiymatining 15 foizini hisobot oyi boshlanguniga qadar oldindan toʻlaydi; hisobot oyining qolgan qismi uchun toʻlovlar isteʼmolchi tomonidan elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyojidan kelib chiqib, hisobot oyi davomida ixtiyoriy ravishda qismlarga boʻlib amalga oshiriladi; isteʼmolchining shaxsiy hisobvaragʻidagi mablagʻning tugashi va shu munosabat bilan elektr energiyasini yetkazib berishning avtomatik toʻxtatilishi toʻlov intizomining buzilishi hisoblanmaydi; namunali isteʼmolchida muddati oʻtgan qarzdorlik yuzaga kelganda, EHNAT bilan maʼlumot almashinuvi uning aybi bilan buzilganda, hisobga olish uskunasi ishiga aralashish yoki elektr energiyasidan noqonuniy foydalanish holati aniqlanganda, namunaviy isteʼmolchi maqomini yoʻqotadi; 15 foizlik oldindan toʻlov tartibini qoʻllash uchun belgilangan talablarga isteʼmolchi qayta muvofiq boʻlganda, mazkur tartib keyingi hisobot oyidan avtomatik ravishda tiklanadi; isteʼmolchining 15 foizlik oldindan toʻlov tartibidan foydalanish huquqi EHNAT va hisob-kitob maʼlumotlari asosida avtomatik ravishda aniqlanadi. Bunda isteʼmolchidan alohida murojaat yoki qoʻshimcha kelishuv tuzish talab etilmaydi; isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan muddatlarda toʻlanmagan qarzi boʻlgan yuridik shaxslarga elektr energiyasi yetkazib berish toʻxtatib qoʻyiladi (maxsus tartibga koʻra elektr energiyasi yetkazib beriladigan isteʼmolchilar bundan mustasno). Bunda tadbirkorlik reytingida “yuqori” va “oʻrta” toifadagi korxonalarga oldindan toʻlov summasining 50 foizini hisobot oyining birinchi sanasigacha va qolgan qismini hisobot oyining oʻn beshinchi sanasigacha boʻlib toʻlashga ruxsat beriladi. (88-band Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 22-sentabrdagi PF-202-sonli Farmoni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 24.09.2026-y., 06/26/202/0965-son) 89. Toʻlov hujjatida xatolar yoki hisob-kitoblarda noaniqliklar aniqlangan taqdirda, isteʼmolchi taʼminotchiga darhol murojaat qilishi kerak. (89-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Taʼminotchi isteʼmolchi bilan birga murojaat qilgan kundan boshlab oʻn sutkadan kechiktirmay, hisob-kitobni tekshirishi, zarurat boʻlganda esa hisoblagichlarni ham koʻrikdan oʻtkazishi kerak. (89-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Hisoblagichlarni koʻrikdan oʻtkazish yoki toʻlov hujjatidagi xatolar toʻgʻrisidagi murojaat isteʼmolchini toʻlovni belgilangan muddatda va tartibda toʻlash majburiyatidan ozod etmaydi. Agar hisoblagich va oʻlchov transformatoridagi chetga chiqish ushbu hisoblagichlar va oʻlchov transformatorlari uchun belgilangan aniqlik doirasidan oshmasa, bunday chetga chiqishlar yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan chetga chiqish deb hisoblanadi. Agar toʻlov hujjatini tekshirish yoki hisoblagichni koʻrikdan oʻtkazishdan keyin (shu jumladan isteʼmolchi murojaat qilmasa ham) elektr energiyasi miqdorini qayta hisob-kitob qilish zarurati aniqlansa, bunda taʼminotchi tomonidan haqiqiy (aniq) isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori boʻyicha hisob-kitob amalga oshiriladi va keyingi oy hisobotida inobatga olinadi. (89-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 90. Hisoblagichlar elektr tarmoqlarining qaysi nuqtasida oʻrnatilganligidan qatʼi nazar, HETK va isteʼmolchi oʻrtasida hisob-kitob qilish uchun aktiv va reaktiv energiya HETK va isteʼmolchi tarmoqlarining balans boʻyicha mansublik chegarasida hisobga olinishi shart. 91. Hisob-kitob davrida isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasi miqdori va xuddi shu davrda hududiy elektr tarmoqlari korxonasi tomonidan qabul qilingan elektr energiyasi miqdori oʻrtasidagi tafovut (shu jumladan, elektr energiyasining amaldagi texnologik sarfi normativ sarfdan oshishi hisobidan paydo boʻlayotgani), meʼyorlar doirasida ushbu elektr tarmoqlari orqali elektr energiyasini uzatishdagi uning texnologik sarfining belgilangan tartibda tasdiqlangan normativi hajmi chiqarib tashlangan holda, taʼminotchining kelgusi davr balansiga oʻtkaziladi. (91-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 92. Hisoblagichlar elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansublik chegarasida oʻrnatilmaganda, elektr tarmogʻining chegarasidan hisoblagich oʻrnatilgan joyigacha boʻlgan uchastkadagi aktiv va reaktiv energiya texnologik sarfining hajmi isteʼmolchi bilan birgalikda hisoblash yoki taraflar kelishuvi asosida shartnomada qayd qilish orqali aniqlanadi va elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansubligiga qarab, taʼminotchining yoki isteʼmolchining hisobiga oʻtkaziladi. (92-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 93. Elektr energiyasi yagona elektr energetika tizimidan tranzit boʻyicha isteʼmolchining elektr tarmogʻi orqali taʼminotchining elektr tarmogʻiga uzatilganda, isteʼmolchi tarmoqlaridagi elektr energiyasi texnologik sarfining bir qismi, isteʼmolchining elektr tarmogʻiga kelib tushgan elektr energiyasining umumiy miqdoriga nisbatan taʼminotchining elektr tarmogʻiga isteʼmolchi tomonidan uzatilgan elektr energiyasi miqdoriga mutanosib ravishda, yagona elektr energetika tizimining elektr tarmoqlaridagi texnologik sarflarga oʻtkaziladi. (93-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 94. Isteʼmolchining aybi bilan elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan elektr energiyasi hajmi toʻliq isteʼmol qilinmagan taqdirda, avans tariqasida toʻlangan mablagʻlar qaytarib berilmaydi va elektr energiyasi uchun keyingi hisob-kitoblarda hisobga olinadi. Isteʼmolchi oʻz faoliyatini toʻxtatgan (tugatgan) taqdirda, avans tariqasida toʻlangan mablagʻlar qaytarib beriladi. 95. Isteʼmolchilarning (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) hisob-kitob oyidan keyingi kalendar oy tugagach, qarz toʻlov muddati oʻtgan hisoblanadi va toʻlov muddati oʻtgan har bir kun uchun toʻlov muddati oʻtgan summaning 0,1 foizi miqdorida, lekin muddati oʻtgan toʻlov summasining 50 foizidan koʻp boʻlmagan miqdorda penya hisoblanadi. Qoidabuzarlik dalolatnomasiga asosan hisoblangan hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori boʻyicha oʻzaro nizo isteʼmolchi bilan sud tartibida koʻrilganda sud hujjatlariga asosan penya isteʼmolchi yoki taʼminotchi korxona foydasiga qayta hisoblanadi. Isteʼmolchining elektr energiyasi haqini toʻlash, reaktiv energiya kompensatsiyasi uchun tarifga ustamalar, shuningdek, noqonuniy foydalanilgan elektr energiyasi qayta hisob-kitobi, quvvat koeffitsiyenti qiymatining isteʼmolchilar tomonidan elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilganiga nisbatan pasaytirilgani uchun hisoblangan mablagʻ va penya boʻyicha qarzi boʻlgan taqdirda, uning avans toʻlovi hisobiga oʻtkazilgan mablagʻlari qarzni qoplashga yoʻnaltiriladi va avans toʻlovi (oldindan haq toʻlash) sifatida hisobga olinmaydi. 96. Isteʼmolchi tomonidan foydalanilgan elektr energiyasi (quvvati) uchun hisob-kitob boʻyicha oʻzaro hisob-kitoblarni solishtirish dalolatnomasini imzolash rad etilgan taqdirda, qarz tuzilgan elektr taʼminoti shartnomasiga muvofiq shartnomaviy hajmdan kelib chiqqan holda, isteʼmolchining bankdagi hisobvaragʻiga taʼminotchi tomonidan toʻlov talabnomasi qoʻyish yoʻli bilan undiriladi. (96-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 97. Isteʼmolchi (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) egallab turgan binodan uning topshirilishi, sotilishi yoki boshqa sabablarga koʻra koʻchib ketgan taqdirda, u bu haqida taʼminotchini yozma shaklda xabardor qilishi hamda elektr energiyasi uchun koʻchib ketish kunigacha toʻliq hisob-kitob qilishi shart, shundan soʻng taʼminotchi obyektga elektr energiyasi yetkazib berishni toʻxtatadi. Yangi isteʼmolchini rasmiylashtirish va elektr qurilmalarini elektr tarmogʻiga ulash belgilangan tartibda amalga oshiriladi. (97-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 98. Tomonlar ularning xohish va harakatlariga bogʻliq boʻlmagan tabiiy ofatlar sababli ushbu sharoitlarda qaytarib boʻlmaydigan va oldindan bilib boʻlmaydigan favqulodda vaziyatlarni oʻz ichiga olgan yengib boʻlmas kuch (fors-major) oqibatida oʻz zimmasiga olingan majburiyatlarni bajara olmasa, tomonlardan hech biri oʻz majburiyatlarini toʻliq yoki qisman bajarmagani uchun javob bermaydi. 99. Agar koʻrsatilgan fors-major holatlari majburiyatlarning shartnomada belgilangan muddatlarda bajarilishiga taʼsir qilsa, u holda ushbu muddatlar fors-major holatlarining amal qilish vaqtiga, ammo elektr taʼminoti shartnomasining amal qilish muddatidan koʻp boʻlmagan vaqtga uzaytiriladi. 100. Taʼminotchi tuman, shahar, iqtisodiy zona (sanoat zonasi) doirasida elektr energiyasi uchun toʻlovni yigʻish funksiyalarini belgilangan tartibda xususiy operatorga oʻtkazishi mumkin. (100-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Elektr energiyasi uchun toʻlovni yigʻish funksiyalarini bajaruvchi xususiy operatorlar oʻz faoliyatini belgilangan tartibda amalga oshiradilar. 101. Elektr energiyasi uchun amaldagi tariflar oʻzgargan taqdirda, taʼminotchi ularning kuchga kirishidan kamida oʻn besh kun oldin qarorni ommaviy axborot vositalarida eʼlon qiladi. (101-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Bunda elektr energiyasi uchun tariflar oʻzgargan sanadan qatʼi nazar, elektr taʼminoti shartnomasi oʻz kuchida qoladi va isteʼmolchi foydalanilgan elektr energiyasi uchun yangi tarif kuchga kirgan kundan boshlab amalga kiritilgan tarif boʻyicha haq toʻlashga majburdir. Tarif oʻzgargan taqdirda, elektr energiyasi (shu jumladan, aktiv va reaktiv energiya)ning tarifi oʻzgargan kundan boshlab: maishiy isteʼmolchilar — ikki oydan ortiq boʻlmagan; boshqa isteʼmolchilar — bir oydan ortiq boʻlmagan muddatga avans tariqasida toʻlangan hajm uchun qoʻshimcha toʻlov toʻlashdan ozod etiladilar. 2-§. Isteʼmolchilar bilan elektr energiyasi uchun tabaqalashtirilgan tarif boʻyicha hisob-kitob qilish 102. Asosiy va zaxira elektr taʼminoti uchun ulangan quvvati yigʻindisi 750 kVA va undan yuqori boʻlgan isteʼmolchilar elektr energiyasi uchun tabaqalashtirilgan tarif boʻyicha hisob-kitob qiladi (budjet tashkilotlari, suv taʼminoti tashkilotlari, fermer xoʻjaliklari va suv isteʼmolchilari uyushmalarining nasos stansiyalari, shuningdek, Davlat budjetidan moliyalashtiriladigan nasos stansiyalari bundan mustasno). Zaxira elektr taʼminoti uchun oʻrnatilgan quvvat yuqori kuchlanishli zaxirani avtomatik ulash (ZAU) qurilmasi orqali yoki elektr tarmogʻidan ajratilganligi toʻgʻrisida dalolatnoma asosida elektr tarmogʻidan ajratib, ulangan quvvat 750 kVA dan kam boʻlganda, isteʼmolchi tabaqalashtirilgan tarif boʻyicha hisob-kitob qilinmaydi. (102-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Ulangan quvvati 750 kVA va undan ortiq boʻlgan isteʼmolchi uning elektr qurilmalari “Hududiy elektr tarmoqlari” AJning ikki yoki undan ortiq alohida filiallari yoki elektr taʼminoti korxonalari tarmoqlaridan taʼminlanayotgan boʻlsa, ushbu isteʼmolchi oʻzi joylashgan hudud filiali bilan bitta elektr taʼminoti shartnomasini tuzib, elektr energiyasi uchun tabaqalashtirilgan tarif boʻyicha haq toʻlaydi, mazkur Qoidalarning 103-bandi bundan mustasno. 103. Bitta elektr taʼminoti korxonasi tarmogʻiga ulangan isteʼmolchining sexlari yoki obyektlari alohida-alohida har xil hududda yoki yondosh (qoʻshni) hududda joylashgan boʻlib, bitta taqsimlovchi umumiy tarmoqqa ega boʻlmasa, bunda bu sexlar yoki boshqa alohida obyektlar boʻyicha hisob-kitoblar tegishli tarif guruhlari boʻyicha amalga oshiriladi. 3-§. II tarif guruhi isteʼmolchilari bilan elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilish 104. Uy-joy mulkdorlari shirkatlari, boshqaruv tashkilotlari va kommunal-ekspluatatsiya tashkilotlari tomonidan umumiy uy-joy ehtiyojlariga foydalaniladigan elektr energiyasi uchun HETK bilan hisob-kitoblar elektr taʼminoti shartnomasiga muvofiq elektr tarmoqlarining balans boʻyicha mansublik chegarasida oʻrnatilgan hisoblagichlarning koʻrsatkichlari va maishiy isteʼmolchilar uchun belgilangan bazaviy meʼyorda belgilangan tarif boʻyicha amalga oshiriladi. 1041. Tramvay hamda trolleybus transportlari tomonidan foydalaniladigan elektr energiyasi uchun taʼminotchi bilan hisob-kitoblar isteʼmolchilarning II tarif guruhi uchun belgilangan tarifning 50 foizi miqdorida amalga oshiriladi. (1041-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 105. HETK bilan koʻp kvartirali uylar elektr tarmoqlarining mansublik chegarasidan maishiy isteʼmolchilarning elektr energiyasini hisoblagichlarigacha boʻlgan, umumiy foydalanishdagi elektr tarmoqlaridagi elektr energiyasining texnologik sarflari HETKning texnologik sarflari hisob-kitobida inobatga olinib hisoblanadi. 106. Koʻp kvartirali uylarni boshqarganda, uy-joy egalarining umumiy yigʻilishi bilan vakil qilingan shaxs uyning umumiy ehtiyojlari uchun sarflanadigan elektr energiyasi uchun hisob-kitob qilish boʻyicha HETK bilan elektr taʼminoti shartnomasi tuzish huquqiga ega. Bunda uy-joy egalarining umumiy yigʻilishi bilan vakil qilingan shaxs HETK bilan oʻzaro munosabatlarda uy-joy mulkdorlari nomidan harakat qilishga haqlidir. 107. Koʻp kvartirali uylarning elektr uskunalari va elektr tarmoqlaridan foydalanishga ekspluatatsiya tashkiloti tomonidan ular belgilangan tartibda qabul qilinib, tegishli hujjatlar rasmiylashtirilgandan keyin ruxsat etiladi. 108. Taʼminotchi turar joy va noturar joy fondi binolarining egalari va ijarachilar (yuridik shaxslar yoki yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslar) bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzadi va ularga shaxsiy hisobvaraqlari ochadi. (108-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Bitta uy-joy mulkdorlari shirkati bir necha shirkatlarga boʻlinganda yoki vaqtincha turar joy va noturar joy fondining uy-joylarini kimningdir mol-mulkiga oʻtkazish masalasi vaqtincha hal etilmagan taqdirda, HETK mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan kelishgan holda, maʼlum bir uy-joylarning umumiy ehtiyojlari uchun foydalaniladigan elektr energiyasini yetkazib berishni toʻxtatadi. Boshqaruv tashkilotlari yoki uy-joy mulkdorlari shirkati tarkibidan uy-joy egalarining umumiy yigʻilishi qarori bilan yangi shirkat tuzib ajralib chiqqanda, elektr energiyasidan mavjud qarzdorligi boʻlgan shirkatlar oʻrtasida oʻzaro taqsimlangan dalolatnoma tuzilishi shart. Boshqaruv servis kompaniyalari yoki xususiy uy-joy mulkdorlari shirkati oʻz tarkibiga boshqa shirkatlarni qoʻshib olganda, elektr energiyasidan mavjud qarzdorligi bilan qabul qilib oladi. 109. Shaxsiy hisobvaraq boshqa isteʼmolchiga taʼminotchi tomonidan turar joy va noturar joy fondining yangi mulkdorining kadastr hujjatlari maʼlumotlariga muvofiq qayta rasmiylashtiriladi. (109-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Qarzdorligi mavjud koʻchmas mulk obyektlari boshqa bir yuridik yoki jismoniy shaxsga onlayn auksion savdolari orqali sotilganda, mavjud qarzdorlikni bartaraf qilish majburiyati, agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha shartlar belgilanmagan boʻlsa, yangi sotib olgan yuridik yoki jismoniy shaxs zimmasida boʻladi. (109-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 27-dekabrdagi 894-sonli qaroriga asosan ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.12.2024-y., 09/24/894/1094-son) Bunda Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligi va uning hududiy boshqarmalari koʻchmas mulkka egalik huquqi davlat roʻyxatidan oʻtkazilgandan keyin uch kun muddatda taʼminotchiga koʻchmas mulk egasi haqida maʼlumot yuboradi va unga muvofiq isteʼmolchilar bilan shartnomalar qayta rasmiylashtiriladi. (109-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Turar joy va noturar joy fondi binosiga koʻchib kirgan yangi mulkdor elektr tarmogʻiga ulanishi uchun 30 kun mobaynida taʼminotchi bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzishi va oʻz nomiga shaxsiy hisobvaraqni rasmiylashtirishi shart (maishiy isteʼmolchilar bundan mustasno). Shaxsiy hisobvaragʻi koʻrsatilgan muddatda rasmiylashtirilmasa, mavjud qarzdorlik boʻyicha javobgarlik turar joy va noturar joy fondi binosining yangi mulkdori zimmasiga yuklanadi. (109-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Koʻchmas mulk oldi-sotdi bitimi davlat roʻyxatidan oʻtkazish organi tomonidan davlat roʻyxatiga olingandan soʻng mulkdorning familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash joyi, notarial harakat amalga oshirilgan kun va qayd etilgan raqam, koʻchmas mulk kadastr raqami va koʻchmas mulkning umumiy (turar joy) maydoni, shuningdek, mobil telefon raqami va elektron pochta manzili (mavjud boʻlsa) koʻrsatilgan maʼlumot yuboriladi. Bunda taʼminotchi maʼlumot tushgandan keyin bir oy muddatda mulkdor bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzishi shart (maishiy isteʼmolchilar bundan mustasno). (109-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 110. HETK turar joy va noturar joy fondi binolarining egalari bilan elektr energiyasi uchun hisob-kitoblar, turar joy va noturar joy binolarining ijarachilariga (yuridik shaxs boʻlgan ijarachilar bundan mustasno) yoki yollovchilarga topshirilishidan qatʼiy nazar, umumiy hisoblagichlar boʻyicha amalga oshiradi. Turar joy va noturar joy fondi binolarining egalari bilan ijarachilar oʻrtasidagi hisob-kitoblar nazorat hisoblagichlari boʻyicha olib borilib, HETK hech qanday hisob-kitoblarni amalga oshirmaydi. Turar joy va noturar joy fondi binolarining egalari bilan ijarachilar oʻrtasidagi oʻzaro hisob-kitoblar boʻyicha nizolar belgilangan tartibda koʻrib chiqiladi. 111. Xonadonda, shuningdek, yotoqxonalarda bir nechta oila yashaganda, hisob-kitob davrida isteʼmol qilingan elektr energiyasi alohida oilalar oʻrtasida nazorat hisoblagichlar koʻrsatkichlari boʻyicha taqsimlanadi. Nazorat hisoblagichlarini oʻrnatish uchun HETKning ruxsati talab qilinmaydi. Nazorat hisoblagichlarining toʻgʻri ishlashini nazorat qilish, ularning koʻrsatkichlarini yozib olish va elektr energiyasi uchun oʻzaro hisob-kitoblarni amalga oshirish majburiyatlari yashovchilarning zimmasiga yuklanadi. Umumiy foydalaniladigan joylarda isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori alohida oilalar oʻrtasida amalda yashovchilarning soni boʻyicha taqsimlanadi. HETK elektr energiyasidan umumiy hisoblagichlar orqali foydalanuvchi fuqarolar bilan hech qanday hisob-kitoblarni amalga oshirmaydi. 112. Elektr energiyasi uchun oʻz vaqtida haq toʻlash boʻyicha mazkur Qoidalarga rioya qilish, turar joy va noturar joy fondi binosidagi hisoblagichlarning saqlanishi va butligini taʼminlash uchun javobgarlik turar joy va noturar joy fondi binosining egasi zimmasiga yuklanadi. 113. Hisoblagichlar zinapoya maydonchalarida oʻrnatilgan taqdirda ularning saqlanishi va butligi uchun uy-joy mulkdorlari shirkati yoki tasarrufida uy-joy boʻlgan idora, tashkilot javob beradi. Koʻp kvartirali uylar zinapoya maydonchalarida oʻrnatilgan hisoblagichlarga zarar yetkazilganda yoki oʻgʻirlangan taqdirda, uy-joy mulkdorlari shirkati yoki idora, tashkilot ularni oʻz hisobidan tiklashi shart. Koʻp kvartirali uylardagi xonadonlar va yakka tartibdagi uy-joylar ichida oʻrnatilgan hisoblagichlarning saqlanishi va butunligi uchun isteʼmolchi javob beradi. Agar hisoblagichlar, oʻlchov transformatorlari, ikkilamchi zanjirlar koʻp qavatli uylar zinapoya maydonchalarida yoki yakka tartibdagi uy-joylarning bino va inshootlari foydalanish hududidan tashqarida (transformator punkti, tayanch, tashqi fasad va boshqalar) oʻrnatilgan boʻlib, hisoblagich oʻlchov tizimiga tashqi aralashuvlar qilinishi natijasida isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori kamaytirilganligi hisoblagich yoki EHNAT bazasi xotira maʼlumotlari bilan oʻz tasdigʻini topganda, isteʼmolchi javobgar hisoblanadi. 114. Uy-joy mulkdorlari shirkati, boshqaruv tashkiloti, uy-joy mulkdorlari va turar joylardagi hamda boshqa binolardagi xonalarni ijarachilarga (yuridik shaxslarga yoki yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslarga) ijaraga beruvchi boshqa tashkilotlar HETKning ruxsatisiz ijarachilarga tegishli boʻlgan elektr qurilmalarini (elektr energiyasidan foydalanish maqsadlaridan qatʼi nazar) uyning ichki elektr tarmoqlariga ulash huquqiga ega emas. 115. Ijarachilar (yuridik shaxslar yoki yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi jismoniy shaxslar) turar joy va noturar joy fondi binosining egasi bilan shartnoma tuzgandan keyin uch kun muddatda ijaraga olingan binoda elektr energiyasidan foydalanish bilan bogʻliq masalalarni hal etish uchun HETKga murojaat qilishi shart. Ijarachi binodan koʻchib ketadigan boʻlsa, turar joy va noturar joy fondi binosining egasi ijarachidan HETKning u koʻchib ketish kunigacha elektr energiyasi uchun hisob-kitob amalga oshirganligi haqidagi maʼlumotnomani talab qilishi shart. Koʻchib ketgan ijarachilarning elektr energiyasi uchun qarzlari boʻyicha javobgarlik ijaraga beruvchi zimmasida boʻladi. 116. HETK bilan koʻp kvartirali uylar elektr tarmoqlarining mansublik chegarasidan alohida xonadonlar elektr hisoblagichigacha boʻlgan umumiy foydalanishdagi elektr tarmoqlari (oʻtkazgichlar, kommutatsiya apparatlari, taqsimlovchi shchitlar) texnik holati va ularga xizmat koʻrsatish uchun uy-joy mulkdorlari shirkatlari, boshqaruv tashkilotlari va tasarrufida turar joylar boʻlgan tashkilotlar javob beradi. 4-§. III tarif guruhi isteʼmolchilari bilan hisob-kitob qilish 117. Maishiy isteʼmolchilar xonadonlarda, shaxsiy uy-joylarda, yordamchi xoʻjaliklar, shaxsiy foydalaniladigan tomorqa bogʻ obyektlarida foydalanilgan elektr energiyasi uchun maishiy ehtiyojlarda qoʻllaniladigan tok qabul qilgichlar quvvati va vazifasidan qatʼi nazar, aholi uchun belgilangan tarif va shartlar boʻyicha haq toʻlaydilar. Shaxsiy elektromobillarni quvvatlash uskunalari uchun isteʼmolchilar mablagʻlari hisobidan alohida hisoblagich oʻrnatiladi hamda alohida hisobvaraq orqali II tarif guruhi isteʼmolchilari uchun belgilangan tarif asosida hisob-kitob qilinadi. 118. Ovqat tayyorlash uchun markazlashgan holda elektr plitalari bilan jihozlangan koʻp kvartirali uylar va yotoqxonalarda yashaydigan maishiy isteʼmolchilar tomonidan foydalaniladigan elektr energiyasi haqi III tarif guruhiga kiradigan amaldagi tarifning 50 foizi miqdorida toʻlanadi. Bunda ushbu uy-joylarni tarmoqqa ulash uchun berilgan texnik shartlarda, loyiha hujjatlarida va taʼminlovchi tarmoqlarda (transformatorlar, kabellar, taqsimlovchi shchitlar, kommutatsiya apparatlari, elektr uzatgichlarda) elektr plitalarning quvvati avvaldan inobatga olingan boʻlishi shart. Loyiha boʻyicha ovqat tayyorlash uchun markazlashmagan holda gaz plitalari bilan jihozlangan koʻp kvartirali uylar va yotoqxonalarga mazkur bandning birinchi xatboshisi tatbiq etilmaydi. Bunday uy-joylar va yotoqxonalarda gaz plitalarni oʻzboshimchalik bilan elektr plitalarga almashtirish taqiqlanadi. Elektr energiyasidan aholiga elektr energiyasini yetkazib berish maqsadida foydalanuvchi diniy tashkilotlar, oilaviy korxonalar, oilaviy tadbirkorlar, Uy mehmonxonalari (xostellar), “Hunarmand” uyushmasi aʼzolari, shuningdek, elektr energiyasidan aholi ehtiyojlari uchun foydalanadigan lokal qozonxonalarga uy-joy mulkdorlari shirkati hamda koʻp kvartirali uyni boshqaruvchi tashkilotlarga maishiy isteʼmolchilarga belgilangan tarif va shartlar qoʻllaniladi. (118-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qarori tahririda) Bunda diniy tashkilotlar, yotoqxonalar va aholi ehtiyojlari uchun foydalanadigan lokal qozonxonalar tomonidan foydalanilgan elektr energiyasi uchun tariflar maishiy isteʼmolchilarga bazaviy meʼyor uchun belgilangan tarif boʻyicha amalga oshiriladi. (118-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qarori tahririda) EHNATga ulangan hisoblagichlarga ega maishiy isteʼmolchilarga elektr energiyasi elektr taʼminoti shartnomasi asosida va oldindan toʻlangan toʻlov doirasida yetkazib beriladi. Oilaviy korxona va hunarmandlarga ularning ixtiyoriga koʻra energiya uchun toʻlovlarni II yoki III tarif guruhi tariflarida amalga oshirishga ruxsat beriladi. Bunda isteʼmolchilar hisobot oyi boshlangunga qadar elektr taʼminoti korxonasiga murojaat qilishlari zarur. (118-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qaroriga asosan oltinchi va yettinchi xatboshilar bilan toʻldirilgan) 119. Muqobil energiya manbalari orqali ishlab chiqarilib, energetika tizimiga uzatilgan elektr energiyasi hajmi tarmoqdan isteʼmol qilingan elektr energiyasi hajmidan chegirib hisob-kitob qilinadi, orttirilgan hajm esa HETK yoki isteʼmolchi foydasiga “0” kVt soatdan boshlab hisob-kitob qilinadi. Isteʼmol qilinadigan elektr energiyasidan oqilona foydalanish maqsadida maishiy isteʼmolchilarning elektr energiyasi isteʼmoli yuklama orqali chegaralanadi. Bunda HETK tomonidan EHNAT doirasida isteʼmolchilarga ehtiyojlari uchun zarur boʻlgan qurilmalarning minimal quvvatidan hamda joylashgan hududidan kelib chiqib, hisoblagich orqali 10 — 15 kVt quvvat doirasida cheklov kiritiladi. 120. Biror-bir sababga koʻra hisoblagichga ega boʻlmagan va (yoki) mazkur turar joyda vaqtincha yashamayotgan maishiy isteʼmolchi elektr energiyasi uchun notoʻgʻri toʻlov hisoblanishining oldini olish uchun HETKni bu toʻgʻrida yozma ravishda xabardor qilishi shart. 121. Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun xonadonlar, xususiy uy-joylar, bogʻ uchastkalari va boshqa shaxsiy obyektlardan foydalanilgan isteʼmolchilar ishlatilgan elektr energiyasi uchun tadbirkorlik faoliyatining (savdo, xizmatlar koʻrsatish, tovarlar ishlab chiqarish, elektromobillarni quvvatlash xizmatlari va boshqalar) turi boʻyicha elektr energiyasi isteʼmolchilarining tarif guruhiga muvofiq haq toʻlanadi. Bunda tadbirkorlik faoliyati uchun foydalaniladigan elektr energiyasi boʻyicha hisob-kitoblar uchun alohida hisoblagich oʻrnatilishi zarur. 122. HETK har bir maishiy isteʼmolchi bilan elektr taʼminoti shartnomasini tuzadi va zarur hollarda elektr energiyasi haqini toʻlash uchun unga belgilangan namunadagi hisob-kitob daftarchasini beradi. Bunda maishiy isteʼmolchi tarmoqqa belgilangan tartibda amalda birinchi marta ulangan paytdan boshlab u bilan shartnoma tuzilgan hisoblanadi. Hisob-kitob daftarchasining har bir varagʻi kvitansiya va bildirishnomadan iborat boʻlib, ularda maishiy isteʼmolchining shaxsiy hisobvaragʻi tushirilgan boʻlishi kerak. Toʻlov hujjatining har ikkala qismi (bildirishnoma va kvitansiya) bir xilda, aniq, oʻchirib yozishlarsiz toʻldirilishi kerak. Toʻlov hujjatlarida familiya, manzil, toʻlovning joriy va oldingi sanasi hamda sanalarga muvofiq hisoblagich koʻrsatkichlari va toʻlov summasi koʻrsatilishi kerak. 123. Maishiy isteʼmolchi tomonidan hisob-kitob davrida amalda isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori isteʼmolchining hisoblagich koʻrsatkichlari boʻyicha aniqlanadi. Agar hisoblagich oʻlchov transformatorlari (tok, kuchlanish) orqali ulangan boʻlsa, amalda isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori ushbu oʻlchov transformator transformatsiya koeffitsiyenti inobatga olingan holda aniqlanadi. 124. Hisoblagichlardan koʻrsatkichlarni yozib olish va toʻlov hujjatini yozib berish HETKning xodimi yoki isteʼmolchining oʻzi tomonidan amalga oshiriladi. HETK xodimi tomonidan yozib berilgan toʻlov hujjati (bildirishnoma) maishiy isteʼmolchiga imzo qoʻydirib topshiriladi, u boʻlmagan taqdirda esa — u bilan birga bir xonadonda (xususiy uyda) yashovchi voyaga yetgan shaxsga topshiriladi yoki bildirishnoma bilan birga buyurtma xat orqali joʻnatiladi. 125. Agar navbatdagi aylanib chiqish davomida hisoblagich oʻrnatilgan xona yopiq boʻlsa, bu haqda maishiy isteʼmolchining shaxsiy hisobvaragʻida tegishli belgi qayd etiladi. Hisoblagich koʻrsatkichlarini nazorat tartibida yozib olish boʻyicha maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda, HETK elektr energiyasi isteʼmolining shartnomadagi miqdori boʻyicha yoki oldingi davr uchun amaldagi elektr energiyasi isteʼmolining hajmi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga asosan toʻlov yozish huquqiga ega boʻlib, bu haqida maishiy isteʼmolchining hisobvaragʻida tegishli belgi qoʻyiladi. Bunda hisoblagichlardan nazorat koʻrsatkichlari yozib olingandan keyin amalda isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun qayta hisob-kitob qilinadi. 126. HETKning xodimi guvohnomasini koʻrsatgan taqdirda, xonadondagi hisoblagich koʻrsatkichlarini va ulanish sxemalarini soat 08-00 dan 20-00 gacha hech qanday qarshiliklarsiz koʻrish huquqiga egadir. Hisoblagichlarni koʻzdan kechirish uchun HETK xodimini qoʻymaslik mazkur Qoidalarning 70-bandida belgilangan choralar koʻrilishiga sabab boʻladi. 127. Toʻlov hujjatlarini yozish va haq toʻlash paytida yoʻl qoʻyilgan xatolar HETK tomonidan daʼvo muddati mobaynida ushbu xatoliklar aniqlanguniga qadar hisobga olinadi. 128. Toʻlov tegishli tashkilot tomonidan qabul qilib olingan sana toʻlov amalga oshirilgan sana hisoblanadi. Toʻlov elektron toʻlov tizimlari orqali amalga oshirilgan taqdirda, mablagʻlar isteʼmolchining shaxsiy hisobvaragʻiga oʻtkazilgan (tranzaksiya) sana toʻlov amalga oshirilgan vaqt deb hisoblanadi. 129. Aholidan toʻlovlarni qabul qiladigan tashkilot (tijorat banklarining boʻlimlari, “Oʻzbekiston pochtasi” aksiyadorlik jamiyatining boʻlimlari va aholidan toʻlovni qabul qilib olish punktlari) toʻlov hujjatlarini oʻram, banderollar va elektron reyestrlarga jamlaydilar. Har qaysi banderolda (bank boʻlimi tomonidan maʼlum davrda qabul qilib olingan maishiy isteʼmolchilarning toʻlov hujjatlari toʻplamida) ularni HETKga berish vaqtida yorliq boʻlishi lozim, yorliqda quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak: banderolni shakllantirish boshlangan va tugallangan sana; banderoldagi hujjatlar soni; qabul qilib olingan toʻlovlarning umumiy summasi; kassa xizmati koʻrsatilganligi uchun toʻlov sifatida ushlab qolingan summa; HETK hisobvaragʻiga oʻtkaziladigan summa. Bunda aholidan toʻlovni qabul qilib oluvchi tashkilotlar elektr energiyasi uchun toʻlov sifatida kelib tushgan mablagʻlar shartnomada belgilangan muddatlarda HETKga oʻtkazilishini taʼminlashi shart. 130. Maishiy isteʼmolchilar toʻlov boʻyicha qarzdor boʻlganda, toʻlov muddati oʻtgan har bir kun uchun toʻlov muddati oʻtgan summaning 0,1 foizi miqdorida, lekin muddati oʻtgan toʻlov summasining 50 foizidan koʻp boʻlmagan miqdorda penya toʻlaydilar. Penya hisoblagich koʻrsatkichlari yozib olingandan keyin va amalga oshirilgan qayta hisob-kitoblardan soʻng, shuningdek, belgilangan tartibda kiritilgan oldindan toʻlov hisobga olingan holda, hisob-kitob davridan keyingi oyning 11-kunidan boshlab maishiy isteʼmolchining aniqlashtirilgan qarzdorlik (toʻlanmagan qarz) summasidan undiriladi. Penyani hisoblash uchun qarzdorlik hosil boʻlgan oy aniqlanadi va toʻlov muddati oʻtkazib yuborilgan har bir kun uchun penya shu oydan boshlab hisoblanadi. Isteʼmol qilingan elektr energiyasi boʻyicha qarzdorlik mavjud boʻlganda, maishiy isteʼmolchiga tegishli boʻlgan yashash yoki turgan joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtgan voyaga yetgan jismoniy shaxslar qarzdorlikni toʻlash boʻyicha solidar javobgar boʻladilar. (130-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 5-maydagi 224-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 06.05.2026-y., 09/26/224/0457-son) Voyaga yetgan jismoniy shaxsning solidar javobgarligi u maishiy isteʼmolchiga tegishli boʻlgan yashash joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtgan vaqtdan boshlab vujudga keladi va roʻyxatdan chiqarilgan vaqtgacha amal qiladi. (130-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 5-maydagi 224-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 06.05.2026-y., 09/26/224/0457-son) 131. Arifmetik xatoliklar, tariflarni notoʻgʻri qoʻllash tufayli paydo boʻladigan kam va ortiqcha toʻlovlar tegishli tarif boʻyicha kVt soatlarda mazkur Qoidalar asosida qayta hisoblanadi. 132. Tarif oʻzgarganda, tarif oʻzgargan sanagacha isteʼmol qilingan elektr energiyasi hajmi oldingi toʻlov vaqtidan boshlab oʻrtacha sutkalik isteʼmol boʻyicha aniqlanadi va unga eski tarif boʻyicha haq toʻlanadi. Hisoblagichlarning koʻrsatkichlari toʻlov kunida yozib olingan deb hisoblanadi. Tariflar oʻzgargandan keyin isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori uchun yangi tarif boʻyicha haq toʻlanadi. 5-§. Elektr energiyasidan foydalanish qoidalarini buzish, ushbu holatlarni rasmiylashtirish va hisobga olinmagan elektr energiyasi hajmini hisob-kitob qilish tartibi 133. Quyidagi holatlar isteʼmolchilar tomonidan elektr energiyasidan foydalanish qoidalarini buzish (noqonuniy foydalanish) holatlari deb hisoblanadi: a) elektr taʼminoti shartnomasini tuzmasdan, elektr tarmogʻiga oʻzboshimchalik bilan ulanish. Agar isteʼmolchi energiya taʼminoti korxonasi xodimi bilan til biriktirib, ulanishda normativ-huquqiy hujjatlar talablarini bajarmasdan, shartnomasiz va hisoblagichi taʼminotchining tegishli dasturiy taʼminoti bazalariga kiritilmasdan elektr tarmogʻiga ulanib, elektr energiyasidan foydalangan taqdirda, oʻzboshimchalik bilan foydalanishga tenglashtiriladi (isteʼmolchining elektr tarmogʻiga ulanish uchun tegishli hujjatlari mavjud boʻlib, lekin hisoblagich taʼminotchining tegishli dasturiy taʼminoti bazasiga oydan-oyga oʻtish jarayonida dasturga kirmay qolgan holatlar bundan mustasno); (133-band “a” kichik bandining ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) b) hisoblagich koʻrsatkichlarini qasddan kamaytirish maqsadida hisoblagichga va uning ulanish sxemasiga unga tashqi taʼsir koʻrsatish; (133-bandning “b” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) v) hisoblagich va oʻlchov transformatorlarining plombalarini oʻzboshimchalik bilan buzish; g) I tarif guruhi isteʼmolchilarida oʻrnatilgan hisoblagichda sutkaning vaqt zonasini oʻzboshimchalik bilan tashqi taʼsir koʻrsatish orqali oʻzgartirish; d) oʻzboshimchalik bilan hisoblagichni almashtirish; (133-bandning “d” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) e) hisoblagichning ulanish sxemasini oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirish; j) hisoblagich xotirasidagi koʻrsatkichlarni yoʻq qilish maqsadida hisoblagichni qasddan yoʻq qilish (yoqib yuborish, sindirib maydalash va shu kabilar). Isteʼmolchining aybisiz hisoblagichga yuqori kuchlanish/tok kelishi natijasida erib ketishi yoki boshqa tabiiy sabablarga koʻra yaroqsiz holga kelishi bundan mustasno; z) hisoblagichdan tashqari ulanish; i) hisobga olinadigan elektr energiyasi miqdorini kamaytirish maqsadida oʻlchov transformatorlarini yoki oʻlchov transformatorlariga biriktirilgan pasport maʼlumotlarini almashtirish; (133-bandning “i” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) k) yuridik shaxs isteʼmolchilar tomonidan (maishiy isteʼmolchilar bundan mustasno) elektr energiyasini yoʻq qilish maqsadida elektr hisoblagich haqiqiy koʻrsatgichi boʻyicha hisobot bermasdan elektr hisoblagich koʻrsatkichini yashirish (bunda yashirilgan elektr energiyasi miqdori ikki oylik isteʼmolidan kam boʻlmaganda). (133-bandning “k” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Mazkur bandning barcha kichik bandlarida keltirilgan holatlarda isteʼmol qilingan elektr energiyasi qayta hisob-kitob qilinadi va isteʼmolchidan undiriladi. Agar isteʼmolchilarning hisoblagichlari, oʻlchov transformatorlari energetika obyekti korxonasiga tegishli hududda (podstansiya, transformator punkti va boshqalar) oʻrnatilgan boʻlib, hisoblagich oʻlchov tizimiga tashqi aralashuvlar natijasida isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori kamaytirilganligi hisoblagich yoki EHNAT bazasi xotira maʼlumotlari bilan oʻz tasdigʻini topganda, isteʼmolchi javobgar hisoblanadi. 1331. Quyidagi holatlar elektr taʼminoti korxonasi tomonidan elektr energiyasidan foydalanish qoidalarini buzish holatlari deb hisoblanadi: uskunalarni, elektr uzatish tarmoqlarini, hisoblagichlarni uzluksiz ekspluatatsiya qilishini taʼminlamaslik, oʻz vaqtida ularga xizmat koʻrsatmaslik va uskunalarni taʼmirlamaslik, shuningdek, oʻz elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarida nosozliklarni bartaraf etmaslik; oʻz elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarida elektr energiyasi sifat koʻrsatkichlarini davlat standartlarida belgilangan darajada saqlab turmaslik; elektr taʼminoti korxonasi tomonidan belgilangan elektr energiyasini isteʼmol qilish rejimiga rioya etmaslik; elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarining rejali taʼmirlanishi tufayli elektr energiyasi bilan taʼminlashdagi mumkin boʻlgan uzilishlar toʻgʻrisida kamida 3 kun oldin ogohlantirmaslik; joriy etiladigan cheklashlar haqida cheklashning hajmi va vaqtini koʻrsatgan holda oʻz vaqtida isteʼmolchilarga xabar qilmaslik; oʻz elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarida elektr energiyasining texnologik sarflarini qisqartirish boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqmaslik yoki ishlab chiqilgan tashkiliy-texnik tadbirlarni amalga oshirmaslik; elektr energiyasining elektr tarmoqlarining mansublik chegarasida hisobga olinmagan isteʼmolini aniqlamaslik; isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasini belgilangan tartibda hisobga olib bormaslik; tegishli hujjatlarsiz (texnik shart, loyiha hujjatlari, loyiha hujjatlarini kelishish va shartnoma) va (yoki) ruxsatnomalarsiz isteʼmolchini elektr tarmogʻiga ulash yoki ulanishga ruxsat berish; EHNATga mos keladigan hisoblagichlar boʻlmaganda, isteʼmolchilar va subisteʼmolchilarni elektr tarmoqlariga ulash; isteʼmolchiga mansub boʻlgan tarmoqlardagi texnologik sarflar hamda quvvat koeffitsiyentining (cos φ) iqtisodiy qiymati hisob-kitob qilinmasligi; hisoblash tizimiga taʼsir qilmagan holda, ikkilamchi tok zanjirida kirish va chiqish simlari oʻzaro oʻrnini almashtirib ulash; hisobga olinadigan elektr energiyasi miqdorini kamaytirish maqsadida dasturga qoʻshimcha koeffitsiyentlarni kiritish; Elektr qurilmalarining tuzilishi qoidalari talablariga rioya qilmaslik; har oyda bevosita isteʼmolchilar tomonidan foydalanilgan energiya resurslari hajmi va tegishli hududlar chegarasidagi tarmoqlarga yetkazib hisoblagichlarni EHNATga bir oydan ortiq aloqaga chiqishini taʼminlamaslik; isteʼmolchilarga notoʻgʻri hisob-kitoblar amalga oshirilganligi; elektr taʼminoti korxonasining masʼul xodimi aybi bilan qoida buzilishlar sodir etilishi; sertifikatlashtirilmagan energetika uskunalaridan, energiya taʼminoti tarmoqlari va tizimlarining elementlaridan foydalanish; EHNAT tizimida hisoblagichlar ishlashida nosozliklar yuzasidan kelib tushgan xabarlar asosida mazkur nosozliklarning bir oylik muddatda joyiga chiqqan holda bartaraf etilishini taʼminlamaslik; debitor qarzdorligi mavjud isteʼmolchilarga asossiz ravishda elektr energiyasini yetkazib berish. Ushbu bandda nazarda tutilgan qoida buzilishlari aniqlangan taqdirda, elektr taʼminoti korxonasi tegishliligi boʻyicha rahbari va (yoki) masʼul xodimlarning qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka tortilishiga sabab boʻladi. (1331-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 30-iyundagi 355-sonli qaroriga asosan kiritilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 08.07.2026-y., 09/26/355/0710-son) 134. Quyidagi holatlar isteʼmolchilar tomonidan toʻlovlar amalga oshiriladigan elektr energiyasi hajmiga taʼsir qilmagan holda, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va normalarga rioya etmaslik holatlari hisoblanadi: a) texnik shartlarda ruxsat etilgan quvvatdan ortiqcha quvvatni ulab foydalanish; b) elektr energiyasidan nooqilona va samarasiz foydalanish. Bunda elektr energiyasidan nooqilona va samarasiz foydalanganlik uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda iqtisodiy va (yoki) maʼmuriy jazo chorasi qoʻllanilishi mumkin; v) isteʼmol qilingan elektr energiyasini hisoblash tizimiga taʼsir qilmaydigan usullarda EHNAT tizimi muqobil ishlashiga taʼsir koʻrsatish. Ushbu bandda keltirilgan holatlarda isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun qayta hisob-kitoblar amalga oshirilmaydi. 135. Quyidagi holatlar texnik xato va kamchiliklar yoki elektr energiyasidan foydalanish qoidalarining isteʼmolchining aybisiz buzilishi deb hisoblanadi: a) isteʼmolchilar bilan hisob-kitoblarda notoʻgʻri tarif guruhi qoʻllanilishi (mayning sohasi bundan mustasno); b) isteʼmolchiga mansub boʻlgan tarmoqlardagi texnologik sarflar hamda quvvat koeffitsiyentining (cos φ) iqtisodiy qiymati hisob-kitob qilinmasligi; v) arifmetik va texnik xatoliklar natijasida kam yoki koʻp hisoblanishi; g) hisoblash tizimiga taʼsir qilmagan holda, ikkilamchi tok zanjirida kirish va chiqish simlar oʻzaro oʻrni almashtirib ulangan holatlar (“berish” / “qabul” rejimi). Quyosh panellari oʻrnatilganligi bundan mustasno; d) hisoblagich yoki oʻlchov transformatorlari navbatdan tashqari yoki davriy qiyoslov koʻrigidan oʻtkazilganda davlat standartlarida ruxsat etilgan xatolik meʼyorlaridan kam yoki koʻp koʻrsatkichlarda ishlaganligi aniqlanganda; e) hisoblagich ikkilamchi zanjir simlarining mexanik taʼsirdan uzilishi (tabiiy uzilish) hamda hisoblagich yoki oʻlchov transformatorlarining isteʼmolchining aybisiz buzilishi; j) hisobga olinadigan elektr energiyasi miqdorini kamaytirish maqsadida dasturga qoʻshimcha kamayuvchi koeffitsiyentlarni kiritish; z) elektr hisoblagich ulanish sxemasi notoʻgʻri ulanishi (ulanish sxemasi elektr hisoblagich, oʻlchov transformatorlari oʻrnatilgan yoki almashtirilgan vaqtdan boshlab notoʻgʻri ulanganligi aniqlanganda); (135-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan “z” kichik band bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Ushbu holatlarda isteʼmolchiga isteʼmol qilingan haqiqiy elektr energiyasi sarfi boʻyicha taʼminotchi yoki isteʼmolchi manfaatiga qayta hisob-kitoblar amalga oshiriladi. (135-bandning oʻninchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) (135-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan oʻn birinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 136. Qoidalarning buzilish holatlari aniqlanganda, taʼminotchi va (yoki) Oʻzenergoinspeksiya vakolatli xodimlari tomonidan tegishli elektron tizimlar (E-dalolatnoma) orqali mazkur Qoidalarga 1-ilovaga muvofiq elektr energiyasidan foydalanish qoidalarini buzilganligi toʻgʻrisida dalolatnoma (keyingi oʻrinlarda — dalolatnoma) rasmiylashtiriladi. Zarurat boʻlganda, dalolatnomaga holat yuzasidan fotosuratlar va boshqa ashyoviy dalillar ilova qilinishi mumkin. (136-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Dalolatnomani elektron shaklda rasmiylashtirishni imkoni boʻlmaganda, 24 soat ichida tegishli elektron tizimlarga kiritilishini taʼminlash sharti bilan dalolatnoma erkin shaklda qogʻozda rasmiylashtirilishiga ruxsat beriladi. (136-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 27-dekabrdagi 894-sonli qaroriga asosan ikkinchi xatboshisi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.12.2024-y., 09/24/894/1094-son) Dalolatnoma vakolatli xodimlar va isteʼmolchi tomonidan imzolanadi. Isteʼmolchi dalolatnomaga imzo qoʻyishdan bosh tortgan taqdirda, ikki nafar xolis va (yoki) mahalla fuqarolar yigʻini masʼul xodimlari jalb etilib, holat ularga maʼlum qilinadi hamda ularning dalolatnomaga imzo qoʻyishi taʼminlanadi. Taʼminotchi xodimlari darhol mazkur isteʼmolchini elektr tarmogʻidan uzib qoʻyadi. (136-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Isteʼmolchining elektr qurilmalari elektr tarmogʻidan ajratilgandan soʻng taʼminotchi va/yoki Oʻzenergoinspeksiya vakolatli xodimlari tomonidan belgilangan namunadagi plomba bilan qayta elektr tarmogʻiga oʻzboshimcha ulanishning oldini olish maqsadida plombalanadi. (136-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Elektr qabul qilgichlar quvvatini aniqlash imkoni boʻlmagan holatlarda, elektr qabul qilgichlarning umumiy quvvati oʻlchov vositalari yordamida aniqlanadi. Mazkur Qoidalarning buzilish holatlarini aniqlash va rasmiylashtirishga masʼul xodimlar dalolatnomani rasmiylashtirishda, mazkur bandda keltirilgan talablarga amal qilmagan holatlarda, ular qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar. Taʼminotchining boshqa xodimlari tomonidan mazkur Qoidalarni buzish holatlari aniqlanganda, ular bu haqda oʻz rahbari hamda dalolatnoma rasmiylashtirishga vakolatli boʻlgan xodimlarga maʼlum qiladi. (136-bandning yettinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 137. Koʻrikdan oʻtkazish va dalolatnomani rasmiylashtirish jarayonida hisoblagich yoki oʻlchov transformatorlariga tashqi taʼsir, yaʼni inson aralashuvi mavjud deb hisoblashga asos boʻlganda, oʻlchov vositalarini (hisoblagich va boshqa zarur uskunalar) alohida idishga (quti, idish, polietilen qopcha va boshqalar) solib, isteʼmolchi bilan birgalikda muhrlab ish hujjatlariga qoʻshish maqsadida olib qoʻyiladi. Hisoblagichni olib qoʻyish toʻgʻrisida taʼminotchi yoki Oʻzenergoinspeksiya xodimi tomonidan bu toʻgʻrisida ikki nusxada tegishli dalolatnoma rasmiylashtirilib, unga tomonlar imzo qoʻyadilar hamda uning bir nusxasi isteʼmolchiga topshiriladi. Mazkur dalolatnomada sana, hisoblagich rusumi, davlat raqami, koʻrsatkichlari, plombalari raqamlari toʻliq qayd etiladi. (137-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Isteʼmolchining elektr taʼminotidan uzilishining oldini olish maqsadida hisoblagich olib qoʻyilgan davrda foydalanilgan elektr energiyasini hisobga olish va hisob-kitob qilish taʼminotchi tomonidan vaqtincha oʻrnatilgan elektr hisoblagichlar orqali yoki oʻtgan hisob-kitob davri uchun elektr energiyasi isteʼmolining oʻrtacha sutkalik amaldagi miqdori boʻyicha amalga oshiriladi. Bunda hisob-kitob qilish davri bir oydan oshmasligi hamda shu davrda hisoblagich oʻrnatilishi lozim. Oʻrganish natijalariga asosan hisoblagich yoki oʻlchov transformatorlariga tashqi taʼsir qilinganligi aniqlangan hollarda isteʼmolchi darhol elektr taʼminotidan ajratiladi. Holat boʻyicha belgilangan tartibda dalolatnoma rasmiylashtiriladi. (137-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan uchinchi, toʻrtinchi va beshinchi xatboshilar bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 138. Mazkur Qoidalarni buzganlik holatlari natijasida hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori inson omilisiz tegishli elektron tizimlari (E-dalolatnoma) orqali uch ish kunida aniqlanib, qoidabuzarlik holati aniqlangan oyning hisobot davrida elektr taʼminoti korxonasi tomonidan taʼminotchining tegishli dasturiy taʼminoti bazalariga kiritiladi. Agar texnik sabablarga koʻra mazkur elektron tizim (E-dalolatnoma) orqali hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdorini aniqlash imkoni boʻlmasa, ushbu hisob-kitob uch ish kunida, taʼminotchi tomonidan mazkur Qoidalarda belgilangan tartibda tuzilgan maxsus komissiya tomonidan amalga oshiriladi. (138-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan 139-bandning oʻz kuchini yoʻqotish sanasi — 2026-yil 31-iyul — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son) 140. Mazkur Qoidalarning 133 va 135-bandlarida keltirilgan qoida buzilishlar boʻyicha qayta hisob-kitoblar umumiy daʼvo muddati davridan (uch yil) oshmagan holda amalga oshiriladi. 141. Avval aniqlanib dalolatnoma rasmiylashtirilgan va dasturiy taʼminotga kiritilgan qoidabuzarlik yoki xato-kamchiliklar isteʼmolchi tomonidan takroran sodir etilganda, avvalgi rasmiylashtirilgan dalolatnoma boʻyicha hisoblangan davr uchun takroran hisob-kitob qilinishi mumkin emas. Elektr energiyasi sarfining qayta hisob-kitobi boʻyicha amalga oshirilgan toʻlovlar isteʼmolchini mazkur Qoidalarni buzganlik uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan javobgarliklardan ozod etmaydi. 6-§. Hisobga olinmagan elektr energiyasi hajmini hisob-kitob qilish tartibi 142. Mazkur Qoidalarning 133-bandida nazarda tutilgan qoidabuzarliklar aniqlanganda, hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori daʼvo muddatini inobatga olgan holda amaldagi tarif (I tarif guruhi isteʼmolchilariga sutkaning tigʻiz davri soatlari uchun belgilangan oʻsuvchi koeffitsiyent qoʻllanilgan (mazkur bandning oʻn birinchi xatboshisida koʻrsatilgan holatlar bundan mustasno)) miqdori (maishiy isteʼmolchilarga amaldagi bazaviy meʼyorlari uchun belgilangan tarifda) boʻyicha quyidagi mezonlar asosida qayta hisob-kitob qilinadi. Bunda 133-bandning: (142-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) “a” kichik bandidagi qoidabuzarlik sodir etilganda — qoidabuzarlik aniqlangan bino yoki obyektga mulk huquqi vujudga kelgan yoxud faoliyatini boshlagan kundan yoki tarmoqqa ulangan kundan (asosli hujjatlarga koʻra) dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar, dalolatnomada qayd etilgan elektr qabul qilgichlarning umumiy quvvati boʻyicha sutkasiga 24 soat ishlashi hisobidan. Bunda tasdiqlovchi hujjatlar sifatida faqatgina rasmiy ravishda davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kun toʻgʻrisida soliq organlaridan olingan maʼlumot, kadastr, mahalliy hokimiyat organlarining tegishli qarorlari, yer maydonidan ijarada foydalanayotgan boʻlsa ijara shartnomasi asos boʻladi; “b”, “d” va “j” kichik bandlaridagi qoidabuzarlik sodir etilganda — hisoblagich xotirasi yoki EHNAT bazasi maʼlumot bazasi maʼlumotlari yordamida hisoblagichga tashqi taʼsir qilinganligi aniqlangan kundan, aniqlash imkoni boʻlmaganda isteʼmolchi elektr hisoblagichining sxemasi tekshirilgan kundan dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar dalolatnomada qayd etilgan elektr qabul qilgichlarning umumiy quvvati boʻyicha yuridik shaxs boʻlgan isteʼmolchilarga shartnomadagi ish soatiga asosan (maishiy isteʼmolchilarga sutkasiga 24 soat ishlashi hisobidan) toʻlovlarni inobatga olgan holda hisoblanadi; (142-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) “v” kichik bandidagi qoidabuzarlik sodir etilganda — hisoblagich oʻrnatilgan kundan yoki hisoblagich xotirasidan (EHNAT maʼlumotlarni saqlash bazasida) aniqlangan tashqi taʼsir qilingan kundan boshlab, dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar dalolatnomada qayd etilgan elektr qabul qilgichlarning umumiy quvvati boʻyicha, yuridik shaxs boʻlgan isteʼmolchilarga shartnomadagi ish soatiga asosan (maishiy isteʼmolchilarga sutkasiga 24 soat ishlashi hisobidan) toʻlovlarni inobatga olgan holda hisoblanadi (hisoblagichning elektron plombasi buzilmagan holatlar bundan mustasno). Hisoblagichning plombalari buzilganda, hisoblagich elektron plombalari buzilishi boʻyicha hisoblagichni ishlab chiqaruvchi zavod xulosasiga asosan hisob-kitob qilinadi; “g” kichik bandidagi qoidabuzarlik sodir etilganda — hisoblagich oʻrnatilgan kundan yoki hisoblagich xotirasiga (EHNAT maʼlumotlarni saqlash bazasiga) tabaqalashtirilgan tarif sutkaning vaqt zonasi oʻzgartirilgan kundan boshlab, dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar hisobga olinmagan elektr energiyasi sarfidan kelib chiqib, tigʻiz davr soatlari uchun belgilangan oʻsuvchi koeffitsiyent qoʻllanilgan holda toʻlovlarni inobatga olgan holda, hisoblanadi; (142-bandning oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) “e” kichik bandidagi qoidabuzarlik sodir etilganda — hisoblagich xotirasi yoki EHNAT bazasi maʼlumot bazasi maʼlumotlari yordamida hisoblagichga tashqi taʼsir qilinganligi aniqlangan kundan, aniqlash imkoni boʻlmaganda, elektr hisoblagich oʻrnatilgan kun yoxud sxemasi tekshirilgan kundan (bunda sxemasi tekshirilganlik toʻgʻrisida dalolatnoma tegishli dasturiy taʼminot bazalariga kiritilgan boʻlsa) dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar, biroq umumiy daʼvo muddatidan ortiq boʻlmagan muddatda sxema toʻgʻri va notoʻgʻri ulangan holatlarining quvvat farqlaridagi ulushini inobatga olgan holda hisoblanadi; (142-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan yettinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) “z” kichik bandidagi qoidabuzarlik sodir etilganda — elektr hisoblagich oʻrnatilgan kun yoxud sxemasi tekshirilgan kundan (bunda sxemasi tekshirilganlik toʻgʻrisida dalolatnoma tegishli dasturiy taʼminot bazalariga kiritilgan boʻlsa) dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar, biroq daʼvo muddatidan ortiq boʻlmagan muddatda hisoblagichdan tashqari tarmoqqa ulangan elektr qabul qilgichlar quvvatidan kelib chiqib, yuridik shaxs boʻlgan isteʼmolchilarga shartnomadagi ish soatiga asosan (maishiy isteʼmolchilariga sutkasiga 24 soat ishlashi hisobidan) hisoblanadi; (142-bandning sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) “i” kichik bandidagi qoidabuzarlik sodir etilganda — oʻlchov transformatori oʻrnatilgan kundan boshlab dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar hisoblagich qayd etgan elektr energiyasi sarfiga nisbatan oʻlchov koeffitsiyentlari orasidagi tafovut miqdoridan kelib chiqib hisoblanadi; “k” kichik bandidagi qoidabuzarlik sodir etilganda — hisoblagich qayd etgan koʻrsatkichlar tafovut miqdoridan kelib chiqib hisoblanadi. Isteʼmolchi bir paytning oʻzida mazkur Qoidalarning 133-bandida nazarda tutilgan qoidabuzarliklarning bir nechtasini sodir etganda, hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori qayta hisoblash mezonlarining eng yuqori miqdoridan kelib chiqib hisoblanadi. Mazkur Qoidalarning 133-bandi “a”, “b” yoki “z” kichik bandlaridan birida nazarda tutilgan qoidabuzarlik sodir etilganligi aniqlanganda, hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori amaldagi tarifga uch baravar oʻsuvchi koeffitsiyent qoʻllanilgan holda qayta hisob-kitob qilinadi va ushbu hisob-kitob natijasida aniqlangan summa elektr taʼminoti korxonasiga yetkazilgan haqiqiy zarar deb baholanadi. (142-bandning oʻn ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 143. Mazkur Qoidalarning 135-bandida nazarda tutilgan qoidalar isteʼmolchining aybisiz buzilishi aniqlanganda, sarflangan elektr energiyasi miqdori har bir davrdagi tarifda va daʼvo muddatini inobatga olgan holda quyidagi mezonlar asosida qayta hisob-kitob qilinadi. Bunda mazkur Qoidalar 135-bandning: “a” kichik bandidagi texnik xato va kamchiliklar aniqlanganda — tarif guruhi notoʻgʻri qoʻllanilgan kundan boshlab dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar isteʼmol qilingan haqiqiy elektr energiyasi sarfidan kelib chiqib, tariflar orasidagi tafovut miqdori boʻyicha; “b” kichik bandidagi xatolik aniqlanganda — hisobga olinmay qolgan texnologik sarf (aktiv va reaktiv) miqdoridan hamda reaktiv quvvatning iqtisodiy qiymatining (cos φ) har bir davrdagi tarif miqdori boʻyicha; “v” kichik bandidagi xatolik aniqlanganda — hisob-kitoblardagi arifmetik yoki texnik xatoliklar tufayli hisoblangan barcha notoʻgʻri (kam yoki koʻp) xatoliklar, qayta tahlil qilinib isteʼmolchi yoki taʼminotchi foydasiga; (143-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) “g” kichik bandidagi texnik xato va kamchiliklar aniqlanganda — hisoblagichning ikkilamchi tok zanjirlari kirish va chiqish simlari oʻrni almashtirib ulanishi natijasida kelib chiqqan elektr energiyasi miqdoridagi tafovutni hisobotlarga qoʻshish orqali hisob-kitob qilinadi. Bunda isteʼmolchining muqobil energiya manbalari oʻrnatilganligi tahlil qilinishi lozim; “d” kichik bandidagi xatolik aniqlanganda — hisoblagich yoki oʻlchov transformatorlari xatolik bilan ishlashni boshlagan kundan dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar, haqiqiy hisobga olinmagan elektr energiyasi miqdori boʻyicha hisoblanadi. Xatolik bilan ishlashni boshlagan kunni aniqlash imkoni boʻlmasa, hisoblagich oʻrnatilgan kundan dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar hisob-kitob qilinadi; “e” kichik bandidagi texnik xato va kamchiliklar aniqlanganda — hisoblagich xotirasidan (EHNAT maʼlumotlarni saqlash bazasidan) hisoblagich ishdan chiqqan yoki kuchlanish va/yoki tok simlari uzilgan kundan yoxud hisoblagichni ishlab chiqaruvchi zavod xulosasiga asosan ishdan chiqqani aniqlangan kundan dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar haqiqiy isteʼmol qilingan elektr energiyasi sarfi hisoblanadi. Agar haqiqiy isteʼmolni aniqlash imkoni boʻlmasa, hisobga olish buzilishiga qadar boʻlgan oldingi hisob-kitob davridagi yoki hisobga olish tiklangandan keyingi davrdagi oʻrtacha sutkalik sarf boʻyicha amalga oshiriladi. “j” kichik bandidagi xatolik aniqlanganda — barcha notoʻgʻri hisob-kitoblar tahlil qilinib hisobga olinmagan miqdor hisob-kitob qilinadi. “z” kichik bandidagi xatolik aniqlanganda — elektr hisoblagich oʻrnatilgan kundan dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunga qadar sxema toʻgʻri va notoʻgʻri ulanish holatlarining quvvat farqlaridagi ulushini inobatga olgan holda hisoblanadi; (143-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan oʻninchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Bunda elektr energiyasining oʻrtacha sutkalik sarfini aniqlash boʻyicha hisob-kitob qilish davri bir oydan oshmasligi hamda shu davrda hisoblagich oʻrnatilishi lozim. Isteʼmol qilingan energiya (aktiv, reaktiv) sarfi taʼminotchi tomonidan aniqlangan qoidabuzarlik natijasida hisobga olinmagan elektr energiyasi (aktiv, reaktiv) miqdorlari, penya va boshqa jarimalar hududiy elektr tarmoqlari hisobvaragʻiga undiriladi. (143-bandning oʻn ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Oʻzenergoinspeksiya ishtirokida aniqlangan elektr energiyasidan foydalanish qoidalarini buzish holati boʻyicha rasmiylashtirilgan qoidabuzarlik dalolatnomasiga asosan: isteʼmolchiga elektr energiyasini yetkazib berish toʻxtatiladi va Oʻzenergoinspeksiya mutaxassislari tomonidan plomba oʻrnatiladi; amalga oshirilgan qayta hisob-kitob boʻyicha toʻlovlar Vazirlar Mahkamasining “Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasini moliyalashtirishni tartibga solish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2023-yil 28-sentabrdagi 512-son qaroriga muvofiq elektr energetika tashkilotlarining alohida hisobvaragʻiga (22636) undiriladi va toʻlovlar amalga oshirilgandan soʻng tarmoqqa qayta ulashga ruxsat beriladi. (143-bandning oʻn toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qarori tahririda) Bunda, ruxsatsiz plombani buzganlik uchun belgilangan tartibda maʼmuriy javobgarlikka tortiladi. 144. Mazkur Qoidalarda nazarda tutilgan qoida buzilishi holatlarida isteʼmolchilarni elektr tarmoqlaridan uzib qoʻyish va qayta ulash qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. (144-bandning ikkinchi va uchinchi xatboshilari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 22-sentabrdagi 598-sonli qaroriga asosan chiqarilgan) 13-bob. Reaktiv energiya kompensatsiyasi uchun elektr energiyasi tarifiga chegirmalar va ustamalar 145. Elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan ruxsat etilgan quvvati 50 kVt va undan ortiqni tashkil etgan barcha isteʼmolchilar reaktiv quvvatni kompensatsiya qilishga majburdirlar. 146. Reaktiv energiya kompensatsiyasi uchun chegirmalar (ustamalar) taʼminotchi tomonidan berilgan texnik shartlar boʻyicha yoki elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan ruxsat etilgan quvvat 50 kVt va undan ortiqni tashkil etgan I va II tarif guruhlari isteʼmolchilariga nisbatan amalga oshiriladi (budjet va budjetdan mablagʻ oluvchi tashkilotlar, quvvati 5 MVt va undan ortiq boʻlgan elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi stansiyalar, elektr energiyasini saqlash tizimlari, fermer xoʻjaliklarining va suv isteʼmolchilari uyushmalarining nasos stansiyalari, shuningdek, Davlat budjetidan moliyalashtiriladigan nasos stansiyalari bundan mustasno). (146-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 147. Isteʼmolchi tomonidan reaktiv quvvat yetarli darajada kompensatsiya qilinmaganligi oqibatida yagona elektr energetika tizimi tarmoqlarida hosil boʻlgan yoʻqotishlar isteʼmolchi tomonidan energiyadan nooqilona sarflangan hisoblanadi. 148. Reaktiv energiya kompensatsiyasi uchun chegirmalar (ustamalar) reaktiv energiya hisoblagichlarining koʻrsatkichlari asosida aniqlanadi hamda tegishli ravishda isteʼmol qilingan (hosil qilgan) reaktiv energiyaning 1 kVar.soat uchun toʻlov tarzida undiriladi. Taʼminotchi tomonidan ulangan quvvati 50 kVt va undan ortiq boʻlgan I va II tarif guruhlari isteʼmolchilariga isteʼmol qilingan reaktiv energiya uchun toʻlovlar undiriladi, lekin budjet va budjetdan mablagʻ oluvchi tashkilotlar, fermer xoʻjaliklari va suv isteʼmolchilari uyushmalarining nasos stansiyalari, shuningdek, quvvati 5 MVt va undan ortiq boʻlgan elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi stansiyalar, elektr energiyasini saqlash tizimlari hamda Davlat budjetidan moliyalashtiriladigan nasos stansiyalari isteʼmol qilingan reaktiv energiya hamda reaktiv energiya oʻrni yetarlicha qoplanmaganligi hisobiga hosil boʻlgan quvvat koeffitsiyenti (cos φ) hisobotlarda koʻrsatib oʻtiladi, lekin mablagʻ koʻrinishida hisoblanmaydi va toʻlovlar undirilmaydi. (148-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Reaktiv energiyaning shartnomaviy miqdori reaktiv energiyaning iqtisodiy qiymatidan kelib chiqqan holda aniqlanadi. Reaktiv energiyaning har bir hisobot davri uchun iqtisodiy qiymati, shartnomada koʻrsatilgan va belgilangan tartibda aniqlanadigan quvvat koeffitsiyentining optimal miqdori hisobga olinib, ushbu davr uchun aktiv energiyaning shartnomadagi miqdoridan kelib chiqqan holda aniqlanadi. Bir necha tarif guruhlariga mansub boʻlgan isteʼmolchilar uchun reaktiv energiyaning shartnomaviy miqdori har bir tarif guruhi boʻyicha aniqlanadi va elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatiladi. Hisobot davrining yakuni boʻyicha reaktiv energiya iqtisodiy qiymatining amaldagi miqdori isteʼmol qilingan aktiv energiya va quvvat koeffitsiyentining shartnomaviy miqdoridan kelib chiqqan holda aniqlanadi. Ikki va undan ortiq alohida obyektlarga (hudud) ega boʻlgan isteʼmolchiga nisbatan reaktiv energiya iqtisodiy qiymatining amaldagi miqdori va reaktiv energiyaning amaldagi isteʼmoli har bir obyekt boʻyicha aniqlanadi. Bunda barcha obyektlar boʻyicha reaktiv energiya iqtisodiy qiymatining amaldagi miqdori va reaktiv energiya boʻyicha oʻzaro hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun foydalanilgan reaktiv energiya miqdori yigʻindisi aniqlanadi. (Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan 148-bandning sakkizinchi xatboshsining chiqarilish sanasi — 2026-yil 31-iyul — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son) 149. Ustamalar taʼminotchi tomonidan isteʼmolchi ulangan elektr tarmogʻining katta yuklama soatlarida reaktiv energiya isteʼmol qilinganda va yagona elektr energetika tizimining kam yuklama soatlarida isteʼmolchi reaktiv energiya hosil qilganda qoʻllanadi. (149-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Reaktiv energiya uchun ustama aktiv energiyaning amaldagi tarifidan qoʻshilgan qiymat soligʻini hisobga olmagan holda quyidagi miqdorda belgilanadi: 5 foiz — reaktiv energiya mazkur Qoidalarning 148-bandi oltinchi xatboshisiga muvofiq aniqlangan iqtisodiy qiymatning amaldagi miqdori doirasida isteʼmol qilinganda; 10 foiz — reaktiv energiya mazkur Qoidalarning 148-bandi oltinchi xatboshisiga muvofiq aniqlangan iqtisodiy qiymatning amaldagi miqdoridan ortiq isteʼmol qilinganda. Reaktiv energiya kompensatsiyasi uchun elektr energiyasi tarifiga ustamalar jarima sanksiyasi hisoblanmaydi va elektr taʼminoti shartnomasiga asosan undiriladi. Reaktiv energiya oʻrni yetarlicha qoplanmagani hisobiga quvvat koeffitsiyenti qiymatining isteʼmolchilar tomonidan elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilganiga nisbatan pasaytirilgani aniqlanganda, taʼminotchi elektr energiyasi yoʻqolishi qiymatining texnik-iqtisodiy hisob-kitoblarini amalga oshiradi, shuningdek, quvvat koeffitsiyenti koʻrsatkichlari belgilangan normativlarga nisbatan pasaytirilgani uchun isteʼmolchilardan qoʻshimcha mablagʻlar Vazirlar Mahkamasining “Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasini moliyalashtirishni tartibga solish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2023-yil 28-sentabrdagi 512-son qaroriga muvofiq taʼminotchining alohida hisobvaragʻiga (22636) undiriladi. (149-bandning oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Bunda HETK tomonidan isteʼmolchilarga quvvat koeffitsiyenti koʻrsatkichlari pasaytirilgani uchun toʻlovni amalga oshirishga alohida hisob-faktura taqdim etiladi. 150. Isteʼmolchilar reaktiv quvvatni yetarli darajada kompensatsiya qilmaganligi natijasida tarmoqlarda aktiv energiyaning qoʻshimcha yoʻqotishlari uchun qayta hisob-kitoblar amaldagi tarifga nisbatan uch baravar miqdorda hisoblanadi. 151. Tarif chegirmalari isteʼmolchi yagona elektr energetika tizimi tarmogʻida elektr tarmogʻining katta yuklamali soatlarida reaktiv energiya hosil qilganda va elektr tarmogʻining kichik yuklamali soatlarida yagona elektr energetika tizimi tarmogʻidan reaktiv energiya isteʼmol qilinganda, agar isteʼmolchining bunday rejimda ishlash zarurati shartnomada koʻrsatilgan boʻlsa, taqdim etiladi. Reaktiv energiya uchun taqdim etiladigan chegirma aktiv energiyaning amaldagi tarifidan qoʻshilgan qiymat soligʻini hisobga olmagan holda 15 foiz miqdorida belgilanadi. 152. Elektr tarmogʻining katta va kichik yuklamali soatlari — bu sutkaning isteʼmolchi tomonidan reaktiv quvvatning isteʼmol qilinishi (hosil qilinishi) tufayli yagona elektr energetika tizimining elektr tarmoqlarida elektr energiyasining qoʻshimcha ravishda yoʻqotilishiga olib keladigan vaqtlaridir. Taʼminotchi elektr tarmogʻining katta va kichik yuklamali soatlarini, isteʼmolchining va u foydalanadigan tarmoqning reaktiv yuklamasi jadvallarini tahlil qilgan holda, har qaysi isteʼmolchi uchun alohida belgilashi mumkin. (152-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Har bir sutkadagi katta va kichik yuklamali soatlar yigʻindisi 24 soatga teng, shu jumladan: katta yuklamali soatlar — soat 06-00 dan 22-00 gacha; kichik yuklamali soatlar — soat 22-00 dan 06-00 gacha. 153. Reaktiv energiyaning isteʼmol qilinishi hamda hosil qilinishi hisoblagichlar yordamida qayd etiladi. 154. “Milliy dispetcherlik markazi” DUK isteʼmolchi tomonidan yagona elektr energetika tizimi tarmogʻida katta yuklamali soatlarda reaktiv energiyani hosil qilish va (yoki) kichik yuklamali soatlarda uni majburiy isteʼmol qilish belgilagan boʻlsa, energiyani hisobga olish usuli taʼminotchi va isteʼmolchi oʻrtasida kelishiladi va elektr taʼminoti shartnomasida qayd etiladi. (154-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 155. Taʼminotchi tomonidan berilgan texnik shartlar boʻyicha yoki elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan hamda foydalanishga ruxsat etilgan quvvat 50 kVt va undan ortiqni tashkil etadigan I va II tarif guruhlari isteʼmolchilari bilan tuzilgan elektr taʼminoti shartnomasida quyidagilar koʻrsatiladi: (155-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) yagona elektr energetika tizimi tarmogʻidan hisobot davri uchun isteʼmol qilinadigan reaktiv energiyaning iqtisodiy qiymati; talab etiladigan quvvat koeffitsiyenti (cos φ); yagona elektr energetika tizimining eng katta yuklamalarining nazorat soatlari (yilning har bir oyi boʻyicha boʻlib chiqish orqali); elektr tarmoqlarning katta yuklama soatlarida oylik reaktiv energiya isteʼmolini texnik chegaralari. Ushbu chegaralardan oshib ketganda, taʼminotchi elektr energiyasining hisoblash nuqtasida kuchlanishni elektr tarmogʻining eng katta yuklamali soatlari uchun elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan darajasidan pasayib ketishi uchun javob bermaydi; (155-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) elektr tarmogʻining katta yuklamali soatlarida yagona elektr energetika tizimining elektr tarmogʻiga bir oyda hosil qilinadigan va (yoki) bir oyda kichik yuklamali soatlarda majburiy isteʼmol qilinadigan reaktiv energiyaning chegaraviy qiymatlari. Hisobot davri uchun reaktiv energiya isteʼmolining iqtisodiy qiymati texnik chegara hisoblanib, uning ortishida taʼminotchi elektr energiyasining hisobga olish nuqtasidagi kuchlanish elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan darajadan kamayib ketishi uchun javob bermaydi. (155-bandning yettinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 14-bob. Elektr energiyasining sifati uchun elektr energiyasi tarifiga chegirmalar (ustamalar) 156. Elektr energiyasi sifati uchun tarifga chegirmalar (ustamalar) amaldagi tariflar boʻyicha belgilanadi. 157. Elektr energiyasi uchun hisob-kitoblarda qoʻllanadigan elektr energiyasining sifat koʻrsatkichlari (keyingi oʻrinlarda — ESK) roʻyxati milliy standartlari asosida elektr taʼminoti shartnomasida belgilanadi. 158. Agar isteʼmolchining (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) elektr energiyasi sifati yomonlashuvidagi ulushi elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan darajadan oshsa, belgilangan qiymat tarifga ustama yoki aks holda — tarifga chegirma hisoblanadi. 159. Har bir ESK boʻyicha chegirmalar (ustamalar) miqdori koʻrib chiqilayotgan ESKning hisob-kitob davridagi jami nisbiy davomiyligi koʻrsatkichlariga (T1 va T2) koʻra yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan normal va maksimal qiymatlar sifatida hisoblanadi. T1 va T2 qiymatlari oʻlchash vaqti davomida aniqlanadi, oʻlchash vaqtining davomiyligi har bir ESK boʻyicha shartnomada belgilanadi, lekin u bir ish sutkasidan kam boʻlmasligi kerak. Avtomatlashtirilgan oʻlchov vositalari mavjud boʻlganda T1 va T2 qiymatlari uzluksiz ravishda oʻlchanishi lozim. Hisob-kitob qilinadigan vaqt oraligʻini muntazam oʻlchash elektr taʼminoti shartnomasida (lekin bir chorakda bir martadan kam emas) belgilanadi. 160. Isteʼmolchining elektr taʼminoti shartnomasida qayd etilgan har qaysi ESK boʻyicha elektr energiyasi sifatining yomonlashuvidagi ulushining qiymati har zamonda oʻlchashlar asosida belgilanadi va oʻlchash bayonnomasida qayd etiladi. Amaldagi ulushlarning ushbu qiymatlaridan tomonlardan biri ularni qayta koʻrib chiqishni taklif etmagunicha foydalaniladi. 161. ESKni oʻlchash ishlari akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyasi tomonidan taʼminotchi va isteʼmolchi bilan birgalikda elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan muddatlarda oʻtkaziladi. Elektr taʼminoti shartnomasida oʻlchashlar davriyligi toʻgʻrisida koʻrsatmalar boʻlmaganda, shuningdek, isteʼmolchi yoki yagona elektr energetika tizimining ish sharoitlari keskin oʻzgarganda, oʻlchashlar tomonlardan birining tashabbusiga koʻra akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyasi tomonidan oʻtkazilishi mumkin. Ikkinchi tomon oʻlchashlarni oʻtkazishning aniq sanasini uch kun muddatda kelishib olishi kerak va bu ishlar tashabbus koʻrsatgan tomonning murojaatidan keyin oʻn kun muddatda bajarilishi lozim. (161-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 162. Kuchlanishdagi tafovutlar, nomutanosibliklar koeffitsiyentlari va kuchlanishdagi oʻzgarishlar HETK va isteʼmolchi oʻrtasidagi kelishuv asosida fazalardan birida yoki barcha fazalarda aniqlanadi. Barcha fazalarda oʻlchashda T1 va T2 oʻrtacha qiymat sifatida aniqlanadi. 163. Isteʼmolchining elektr energiyasi sifati yomonlashuvidagi ulushini aniqlash tartibi elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatiladi. 164. Yuridik isteʼmolchilarga tasarrufidagi mavjud eski elektr qurilmalarini yangi energiyatejamkor qurilmalarga almashtirish natijasida iqtisod qilingan elektr energiyasi hajmiga uch yil davomida amaldagi tarifga nisbatan 15 foiz chegirma beriladi. Bunda: isteʼmolchilar elektr qurilmalarni almashtirish jadvali va uning natijasida erishiladigan iqtisodni nazarda tutuvchi dasturni tasdiqlash uchun Oʻzenergoinspeksiyaga kiritadi; Oʻzenergoinspeksiya oʻn kun muddatda taqdim etilgan dasturni asoslanganligini koʻrib chiqadi va natijasi boʻyicha kelishadi yoki asoslantirgan holda kelishishni rad etadi; tasdiqlangan dasturga asosan amalga oshirilgan ishlar natijasida iqtisod qilingan elektr energiyasi hajmi energiya auditor tomonidan oʻrganiladi va ushbu hajmlar boʻyicha xulosa beriladi; energiya auditor xulosasi Oʻzenergoinspreksiya va taʼminotchiga taqdim etiladi va ijobiy xulosa taqdim etilgan kundan boshlab chegirmalar qoʻllaniladi. (164-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 15-bob. Elektr energiyasini cheklash yoki uzib qoʻyish shartlari 165. Elektr energiyasi isteʼmolini cheklash, shuningdek, isteʼmolchilar yuklamalari jadvallarini tartibga solish chora-tadbirlari, belgilangan tartibda tasdiqlangan yagona elektr energetika tizimida elektr quvvati va energiyasi tanqisligida isteʼmolchilarni cheklash va uzib qoʻyish jadvallariga (keyingi oʻrinlarda — cheklash va uzib qoʻyish jadvallari) muvofiq amalga oshiriladi. 166. Quvvat va elektr energiyasi isteʼmoli boʻyicha Cheklash va uzib qoʻyish jadvallari “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tomonidan isteʼmolchilar bilan birga ishlab chiqiladi va mahalliy ijro hokimiyati organlari, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ va “Milliy dispetcherlik markazi” DUK bilan kelishilib, tasdiqlash uchun “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tomonidan Energetika vazirligiga kiritiladi. Energetika vazirligi tomonidan tasdiqlangan cheklash va uzib qoʻyish jadvallari yagona elektr energetika tizimida elektr quvvati va energiya tanqisligi paydo boʻlganda qoʻllaniladi. 167. Elektr energiyasini Cheklash va uzib qoʻyish jadvallari elektr stansiyalari va elektr tarmoqlari uskunalarining yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan sharoitlarda ishlashining oldini olish, yagona elektr energetika tizimining barqaror parallel ishlashini taʼminlash, avariyalar yuzaga kelishining oldini olish hamda isteʼmolchilarning tartibsiz uzib qoʻyilishini bartaraf etish maqsadida yagona elektr energetika tizimida elektr energiyasi va quvvat tanqis boʻlgan holatlar uchun tuziladi. 168. Elektr energiyasining cheklash va uzib qoʻyish jadvallari isteʼmolchining texnologik va avariya bronini aniqlash dalolatnomasiga asosan joriy yilning 1-oktabridan keyingi yilning 1-oktabrigacha boʻlgan davr uchun tuziladi hamda jadvallarga kiritilgan barcha isteʼmolchilar uchun ularni bajarish majburiy hisoblanadi. Jadvallarning quyidagi turlari tuziladi: yagona elektr energetika tizimida yoqilgʻi yoki gidroresurslar yetishmaganda, elektr energiyasini (kVt.soatda) cheklash jadvali. Jadvalda elektr energiyasi isteʼmolini isteʼmolchilarning texnologik bronigacha, keyinchalik esa avariya bronigacha (cheklashga mansub boʻlmagan obyektlardan tashqari) va bunda isteʼmolni beshta navbatga boʻlgan holda qisqartirish nazarda tutilishi lozim; yagona elektr energetika tizimida quvvat yetishmaganda, quvvatni (kVtda) cheklash jadvali. Jadvalda yagona elektr energetika tizimining ertalabki va kechki eng katta yuklamalari yuzaga keladigan soatlarda isteʼmol qilinadigan quvvatni isteʼmolchilarning avariya bronigacha kamaytirish va bunda isteʼmol qilinadigan quvvatni 5 ta navbatga boʻlish nazarda tutilishi lozim; quvvat taqchilligi yuzaga kelishi natijasida avariya xavfi paydo boʻlganda va cheklash jadvallarini joriy qilish imkoniyati boʻlmaganda, quvvatni cheklash jadvali. Jadvalda uzib qoʻyilishi mumkin boʻlmagan obyektlardan tashqari yagona elektr energetika tizimi isteʼmolchilarini toʻliq uzib qoʻyish va uzib qoʻyiladigan quvvatni 5 navbatga boʻlish nazarda tutilishi lozim. 169. Isteʼmolchilarni uzib qoʻyishning maxsus jadvali ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi. Elektr energiyasini uzib qoʻyish jadvali va maxsus jadvalga asosan avtomatika, teleboshqaruv qurilmalariga yoki doimiy xizmat koʻrsatuvchi xodimlar va ishonchli telefon aloqasiga ega boʻlgan podstansiyalar kiritilishi lozim. Isteʼmolchilarga elektr energiyasi yetkazib berilishi elektr taʼminotining avariya bronigacha cheklab qoʻyilishi mumkin. 170. Yagona elektr energetika tizimida cheklash va uzib qoʻyish jadvallarini amalga kiritish tartibi quyidagilar: cheklash va uzib qoʻyish jadvallari Energetika vazirini va mutasaddilik qiluvchi uning oʻrinbosarini darhol xabardor qilgan holda, “Milliy dispetcherlik markazi” DUK tomonidan tezkor jurnalga yozgan holda amalga kiritiladi; dispetcherlik boshqaruvining barcha darajalarida elektr energiyasi va quvvati isteʼmoli cheklanishini joriy etish farmoyishi tezkor jurnalda cheklash hajmi, cheklash boshlanadigan va tugaydigan vaqt qayd etilgan holda beriladi; taʼminotchi isteʼmolchilarga keyingi sutkalarda elektr energiyasini cheklash jadvallarining amalga kiritilishi toʻgʻrisida joriy sutkaning soat 14-00 dan kechiktirmay, cheklash hajmi, cheklash boshlanadigan va tugaydigan vaqtini koʻrsatgan holda maʼlum qiladi; (170-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) “Milliy dispetcherlik markazi” DUK, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va boshqa elektr stansiyalari tomonidan cheklovlar (avariya, tabiiy ofat, taʼmirlash tufayli) kiritilganda, taʼminotchi elektr energiyasini yetkazib berishdagi tanaffuslar uchun javobgar boʻlmaydi; (170-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) cheklash va uzib qoʻyish jadvallarini zudlik bilan joriy etish zarur boʻlganda, bu haqidagi bildirishnoma sutkaning vaqtidan qatʼi nazar, cheklashning amal qilishi boshlanishidan bir soat oldin isteʼmolchilarga yetkaziladi; cheklash va uzib qoʻyish jadvallarini isteʼmolchilar tomonidan taʼminotchidan cheklash va uzib qoʻyish jadvallarini joriy etilishi toʻgʻrisidagi bildirishnoma olingandan keyin darhol joriy etiladi; (170-bandning yettinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) elektr energiyasi isteʼmolini uzoq vaqtga kamaytirish zarur boʻlganda, quvvatni cheklash va uzib qoʻyish jadvaliga teng boʻlgan elektr energiyasi va quvvatni cheklash jadvali amalga kiritiladi. cheklash va uzib qoʻyish jadvaliga kiritilgan yuridik shaxslar, shu jumladan, uzluksiz ishlab chiqarish texnologik jarayoniga ega korxonalar, tashkilotlar va muassasalar (cheklash va uzib qoʻyilishi mumkin boʻlmagan obyektlardan tashqari) cheklash va uzib qoʻyish jadvallarining taʼminotchi tomonidan koʻrsatilgan muddatda soʻzsiz bajarilishini tashkil etishi shart. Aks holda, ular uzib qoʻyish va cheklash jadvallari bajarilmaganligi tufayli yagona elektr energetika tizimi markazlaridan majburiy uzib qoʻyish natijasida yuzaga keladigan oqibatlar uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradi. (170-bandning toʻqqizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Taʼminotchi elektr energiyasi va quvvatini cheklash jadvallarini amalga kiritish toʻgʻrisidagi farmoyish isteʼmolchilar tomonidan bajarilmaganda, ularni ogohlantirgandan soʻng elektr energiyasi va quvvat isteʼmolining belgilangan darajada kamayishini taʼminlovchi miqdorda elektr energiyasi yetkazib berilishini majburiy ravishda cheklaydi yoxud belgilangan tartibda taʼsir choralarini koʻradi. (170-bandning oʻninchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Bunda texnologik jarayonlar buzilishining oqibatlari uchun javobgarlik isteʼmolchilar korxonalarining rahbarlari zimmasiga yuklanadi. 171. Yagona elektr energetika tizimida elektr energiyasi va quvvatda tanqislik vujudga kelganda, avariyalarga yoʻl qoʻymaslik va isteʼmolchilarning tartibsiz uzib qoʻyilishining oldini olish maqsadida taʼminotchi oʻchirish vaqtini koʻrsatgan holda, isteʼmolchilardan tashqi reklama va axborot obyektlari konstruksiyalari, illyuminatsiya va lampalar shodasi, bino va inshootlarni yoritgichlarni, elektr isitish va issiq suv bilan taʼminlash qurilmalarini oʻchirib qoʻyishni talab qilishga haqli. (171-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) (172-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 16-bob. Blok-stansiyalarga ega boʻlgan isteʼmolchilar bilan oʻzaro munosabatlar 173. Blok-stansiyalar “Milliy dispetcherlik markazi” DUK va yuqori turuvchi operativ-dispetcherlik xizmatlari bilan oʻzaro kelishilgan ish rejimiga rioya qilishlari hamda ularning koʻrsatmalari va farmoyishlariga boʻysunishlari shart. Blok-stansiyalar tomonidan elektr energiyasini ishlab chiqarish va yagona elektr energetika tizimiga yetkazib berishning yillik hajmlari “Milliy dispetcherlik markazi” DUK bilan kelishilgan holda elektr energiyaning ulgurji va chakana savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tadbirkorlik subyektlari va blok-stansiya oʻrtasida tuziladigan shartnoma bilan rasmiylashtiriladi. (173-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 19-dekabrdagi 859-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 23.12.2024-y., 09/24/859/1047-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 1-iyul) 174 “Milliy dispetcherlik markazi” DUK elektr energiyaning ulgurji va chakana savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tadbirkorlik subyektlari va blok-stansiya oʻrtasida yagona elektr energetika tizimiga elektr energiyasini yetkazib berish boʻyicha tuzilgan shartnomada nazarda tutilgan elektr energiyasi yetkazib berishning oylik miqdoriga muvofiq blok-stansiyalarning yagona elektr energetika tizimiga har bir sutka uchun yuklama va elektr energiyasi yetkazib berish jadvalini belgilaydi. (174-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 19-dekabrdagi 859-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 23.12.2024-y., 09/24/859/1047-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 1-iyul) Blok-stansiya tomonidan yuklama dispetcherlik jadvalida belgilangan miqdordan kamaytirilsa, “Milliy dispetcherlik markazi” DUK, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzenergosotish” AJ yoki “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ blok-stansiya tegishli boʻlgan sanoat va idoraviy mansub isteʼmolchilar boʻyicha quvvatni blok-stansiya yuklamasini kamaytirgan miqdorda cheklash joriy qilish huquqiga ega, blok-stansiya yuklamasining kamayishiga fors-major holatlar sabab boʻlgan holatlar bundan mustasno. 175. Yagona elektr energetika tizimiga yetkazib beriladigan, shuningdek, taʼminotchidan olinadigan aktiv elektr energiyasi blok-stansiya tomonidan balans boʻyicha mansublik chegarasida oʻrnatilgan, aktiv elektr energiyasini qabul qilish va yetkazib berishning alohida qayd etadigan hisoblagichlari yordamida hisobga olinadi. (175-bandning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Blok-stansiyaga tegishli boʻlgan elektr tarmogʻi xoʻjaligining obyektlaridagi elektr energiyasining texnologik sarflari blok-stansiyaga tegishli boʻladi. 176. Blok-stansiyaga ega boʻlgan isteʼmolchi: elektr energiyaning ulgurji va chakana savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tadbirkorlik subyektlari bilan — yagona elektr energetika tizimiga yetkazib berilgan elektr energiyasi uchun; (176-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 19-dekabrdagi 859-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 23.12.2024-y., 09/24/859/1047-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 1-iyul) taʼminotchi bilan — taʼminotchi va blok-stansiyaga ega isteʼmolchi oʻrtasida tuzilgan elektr taʼminoti shartnomasi asosida olingan elektr energiyasi uchun hisob-kitob qiladi. (175-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Hisob-kitob davrida elektr energetika tizimiga elektr energiyasi yetkazib berilgan va elektr energetika tizimidan elektr energiyasi isteʼmol qilingan hollarda, taʼminotchi bilan hisob-kitob yetkazib berilgan va isteʼmol qilingan elektr energiyasi hajmlarining saldosi boʻyicha amalga oshiriladi. (175-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 177. Yetkazib beriladigan va isteʼmol qilinadigan elektr energiyasi uchun blok-stansiyalar bilan hisob-kitob belgilangan tartibda tasdiqlangan tariflar boʻyicha amalga oshiriladi. 178. Hisob-kitob davrida yagona elektr energetika tizimiga blok-stansiya aybi bilan toʻliq yetkazib berilmagan elektr energiyasi shartnomada belgilangan elektr energiyasi hajmi va yagona elektr energetika tarmogʻiga amalda yetkazib berilgan elektr energiyasi hajmi oʻrtasidagi tafovut boʻyicha aniqlanadi. 179. Blok-stansiya fors-major holatlar tufayli elektr energiyasi yetkazib berishdagi tanaffuslar uchun javob bermaydi. 17-bob. Yakunlovchi qoida 180. Elektr energiyasi isteʼmolchilari, HETK, Oʻzenergoinspeksiya, Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi, “Oʻzenergosotish” AJ, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Oʻzbekgidroenergo” AJ va “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ elektr energiyasi uchun toʻlovlarni yigʻish funksiyalarini amalga oshiruvchi xususiy operatorlarning mansabdor shaxslari mazkur Qoidalarni buzganlik uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgar boʻladi. Elektr energiyasidan foydalanish qoidalariga 1-ILOVA ![]() Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 31-maydagi 319-son qaroriga 2-ILOVA Tabiiy gazdan foydalanish QOIDALARI 1-bob. Umumiy qoidalar 1. Ushbu Qoidalar tabiiy gazni yetkazib berish va isteʼmol qilish sohasidagi talablarni belgilaydi. 2. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi: avariya holatlarida gaz yetkazib berish jadvallari — avariya holatlarida yoki gaz quvurlari va tarmoqlarining texnologik ish rejimi buzilgan holatlarda, isteʼmolchilarni gaz tarmoqlaridan (qisman yoki toʻliq) uzib qoʻyish navbatini hisobga olgan holda, ularga tabiiy gazni yetkazib berish jadvallari; aralashish holati va sanasini tasdiqlaydigan hujjatlar — hisoblagich yoki oʻlchov qismlarining ishlashiga aralashish holati va sanasini aniqlash imkonini beradigan maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjatlar yoki materiallar; boshqa isteʼmolchilar — maishiy isteʼmolchilar toifasiga kirmagan tabiiy gazdan foydalanuvchi isteʼmolchilar; gazdan foydalanish uskunasi — energiya samaradorligi, energiyani tejash va xavfsizlik talablariga javob beradigan, markazlashtirilgan isitish va issiq suv taʼminoti tizimlarida issiqlik energiyasi ishlab chiqarish uchun turli ishlab chiqarishlarning texnologik jarayonlarida tabiiy gazdan yoqilgʻi sifatida foydalanadigan qozonlar, ishlab chiqarish pechlari, utilizatorlar, texnologik liniyalar, kompressor hamda gazdan xomashyo sifatida foydalanadigan qurilmalar, shuningdek, koʻp kvartirali va turar joy binolarida oʻrnatilgan hamda gazdan maishiy ehtiyoj uchun yoqilgʻi sifatida foydalaniladigan uskunalar; gaz uzatish tashkiloti — tabiiy gazni tashish, saqlash va tranzit qilishga ixtisoslashgan magistral gaz uzatish tizimi operatori; gaz taʼminoti tashkiloti — tabiiy gazni gaz uzatish tashkilotidan qabul qiluvchi va taqsimlash tarmoqlari orqali isteʼmolchilarga shartnoma asosida yetkazib beruvchi (sotuvchi) tashkilot; gaz xoʻjaligi — isteʼmolchilarga tegishli hududdagi barcha gazdan foydalanish uskunalari, tarmoqlar, zulfinlar, joʻmraklar, elektr kimyoviy yemirilishdan himoyalash vositalari, gaz taqsimlash punktlari (keyingi oʻrinlarda — GTP) va gaz taqsimlash qurilmalari (keyingi oʻrinlarda — GTQ); gaz tarmogʻining boʻlinish chegarasi — gaz uzatish tashkiloti, gaz taʼminoti tashkiloti va isteʼmolchilar oʻrtasidagi gaz tarmogʻining hisoblagich oʻrnatilishi lozim boʻlgan va tegishliligi boʻyicha aniqlanadigan boʻlinish nuqtasi; Bunda agar hisoblagichlar isteʼmolchiga tegishli va isteʼmolchining hududida boʻlsa, tashqi (uzib qoʻyadigan) zulfin yoki joʻmrak, agar hisoblagichlar gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotga tegishli boʻlib, isteʼmolchi hududidan tashqari boʻlsa — hisoblagich gaz tarmogʻining boʻlinish chegarasi hisoblanadi; gaz hisoblash uskunasi (keyingi oʻrinlarda — hisoblagich) — bir yoki bir nechta funksiyalarni, xususan tabiiy gaz sarfini (hajmini), haroratini va bosimini oʻlchash, hisoblagichning ishlash vaqtini hisobga olish, oʻlchov koʻrsatkichlari toʻgʻrisidagi axborotlarni toʻplash, saqlash va aks ettirish, masofadan onlayn rejimda avtomatik tarzda oʻchirib-yoqish klapaniga hamda tabiiy gaz nazorati va hisobining avtomatlashtirilgan tizimiga (keyingi oʻrinlarda — TGNHAT) ulanish imkoniyatiga ega boʻlgan oʻlchov — texnik vositasi; gazlashtirish texnik shartlari — isteʼmolchining yangi va qoʻshimcha gazdan foydalanish uskunalarini gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotining gaz quvurlariga yoki tarmoqlariga ulashning texnik imkoniyatini yaratadigan va gazlashtirish loyiha-texnik hujjatlarini (keyingi oʻrinlarda — LTH) ishlab chiqish uchun asos hisoblanadigan dastlabki hujjat; gaz taqsimlash tarmoqlari (keyingi oʻrinlarda — gaz tarmoqlari) — gaz taʼminoti tashkilotining yoki isteʼmolchining tasarrufida (balansida) boʻlgan tabiiy gazni yetkazib beruvchi hamda taqsimlovchi koʻcha va uy ichida joylashgan gaz tarmoqlari kompleksi. zaxira yoqilgʻi — tabiiy gazni yetkazib berish qisqaradigan yoki toʻxtatiladigan davrda tabiiy gazga muqobil manba sifatida foydalanish uchun moʻljallangan boshqa turdagi yoqilgʻi; zaxira yoqilgʻi xoʻjaligi — zaxira yoqilgʻini saqlash, uzatish va undan foydalanish uchun moʻljallangan uskunalar va qurilmalar kompleksi; ishlab chiqarish faoliyati bilan shugʻullanuvchi isteʼmolchilar — umumiy hisob quvvati soatiga 100 kVt va undan yuqori boʻlgan tabiiy gazdan foydalanish uskunalarida maishiy va ishlab chiqarish (tijorat) maqsadida foydalanuvchi tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi yuridik va jismoniy shaxslar; ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan isteʼmolchilar — tabiiy gazni yetkazib berish shartlari va roʻyxati mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan belgilanadigan ijtimoiy soha muassasalari va budjet tashkilotlari; ishga tushirish-sozlash ishlari (keyingi oʻrinlarda — ITSI) — texnik kommunikatsiyalar va armaturalarga ega gazdan foydalanish uskunasini ishlashga tayyorlash va ishga tushirish, gazdan foydalanish uskunasi yuklamasini uning egasi hisoblangan tashkilot bilan kelishilgan darajagacha yetkazish, shuningdek, foydali ish koeffitsiyentini maqbullashtirmasdan gazdan foydalanish uskunasining isitish rejimini sozlashdan iborat boʻlgan ishlar kompleksi; kommunal-maishiy isteʼmolchilar — umumiy hisob quvvati soatiga 100 kVtgacha boʻlgan tabiiy gazdan foydalanish uskunalarida maishiy va ishlab chiqarish (tijorat) maqsadida foydalanuvchi tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi yuridik va jismoniy shaxslar; koʻrsatkichlarni nazorat uchun olish — masʼul xodim tomonidan hisoblagich koʻrsatkichlarini yozib olish va oʻrnatilgan plombalar butunligini koʻzdan kechirish; qisman oʻchiriladigan isteʼmolchilar — tabiiy gazni yetkazib berish shartlari va roʻyxati mahalliy ijro hokimiyati organlari tomonidan belgilanadigan, kuz-qish mavsumida havo harorati pasayib ketgan davrlarda aholi va ijtimoiy soha obyektlarini tabiiy gaz bilan uzluksiz taʼminlash maqsadida faqatgina ishlab chiqarish faoliyati oʻchiriladigan, lekin isitish tizimidagi gazdan foydalanish uskunalari oʻchirilmaydigan (ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlmagan) isteʼmolchilar; mavsumiy isteʼmolchilar — gazlashtirish texnik shartlariga muvofiq tabiiy gazdan asosiy yoqilgʻi sifatida maʼlum bir davr mobaynida foydalanuvchi isteʼmolchilar; maishiy isteʼmolchilar — turar joylarda maishiy (ovqat tayyorlash, issiq suv va isitish) ehtiyojlar uchun tabiiy gazdan yoqilgʻi sifatida foydalanuvchi aholi; maishiy maqsadlarda gazdan foydalanish — turar va noturar joylarda, ishlab chiqarish obyektlarida, tashkilotlarda ovqat tayyorlash, issiq suv va isitish uchun tabiiy gazdan yoqilgʻi sifatida foydalanish; namunali isteʼmolchi — TGNHATga ulangan va masofadan boshqarish imkoniyatiga ega hisobga olish uskunasi bilan taʼminlangan, tabiiy gaz uchun muddati oʻtgan qarzdorligi mavjud boʻlmagan hamda tabiiy gazdan foydalanish va uni hisobga olish boʻyicha qoidabuzarliklarga yoʻl qoʻymagan isteʼmolchi (maishiy isteʼmolchilar va ikki oy davomida toʻlov intizomiga rioya qilmagan isteʼmolchilar bundan mustasno); (2-band Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 22-sentabrdagi PF-202-sonli Farmoniga asosan yigirma oltinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 24.09.2026-y., 06/26/202/0965-son) magistral gaz quvuri (keyingi oʻrinlarda — gaz quvurlari) — tarkibida halqalari (lupinglari) va tarmoqlari boʻlgan, gazni uzoq masofaga yetkazib berishga moʻljallangan quvur; tabiiy gazda ishlaydigan isitish jihozlari va dudburonlarni davriy koʻrikdan oʻtkazish xizmati — tegishli dalolatnoma tuzgan holda taʼmirlash, shuningdek, dudburonlar va shamollatish tizimlarini koʻrikdan oʻtkazish, tozalash va nosozliklarni bartaraf etish ishlari bilan shugʻullanuvchi ixtisoslashgan tashkilot; rejim-sozlash ishlari (keyingi oʻrinlarda — RSI) — uskunalarni ishlab chiqaruvchi zavod tomonidan belgilangan texnik parametrlarida (pasportida) koʻrsatilgan ish yuklamalari oraligʻida foydali ish koeffitsiyentiga erishish maqsadida gazdan foydalanish uskunalarini sozlash, yoqilgʻi yoqish jarayonlarini tartibga solish vositalarini, issiqlikni utilizatsiya qiluvchi va yordamchi uskunalarni sozlashni oʻz ichiga oladigan ishlar kompleksi; soʻnggi koʻrik dalolatnomasi — gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti va treyderlar vakolatli xodimlari tomonidan oʻzlariga biriktirilgan hududlarda zimmasiga yuklangan vazifalari doirasida oʻtkazilgan nazorat tadbirlari, gaz isteʼmoli hajmini aniqlashga taʼsir koʻrsatadigan barcha zarur maʼlumotlarni aks ettiruvchi oxirgi elektron yoki qogʻoz shaklda rasmiylashtirilgan hujjat; strategik ahamiyatga ega boʻlgan isteʼmolchilar — uzluksiz faoliyat koʻrsatuvchi ishlab chiqarish-texnologik obyektlarga ega boʻlgan hamda tabiiy gazni yetkazib berish shartlari va roʻyxati Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan isteʼmolchilar; tabiiy gaz — gaz yoki neft xomashyosini qayta ishlovchi tashkilotlar tomonidan ishlab chiqariladigan, shuningdek respublikaga import qilinadigan, yoqilgʻi yoki xomashyo sifatida foydalanish uchun moʻljallangan hamda fizik-kimyoviy koʻrsatkichlari texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar bilan belgilanadigan gazi; tabiiy gaz ishlab chiqaruvchilar — tabiiy gazni qabul qilish, qayta ishlash, ishlab chiqarish va yetkazib berishni, shuningdek uglevodorod xomashyosini qabul qilish va qayta ishlash orqali tabiiy gazni yetkazib berish faoliyatini amalga oshiradigan tashkilotlar; tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi — gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotlari yoki treyder tashkilotiga tabiiy gazni isteʼmolchiga oʻzining gaz quvurlari (tarmoqlari) orqali yetkazish, isteʼmolchiga esa qabul qilingan tabiiy gaz uchun toʻlovni amalga oshirish, shuningdek, mazkur Qoidalar talablariga rioya qilinishi majburiyatini yuklaydigan bitim; toʻliq oʻchiriladigan isteʼmolchilar — tabiiy gazni yetkazib berish shartlari va roʻyxati mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan belgilanadigan, kuz-qish mavsumida havo harorati pasayib ketgan davrlarda aholi va ijtimoiy soha obyektlarini uzluksiz tabiiy gaz bilan taʼminlash maqsadida gaz tarmoqlaridan toʻliq oʻchirilishi belgilanadigan (ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlmagan) isteʼmolchilar; treyder — tabiiy gazning ulgurji va chakana savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tadbirkorlik subyekti (gaz uzatish va gaz taʼminoti tashkilotlari bundan mustasno); (2-bandning oʻttiz toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 19-dekabrdagi 859-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 23.12.2024-y., 09/24/859/1047-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 1-iyul) hisob-kitob davri — tabiiy gaz isteʼmolining sarfi (hajmi) aniqlanishi, isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun isteʼmolchi va gaz taʼminoti tashkiloti oʻrtasida oʻzaro hisob-kitob amalga oshirilishi zarur boʻlgan vaqt oraligʻi (oy); xatlov dalolatnomasi — vakolatli xodimlar tomonidan isteʼmolchi ishtirokida isteʼmolchining tabiiy gaz isteʼmoli hajmini aniqlashga taʼsir koʻrsatadigan barcha maʼlumotlari (nomlanishi, manzili va rekvizitlari, hisoblagichlar va ularning koʻrsatkichlari, hisoblagichlar va boshqa qurilmalarga oʻrnatilgan plombalarning butligi va gazdan foydalanish uskunasining texnik tavsiflari, gaz xoʻjaligining loyiha maʼlumotlari, rasmiylashtirish sanasidagi hisob-kitoblar holati, vakolatli organlar tomonidan tabiiy gazdan oqilona foydalanish boʻyicha berilgan xulosalarning mavjudligi, shuningdek, maishiy isteʼmolchilar boʻyicha yashovchilar, uy hayvonlar soni va isitiladigan binolar hajmi) aks ettirilgan hujjat; cheklov kiritiladigan isteʼmolchilar — tabiiy gazni yetkazib berish shartlari va roʻyxati mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan belgilanadigan, kuz-qish mavsumida havo harorati pasayib ketgan davrlarda aholi va ijtimoiy soha obyektlarini uzluksiz tabiiy gaz bilan taʼminlash maqsadida sutkaning maʼlum bir vaqtlarida vaqtincha tabiiy gazni yetkazib berilishi toʻxtatiladigan (ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlmagan) isteʼmolchilar; eng yuqori tarif — Kommunal-maishiy ehtiyojlar uchun aholiga belgilangan tarifning eng yuqori (oyiga 10001 kub metr va undan ortiq isteʼmol uchun belgilangan) miqdori. (2-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan oʻttiz sakkizinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 2-bob. Isteʼmolchilar, gaz taʼminoti tashkilotlari va nazorat organlarning huquqlari va majburiyatlari 3. Maishiy isteʼmolchilar quyidagi huquqlarga ega: tabiiy gazning texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan hajmlarda va sifatda, uzatish (yetkazish) rejimiga rioya qilgan holda uzluksiz yetkazib berilishini talab qilish; tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi bekor qilinganda, foydalanilmagan gaz hajmi uchun toʻlangan summani qaytarishni talab qilish; tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini qonunchilik hujjatlariga muvofiq bir tomonlama bekor qilish; tabiiy gazni uzatilishi toʻxtatilishi natijasida vujudga kelgan (belgilangan tartibda tegishli hujjatlar asosida tasdiqlanadigan) zararni qoplashni talab etish; gaz taʼminoti tashkiloti vakilini va qayta ulanish uchun qoʻshimcha haq toʻlamasdan, gazdan foydalanish uskunalarini gaz taʼminotidan vaqtincha yoki toʻliq uzib qoʻyish maqsadida chaqirish. Maishiy isteʼmolchilar qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 4. Maishiy isteʼmolchilarning majburiyatlari quyidagilardan iborat: yangi turar joylarga koʻchib oʻtilganda hamda mavjud uy-joy fondini gazlashtirish davomida gaz xoʻjaligida xavfsizlik qoidalari boʻyicha gaz taʼminoti tashkiloti xodimi tomonidan berilgan zarur koʻrsatmalar bilan tanishish; oʻz tasarrufidagi gaz tarmoqlari, gazdan foydalanish uskunalari, shuningdek, foydalanilayotgan yertoʻlalar, texnik yoʻlaklar va boshqalarda elektr yoritish va shamollatish tizimining doimiy ishlashini taʼminlash, binolarning yertoʻlalaridagi yer osti gaz tarmoqlarini binoga kirgan qismining mustahkamligi va zichligini taʼminlash. Bunda: koʻp kvartirali va turar joy binolaridagi gaz plitalar — ikki yilda bir marta; boshqa gazdan foydalanish uskunalarini — buyurtma asosida bir yilda bir marta gaz taʼminoti tashkiloti yoki tegishli vakolatga ega boʻlgan tashkilotlarni jalb qilgan holda texnik taftishdan oʻtkazilishini taʼminlash; favqulodda vaziyat va avariya holatlarida, kunning istalgan vaqtida oʻz xizmat guvohnomalarini koʻrsatgan vakolatli xodimlarini gaz sizib chiqish holatini tekshirish uchun barcha yertoʻlalar, texnik yoʻlaklar, xonalarga kirishini taʼminlash; belgilangan tartibda dudburonlar va shamollatish tizimlarining holatini oʻz vaqtida tekshirilishini tashkil qilish; dudburonlar va shamollatish tizimlaridagi nosozliklar toʻgʻrisida tabiiy gazda ishlaydigan isitish jihozlari hamda dudburonlarni koʻrikdan oʻtkazish xizmatlariga nosozliklarni tuzatish uchun zudlik bilan xabar berish va xavfsizligini taʼminlash uchun zarur choralarni koʻrish; gaz taʼminoti tashkilotini gaz taʼminotini vaqtincha toʻxtatish maqsadida turar joylarning buzilishi va (yoki) qurilishi haqida yozma yoki elektron shaklda xabardor qilish; gaz taʼminoti tashkilotining texnika xavfsizligi va gaz xavfsizligini taʼminlash masalalarida majburiy koʻrsatmalarini bajarish; uy ichi gaz tarmogʻini korroziya va boshqa taʼsirdan himoya qilish choralarini koʻrish, muntazam ravishda boʻyab turish; tabiiy gazdan oqilona foydalanish, tabiiy gazdan foydalanishda sertifikatlangan gazdan foydalanish uskunalarini oʻrnatish, ularni xavfsizlik avtomatika tizimlari bilan jihozlash; foydalanilgan tabiiy gaz va gazdan foydalanish uskunasi hamda uy ichi gaz tarmoqlariga xizmat koʻrsatish doirasida bajarilgan ishlar uchun gaz taʼminoti tashkiloti bilan belgilangan xizmat koʻrsatish tariflari boʻyicha oʻz vaqtida hisob-kitoblarni amalga oshirish; gazdan foydalanish uskunasini toza saqlash, ovqat tayyorlash jarayonida gaz yondirgichlarni ifloslanishdan saqlash; gazlashtirish loyihasi — LTH saqlanishini taʼminlash hamda uni gaz taʼminoti tashkiloti va boshqa vakolatli davlat organlari vakili talabi bilan taqdim qilish; yertoʻla, yoʻlak, hovli, koʻchada tabiiy gaz hidi sezilgan taqdirda, avariya xizmatiga “104” yoki “112” telefoni orqali xabar berish; gaz bilan toʻlgan (toʻplanib qolgan) joylardan odamlarni olib chiqish, elektr yoritish tizimlarini yonib yoki oʻchib qolishi, ochiq olov yoki uchqun paydo boʻlishining oldini olish boʻyicha amaliy choralar koʻrish; gaz taʼminoti tashkiloti vakolatli xodimlariga soat 08:00 dan 20:00 gacha hisoblagichlarni koʻzdan kechirish, ichki gaz tarmoqlari va gazdan foydalanish uskunalariga texnik hamda profilaktika xizmatlarini koʻrsatish uchun qarshiliksiz kirishini taʼminlash; hisoblagichlar koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida ularning ishlashiga toʻsqinlik qiluvchi harakatlarni amalga oshirmaslik, ularga qasddan shikast yetkazishning oldini olish va oʻrnatilgan plombalarning butunligini taʼminlash; odamlar uxlaydigan va dam oladigan xonalarda ochiq olovda ishlaydigan gazdan foydalanish uskunalaridan (tabiiy gazda ishlaydigan isitish jihozlari, qozonlari) foydalanmaslik, bunday uskunalarni gazlashtirish loyihasi asosida oʻrnatish, odamlar uxlaydigan va dam oladigan xonalarni isitish tizimlarida faqatgina suv isitish qozonlaridan foydalanishni taʼminlash. 5. Boshqa isteʼmolchilar quyidagi huquqlarga ega: shartnoma asosida yetkazib berilgan tabiiy gazning aniqlangan hajmiga va boshqa parametrlarga norozi boʻlgan taqdirda, gaz yetkazib beruvchi tashkilot hisoblagichlarining ishlash ishonchliligini tekshirish uchun ishchi komissiyani tashkil etish; tabiiy gazning texnik jihatdan tartibga solish hujjatlarida belgilangan koʻrsatkichlarda va yetkazib berish rejimiga rioya qilgan holda uzatilishini talab qilish; tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini qonunchilik hujjatlariga muvofiq bir tomonlama bekor qilish; tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi bekor qilinganda, foydalanilmagan gaz hajmi uchun toʻlangan summani qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda qaytarib olish; tabiiy gazni yetkazib berilishini toʻxtatilishi natijasida vujudga kelgan (belgilangan tartibda tegishli hujjatlar asosida tasdiqlanadigan) zarar qoplanishini; tabiiy gazni yetkazib berish vaqtincha toʻxtatilishini talab etish. Boshqa isteʼmolchilar qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin. 6. Boshqa isteʼmolchilarning majburiyatlari: tabiiy gazdan oqilona va samarali foydalanish; oʻz tasarrufidagi gaz quvurlari va gaz xoʻjaligi uskunalarini texnik soz holatda saqlash, binolar yertoʻlalardagi yer osti kommunikatsiyalarining binoga kirgan qismining mustahkamligi va zichligini taʼminlash, shuningdek binolarning qurilish elementlari bilan gaz tarmoqlarining oʻzaro kesishgan joylarini kuzatib borish; gaz tarmoqlarida yoki gazdan foydalanish uskunalarida vujudga kelgan tabiiy gazning sizib chiqishi holati haqida gaz taʼminoti tashkilotini zudlik bilan xabardor qilish; oʻzining gaz tarmoqlari daxlsizligini taʼminlash va ehtimoli boʻlgan ruxsatsiz ulanishlarni aniqlash maqsadida tarmoqlarni va ulardagi uskunalarni muntazam ravishda koʻzdan kechirib chiqish; gaz taʼminoti tashkilotlarining gaz tarmoqlariga sertifikatlanmagan, LTHga muvofiq boʻlmagan gazdan foydalanish uskunasining ulanishiga yoʻl qoʻymaslik; vakolatli xodimlarni (tegishli xizmat guvohnomasi koʻrsatilgan taqdirda) hisoblagichlarni va/yoki gazdan foydalanish uskunalarini, davlat yongʻindan saqlash xizmati xodimlarini dudburon va shamollatish tizimlarini kunning istalgan vaqtida erkin koʻzdan kechirishlarini taʼminlash; gazdan foydalanish uskunasidagi nosozliklarni (bunday turdagi ishlarni bajarish huquqiga ega boʻlgan ixtisoslashtirilgan brigadalar yoki xodim yordamida) bartaraf etish; hisoblagich koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida ularning ishlashiga toʻsqinlik qiluvchi harakatlarni amalga oshirmaslik, ularning qasddan buzilishiga yoʻl qoʻymaslik va oʻrnatilgan plombalarning butunligini taʼminlash; hisoblagich ishidagi nosozlik aniqlangan taqdirda, gaz taʼminoti tashkilotini oʻzi uchun qulay shaklda darhol xabardor qilish; oʻzining gaz xoʻjaligidagi hisoblagichlaridan gaz taʼminoti tashkilotining TGNHATga onlayn tarzda maʼlumotlar uzatilishini taʼminlash; gaz tarmogʻi tranzit sifatida tashkilot hududidan oʻtkazilgan hollarda ushbu hudud egasi gaz taʼminoti tashkilotining gaz tarmogʻini tekshirib turish va unga texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash, avariya hollarining oldini olish hamda ular yuzaga kelganda bartaraf etish uchun gaz taʼminoti tashkiloti vakilini ushbu tashkilot hududiga kirishi uchun zarur sharoit yaratishi; hisoblagichni gaz tarmogʻining boʻlinish chegarasiga (kuzatuv moslamalari hamda kirish eshigi ochilganda signal beruvchi qurilmalar bilan taʼminlangan binoga (konteynerga) oʻrnatish hamda uni gaz taʼminoti tashkiloti vakolatli xodimi tomonidan doimiy nazorat qilinishi uchun zarur sharoit yaratish; gaz tarmoqlari bino va inshootlarning tom, devor va pol osti qismidan yopiq holda oʻtkazmaslikni (montaj qilinmasligini) taʼminlash; oʻzining gaz xoʻjaligidagi yer ostidan oʻtkazilgan gaz quvurlarining trassasi boʻylab zarur ogohlantiruvchi belgilarni oʻrnatish; gazdan foydalanish uskunalarining ulanish joylarida metan va is gazi sizib chiqishini barvaqt aniqlaydigan, xabar (signal) beradigan va gaz sizib chiqish holatlarida gazni tarmoqdan klapan orqali avtomatik tarzda oʻchirib qoʻyadigan gaz analizatorlari bilan taʼminlash; Oʻzenergoinspeksiya va gaz taʼminoti tashkiloti oʻzlarining vakolatlari doirasida (tabiiy gazdan noqonuniy va samarasiz foydalanishni oldini olish, xavfsizlikni taʼminlash va boshqa yoʻnalishlarda) berilgan koʻrsatmalarni bajarish; tabiiy gazdan foydalanishda sertifikatlangan, energiya tejamkor boʻlgan gazdan foydalanish uskunalarini oʻrnatish, xavfsizlik avtomatikasi bilan jihozlash. 7. Tabiiy gazdan foydalanishda quyidagilar taqiqlanadi: oʻzboshimchalik bilan gazlashtirish, gazdan foydalanish uskunasini mustaqil ravishda koʻchirish, almashtirish va taʼmirlashga; gazdan foydalanish uskunasi joylashgan xonalarda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan talablarga nomuvofiq tarzda qayta rejalashtirish va qurilish-montaj ishlarini bajarishga; gazdan foydalanish uskunasi, dudburon va shamollatish tizimlarining konstruksiyalari va oʻrnatilgan elementlariga (qismlariga) oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirish kiritishga, shuningdek, dudburonlarni tozalashga moʻljallangan shamollatish tizimlarini va lyuklarni yopib qoʻyishga; xavfsizlik va tartibga solish avtomatika tizimlarini oʻzboshimchalik bilan oʻchirishga, gazdan foydalanish uskunalari, avtomatika va berkitish armaturalari yaroqsiz holga kelgan taqdirda gazdan foydalanishga; tabiiy gazda ishlaydigan isitish jihozlari hamda dudburonlarda sinch zichligi, suvoqdagi (yoriqlar) buzilishi holatlari yuzaga kelganda, dudburon va shamollatish tizimlari yaroqliligi haqidagi dalolatnoma mavjud boʻlmaganda yoki uning muddati oʻtganda, shuningdek, gazdan foydalanish uskunalari texnik taftishdan oʻtkazilmaganda hamda darchalar (framugalar), jalyuza panjaralari, shamollatish tizimi panjaralari, hammom va oshxona eshiklari ostidagi tirqishlarning yopiq holatlarida, dudburon va shamollatish tizimlarida tortish kuchi yoʻq boʻlganda, gazdan foydalanish uskunalaridan foydalanishga; dudburon va shamollatish tizimlarini oʻzboshimchalik bilan tozalashga; ishlab turgan gazdan foydalanish uskunalarini qarovsiz qoldirishga (uzluksiz ishlab turishni nazarda tutadigan va buning uchun tegishli avtomatlashtirilgan tizimga ega gazdan foydalanish uskunalari bundan mustasno); gazdan foydalanish uskunalaridan oʻn ikki yoshgacha boʻlgan bolalar va oʻz xatti-harakatlarini nazorat qila olmaydigan shaxslarni foydalanishiga yoʻl qoʻyishga; gaz quvurlariga (tarmoqlariga) yuklarni osish va ogʻir vaznli buyumlarni ustiga qoʻyishga; tabiiy gaz va gazdan foydalanish uskunalaridan boshqa maqsadlarda, shuningdek, gaz plitalaridan hamda ochiq olovda ishlatiladigan gazdan foydalanish uskunalaridan xonalarni isitish uchun foydalanishga; gazdan foydalanish uskunasi oʻrnatilgan xonalarda uxlash va dam olish maqsadida foydalanishga; tabiiy gaz sizib chiqish joylarini aniqlash uchun ochiq olovdan foydalanishga; TGNHATga ulangan hisoblagichlarga oʻrnatilgan modem qurilmasini gaz taʼminoti tashkiloti vakolatli xodimini xabardor qilmasdan oʻchirib qoʻyishga yoki almashtirishga. 8. Favqulodda vaziyatlar vazirligining hududiy davlat yongʻin nazorat organlari va (yoki) gaz taʼminoti korxonalari har yili isitish mavsumi boshlanishidan oldin aholi xonadonlari hamda turar joylardagi dudburon va shamollatish kanallarining texnik holatini taftishdan oʻtkazadi. Taftish natijalari boʻyicha aniqlangan nosozliklarni bartaraf etadi hamda ushbu sohada davlat, idoraviy va koʻngilli yongʻindan saqlash xizmatlari va (yoki) gaz taʼminoti korxonalari tomonidan dudburonlarni tekshirish, profilaktik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash ishlari bajariladi va nazoratga olinadi. (8-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qarori tahririda) Gaz xoʻjaligida xavfsizlik qoidalari va mazkur Qoidalarga rioya etmaslik natijasida sodir boʻladigan salbiy oqibatlar uchun javobgarlik gaz tarmogʻining boʻlinish chegarasiga muvofiq ravishda tegishli gaz tarmogʻi egasining zimmasiga yuklatiladi. 9. Gaz taʼminoti tashkiloti quyidagi huquqlarga ega: texnik zaruratga koʻra isteʼmolchini mazkur Qoidalarga muvofiq belgilangan tartibda xabardor qilgan holda, isteʼmolchiga yetkazib beriladigan tabiiy gazni qisqartirish yoki toʻxtatish; gaz tarmoqlariga oʻzboshimchalik bilan ulanish holatlari aniqlanganda va isteʼmolchilar tomonidan mazkur Qoidalarning 129, 133 va 134-bandlarida belgilangan majburiyatlarni bajarmasdan oʻzi va oʻzgalarning xavfsizligi uchun xavf tugʻdirganda, ushbu isteʼmolchilarni darhol gaz tarmogʻidan uzish; isteʼmolchilardan mazkur Qoidalarni va tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi shartlarini bajarilishini talab qilish; tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini qonunchilik hujjatlarida belgilangan talablarga muvofiq bir tomonlama bekor qilish; gaz tarmoqlarida avariyaning oldini olish yoki bartaraf etish yuzasidan kechiktirib boʻlmaydigan choralarni koʻrish zarurati yuzaga kelganda, isteʼmolchi bilan kelishmasdan va uni ogohlantirmasdan, lekin zudlik bilan xabardor qilgan holda, tabiiy gazni yetkazib berishni toʻxtatish yoki cheklash; mazkur Qoidalarning 129, 130 va 134-bandlarida nazarda tutilgan holatlarda, aniqlangan qoidabuzarliklar bartaraf etilguniga qadar avvaldan ogohlantirmagan holda gaz yetkazib berishni toʻxtatish; hisoblagichlarga ularning koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida tashqaridan aralashilganda, oʻrnatilgan plombalarning butunligi buzilganda va plombalar uzilgan holatlarda gaz tarmoqlariga ruxsatsiz ulanganda, mazkur Qoidalarning 127, 129, 130 va 134-bandlarida belgilangan choralarni qoʻllash; isteʼmolchilarning gazdan foydalanish uskunalari belgilangan muddatda texnik koʻrikdan oʻtkazilmaganligi yoki isteʼmolchi tomonidan ushbu uskunalarni texnik koʻrikdan oʻtkazishdan bosh tortishi, ushbu isteʼmolchilarni vaqtincha tabiiy gaz tarmogʻidan uzib qoʻyish; isteʼmolchilarning eskirgan va yaroqsiz holga kelgan gazdan foydalanish uskunalari, taʼmirtalab gaz tarmoqlari va gaz taqsimlash punktlariga tabiiy gazni yetkazib berishni toʻxtatish; metall prokati ishlab chiqaruvchi korxonalar tomonidan induksion pechlardan foydalangan holda qurilish ishlari uchun ishlab chiqarilgan metall prokati qonunchilik hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan talablarga nomuvofiq deb topilgan taqdirda, ular bilan tuzilgan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini bir taraflama bekor qilish. 10. Gaz taʼminoti tashkiloti quyidagilarga majbur: oʻzining tasarrufidagi gaz tarmoqlarini soz holatda saqlash va ularda oʻz hisobidan zarur taʼmirlash-tiklash ishlarini bajarish; oʻz gaz tarmoqlarining texnik holatini va ularga ruxsatsiz ulanish holatlarini aniqlash uchun tarmoqlarni davriy koʻzdan kechirish; tabiiy gazni yetkazib berish qisqargan yoki toʻxtagan taqdirda, bu toʻgʻrisida isteʼmolchilarni oʻz vaqtida xabardor qilish; tabiiy gazning ruxsatsiz isteʼmol qilinganligi, gaz tarmoqlari moddiy boyliklarining talon-toroj qilinganligi toʻgʻrisida huquqni muhofaza qilish organlarini kechiktirmasdan oʻz vaqtida xabardor qilish; hisoblagich koʻrsatkichlarini har oyda kiritib borish va interaktiv xizmatlarning boshqa imkoniyatlaridan foydalanish uchun isteʼmolchilarga haq undirmasdan shaxsiy kabinet ochish imkonini berish; maishiy isteʼmolchining arizasiga asosan isteʼmol qilingan tabiiy gaz boʻyicha hisob-kitob holati hamda qarzdorlik mavjud emasligi (mavjudligi) haqida maʼlumotnomani ikki ish kuni ichida haq undirmagan holda taqdim etish; isteʼmolchiga tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasida koʻrsatilgan shartlarga muvofiq gaz yetkazib berish. Bahor-yoz davrida barcha isteʼmolchilarga gaz yetkazib berish uchun resurslar va quvvatlar yetarli boʻlmagan holatlarda, isteʼmolchilar oʻrtasida gaz resurslarining taqsimotini Energetika vazirligi bilan kelishilgan koʻrsatkichlarga muvofiq amalga oshirish; isteʼmolchilarga zarur yoʻriqnomalarni berish (oʻtkazish) va gaz xoʻjaligida oʻrnatilgan gazdan foydalanish uskunalaridan va hisoblagichlardan xavfsiz foydalanish boʻyicha eslatmalarni topshirish. Bunda yoʻriqnomalar vakolatli xodim tomonidan oʻtkazilib, tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi ilovasiga belgi qoʻyilishi va isteʼmolchi tomonidan imzolanishi shart. Eslatmada esa gaz taʼminoti tashkilotining avariya xizmati telefon raqamlari koʻrsatiladi; vakolatli davlat organlarining, shu jumladan, Oʻzenergoinspeksiyaning majburiy koʻrsatmalarini bajarish; isteʼmolchining yozma, ogʻzaki va elektron buyurtmasi asosida uch ish kunida gazdan foydalanish uskunalariga texnik xizmat koʻrsatish; oldindan toʻlovni amalga oshirmagan hamda isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun qarzdorlik mavjud boʻlgan hollarda isteʼmolchilarning gaz taʼminotini toʻxtatish (uzish); hisoblagichga va boshqa qurilmalarga (jumladan, hisoblagichdan oldingi va keyingi monometrlarga) plomba qoʻyish; hisoblagich va boshqa qurilmalarga oʻrnatilgan QR-kodli plombalarni elektron dasturi (Billing tizimi) orqali yuritish; hisoblagichning ichki konfiguratsiya maʼlumotlarini oʻzgartirishning oldini olish maqsadida hisoblagich klaviaturasi va portini uzib qoʻyish; Gaz taʼminoti tashkiloti qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa majburiyatlarga ham ega boʻlishi mumkin. TGNHATga ulangan hisoblagichlarga oʻrnatilgan modem qurilmasini oʻchirib qoʻyish holati Gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan aniqlangan taqdirda, isteʼmolchini gaz taʼminotidan oʻchirib qoʻyishi shart. (10-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan oʻn yettinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 11. Isteʼmolchi tomonidan berilgan yozma, ogʻzaki va elektron buyurtmasi asosida belgilangan tariflar boʻyicha gazdan foydalanish uskunalariga texnik xizmat koʻrsatish ishlari quyidagi muddatlarda amalga oshiriladi: ovqat tayyorlash uchun moʻljallangan gazdan foydalanish uskunalarining nosozligida — bir kun davomida; tabiiy gaz sizib chiqishida — darhol. Bunday holatlar gaz taʼminoti tashkilotining avariya xizmati tomonidan bartaraf etiladi; isitish mavsumida isitish uchun moʻljallangan gazdan foydalanish uskunalarining nosozligida — bir kun davomida; issiq suv va isitish uchun moʻljallangan gazdan foydalanish uskunalarining nosozligida (isitish mavsumidan tashqari vaqtda) — ikki kun davomida; gazdan foydalanish uskunalarini almashtirishda — besh kun davomida. 12. Qonunchilik hujjatlarida belgilangan talablar asosida tegishli faoliyatni olib borish uchun ruxsat etish hususiyatiga ega hujjatlari mavjud boʻlgan yuridik shaxslar isteʼmolchilardan kelib tushgan yozma, ogʻzaki va elektron buyurtmalar asosida gazdan foydalanish uskunalari va gaz tarmoqlariga belgilangan tariflar va tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi asosida belgilangan muddatlarda texnik xizmat koʻrsatadi. (12-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 2-maydagi 289-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.05.2025-y., 09/25/289/0406-son) Isteʼmolchilarga koʻrsatilayotgan texnik xizmatlar raqamlashtirilgan dasturiy taʼminot orqali roʻyxatga olinadi, koʻrsatilgan xizmatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar isteʼmolchilarga SMS-xabar orqali yuboriladi. 13. Tabiiy gazni ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash, isteʼmol qilish sohasidagi normativ-huquqiy, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga rioya qilinishi ustidan davlat nazorati qonunchilik hujjatlariga muvofiq Oʻzenergoinspeksiya tomonidan amalga oshiriladi. Oʻzenergoinspeksiyaning huquq va majburiyatlari uning faoliyatini tartibga soluvchi qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi. Oʻzenergoinspeksiyaning vakolatli xodimlari tomonidan tabiiy gazdan samarasiz va nooqilona foydalanish, tabiiy gazni isteʼmol qilish rejimiga rioya qilmaslik va tabiiy gaz qurilmalarining avariya xavfini tugʻdiradigan yoki odamlar hayotiga xavf soladigan qoniqarsiz texnik holati, gaz tarmoqlariga noqonuniy ulanish, hisoblagichlarga qasddan shikast yetkazganlik, hisoblagichlar koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida ularga tashqaridan aralashish holatlari aniqlanganda, tegishli gaz taʼminoti tashkilotiga yoki isteʼmolchiga ushbu qurilmalarga gaz yetkazib berishni toʻxtatilishi toʻgʻrisida majburiy koʻrsatma berish huquqiga ega. Oʻzenergoinspeksiya tomonidan isteʼmolchida tabiiy gazdan nooqilona foydalanganlik, tabiiy gazni tejash boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni bajarmaslik, texnik shart talablariga muvofiq qayta tiklanuvchi energiya manbalarini joriy etmaslik holatlari aniqlanganda (tegishli rasmiylashtirilgan dalolatnomaga muvofiq), gaz taʼminoti tashkiloti ushbu holatdan kelib chiqqan holda, tabiiy gaz isteʼmolining shartnomada belgilangan miqdorlarini kamaytirishga haqli. 3-bob. Tabiiy gazga boʻlgan yillik ehtiyojni aniqlash 14. Isteʼmolchilar (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) har yili 15-iyulgacha gaz taʼminoti (treyder) tashkilotiga kelgusi yil uchun oylar kesimida taqsimlangan tabiiy gaz isteʼmolining prognoz hajmlari boʻyicha buyurtma beradi. 15. Tabiiy gazni ishlab chiqaruvchilar har yili 1-avgustga qadar kelgusi yil uchun tabiiy gazni qazib olish, qayta ishlash hamda gaz uzatish tashkilotning magistral gaz quvurlarigacha yetkazib beriladigan hajmlarni, oʻzining gazga boʻlgan ehtiyojlari va texnologik yoʻqotishlarini aniqlaydi. 16. Kelgusi yil uchun tabiiy gazga boʻlgan ehtiyoj ishlab chiqariladigan mahsulot (ishlar, xizmatlar) birligi uchun texnik va ilmiy asoslangan meʼyorlarga muvofiq mahsulot ishlab chiqarishning prognoz hajmlarini hisobga olgan holda, tabiiy gazning ikki yillik (har choraklik) amaldagi sarfi va mahsulot ishlab chiqarish hajmlariga bogʻliq ravishda isteʼmolchi tomonidan tegishli hisob-kitoblar bilan asoslangan boʻlishi kerak. Maishiy va kommunal-maishiy isteʼmolchilarning kelgusi yilda tabiiy gazga boʻlgan ehtiyoji tabiiy gazni belgilangan isteʼmol qilish meʼyorlari va (yoki) ikki yillik (har choraklik) amaldagi sarfi asosida gaz taʼminoti tashkilotlari tomonidan aniqlanadi. 17. Gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotlari har yili 1-sentabrgacha gaz transport tizimi texnik jihatdan barqaror ishlashini taʼminlash maqsadida oʻz ehtiyojlari va texnologik yoʻqotishlarga sarflanadigan hamda isteʼmolchilarga yetkazib beriladigan gaz hajmlariga boʻlgan ehtiyojni (oylar kesimida) taqsimlagan holda (kelgusi yilda yangi ishga tushiriladigan obyektlar uchun zaxira hajmlarini nazarda tutgan holda), kelgusi yil uchun tabiiy gaz ehtiyojining prognozini shakllantiradi hamda Energetika vazirligiga taqdim etadi. 18. Energetika vazirligi taqdim etilgan buyurtmalar asosida resurs va gaz uzatish imkoniyatlari, shuningdek, respublikadagi isteʼmolchilarning ehtiyojlari va tabiiy gaz eksporti hajmlarini hisobga olib, tabiiy gaz resursiga boʻlgan ehtiyojni oylar kesimida taqsimlagan holda, respublika boʻyicha kelgusi yil uchun tabiiy gaz resurslari va isteʼmoli balansini ishlab chiqadi hamda kelgusi yil uchun respublika boʻyicha tabiiy gaz resurslari va isteʼmoli balansi loyihasini tayyorlash uchun Iqtisodiyot va moliya vazirligiga 1-oktabrga qadar taqdim etadi. 19. Energetika vazirligi kelgusi yil uchun respublika boʻyicha tabiiy gaz resurslari va isteʼmolining tasdiqlangan balansiga muvofiq har yili 1-dekabrga qadar treyder va gaz taʼminoti tashkilotlariga tabiiy gazni yetkazib beriladigan yillik va oylik hajmlarini taqdim etadi. Treyder tashkiloti tomonidan oʻz navbatida magistral gaz quvurlariga ulangan isteʼmolchilarga tabiiy gazni yetkazib berishning yillik va oylik hajmlarini gaz uzatish tashkilotiga yuboradi. Gaz taʼminoti tashkilotlari isteʼmolchilarning (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) buyurtmalarini tabiiy gaz resurslari va isteʼmolining tasdiqlangan balansiga muvofiq belgilangan hajmlar doirasida qayta koʻrib chiqishga haqlidir. 20. Quyidagi isteʼmolchilarga tabiiy gazni yetkazib berishda ustuvorlik beriladi: maishiy isteʼmolchilarga; idoraviy va munitsipal uy-joy fondiga, yuridik shaxslar yotoqxonalariga va uy-joy mulkdorlari shirkatlariga — aholini gaz bilan taʼminlash maqsadida hamda lokal qozonxonalarga — aholining maishiy ehtiyojlari uchun; qonunchilik hujjatlarida belgilangan strategik va ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan isteʼmolchilarga. 4-bob. Maishiy va kommunal-maishiy isteʼmolchilarni tabiiy gaz tarmoqlariga ulanish uchun hujjatlarni rasmiylashtirish tartibi 21. Isteʼmolchilar (shu jumladan, umumiy hisob quvvati soatiga 100 kVt.gacha boʻlgan gazdan foydalanish uskunalariga ega oilaviy korxonalar) amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarda va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan talablar asosida gazlashtirish ishlarini bajarish huquqiga ega tashkilotlar tomonidan shaharsozlik normalari va qoidalariga rioya etilgan holda, ishlab chiqilgan gazlashtirish loyihalariga asosan tabiiy gaz bilan taʼminlanadi. 22. Isteʼmolchilarni quyidagi tartibda tabiiy gaz bilan taʼminlashning texnik imkoniyatlari koʻrib chiqiladi: isteʼmolchi davlat xizmatlari markazi (keyingi oʻrinlarda — DXM) yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (keyingi oʻrinlarda — YIDXP) orqali gaz taʼminoti tashkilotiga gazlashtirish haqidagi arizani taqdim etadi; tabiiy gaz resurslari va isteʼmoli balansi hamda gaz taqsimlash tizimining texnik imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda, isteʼmolchi obyektini gazlashtirish boʻyicha texnik imkoniyatlar mavjud yoki mavjud emasligini aniqlash maqsadida gaz taqsimlash tarmoqlariga ulanadigan isteʼmolchilarning obyektlari gaz taʼminoti tashkilotining mutaxassislari tomonidan uch ish kuni mobaynida oʻrganiladi. Isteʼmolchining obyekti joylashgan hududda gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan tegishli parametrlarda isteʼmolchiga tabiiy gazni yetkazish imkoni mavjud quvvatga (bosim, hajm) ega boʻlgan gazni taqsimlash tarmogʻi hamda tabiiy gaz resurslari mavjud boʻlganda, isteʼmolchini gaz bilan taʼminlash boʻyicha texnik imkoniyat mavjud deb hisoblanadi. Oʻrganish natijasi boʻyicha gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan ijobiy qaror qabul qilingandan soʻng isteʼmolchiga ichki gaz quvurlari, gazdan foydalanish uskunalari (turi va soni), gazdan foydalanish davri va hisoblagichlarga nisbatan qoʻyilgan talablarni oʻz ichiga olgan gazlashtirish texnik shartlari beriladi. Gazlashtirilgan uy-joylar maishiy isteʼmolchi va oilaviy korxonaga ajratilganda, ularning har biri boʻyicha alohida texnik shart va LTH ishlab chiqish hamda isteʼmolchi hisobidan alohida hisoblagichlarni oʻrnatish sharti bilan hamda uy-joyga nisbatan egalik huquqini belgilovchi hujjatlarga (kadastr hujjati) asoslanib gaz bilan taʼminlanadi. Gazlashtirilgan uy-joylar ikki va undan ortiq maishiy isteʼmolchiga ajratilgan taqdirda, isteʼmolchilarning mablagʻlari hisobidan har bir maishiy isteʼmolchi (oila) uchun LTHlarga oʻzgartirish kiritish (gazlashtirish uchun qoʻshimcha texnik shartlarni olmasdan) hamda alohida hisoblagichni oʻrnatish sharti bilan uy-joyga nisbatan egalik huquqini belgilovchi hujjatlarga (kadastr hujjati) asoslanib gaz bilan taʼminlanadi. 23. Gazlashtirish (gazdan foydalanish uskunalari, qurilma va uy ichi gaz quvurlari) LTHlari qonunchilik hujjatlariga muvofiq mazkur faoliyat bilan shugʻullanish huquqiga ega boʻlgan loyiha tashkilotlari tomonidan gazlashtirish texnik shartlari asosida ishlab chiqiladi. 24. LTHda quyidagi yechimlar nazarda tutilishi kerak: belgilangan standartlarga muvofiq samarali gazdan foydalanish uskunasini oʻrnatish; isteʼmol qilinayotgan tabiiy gaz sarfining hisoblangan diapazonida hisobga olishning ishonchliligini taʼminlaydigan, gaz hajmini standart shartlarga muvofiqlashtirish uchun zarur qurilmalar bilan jihozlangan hamda tabiiy gaz isteʼmolini TGNHATga mos keladigan hisoblagichlarni (ularni joylashuv nuqtalarini koʻrsatgan holda) oʻrnatish; gaz quvuri va undagi qurilmalarni texnik nazorat qilishda shaffoflikni taʼminlash maqsadida gaz quvurlarini burchaksimon temir tirgaklar (ustunlar)ga oʻrnatish. 25. Gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan gazlashtirish loyihasi qurilish-montaj ishlari (keyingi oʻrinlarda — QMI) boshlanishidan avval, biroq gazlashtirish uchun texnik shartlar berilgan kundan boshlab 12 oydan kechikmasdan, roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim. Ushbu muddat yakunlangandan soʻng berilgan texnik shart oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblanadi. 26. QMI LTHga hamda qurilish meʼyorlari va qoidalariga muvofiq mazkur ishlarni bajarish huquqiga ega tashkilot tomonidan ijro-texnik hujjatlari asosida va yertoʻla inshootlaridagi boshqa kommunikatsiyalarning yertoʻla inshootiga kirish joylarini mustahkam va zich yopilganligini taʼminlagan (ushbu ishlarni bajarilganligi toʻgʻrisida dalolatnoma rasmiylashtirib) holda, tabiiy gaz isteʼmolchisining (tashabbuskor) mablagʻlari hisobidan bajariladi. 27. QMIni amalga oshirgan tashkilot gaz taʼminoti tashkilotiga dudburon va kanallarini tekshirish ishlarini, shuningdek, yertoʻla inshootlaridagi boshqa kommunikatsiyalarning kirish joylarini mustahkam va zich (germetik) yopilganligini taʼminlagan holda, amalga oshirilganligi toʻgʻrisida tegishli dalolatnomalarni taqdim etadi. 28. Isteʼmolchining obyektini gaz tarmogʻiga ulash jarayonida mavjud gaz tarmoqlaridagi bosimni nolgacha pasaytirishda atmosferaga chiqarilgan, past, oʻrta va yuqori bosim ostidagi gaz quvurlarining uzib qoʻyiladigan qismlarini gaz bilan tozalash va keyingi toʻldirish hamda tashqi gaz quvurlarini ishga tushirish ishlarini amalga oshirish uchun sarflangan gaz hajmi boʻyicha toʻlovlar isteʼmolchining hisobidan qoplanadi. Isteʼmolchining obyektini gaz tarmoqlariga ulanishida keltiruvchi gaz tarmoqlarini (yangi gaz qurilmalarini va gaz tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarini) loyihalashtirish, qurish va rekonstruksiya qilish ishlari gaz taʼminoti tashkiloti mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. 29. ITSI yakunlangach, gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan ishga tushirish dalolatnomasi tuziladi va isteʼmolchiga mazkur Qoidalarga muvofiq zarur koʻrsatmalar beriladi. Shundan soʻng isteʼmolchi ishga tushirish dalolatnomasiga imzo chekadi va tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi tuziladi (ishga tushirish dalolatnomasining bir nusxasi gaz taʼminoti tashkilotida saqlanadi). Isteʼmolchilar bilan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi DXM, YIDXP yoki gaz taʼminoti tashkilotining elektron dasturiy taʼminoti tizimi orqali elektron raqamli imzodan (keyingi oʻrinlarda — ERI) foydalangan holda amalga oshiriladi. 5-bob. Ishlab chiqarish faoliyati bilan shugʻullanuvchi, ijtimoiy va strategik ahamiyatga ega isteʼmolchilarni tabiiy gaz taqsimlash tarmoqlariga ulash uchun hujjatlarni rasmiylashtirish tartibi 30. Isteʼmolchilar (shu jumladan umumiy hisob quvvati soatiga 100 kVt va undan yuqori yoki yillik gaz sarfi 100 000 kub metrdan yuqori boʻlgan gazdan foydalanish uskunalariga ega oilaviy korxonalar) amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi hujjatlardagi talablarga koʻra gazlashtirish ishlarini bajarish huquqiga ega tashkilotlar tomonidan shaharsozlik normalari va qoidalariga rioya etilgan holda ishlab chiqilgan LTHga asosan tabiiy gaz bilan taʼminlanadi. 31. Yangi turdagi gazdan foydalanish uskunalarini ishga tushirish va (yoki) foydalanilayotgan quvvatlarni rekonstruksiya qilish yoki texnik jihatdan qayta jihozlashni moʻljallayotgan isteʼmolchi gaz tarmoqlariga ulanishning texnik imkoniyatlarini kelishish va texnik shartni olish uchun DXM yoki YIDXP orqali belgilangan tartibda tabiiy gaz isteʼmoli boʻyicha asoslangan hisob-kitoblarga ega buyurtmani gaz taʼminoti tashkilotiga (yirik strategik korxonalar gaz transport tizimiga ulanish boʻyicha gaz uzatish tashkilotiga toʻgʻridan toʻgʻri murojaat qiladi) taqdim etadi. Buyurtmada tabiiy gazdan foydalanish davri, gazdan foydalanish uskunasining turi va texnik tavsiflari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar zaxira yoqilgʻisidan foydalanishni hisobga olgan holda, gaz isteʼmolining rejalashtirilayotgan hajmlari koʻrsatiladi va ishlab chiqarish quvvatlarining joylashish rejasi buyurtmaga ilova qilinadi. 32. Buyurtma yangi gazlashtirish texnik shartlarini olishda yoki muddatini uzaytirishda ham isteʼmolchi tomonidan gaz taʼminoti tashkilotiga taqdim etiladi. Buyurtmani koʻrib chiqish muddati uch ish kunini tashkil qiladi. 33. Gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan buyurtmani koʻrib chiqish natijasi boʻyicha ijobiy qaror qabul qilgan taqdirda, isteʼmolchiga quyidagilar koʻrsatilgan gazlashtirish texnik shartlari beriladi: gaz quvuriga ulanish joyi; boʻlinish chegaralari va tabiiy gaz isteʼmolini hisobga olish priborlarining joylashuv sxemasi; ulanish nuqtasidagi tabiiy gazning maksimal soatlik, kunlik, yillik sarfi va ishchi bosimi, shuningdek, ushbu bosimning oʻzgarish chegaralari; gaz taqsimlash shoxobchasi (keyingi oʻrinlarda — GTSH) inshootini qurish zarurligi, GTSHga boʻlgan texnik talablar, avtomatika turi, gaz quvurlari soni va ularning har biridagi tabiiy gaz bosimi, gaz xoʻjaligidagi qurilmalar, jihozlar va quvurlarni korroziyadan himoyalash chora-tadbirlari va boshqalar; qoʻshimcha gaz quvurlarini qurish ishlari; gazdan foydalanish uskunasi va gaz gorelkali qurilmalarga qoʻyiladigan talablar (turi va soni), muvofiqlik sertifikatining mavjudligi; hisoblagichga qoʻyiladigan talablar; tabiiy gazdan asosiy yoqilgʻi turi sifatida foydalanishning aniq davri (oylar boʻyicha); zaxira yoqilgʻidan foydalanish davrini koʻrsatgan holda, zaxira yoqilgʻi xoʻjaligini qurish zarurligi; gazdan foydalanish uskunalari ulanish joyida metan va is gazini barvaqt aniqlaydigan, xabar (signal) beradigan va gazni klapan orqali avtomatik tarzda oʻchirib qoʻyadigan gaz analizatorlarini oʻrnatish. Gazlashtirish texnik shartlarining amal qilish muddati ular berilgan kundan boshlab bir yilni tashkil qiladi. Belgilangan muddat oʻtgach, agar isteʼmolchi loyihalashtirish ishlarini tugatmagan boʻlsa, gazlashtirish uchun yangi texnik shartlar olinishi lozim. 34. Tabiiy gaz resurslari va isteʼmoli balansi hamda qurilmalarning texnik imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda, gazlashtirish uchun texnik shartlarni berish imkoniyati mavjud boʻlmagan taqdirda, gaz taʼminoti tashkiloti mazkur Qoidalarning 32-bandi ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan muddatda isteʼmolchiga rad etish sabablarini asoslagan holda, tegishli yozma xabarnoma yuboradi va taqdim qilingan hujjatlarni qaytaradi. 35. Isteʼmolchilar va gazlashtirish LTHlarini ishlab chiqqan loyihalashtirish tashkilotlari uchun gazlashtirish texnik shartlari talablarini bajarish majburiy hisoblanadi. Texnik shartlarda koʻrsatilgan talablarni rad etishga faqat gaz taʼminoti tashkiloti bilan kelishilgan taqdirda yoʻl qoʻyiladi. Mazkur kelishish gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan isteʼmolchining murojaati (buyurtmasi) berilgan kundan keyin uch ish kuni davomida amalga oshiriladi va yozma shaklda rasmiylashtiriladi. Isteʼmolchilarning (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) gaz tarmoqlariga ulanishlari bilan bogʻliq yangi gaz qurilmalarini va gaz tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarini loyihalash va qurish, ishlab turgan obyektlar (qurilmalar)ni kengaytirish va rekonstruksiya qilish ishlari isteʼmolchilarning mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. 36. Isteʼmolchi, koʻchmas mulk egasi oʻzgargan hollarda, texnik shartlarda koʻrsatib oʻtilgan talablarni oʻzgartirishga ehtiyoj boʻlmaganda, tabiiy gazni yetkazib berish toʻgʻrisidagi shartnoma yangi isteʼmolchi bilan qayta tuziladi. Bunda gazlashtirish texnik shartlarini takroriy rasmiylashtirish talab qilinmaydi. 37. Tadbirkorlik subyektlariga gazlashtirish texnik shartlari DXM yoki YIDXP orqali qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda toʻlov undirilmasdan beriladi. Bunda isteʼmolchilarning xohishi bilan gaz tarmoqlariga “tayyor holda” bajarish shartlarida obyektlar loyihalashtiriladi va quriladi. 38. Gazlashtirish LTHlari quyidagi qismlardan iborat boʻladi: tushuntirish xati; issiqlik-mexanika qismi; texnologiya qismi; nazorat-oʻlchov priborlari va avtomatika qismi; gaz taʼminoti qismi; zaxira yoqilgʻi xoʻjaligi qismi; uskunalar va materiallar tavsifi (spetsifikatsiyasi) qismi; elektr taʼminoti qismi. 39. LTH mazkur turdagi faoliyatni amalga oshirish huquqiga ega boʻlgan loyihalashtirish tashkilotlari tomonidan ishlab chiqiladi. Loyihalashtirish tashkiloti gaz taʼminoti tizimi boʻyicha ishlab chiqilgan loyihaning amaldagi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlardagi talablarga muvofiqligi yuzasidan javobgar hisoblanadi. 40. LTH quyidagilarni nazarda tutishi kerak: yuqori energiya samaradorligiga va tejamkorlikka ega texnologik sxemalar, jarayonlar va sertifikatga ega gazdan foydalanish uskunalarini va gaz yondirgichlarning qoʻllanilishi; isteʼmol qilinayotgan tabiiy gaz sarfining hisoblangan oraligʻida (diapazonida) hisobga olishning ishonchliligini taʼminlaydigan, gaz hajmini belgilangan standart sharoitlarga keltirish uchun zarur qurilmalar bilan jihozlangan hamda TGNHATga mos boʻlgan hisoblagichlarni qoʻllash; ishlab chiqarish jarayonlarida hosil boʻladigan ikkilamchi energiya resurslaridan iqtisodiy asoslangan va texnik jihatdan imkoniyati mavjud boʻlgan tarzda foydalanish; xavfsizlik avtomatikasi qurilmalarining mavjudligi; issiqlik almashinuvi jarayonlarini avtomatik tarzda tartibga solish va nazorat qilish tizimlarini qoʻllash; tabiiy gazni va undan foydalangan holda ishlab chiqarilayotgan mahsulot hisobga olinishini taʼminlash; ishlab chiqarilayotgan mahsulot (ishlar, xizmatlar) birligiga yoqilgʻi-energiya resurslarining belgilangan normativ koʻrsatkichlari boʻyicha sarflanish meʼyorlarini; amaldagi loyihalashtirish normalariga muvofiq agregatlarni va issiqlik quvurlarining qizish yuzasini himoyalovchi issiqlik izolyatsiya qoplamalarini qoʻllash; yonuvchi mahsulotlarning tarkibi va haroratini nazorat qilinishini taʼminlash; binolar va inshootlarning isitiladigan hajmlari, shuningdek, ushbu obyektlardan gaz quvurlarigacha boʻlgan masofalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar. 41. LTH belgilangan tartibda sanoat xavfsizligi ekspertizasidan oʻtkazilishi kerak. 42. LTH gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan QMI boshlanishiga qadar texnik shartlar berilgan kundan boshlab 12 oydan kechiktirilmasdan roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak. LTH qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda sanoat xavfsizligi ekspertizasidan oʻtkazilgandan soʻng isteʼmolchining yozma shakldagi murojaati asosida LTH gaz taʼminoti tashkilotida besh ish kunidan kechikmay toʻlov undirilmasdan roʻyxatdan oʻtkaziladi. Agar QMI roʻyxatdan oʻtkazish kunidan buyon 12 oy mobaynida boshlanmagan yoxud gazlashtirishda texnik shartlardan cheklanish holatlari aniqlangan boʻlsa, LTH gaz taʼminoti tashkilotida qayta roʻyxatdan oʻtkazilishi shart. LTHni roʻyxatdan oʻtkazish rad etilgan taqdirda, gaz taʼminoti tashkiloti besh ish kuni mobaynida isteʼmolchiga rad etish sabablarini va bartaraf etilishi kerak boʻlgan kamchiliklarni asoslagan holda, tegishli yozma xabarnoma yuboradi. 43. LTHga muvofiq QMI ushbu ishlarni amalga oshirish huquqiga ega tashkilot tomonidan tegishli ijro-texnik hujjatlarini tuzgan (ishlab chiqqan) holda bajariladi. 44. Gaz taʼminotidagi mavjud tizimlarni kengaytirish, rekonstruksiya qilish va texnik jihatdan qayta jihozlashda ularni qurish va foydalanishga topshirish talablari yangi qurilish obyektlariga nisbatan belgilangan talablar asosida amalga oshiriladi. 45. QMI tugallanganidan soʻng mazkur ishlarni bajarish huquqiga ega tashkilot tomonidan gazdan foydalanish uskunasida ITSI va RSI amalga oshiriladi. RSI bir yilda 100 000 kub metr va undan koʻp tabiiy gazdan foydalanadigan korxonalar va texnologik neft-gaz obyektlari (qurilmalari) uchun majburiy hisoblanadi. 46. ITSI va RSI tugallanganligi tegishli dalolatnomalar bilan rasmiylashtiriladi. Bundan tashqari, texnik hisobot tuziladi va unda gazdan foydalanish uskunasining turli ish rejimlarida gazdan oqilona foydalanish, xavfsizlikni taʼminlash hamda yoqilgʻining yonish jarayonlarini avtomatik boshqarish jihozlari va vositalari, issiqlikni utilizatsiya qilish hamda yordamchi uskunalar, qozonxonalar uchun suv tayyorlash tizimlaridagi uskunalarni sozlashga taʼsir koʻrsatuvchi energiya samaradorlik koʻrsatkichlari qayd etiladi. 47. ITSI va RSI natijalari asosida ularni bajargan tashkilot isteʼmolchi tomonidan tasdiqlanadigan vaqtincha rejim (texnologiya) xaritalarini ishlab chiqadi va isteʼmolchiga topshiradi. 48. Vaqtincha rejim (texnologiya) xaritalari isteʼmolchi tomonidan tasdiqlanadi va uning asl nusxalari isteʼmolchida saqlanadi, ish joylarida (obyektlarda) esa ularning nusxalari koʻrinadigan joylarga oʻrnatilgan boʻlishi kerak. 49. Ekspluatatsiya qilinadigan tabiiy gazdan foydalanish va yordamchi uskunalarda har uch yilda kamida bir marotaba, gazdan energiya sifatida foydalanuvchi tashkilotlarda esa (mukammal va joriy taʼmirlashni oʻtkazish xususiyatini hisobga olgan holda) har toʻrt yilda bir marotaba RSIning quyidagi turlarini oʻtkazish nazarda tutilishi kerak: gazdan foydalanish uskunasini issiqlik texnikasi (rejimlari) jihatidan sozlash; yonish jarayonini nazorat qilish va avtomatik boshqarish vositalarini sozlash; gazdan foydalanish uskunasini ishlatishda xavfsizlikni taʼminlovchi avtomatika vositalarini sozlash; issiqlikni utilizatsiya qiluvchi va yordamchi uskunalarni sozlash; suvni tayyorlash tizimlarini sozlash; zaxira yonilgʻisi xoʻjaligini ekspluatatsiya qilish jarayonlarini sozlash; tabiiy gaz va zaxira yoqilgʻisini birgalikda yondirishda yonish jarayonini sozlash. 50. Gazdan foydalanish uskunasida va yordamchi uskunada RSI quyidagi holatlarda amalga oshiriladi: gazdan foydalanish uskunasini mukammal yoki rejadan tashqari taʼmirlashdan keyin; gazdan foydalanish samaradorligiga taʼsir koʻrsatadigan konstruktiv oʻzgarishlar kiritilgandan keyin; gazdan foydalanish uskunasi rejim (texnologiya) xaritalari talablaridan muntazam ravishda chetlanish holatlarida ishlaganda; foydalanilayotgan yoqilgʻining turi va tavsiflari oʻzgarganda. 51. Yangi qurilgan, rekonstruksiya qilingan yoki texnik jihatdan qayta jihozlanayotgan gazdan foydalanish uskunasini, gaz quvurlarini va ulardagi uskunalarni foydalanishga qabul qilish ishlari qabul qilish komissiyasi tomonidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan talablarga, texnik tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga hamda mazkur Qoidalarga muvofiq qonunchilik hujjatlarida belgilangan maxsus axborot tizimlari orqali ERIdan foydalangan holda amalga oshiriladi. 52. Gazdan foydalanish uskunasini koʻrikdan oʻtkazish va tabiiy gaz uzatishga ruxsatnoma berish isteʼmolchining arizasi tushgan kundan boshlab, oʻn ish kuni mobaynida gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti tomonidan amalga oshiriladi. Isteʼmolchining obyektini koʻrikdan oʻtkazish uchun isteʼmolchi tomonidan gaz taʼminoti tashkilotiga loyiha va ijro-texnik hujjatlari bilan birgalikda quyidagi ruxsatnomalar taqdim etilishi kerak: Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi tomonidan ITSIni oʻtkazish uchun berilgan ruxsatnoma; Oʻzenergoinspeksiya hududiy boshqarmalarining isteʼmolchi (bir yilda 100 000 kub metr va undan koʻp tabiiy gazdan foydalanadigan) obyektida qoʻllaniladigan texnologiyalar va asbob-uskunalarning energiya jihatidan samaradorlik koʻrsatkichlariga muvofiqligi hamda yoqilgʻining muqobil turlaridan foydalanish yoʻlga qoʻyilganligi toʻgʻrisida xulosasi. 53. Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasining tegishli ruxsatnomasisiz hamda Oʻzenergoinspeksiya hududiy boshqarmalarining isteʼmolchining (bir yilda 100 000 kub metr va undan koʻp tabiiy gazdan foydalanadigan) obyektida qoʻllaniladigan texnologiyalar va asbob-uskunalarning energiya jihatidan samaradorlik koʻrsatkichlariga muvofiqligi hamda yoqilgʻining muqobil turlaridan foydalanish yoʻlga qoʻyilganligi toʻgʻrisidagi xulosasisiz tabiiy gazdan foydalanish uskunalariga tabiiy gazni yetkazib berish taqiqlanadi. Yuridik shaxslarga tegishli tashkilot yoki ishlab chiqarish obyektlari sotilganda yoki ijaraga berilganda, ushbu tashkilotdagi tabiiy gazdan foydalanish uskunalari oʻzgarmaganda, mazkur tashkilotga ilgari berilgan ruxsatnoma va xulosalarning amal qilish muddati saqlanib qoladi. 54. Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasining tegishli ruxsatnomasisiz va Oʻzenergoinspeksiya hududiy boshqarmasining qoʻllaniladigan texnologiyalar va asbob-uskunalarning energiya jihatidan samaradorlik koʻrsatkichlariga muvofiqligi hamda yoqilgʻining muqobil turlaridan foydalanish yoʻlga qoʻyilganligi toʻgʻrisidagi xulosasisiz gaz sarflovchi uskunalarga tabiiy gazni yetkazib berish holatlari aniqlanganda, tegishli mutasaddi organlar (tashkilotlar)ning taqdimnomalariga asosan tabiiy gazni yetkazib berish toʻxtatiladi. Gazdan foydalanish uskunalariga tabiiy gazni yetkazib berish aniqlangan kamchiliklar bartaraf etilganidan soʻng qayta tiklanadi. 55. Yangi qurilgan, rekonstruksiya qilingan yoki texnik jihatdan qayta jihozlangan gazdan foydalanish uskunasiga, gaz quvurlari va yordamchi uskunalarga gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti tabiiy gaz mazkur Qoidalarning 52-bandi talablari bajarilgan taqdirda uzatiladi. 56. Isteʼmolchida mazkur Qoidalarning 52-bandida koʻrsatilgan hujjatlar mavjud boʻlgan taqdirda, ITSI va RSIni amalga oshirish uchun koʻrsatilgan hajmda gaz berilishini taʼminlash uchun gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti va isteʼmolchi oʻrtasida tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi tuziladi. 57. Isteʼmolchi tomonidan RSI tugatilgandan soʻng bajarilgan ishlarning sifatini baholash uchun isteʼmolchi Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalariga yozma shaklda murojaat qilishi va texnik hisobotni ilova qilishi lozim. Bajarilgan sozlash ishlarining sifati belgilangan talablarga muvofiq boʻlmagan taqdirda, Oʻzenergoinspeksiya hududiy boshqarmalarining koʻrsatmasiga asosan sozlash ishlarini bajargan tashkilot hisobidan (isteʼmolchi va tashkilot oʻrtasida tuziladigan shartnomada belgilanishi tavsiya qilinadi) gazdan foydalanish uskunasi takroran sozlanadi. 6-bob. Tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini tuzish 58. Yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar bilan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomalari gaz taʼminoti tashkilotining dasturiy taʼminoti yoxud qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibga asosan tashkil etilgan maxsus axborot tizimlari orqali ERIdan foydalangan holda tuziladi. Bunda: gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti va isteʼmolchi oʻrtasida tabiiy gaz yetkazib berish boʻyicha shartnoma gaz taʼminotining namunaviy shartnomasiga muvofiq tayyorlangan shaklda tuziladi; gaz taʼminotining namunaviy shartnomasi “Hududgaztaʼminot” AJ tomonidan ishlab chiqiladi, “Oʻzenergoinspeksiya”, Oʻzbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi bilan kelishiladi va Energetika vazirligi tomonidan tasdiqlanadi; mazkur tartib yuridik shaxs va yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun yoqilgʻi-energiya resurslari isteʼmoli boʻyicha limitlarni belgilash va ularga oʻzgartirishlar kiritilishida ham tatbiq etiladi; davlat tashkilotlari (buyurtmachilari) bilan tuzilgan shartnomalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar davlat xaridlari boʻyicha maxsus axborot portaliga avtomatik ravishda yuborilishi taʼminlanadi; budjet buyurtmachilari bilan tuzilgan shartnomalar tuman (shahar) gʻaznachilik boʻlinmalarida elektron shaklda (inson omilisiz) roʻyxatdan oʻtkaziladi. 59. Maishiy isteʼmolchilar bilan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi tuzilmagan taqdirda, shartnoma isteʼmolchi gaz tarmogʻiga belgilangan tartibda amalda ulangan vaqtdan boshlab tuzilgan hisoblanadi. Bunda gaz taʼminoti tashkiloti mazkur isteʼmolchi bilan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini tuzishi hamda mazkur Qoidalardagi talablar taʼminlanishi yuzasidan zarur choralarni koʻrishi shart. Kadastr agentligi va uning hududiy boʻlinmalari isteʼmolchining koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazgandan soʻng uch kun muddatda isteʼmolchi bilan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini qayta rasmiylashtirish uchun gaz taʼminoti tashkilotiga koʻchmas mulk egasi toʻgʻrisida maʼlumot yuboradi. 60. Tabiiy gaz isteʼmolchilarining boshqa toifalariga tabiiy gaz faqat belgilangan tartibda tuziladigan shartnomalar asosida yetkazib beriladi. 61. Isteʼmolchilarga shartnomada belgilangan hajmda tabiiy gaz (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) mazkur Qoidalarning 14 va 19-bandlarida belgilangan talablarga muvofiq yetkazib beriladi. 62. Tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasida gazdan foydalanish uskunalari va hisoblagichlarga texnik xizmat koʻrsatish davriyligi hamda tartibi qonunchilik hujjatlari talablariga va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi hujjatlarga muvofiq koʻrsatilishi shart. 63. Tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasi elektron shaklda tuziladi va uni gaz taʼminoti tashkilotining raqamlashtirilgan dasturiy taʼminoti yoki qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibga asosan tashkil etilgan maxsus axborot tizimlaridan isteʼmolchi yoki nazorat qiluvchi organlarning soʻrovlariga asosan olish imkoniyati yaratiladi. Bunda: a) yuridik shaxslar bilan shartnomalarni onlayn rasmiylashtirishda gaz taʼminoti tashkiloti isteʼmolchi maʼlumotlarini onlayn tarzda tekshiradi va isteʼmolchi faolligi qayd etilgani aniqlangan taqdirdagina, mazkur isteʼmolchi bilan shartnomaviy munosabatga kirishiladi va tabiiy gazdan foydalanishga ruxsat beriladi; b) jismoniy va yuridik shaxslar bilan shartnomalarni onlayn rasmiylashtirmasdan turib, gaz yetkazib berishga yoʻl qoʻyilmaydi. (63-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Elektron shaklda tuzilgan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini qogʻoz shaklida rasmiylashtirish yoki takroran qogʻoz shaklida tuzish talab etilmaydi. (63-band Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 22-sentabrdagi PF-202-sonli Farmoniga asosan beshinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 24.09.2026-y., 06/26/202/0965-son) 7-bob. Isteʼmolchilarga tabiiy gazni yetkazib berish tartibi 64. Isteʼmolchilarga tabiiy gaz treyder va gaz taʼminoti tashkilotlari tomonidan mazkur Qoidalarga muvofiq yetkazib beriladi. 65. Isteʼmolchi tomonidan unga yetkazib berilayotgan tabiiy gazdan faqat tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasida koʻrsatilgan maqsadlarda foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. Yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmidan bir qismini uchinchi shaxslarga oʻtkazish yoki sotish faqat gaz taʼminoti tashkiloti bilan uchinchi shaxs oʻrtasida tegishli shartnomani tuzish hamda uchinchi shaxs obyektiga alohida hisoblagich oʻrnatish asosida amalga oshirilishi shart. Bunda isteʼmolchiga (bitta yuridik shaxsga) tegishli boʻlgan bir nechta hududlarda joylashgan obyektlarda gaz sarfi hisobini alohida yuritish uchun ushbu obyektlarning har biri alohida hisoblagichlar bilan taʼminlanishi kerak. Bunda gaz taʼminoti tashkiloti va isteʼmolchi oʻrtasida yetkazib berilgan tabiiy gaz uchun hisob-kitoblar gaz quvurlarining boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan hisoblagich orqali amalga oshiriladi. Isteʼmolchilarga tabiiy gaz yetkazib berish, transportirovka qilish, sotish va hisobini yuritish, oʻlchov vositalari metrologik holatini nazorat qilish bilan bogʻliq vazifalarni bajaruvchi gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotlarining mutaxassislari mansabdor shaxs sifatida oʻziga biriktirilgan vazifalarga javobgar boʻladi. (65-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 66. Gaz taʼminoti tashkiloti tabiiy gazni belgilangan oʻrtacha sutkalik meʼyor doirasida oy mobaynida bir xil miqdorda, isteʼmol qilishning sutkalik meʼyoridan kamaytirish orqali cheklash zarurati yuzaga kelgan holatlarda esa — tomonlar oʻrtasida kelishilgan reja-jadvallar boʻyicha tabiiy gazni yetkazib berishi, isteʼmolchi esa (maishiy isteʼmolchilar va umumiy hisob quvvati soatiga 100 kVt.dan koʻp boʻlmagan gazdan foydalanish uskunasiga ega oilaviy korxonalardan tashqari) boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan masofadan turib, oʻchirib-yoqish klapaniga ega boʻlgan hisoblagich orqali olishi shart. Gaz taʼminoti tashkilotining tarmoqlariga va gaz taqsimlash stansiyasiga toʻgʻridan-toʻgʻri ulangan isteʼmolchilarga tabiiy gaz gaz uzatish tashkilotining gaz taqsimlash stansiyasi (keyingi oʻrinlarda — GTS) orqali yetkazib beriladi va uning sarfi faqat GTSda oʻrnatilgan hisoblagich koʻrsatkichlari asosida aniqlanadi. GTSlardan keyin oʻrnatilgan boshqa hisoblagichlar gaz uzatish va gaz taʼminoti tashkilotlari oʻrtasida oʻzaro hisob-kitoblar uchun qoʻllanilmaydi. GTSda isteʼmolchilar tabiiy gaz bilan aholi va sanoat tarmogʻi orqali taʼminlanadi. Bunda GTSda aholi tarmogʻi, sanoat tarmogʻi va alohida tartib bilan belgilangan strategik tashkilotlar tarmogʻi boʻlishi talab etiladi. Magistral gaz quvurlari va GTSlarning meʼyoriy hujjatlarda belgilangan himoya hududida tabiiy gaz isteʼmolchilari joylashuvi qatʼiyan man etiladi. Egalik huquqidan qatʼi nazar, barcha gaz taqsimlash stansiyalari qurilishi uchun moʻljallangan yer maydonlari doimiy foydalanish huquqi asosida Energetika vazirligiga ajratiladi va keyinchalik gaz uzatish tashkilotiga ijara huquqi asosida foydalanishga beriladi. Tadbirkorlik subyektlari tomonidan qurilgan barcha GTS gaz uzatish tashkiloti tasarrufiga hamda GTS ichida va (yoki) tashqarisiga qurilgan sanoat tugunlari gaz taʼminoti tashkiloti tasarrufiga (agar qonunchilik hujjatlarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa) begʻaraz oʻtkaziladi. Mazkur Qoidalarga ilovada keltirilgan tabiiy gazni yetkazib berishning alohida tartibi belgilanadigan strategik tashkilotlarga haqi toʻlanmagani uchun tabiiy gazni yetkazib berish belgilangan tartibda energiya bilan taʼminlashning texnologik va avariya broni darajasigacha kamaytiriladi, ularni tabiiy gazdan toʻliq uzib qoʻyish esa — faqat sud qaroriga binoan amalga oshirilishi mumkin. GTSda oʻrnatilgan hisoblagich koʻrsatkichlari bilan nazorat tartibida GTSdan keyin oʻrnatilgan boshqa hisoblagichlar koʻrsatkichlari oʻrtasida tafovutlar yuzaga kelgan taqdirda, mazkur holat tegishli mutasaddi tashkilotlar, jumladan “Hududgaztaʼminot” AJ va (yoki) “Oʻztransgaz” AJ ishtirokida, komissiya tuzilgan holda oʻrganib chiqiladi va ularning xulosalari asosida hisob-kitoblar amalga oshiriladi. (66-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan toʻqqizinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 67. Gaz uzatish tashkiloti tabiiy gazning GTSdan chiqish bosimini texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan parametrlarga mos ravishda boʻlishini taʼminlaydi. 68. Mazkur Qoidalarning 20-bandida keltirilgan isteʼmolchilarni (maishiy va kommunal-maishiy isteʼmolchilar hamda oilaviy korxonalardan tashqari) ob-havo sovib ketishi davrida tabiiy gaz bilan uzluksiz taʼminlash maqsadida Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari Oʻzenergoinspeksiya, tabiiy gaz ishlab chiqaruvchi, gaz taʼminoti, gaz uzatish tashkilotlari bilan kelishilgan holda toʻliq oʻchiriladigan, qisman oʻchiriladigan va cheklov kiritiladigan isteʼmolchilar roʻyxatini tasdiqlab, Energetika vazirligiga kiritadi. 69. Tasdiqlangan roʻyxat barcha manfaatdor tashkilotlarga yuboriladi. Mazkur roʻyxatni qoʻllashda tabiiy gazni yetkazib berish prognoz koʻrsatkichlari Qoidalarning 20-bandida keltirilgan isteʼmolchilarni tabiiy gaz bilan uzluksiz taʼminlash imkonini bermagan taqdirda, Energetika vazirligining qarorlari bilan qayta tuzilgan (tasdiqlangan) roʻyxatlar gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotlari tomonidan joriy etiladi. Roʻyxatlarga kiritilgan isteʼmolchilar zarur miqdorda (ehtiyojni qoplaydigan) muqobil yoqilgʻi zaxirasiga ega boʻlishi zarur va havo harorati pasayib ketgan davrlarda ushbu yoqilgʻidan foydalanishga oʻtadilar. Shuningdek, zaxira yoqilgʻisining yaratilmaganligi va isteʼmolchini mavsumga tayyor emasligi ushbu isteʼmolchilar bilan tuzilgan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomalarini belgilangan tartibda bekor qilishga asos boʻlishi mumkin. Isitish mavsumi boshlanishidan oldin muqobil yoqilgʻi zaxirasiga ega boʻlmagan (maishiy, kommunal-maishiy isteʼmolchilar va oilaviy korxonalar bundan mustasno), yoqilgʻining va zarur zaxirasini yaratish choralarini koʻrmagan isteʼmolchilarga tabiiy gazni yetkazib berilmasligi mumkin. Havo harorati pasayib ketgan davrda yoki kuz-qish mavsumida zaxira yoqilgʻisiga oʻtkazish jadvaliga kiritilgan alohida isteʼmolchilarga tabiiy gaz Energetika vazirligining tegishli qarorlari bilan qaytadan yetkazib beriladi, bunda isteʼmolchilarni zaxira yoqilgʻi turlariga oʻtkazish boʻyicha tasdiqlangan jadvallarga zarur oʻzgartishlar kiritiladi. 70. Treyder, gaz uzatish va gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan ishlab chiqilib, taqdim qilingan jadvallarga asosan Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari isteʼmolchilarga (maishiy va kommunal-maishiy isteʼmolchilari, shuningdek, oilaviy korxonalar bundan mustasno) tabiiy gazni yetkazib berish jadvallarini va avariyalar roʻy berishi ehtimolini inobatga olib yoki magistral gaz uzatish tizimi va gaz taqsimlash tarmoqlari ishida tabiiy gazni uzatish texnologiyasi va gidravlik balansga rioya etgan holda, ularni tarmoqlardan toʻliq oʻchirish, qisman oʻchirish va vaqtincha cheklov kiritish navbatini tasdiqlaydilar. Avariyalar roʻy berishi mumkin boʻlgan paytdagi tasdiqlangan gaz yetkazib berish jadvallari tegishli tashkilotlarga yuboriladi va magistral gaz quvurlari, gaz taqsimlash tarmoqlarida avariyaviy vaziyatlarda gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan qoʻllaniladi. Avariyalar natijasida obyektlar, magistral gaz quvurlari va gaz taqsimlash tarmoqlarining texnologik ish rejimlari buzilgan taqdirda, gaz taʼminoti tashkilotlarining dispetcherlik xizmatlari isteʼmolchilarga avariyalar paytida qoʻllaniladigan jadvallarni amalda joriy etish toʻgʻrisida isteʼmolchilarga sutkalik gaz yetkazib berish hajmlaridagi tegishli oʻzgarishlar bilan birga zarur koʻrsatmalarni beradilar, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarini hamda maishiy isteʼmolchilarini bu haqida ommaviy axborot vositalari orqali xabardor qiladilar. Gaz yetkazib berishning rejalashtirilayotgan qisqarishi (toʻxtatilishi) toʻgʻrisida: tabiiy gaz ishlab chiqaruvchilar gaz uzatish tashkilotini — 2 soat mobaynida; gaz uzatish tashkiloti gaz taʼminoti tashkiloti va treyderlarni — 2 soat mobaynida; gaz taʼminoti tashkiloti (joylardagi mahalliy davlat hokimiyati organlari orqali) isteʼmolchilarni — 1 soat mobaynida xabardor qilishi shart. 71. Tabiiy gazni qazib olish, qayta ishlash, uzatish, taqsimlash va isteʼmol qilishning respublika miqyosida yagona uzluksiz texnologik jarayonini va rejimlarini hisobga olgan holda, isteʼmolchilar tabiiy gazni ishlab chiqaruvchi, gaz uzatish va gaz taʼminoti tashkilotining tegishli koʻrsatmalarini bajarishlari majburiy hisoblanadi. 72. Gazni uzatishda tabiiy gazni ishlab chiqaruvchilar, gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti va isteʼmolchilar gaz qazib chiqarish obyektlarida, gazni qayta ishlash zavodlarida, magistral gaz quvurlari, shuningdek, isteʼmolchilarning gazdan foydalanish uskunalari va gaz tarmoqlaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalari va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan talablarga qatʼiy rioya etishlari shart. 73. Gaz uzatish tashkiloti tabiiy gazni: magistral gaz quvurlariga toʻgʻridan-toʻgʻri chiqish (ulanish) joyiga ega isteʼmolchilarga treyder tomonidan bevosita tuzilgan shartnomalar asosida boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan hisoblagichlar orqali; magistral gaz quvurlari va gaz tarmoqlari boʻlinishi chegarasidagi gaz taʼminoti tashkilotiga — keyinchalik isteʼmolchilarga sotish uchun xoʻjalik hisobidagi hisoblagichlar orqali yetkazib beradi. 74. Tabiiy gazni isteʼmolchilarga yetkazib berishning boshqa shartlari tabiiy gazni yetkazib berish shartnomalarida belgilanadi. 8-bob. Tabiiy gazni hisobga olish tartibi 75. Isteʼmolchilarga masofadan turib oʻchirib-yoqish klapaniga hamda TGNHATga ulanish imkoniyatiga ega boʻlmagan hisoblagichlarsiz tabiiy gazni isteʼmolchilarga yetkazib berishga yoʻl qoʻyilmaydi. 76. Isteʼmolchilarga (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) yetkazib berilayotgan tabiiy gaz miqdori gaz tarmoqlarining boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan hisoblagich koʻrsatkichlari boʻyicha aniqlanadi. Yetkazib berilgan tabiiy gaz uchun hisob-kitob standart sharoitlarga (t = 20 °C, R = 760 mm simob ustuni) keltirgan gaz hajmini kub metrlarda oʻlchash asosida amalga oshiriladi. Gaz taqsimlash tarmoqlariga ulangan isteʼmolchilar boʻyicha tabiiy gaz sarfini hisob-kitob qilishda quyidagi jihatlar hisobga olinadi: manometrlar va termometrlarning sozligi, qiyoslovdan oʻtkazilganligi va amal qilish muddatlariga muvofiqligi; GTSHni sozlash (tartibga solish) muddati, shuningdek, amaldagi ishchi bosimining, GTSHning sozlanganligi toʻgʻrisidagi dalolatnomada qayd etilgan parametrlarga muvofiqligi. Yuqoridagi koʻrsatkichlarga rioya qilinmaganida, hisob-kitoblar amalga oshirilishida Rortiqcha = 1,0 kg/sm2 bosimga mos ravishda standart sharoitiga keltiriladi. Gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti isteʼmolchi bilan birgalikda hisoblagichga gaz uzatish tashkilotining sifat laboratoriyasi tomonidan taqdim etiladigan tabiiy gazning fizik-kimyoviy koʻrsatkichlari boʻyicha zarur tuzatuvchi oʻzgartirishlarni ularni taqdim etilgan vaqtdan 12 soatdan kechiktirmasdan kiritishi zarur. Tabiiy gazning fizik-kimyoviy koʻrsatkichlari hisoblagichlarga oʻz vaqtida va haqqoniy kiritilishi uchun javobgarlik gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotining zimmasida boʻladi. 77. Hisoblagichlardan olingan koʻrsatkichlarning elektron arxiv maʼlumotlari oxirgi uch yil davomida gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti va isteʼmolchida saqlanishi lozim. 78. Maishiy isteʼmolchilar tomonidan isteʼmol qilinayotgan tabiiy gaz hajmi hisoblagichlar boʻyicha, ular mavjud boʻlmagan taqdirda esa — Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan tasdiqlanadigan, hisoblagich mavjud boʻlmagan hollarda aholiga maishiy ehtiyojlari uchun beriladigan tabiiy gazning bir oylik sarf meʼyorlari boʻyicha aniqlanadi. 79. Hisoblagichlarni montaj qilish, ulardan foydalanish va ularni tekshirish amaldagi qonunchilik va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladi. Yangi gazlashtirilayotgan xonadonlarga (TGNHATga ulanish va avtomatik oʻchirib-yoqish klapaniga ega boʻlgan) hisoblagichlar (tegishli davlat dasturlari asosida oʻrnatiladigan hisoblagichlar bundan mustasno) isteʼmolchining oʻz hisobidan sotib olinishi va gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan oʻrnatilib, plombalanishi lozim. 80. Tabiiy gaz sarfini (hajmini) hisoblashda faqatgina Oʻzbekiston Respublikasi Oʻlchov vositalarining davlat reyestriga kiritilgan turdagi, masofadan turib oʻchirib-yoqish klapaniga ega va TGNHATga ulanish imkoniyati mavjud hisoblagichlardan foydalanilishi shart. 81. Hisoblagichlar ularning foydalanish uchun yaroqli ekanligini tasdiqlovchi hujjat, qonunchilik hujjatlarida belgilangan talablarga muvofiq qiyoslov sertifikatiga hamda ishlab chiqaruvchi korxona tomonidan belgilangan shakldagi amal qiluvchi belgilari va plombalariga ega boʻlishi shart. 82. TGNHATni joriy qilish loyihasi doirasida oʻrnatilgan zamonaviy hisoblagichlar gaz taʼminoti tashkilotining mulki hisoblanadi. 83. Mavjud hisoblagichlarning zamonaviy hisoblagichlarga almashtirilishiga qadar davriy qiyoslovdan oʻz vaqtida oʻtkazishni tashkil etish uchun javobgarlik gaz taʼminoti tashkiloti zimmasiga yuklanadi. Qiyoslovdan oʻtkazish vaqtida hisoblagichlarning yaroqsizligi (taʼmirlash imkoniyati boʻlmaganda) aniqlangan taqdirda, ular akkreditatsiyadan oʻtkazilgan metrologiya tashkiloti yoki qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa vakolatli organning tegishli xulosasi bilan mulkdorga qaytariladi. 84. Hisoblagichlarning almashtirish, taʼmirlash, xizmat koʻrsatish, qiyoslovdan oʻtkazish va sozligini monitoring qilish uchun yechib olinishi tegishli sarf-xarajatlar hisoblagichning mulkdori hisobidan qoplangan holda hamda gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkilotining vakillari tomonidan isteʼmolchi ishtirokida amalga oshiriladi. 85. Hisoblagichga va boshqa qurilmalarga plomba quyidagi tartibda qoʻyiladi: treyder bilan tabiiy gaz ishlab chiqaruvchi oʻrtasidagi tabiiy gaz sotib olish shartnomasiga asosan gaz uzatish tashkilotining gaz transporti tizimi boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan hisoblagichda tabiiy gaz ishlab chiqaruvchi va gaz uzatish tashkilotining vakolatli xodimlari tomonidan plomba oʻrnatiladi va tegishli dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi; treyder bilan gaz uzatish tashkiloti oʻrtasidagi gazni tashish shartnomasiga asosan tabiiy gazni isteʼmolchilarga yetkazib berishda isteʼmolchilarning gaz tarmoqlari bilan gaz uzatish tashkilotining boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan hisoblagichlarda gaz uzatish tashkiloti va isteʼmolchining plombalari oʻrnatiladi va tegishli dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi; gaz taʼminoti tashkilotining gaz taqsimlash tarmoqlari bilan isteʼmolchining gaz tarmoqlari boʻlinish chegarasida oʻrnatilgan hisoblagichlarda gaz taʼminoti tashkilotining plombalari oʻrnatiladi va dalolatnoma bilan isteʼmolchi ishtirokida rasmiylashtiriladi; gaz taʼminoti tashkilotidan tabiiy gaz sotib olish shartnomasiga asosan gazdan foydalanuvchi isteʼmolchilarning GTS hududida joylashgan hisoblagichlarda gaz taʼminoti va gaz uzatish tashkilotining plombalari oʻrnatiladi va tegishli dalolatnoma bilan isteʼmolchi ishtirokida rasmiylashtiriladi; gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti vakolatli xodimi tomonidan hisoblagich va oʻlchov uzel (manifold joʻmraklari, kalibrlash boltlari, impulsli tarmoq joʻmraklari va hokazo)larga simlarni tarang tortgan holda belgilangan tartibda plombalarni oʻrnatishi shart; (85-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qaroriga asosan oltinchi xatboshi bilan toʻldirilgan) Oʻzenergoinspeksiya tomonidan amaldagi qonunchilik hujjatlari talablariga rioya etmaslik holatlari aniqlangan taqdirda gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti vakillari bilan birgalikda isteʼmolchilarning gaz jihozlariga tabiiy gazni yetkazib berishni toʻxtatish boʻyicha plombalar oʻrnatiladi va tegishli dalolatnoma bilan isteʼmolchi ishtirokida rasmiylashtiriladi. 86. Hisoblagich, shu jumladan, oʻrnatilgan plombalarning saqlanishi va butunligi uchun javobgarlik isteʼmolchi zimmasiga yuklanadi. 87. Hisoblagich oʻrnatilgandan soʻng gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan hisoblagich roʻyxatga olinadi va TGNHATning platformasiga kiritiladi. 88. Hisoblagichlar belgilangan tartibda akkreditatsiyadan oʻtkazilgan metrologiya tashkiloti yoki qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa vakolatli organlar tomonidan qiyoslovdan oʻtkaziladi. 89. Hisoblagichlarni qiyoslovdan oʻtkazish davriyligi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi tomonidan belgilanadi. 90. Hisoblagichlarni oʻrnatish, ularga texnik xizmat koʻrsatish, taʼmirlash va qiyoslovdan oʻtkazishni tashkil etish ishlari gaz uzatish (gaz taʼminoti) tashkiloti tomonidan tasdiqlanadigan hisoblagichlarga texnik xizmat koʻrsatish reglamentiga muvofiq gaz taʼminoti tashkiloti va treyderlar tomonidan amalga oshiriladi. 91. Hisoblagichlarni almashtirish, taʼmirlash, texnik xizmat koʻrsatish va qiyoslovdan oʻtkazish maqsadlarida yechib olish gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimlar tomonidan isteʼmolchi ishtirokida amalga oshiriladi. Tabiiy gazdan foydalanishda qoidabuzarlik bilan bogʻliq holatlarda hisoblagichlarni navbatdan tashqari inspeksiya va ekspertizadan oʻtkazish maqsadida yechib olish tegishli nazorat organlari xodimlari ishtirokida amalga oshiriladi. (91-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Bunday holatda maishiy isteʼmolchilariga (boshqa isteʼmolchilar esa oʻz hisobidan) hisoblagich oʻrniga tekshirilgan boshqa hisoblagich gaz taʼminoti tashkiloti hisobidan darhol oʻrnatiladi. Hisoblagichlarning qiyoslovdan oʻtkazish uchun yechib olinishi tegishli dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Yuridik shaxslarga tegishli tashkilot yoki ishlab chiqarish obyektlari sotilganda yoki ijaraga berilganida, ushbu obyektlardagi hisoblagichni qiyoslovdan oʻtganligi toʻgʻrisida berilgan sertifikatning amal qilish muddati saqlanib qoladi. 92. Almashtirish, taʼmirlash, texnik xizmat koʻrsatish, qiyoslovdan oʻtkazish va sozligini monitoring qilish uchun yechib olingan hisoblagichlar gaz uzatish (gaz taʼminoti) tashkiloti vakolatli xodimlari tomonidan oʻrnatiladi va shu vaqtning oʻzida plombalanadi. Zaruratga koʻra avtomobillarga gaz toʻldirish kompressor shoxobchalarida hisoblagichning impuls tarmoqlari va toraytiruvchi qurilmani (shayba) oʻrnatish va almashtirish jarayonida komission tartibda Oʻzenergoinspeksiya, Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi va boshqa mutaxassislar ishtirok etadi. 93. Xizmat koʻrsatish, taʼmirlash va qiyoslovdan oʻtkazish uchun hisoblagichlarni yechib olish va oʻrnatish shartlari tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasida koʻrsatiladi. 94. Hisoblagichlarni qiyoslovdan oʻtkazish natijalaridan norozi boʻlgan isteʼmolchilar belgilangan tartibda yuqori turuvchi organga (tashkilot) yoki sudga murojaat qilishlari mumkin. 95. Isteʼmolchi (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) vakolatli xodimlar tomonidan xizmat guvohnomalarini koʻrsatib, oʻzlarini tanishtirgan taqdirda sutkaning istalgan vaqtida hisoblagichlarni, gaz tarmoqlarini, gazdan foydalanish uskunalarini, ularning ulanish sxemalarini hamda gazdan foydalanish holatini koʻzdan kechirish uchun toʻsqinliksiz oʻzlariga tegishli hududga kirish imkoniyatini taʼminlashi shart. Maishiy isteʼmolchilarning hisoblagichi, gazdan foydalanish uskunalari va gazdan foydalanish holatlarini koʻzdan kechirish soat 08:00 dan 20:00 gacha amalga oshiriladi. Koʻzdan kechirish va qayta nazorat ishlarining natijalari vakolatli xodimlar tomonidan dalolatnoma asosida rasmiylashtirilishi lozim. 96. Isteʼmolchi gaz taʼminoti tashkiloti, Oʻzenergoinspeksiya vakolatli xodimlarini hisoblagichlar, gazdan foydalanish uskunalari va ularning ulanish sxemalarini koʻzdan kechirish imkoniyatini taʼminlamagan taqdirda, vakolatli xodimlar ushbu holatni dalolatnoma bilan rasmiylashtiradi va uning bir nusxasini isteʼmolchiga taqdim etgan holda uni tabiiy gaz tarmogʻidan uzib qoʻyish huquqiga ega boʻladi. Isteʼmolchi mazkur dalolatnoma bilan tanishishi lozim. Isteʼmolchi dalolatnomani imzolashni rad etgan taqdirda, dalolatnomada bu holat qayd etiladi. Rad etish holati ikki guvoh yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi vakili tomonidan yoxud tegishli dalillar (fotosurat yoki video tasvir) bilan tasdiqlanishi kerak. Isteʼmolchi dalolatnomani imzolashni rad etish sababini bayon qilish huquqiga ega va bu toʻgʻrisida dalolatnomada zarur qaydlar koʻrsatilishi shart. Dalolatnomaga imzo qoʻyishni rad etish isteʼmolchini gaz tarmogʻidan uzib qoʻyish uchun asos boʻladi va bu haqida isteʼmolchi darhol ogohlantiriladi. Gaz uzatish, gaz taʼminoti va treyder tashkiloti oʻrtasida har oy yakuni boʻyicha keyingi oyning 10-sanasiga qadar uch nusxada Mahsulotni yetkazib berish-qabul qilish toʻgʻrisidagi tovar transport yuk xati rasmiylashtiriladi va uch tomonlama imzolanadi. Xatlov dalolatnomasini rasmiylashtirishda shaffoflikni taʼminlash uchun xatlov natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni kunlik kiritib borish maqsadida gaz taʼminoti tashkiloti va treyder tomonidan belgilangan tartibda (vakolatli organlar tomonidan monitoring qilish imkonini beruvchi hamda kiberxavfsizlik talablariga mos keluvchi) elektron baza yaratiladi; mazkur elektron baza Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Energetika vazirligi, Oʻzenergoinspeksiya va boshqa manfaatdor tashkilotlarning elektron tizimlariga integratsiya qilinadi yoki undan foydalanish imkoniyati yaratiladi; ishlab chiqarish faoliyati bilan shugʻullanuvchi va kommunal-maishiy isteʼmolchilar boʻyicha xatlov dalolatnomalarini rasmiylashtirish gaz taʼminoti (gaz uzatish, treyder) tashkilotlari tomonidan yoki Oʻzenergoinspeksiya vakolatli xodimlari bilan birgalikda oʻtkaziladigan xatlov natijalari boʻyicha amalga oshiriladi. 9-bob. Maishiy isteʼmolchilar tomonidan tabiiy gaz uchun hisob-kitob qilish tartibi 97. Hisob-kitob oyida isteʼmolchilarga yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmi isteʼmolchilarda oʻrnatilgan Oʻzbekiston Respublikasi Oʻlchov vositalari davlat reyestriga kiritilgan turdagi TGNHATga ulanish imkonini beruvchi hisoblagichlar orqali gaz taʼminoti tashkiloti yoki treyderlarning elektron dasturlariga onlayn ravishda kelib tushadigan maʼlumotlar asosida aniqlanadi. Hisobot oyida hisoblagichlardan gaz taʼminoti tashkiloti yoki treyderlarning dasturlariga maʼlumotlar toʻliq kelib tushmagan taqdirda yoki TGNHATga ulanmagan hisoblagichning koʻrsatkichlari gaz taʼminoti tashkiloti yoki treyderlarning vakolatli xodimlar tomonidan joyiga chiqqan holda bevosita hisoblagichdan yozib olish asosida aniqlanadi. 98. Hisob-kitob oyida hisoblagichlardan koʻrsatkichlar toʻliq kelib tushishi taʼminlanmagan yoki TGNHATda hisoblagichning nosozliklari kuzatilgan taqdirda, ushbu isteʼmolchilar bilan hisob-kitob faqatgina joriy oyda tabiiy gazni isteʼmol qilishning amaldagi meʼyorlaridan kelib chiqib amalga oshiriladi. Keyingi oyda hisob-kitoblar haqiqatda isteʼmol qilingan hajmga (zaruriyat tugʻilganida, joyiga chiqqan xolda) aniqlik kiritilgan tarzda amalga oshiriladi. Bunda tegishli koʻrsatkichlarga aniqlik kiritilgandan soʻng haqiqatda isteʼmol qilingan gaz hajmi boʻyicha qayta hisob-kitoblar amalga oshiriladi. TGNHATga ulangan isteʼmolchilarga tabiiy gazni gaz taʼminoti tashkilotining billing tizimiga oxirgi marta haqiqiy koʻrsatgich kelib tushgan davrdan (sana, oy) boshlab xatlovda aniqlangan maʼlumotlar boʻyicha isteʼmol qilish meʼyorlarini inobatga olib, hisob-kitoblar amalga oshiriladi. 99. TGNHATga ulangan va belgilangan meʼyorlar asosida hisob-kitob qilinadigan isteʼmolchilarga hisob-kitob oyida yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmi billing tizimi orqali avtomatlashtirilgan rejimda aniqlanadi. 100. Gaz taʼminoti tashkilotining vakili yoki isteʼmolchi tomonidan billing tizimiga kiritilgan koʻrsatkichlar asosida yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmi, debitor va kreditor qarzdorliklar boʻyicha toʻlaqonli (yakuniy) hisob-kitoblar har bir isteʼmolchining shaxsiy hisobvaragʻlari boʻyicha amalga oshiriladi. 101. Isteʼmolchining telefon raqami mavjud boʻlgan taqdirda, gaz taʼminoti tashkiloti isteʼmolchilarni tabiiy gaz uchun toʻlovni amalga oshirish zarurligi haqida avtomatik tarzda (ovozli qoʻngʻiroq yoki SMS xabar yordamida) xabardor qilishni taʼminlaydi. Bunda billing tizimidagi isteʼmolchi mobil telefon raqamining toʻgʻriligiga va mobil telefon raqami oʻzgargan taqdirda, bu haqidagi maʼlumotni joriy oy yakuniga qadar gaz taʼminoti tashkilotiga taqdim qilishga yoki oʻzining shaxsiy kabinet orqali oʻzgartirishga masʼul hisoblanadi. Ushbu yuborilgan xabarnomalar gaz taʼminoti tashkilotining rasmiy ogohlantirishi hisoblanadi. 102. Isteʼmolchilar isteʼmol qilinadigan tabiiy gaz uchun toʻlovlarni oldindan amalga oshiradilar. 103. Isteʼmol qilingan tabiiy gaz haqi oʻz vaqtida toʻlanmagan taqdirda, isteʼmolchi gaz taʼminoti tashkilotiga qonunchilik hujjatlarida belgilangan miqdorda penya toʻlaydi. Isteʼmol qilingan tabiiy gaz boʻyicha qarzdorlik mavjud boʻlganda, maishiy isteʼmolchiga tegishli boʻlgan yashash joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtgan voyaga yetgan jismoniy shaxslar qarzdorlikni toʻlash boʻyicha solidar javobgar boʻladilar. Voyaga yetgan jismoniy shaxsning solidar javobgarligi u maishiy isteʼmolchiga tegishli boʻlgan yashash joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtgan vaqtdan boshlab vujudga keladi va roʻyxatdan chiqarilgan vaqtgacha amal qiladi. (103-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 5-maydagi 224-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 06.05.2026-y., 09/26/224/0457-son) 104. Tabiiy gaz uchun toʻlov bank muassasalari va kommunal toʻlovlarni qabul qilish kassalari, shuningdek, elektron toʻlov tizimlari orqali amalga oshirilishi mumkin. 105. Gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan ogohlantirilgan isteʼmolchilar xabardor qilingan vaqtdan boshlab isteʼmol qilingan tabiiy gaz boʻyicha qarzdorlikni qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda majburiy undirish uchun tegishli hujjatlar sudga taqdim qilinadi va isteʼmolchilarni gaz tarmoqlaridan uzish choralarini koʻradi. 106. Isteʼmolchilarni debitor qarzdorlik uchun gaz tarmoqlaridan uzish va ularni qaytadan ulash qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. (107-band Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 22-sentabrdagi PF-202-sonli Farmoniga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 24.09.2026-y., 06/26/202/0965-son) 108. Gaz taʼminoti tashkiloti maʼlumotlar bazasida belgilangan tariflarning oʻzgarish (ortish) vaqtiga qadar isteʼmolchi tomonidan amalga oshirilgan toʻlovlar haqidagi hisobga olinmagan hujjatlar aniqlangan taqdirda, ushbu isteʼmolchi boʻyicha hisob-kitoblar (qayta hisob-kitoblar) toʻlov vaqtida (sanasida) amalda boʻlgan tariflar asosida amalga oshiriladi, keyinchalik billing tizimidagi shaxsiy hisobvaragʻidagi koʻrsatkichlarga zarur tuzatishlar kiritiladi. 109. Foydalanilgan tabiiy gaz uchun toʻlov summasi hisoblagichlardan koʻrsatgichlarni olish vaqtida amalda boʻlgan tariflar asosida hisoblanadi. Tariflar oʻzgarganda, avval hisoblangan summa boʻyicha tariflar oʻzgarishiga qadar toʻlov amalga oshirilmagan boʻlsa, qayta hisob-kitob qilinmaydigan qarzdorlik vujudga kelgan deb tan olinadi. 110. Tariflar oʻzgargan hollarda, tabiiy gaz hajmi uchun avans tariqasida toʻlovni amalga oshirgan isteʼmolchi ikki oydan ortiq boʻlmagan muddatga qoʻshimcha toʻlovlarni amalga oshirishdan (ushbu davr mobaynida avans toʻloviga teng miqdordagi gaz hajmidan ortiq isteʼmol qilmagan hollarda) ozod qilinadi. 10-bob. Ishlab chiqarish faoliyati bilan shugʻullanuvchi, ijtimoiy va strategik ahamiyatiga ega isteʼmolchilar, shuningdek, kommunal-maishiy isteʼmolchilarning tabiiy gaz uchun hisob-kitob qilish tartibi 111. Isteʼmolchi tomonidan tabiiy gazni yetkazib berish uchun tuzilgan shartnoma asosida yetkazib beriladigan tabiiy gaz uchun 100 foiz oldindan toʻlov amalga oshirilishi shart, issiqxona xoʻjaliklari va namunali isteʼmolchilar bundan mustasno. Namunali isteʼmolchilar hisobot oyi uchun shartnomada belgilangan tabiiy gaz qiymatining 15 foizini hisobot oyi boshlanguniga qadar oldindan toʻlaydi. Hisobot oyining qolgan qismi uchun toʻlovlar isteʼmolchi tomonidan tabiiy gazga boʻlgan ehtiyojdan kelib chiqib, hisobot oyi davomida ixtiyoriy ravishda qismlarga boʻlib amalga oshiriladi. Isteʼmolchining shaxsiy hisobvaragʻidagi mablagʻning tugashi va shu munosabat bilan tabiiy gazni yetkazib berishning avtomatik toʻxtatilishi toʻlov intizomining buzilishi hisoblanmaydi. Namunali isteʼmolchida muddati oʻtgan qarzdorlik yuzaga kelganda, TGNHAT bilan maʼlumot almashinuvi uning aybi bilan buzilganda, hisobga olish uskunasi ishiga aralashish yoki tabiiy gazdan noqonuniy foydalanish holati aniqlanganda, namunali isteʼmolchi maqomini yoʻqotadi. 15 foizlik oldindan toʻlov tartibini qoʻllash uchun belgilangan talablarga isteʼmolchi qayta muvofiq boʻlganda, mazkur tartib keyingi hisobot oyidan avtomatik ravishda tiklanadi. Isteʼmolchining 15 foizlik oldindan toʻlov tartibidan foydalanish huquqi TGNHAT va hisob-kitob maʼlumotlari asosida avtomatik ravishda aniqlanadi. Bunda isteʼmolchidan alohida murojaat yoki qoʻshimcha kelishuv tuzish talab etilmaydi. Issiqxona xoʻjaliklariga hosil yilining dastlabki 6 oyida (oktabr — mart) yetkazib beriladigan tabiiy gaz uchun oldindan toʻlov 50 foiz miqdorida, qolgan qismi oy yakuniga qadar, keyingi oylardan boshlab esa har oyda 100 foiz oldindan toʻlov amalga oshiriladi. Bunda mazkur xatboshidagi qoida tegishli oyda oldingi davr uchun qarzdorligi boʻlmagan issiqxona xoʻjaliklariga tatbiq qilinadi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining yoki Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlariga asosan tabiiy gazni sotishda narxni shakllantirishning alohida tartibi belgilanadigan isteʼmolchilar uchun yetkazib berilgan tabiiy gaz toʻlovlari alohida tariflar asosida amalga oshiriladi. Maishiy isteʼmolchilarni issiqlik energiyasi bilan taʼminlash uchun tabiiy gazdan foydalanadigan idoraviy va munitsipal uy-joy fondidagi, yuridik shaxslar yotoqxonalaridagi, koʻp kvartirali uylarni boshqarish organlaridagi lokal qozonxonalarga yetkazib beriladigan tabiiy gaz boʻyicha toʻlovlar va hisob-kitoblar maishiy isteʼmolchilar uchun bazaviy meʼyor boʻyicha belgilangan tarif asosida amalga oshiriladi. (111-band Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 22-sentabrdagi PF-202-sonli Farmoni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 24.09.2026-y., 06/26/202/0965-son) 112. Isteʼmolchilar tomonidan shartnomada koʻrsatilgan hajmdan kam tabiiy gaz foydalanilgan taqdirda, ular tomonidan tabiiy gaz uchun avans tarzida toʻlangan mablagʻlar qaytarilmaydi va ushbu mablagʻlar kelgusi oylarda tabiiy gazdan foydalanishda hisobga olinadi. 113. Hisob-kitob davrida isteʼmolchilar tomonidan (ushbu Qoidalarga ilovada koʻrsatilgan tabiiy gazni yetkazib berishning alohida tartibi belgilanadigan strategik tashkilotlar, gaz uzatish tashkiloti va avtomobillarga gaz toʻldirish kompressor shoxobchalari hamda maishiy isteʼmolchilardan tashqari) tabiiy gaz isteʼmoli shartnomaviy miqdordan 20 foiz va undan ortishiga yoʻl qoʻyilgan taqdirda, mazkur miqdordan ortiqcha isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun belgilangan tarifning 1,2 baravari miqdorida toʻlov undiriladi. (113-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 27-dekabrdagi 894-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.12.2024-y., 09/24/894/1094-son) Shartnomada koʻrsatib oʻtilgan muddatlarda yetkazib berilgan gaz haqi oʻz vaqtida toʻlanmagan taqdirda, isteʼmolchi (tabiiy gazni yetkazib berishning alohida tartibi belgilanadigan strategik tashkilotlar bundan mustasno) muddati oʻtgan har bir kun uchun muddati oʻtgan toʻlov summasining 0,1 foizi miqdorida, biroq muddati oʻtgan toʻlov summaning 50 foizidan oshmaydigan miqdorda penya toʻlaydi. Isteʼmolchilarga oʻzlarining tasarrufidagi mavjud maʼnan eskirgan va foydali ish koeffitsiyenti past boʻlgan gazdan foydalanish uskunasini yangi energiya tejamkor uskunalarga almashtirish natijasida iqtisod qilingan tabiiy gaz hajmiga 3 yil davomida amaldagi tarifga nisbatan 15 foiz chegirma beriladi. Bunda: isteʼmolchilar gazdan foydalanish uskunasini almashtirish jadvali va uning natijasida erishiladigan iqtisodni nazarda tutuvchi dasturni tasdiqlash uchun Oʻzenergoinspeksiyaga kiritadi; Oʻzenergoinspeksiya oʻn kun muddatda taqdim etilgan dasturni asoslanganligini koʻrib chiqadi va natijasi boʻyicha kelishadi yoki asoslantirgan holda kelishishni rad etadi; tasdiqlangan dasturga asosan amalga oshirilgan ishlar natijasida iqtisod qilingan tabiiy gaz hajmi energiya auditori tomonidan oʻrganiladi va ushbu hajmlar boʻyicha xulosa beriladi; energiya auditor xulosasi Oʻzenergoinspeksiya va gaz taʼminoti tashkilotiga taqdim etiladi va ijobiy xulosa taqdim etilgan kundan boshlab chegirmalar qoʻllaniladi. 114. Navbatdagi oy (chorak) uchun shartnomada koʻrsatilgan tabiiy gaz hajmlari boʻyicha tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini oʻzgartirishdan avval isteʼmolchi tomonidan gaz taʼminoti tashkilotiga bu haqida oʻn kundan kechikmay xabar berilgan taqdirda, bunday holatlar ortiqcha olingan tabiiy gaz miqdori deb hisoblanmaydi. 115. Tabiiy gaz uchun isteʼmolchining toʻlov muddati oʻtgan qarzi mavjud boʻlgan taqdirda, uning avans toʻlovi hisobiga oʻtkazilgan mablagʻlari isteʼmolchini xabardor qilgan holda, uning toʻlov muddati oʻtgan qarzini toʻlashga yoʻnaltiriladi va avans toʻlovi sifatida hisobga olinmaydi. 116. Vakolatli organ tomonidan tabiiy gaz uchun amaldagi tariflar (narxlar) oʻzgarishlari toʻgʻrisida belgilangan tartibda qaror qabul qilingandan keyin ushbu oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan oʻzgarishlarning kuchga kirishidan oldin kamida oʻn besh kun avval ommaviy-axborot vositalari orqali eʼlon qilinadi. Bunda tabiiy gaz uchun tariflarning oʻzgargan sanasidan qatʼi nazar, tabiiy gazni yetkazib berish boʻyicha shartnoma oʻz kuchida qoladi, isteʼmolchi esa isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tariflarning oʻzgarishi toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari kuchga kirgan kundan boshlab yangi tarif boʻyicha toʻlovlarni amalga oshirishi shart. 117. Isteʼmolchilarni debitor qarzdorlik uchun gaz tarmoqlaridan uzib qoʻyish va ularni qaytadan ulash qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Foydalanilgan tabiiy gazdan qarzdorligi bartaraf etilmagan holatlarda, isteʼmolchini gaz tarmoqlariga qayta ulab bergan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi. (118-band Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 22-sentabrdagi PF-202-sonli Farmoniga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 24.09.2026-y., 06/26/202/0965-son) 119. Isteʼmolchilar hisob-kitob davri boshlanishidan kamida besh kun oldin tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasida koʻrsatilgan oylik tabiiy gaz hajmi qiymati summasining 100 foizi miqdorida gaz taʼminoti tashkilotining hisobvaragʻiga toʻlovlarni oldindan amalga oshirishi shart, namunali isteʼmolchilar va issiqxona xoʻjaliklari bundan mustasno. (119-band Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 22-sentabrdagi PF-202-sonli Farmoni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 24.09.2026-y., 06/26/202/0965-son) 120. Oldindan toʻlov summasi oʻtkazilmagan taqdirda, isteʼmolchilarga (strategik va ijtimoiy ahamiyatga ega isteʼmolchilardan tashqari) tabiiy gazni yetkazib berilmaydi. 121. Isteʼmolchilar tomonidan isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun uzil-kesil hisob-kitob hisob-kitob oyidan keyingi oyning 10-sanasiga qadar amalga oshiriladi. 122. Strategik va ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan isteʼmolchilar tomonidan isteʼmol qilingan tabiiy gaz uchun uzil-kesil hisob-kitob hisob-kitob oyi tugaganidan soʻng keyingi oyning yakuniga qadar amalga oshiriladi. 123. Hisoblagichlardan isteʼmol qilingan tabiiy gaz hajmlari boʻyicha koʻrsatkichlar yozib olinganidan soʻng keyingi oyning 10-sanasiga qadar gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan hisob-kitob oyi uchun elektron shaklda hisobvaraq-faktura rasmiylashtiriladi va isteʼmolchiga yuboriladi. Jumladan: gaz uzatish tashkiloti treyder bilan imzolangan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasiga asosan isteʼmolchilarga tabiiy gazni yetkazib berilganligi toʻgʻrisidagi dalolatnomani (tovar transport yuk xatini) hisob-kitob oyidan keyingi oyning 7-sanasiga qadar treyderga taqdim qiladi; treyder tomonidan isteʼmolchilarga tabiiy gazni yetkazib berilganligi toʻgʻrisidagi elektron shaklda tovar-transport yuk xatiga asosan hisobot davridan keyingi oyning 10-sanasiga qadar hisob-kitob oyi uchun elektron shaklda hisobvaraq-faktura rasmiylashtiriladi va isteʼmolchiga yuboriladi; gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan hisobot davridan keyingi oyning 10-sanasiga qadar hisob-kitob oyi uchun isteʼmolchilarga tabiiy gazni yetkazib berilganligi toʻgʻrisidagi elektron shaklda hisobvaraq-faktura rasmiylashtiriladi va isteʼmolchiga yuboriladi; gaz uzatish tashkiloti tomonidan tovar transport yuk xatlari asosida tabiiy gazni yetkazib berish boʻyicha koʻrsatilgan xizmat uchun hisobot davridan keyingi oyning 10-sanasiga qadar hisob-kitob oyi uchun elektron shaklda hisobvaraq-faktura rasmiylashtiriladi va treyderga yuboriladi. 124. Isteʼmolchi gaz taʼminoti tashkiloti tomonidan yuborilgan elektron hisobvaraq-fakturani ikki kundan kechiktirmasdan, gaz taʼminoti tashkilotidan hisob-kitob oyi uchun qabul qilib oladi va eʼtirozlari boʻlmasa, ERI yordamida imzolaydi hamda uning bir nusxasini gaz taʼminoti tashkilotiga yuborilgan manzil orqali joʻnatadi. 125. Hisobvaraq-fakturani imzolamaslik yoki uni eʼtirozlar bilan imzolash isteʼmolchiga taqdim etilgan isteʼmol qilingan tabiiy gaz hajmlari uchun toʻlovlardan ozod qilmaydi. Uzatilgan yoki qabul qilingan gaz miqdorini aniqlashdan norozi boʻlgan tomon norozilik sabablarini majburiy aks ettirish yoʻli bilan hisob-kitob qilish oyi tugagandan keyin 10-kungacha boshqa tomonga bu toʻgʻrisida maʼlum qiladi. Ushbu masalani oʻzaro hal etish imkoniyati boʻlmaganda, kelishmovchilik sabablari qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda koʻrib chiqilishi kerak. 126. Isteʼmolchilardan tabiiy gaz boʻyicha debitorlik qarzlar gaz taʼminoti tashkiloti va treyderlar tomonidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda undiriladi. 127. Isteʼmolchi tabiiy gazdan uzib qoʻyilganidan soʻng yana oʻzboshimchalik bilan ulangan holda, isteʼmol qilingan tabiiy gaz hajmlari, uning qiymati, gaz tarmogʻidan uzib qoʻyilgan vaqtdan boshlab gazdan foydalanish uskunasining toʻliq sutka davomida (24 soat) toʻliq quvvat bilan ishlashi hisobidan kelib chiqqan holda aniqlanadi (hisob-kitob qilinadi). Bunda, isteʼmolchi tomonidan foydalanilgan tabiiy gaz hajmlarining hisobotga olingan miqdori inobatga olinadi. 128. Ruxsatsiz foydalanilgan gaz hajmlari qiymatining undirilishi oʻz navbatida isteʼmolchini mazkur Qoidalarni buzganlik uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa javobgarliklardan ozod qilmaydi. 11-bob. Tabiiy gazdan foydalanish qoidalarini buzish, ushbu holatlarni rasmiylashtirish va hisobga olinmagan tabiiy gaz hajmini hisob-kitob qilish tartibi 129. Quyidagi holatlar isteʼmolchilar tomonidan tabiiy gazdan foydalanish qoidalarining buzish (noqonuniy foydalanish) deb hisoblanadi: vakolatli tashkilotlardan ruxsat olmasdan, LTHsiz, shartnoma rasmiylashtirmasdan tabiiy gazdan foydalanish; hisoblagichga va masofadan turib oʻchirib-yoqish klapaniga qasddan shikast yetkazish; oʻchirish qurilmalari, gazdan foydalanish uskunalari yoki hisoblagichga oʻrnatilgan plombalarni qasddan buzish; tabiiy gaz hisobini yuritmasdan yoki oʻrnatilgan hisoblagichdan foydalanmasdan tabiiy gazni ishlatish (oylik meʼyorlar boʻyicha aholi maishiy ehtiyojlar uchun tabiiy gazni yetkazib berish boʻyicha xizmat koʻrsatish holatlari bundan mustasno); gaz quvurlari yoki GTSHlarda, gaz taqsimlash tarmoqlarini texnologik ish rejimini buzishga olib keladigan qurilmalarni oʻrnatish; hisobga olishni notoʻgʻri koʻrsatish maqsadida hisoblagichning ishlab chiqaruvchi tomonidan oʻrnatilgan ichki ehtiyot qismlarini oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirish, hisoblagichning konfiguratsiyasini oʻzgartirish yoki almashtirish, ruxsat etilmagan modem yoki boshqa aloqa vositalarini ruxsatsiz ulash yoxud boshqacha tarzda soz ishlashiga tashqi taʼsir koʻrsatish; (129-bandning yettinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) hisoblagichning xotirasidagi maʼlumotlar isteʼmolchining xatti-harakati bilan qisman yoki toʻliq yoʻq qilinishi; hisoblagichni (toraytiruvchi qurilma joylashgan ichki kamerasini oʻzgartirish, manifold yoki impuls naychalarining ichki qismini toraytirish yoki nomaʼlum jism bilan toʻsib qoʻyish, qattiq jism (paronit, prokladka) bilan ichki qismini kichraytirish yoki kengaytirish) oʻrnatish tartibi va sxemasini oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirish (milliy standart talablariga amal qilmaslik); (129-bandning toʻqqizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) hisoblagich oʻrnatilgan joydan tashqari vizual aniqlab boʻlmaydigan yashirin yoʻllar bilan, jumladan gaz quvurlari (tarmoqlari), baypas liniyalari va boshqa texnik vositalarni yashirincha montaj qilish orqali isteʼmolchining gaz tarmoqlariga (quvurlariga) ulanish; hisoblagich oʻrnatilgan joydan tashqari vizual aniqlab boʻladigan yoʻllar bilan, jumladan gaz quvurlari (tarmoqlari), baypas liniyalari va boshqa texnik vositalarni yashirincha montaj qilish orqali isteʼmolchini gaz tarmoqlariga (quvurlariga) ulanish; hisoblagichning qiyoslovdan oʻtkazish muddati oʻtib ketganda (maishiy isteʼmolchilardan tashqari), bunda ushbu hisoblagich akkreditatsiyadan oʻtkazilgan metrologiya tashkiloti yoki qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa vakolatli organlar tomonidan foydalanish uchun yaroqsiz deb topilganda; (129-bandning oʻn uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qaroriga asosan chiqarilgan) hisoblagichning ruxsat etilgan maksimal soatlik oʻtkazish quvvatidan ortib ketishi; oʻzboshimchalik bilan hisoblagichning ruxsat etilgan maksimal oʻlchash chegarasidan (diapazoni) chetga chiqqan holda LTHdan tashqari ortiqcha gaz anjomlarini oʻrnatish; hisoblagichning manifold qurilmasi joʻmraklariga tashqi taʼsir koʻrsatish, harorat oʻlchagichiga har xil isitish moslamalarini oʻrnatish; gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti vakolatli xodimi tomonidan hisoblagich va oʻlchov uzellariga belgilangan tartibda plombalar oʻrnatilmaganligi (simlarning tarang tortilmaganligi, yaʼni simni uzmagan yoki plombalarni buzmagan holda ularni yechish orqali manifold joʻmraklari, kalibrlash boltlari, impulsli tarmoq joʻmraklariga taʼsir koʻrsatish imkonini beradigan holatda oʻrnatilganligi). Isteʼmolchilar tomonidan quyidagi texnik qoidalarga rioya etmaslik holatlari ham gazdan foydalanish qoidalarini buzish hisoblanadi: oʻzboshimchalik bilan hisoblagichning ruxsat etilgan maksimal oʻlchash chegarasidan (diapazoni) chetga chiqmagan holda LTHdan tashqari ortiqcha gaz anjomlari va gaz quvurlari yoki GTSHlarda gaz taqsimlash tarmoqlarini texnologik ish rejimini buzishga olib keladigan qurilmalar oʻrnatish. (129-bandning oʻn sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) oʻrnatilgan gazdan foydalanish uskunalarining oʻrnini oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirish; texnik shartlarda va gaz yetkazib berish shartnomasida koʻrsatilmagan boshqa gazdan foydalanish uskunalarini (hisoblagichning ruxsat etilgan maksimal oʻlchash chegarasidan chetga chiqmagan holda) oʻzboshimchalik bilan oʻrnatish; gazdan foydalanish uskunasiga gazni ruxsatsiz ochib berish yoki gaz isteʼmol qilishning belgilangan tartibiga rioya qilmaslik yoxud gazdan foydalanish uskunalarida gaz sarflashning tasdiqlangan solishtirma meʼyorlarisiz gaz sarflash yoki bunday meʼyorlardan ortiqcha sarflash; gaz yonish jarayonini avtomat tarzda boshqarib turuvchi qurilmalarning boʻlmasligi yoki ularni yaroqsizligi; tabiiy gazni isteʼmol qiluvchi tashkilotlar uchun nazarda tutilgan zaxira yoqilgʻi xoʻjaligining yaratilmaganligi yoki gazdan foydalanish uskunalarining belgilangan zaxira yoqilgʻi turlarida ishlashga tayyor emasligi; gaz hisoblagichni, modem aloqa vositasini elektr manbalardan oʻchirib qoʻyish (modemni masofadan turib pult orqali boshqarish) yoki boshqa usullar bilan foydalanilgan tabiiy gaz hajmlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar TGNHATga onlayn ravishda uzatilishini toʻxtatib qoʻyish. tabiiy gazdan shartnoma va loyiha hujjatlarida nazarda tutilmagan boshqa maqsadlarda foydalanish; (129-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qaroriga asosan yigirma beshinchi xatboshi bilan toʻldirilgan) Mazkur Qoidalarni buzish holatlarida maʼmuriy huquqbuzarlik alomatlari mavjud boʻlganda, maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuzishga vakolati boʻlgan shaxslar tomonidan belgilangan tartibda maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuziladi. Oʻzenergoinspeksiya ishtirokida aniqlangan tabiiy gazdan foydalanish qoidalarini buzish holatlari boʻyicha rasmiylashtirilgan qoidabuzarlik dalolatnomasiga asosan: isteʼmolchiga tabiiy gazni yetkazib berish toʻxtatiladi va Oʻzenergoinspeksiya mutaxassislari tomonidan hisoblagichlar va oʻchirib-yoqish jihozlariga plomba oʻrnatiladi; amalga oshirilgan qayta hisob-kitob boʻyicha toʻlovlar Vazirlar Mahkamasining “Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasini moliyalashtirishni tartibga solish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2023-yil 28-sentabrdagi 512-son qaroriga muvofiq gaz taʼminoti tashkilotining alohida hisobvaragʻiga (22634) undiriladi va toʻlovlar amalga oshirilgandan soʻng tarmoqqa qayta ulanishga ruxsat beriladi. (129-bandning oʻttizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qarori tahririda) Bunda isteʼmolchi ruxsatsiz plombani buzganligi uchun belgilangan tartibda maʼmuriy javobgarlikka tortiladi. 1291. Quyidagi holatlar taʼminotchi korxona tomonidan tabiiy gazdan foydalanish qoidalarini buzish deb hisoblanadi: tegishli hujjatlarsiz va ruxsatnomalarsiz isteʼmolchini gaz tarmogʻiga ulash yoki ulanishga ruxsat berish; gaz hisoblagichlarga tashqi taʼsir koʻrsatishga isteʼmolchiga sharoit yaratib berish, yaʼni hisoblagich va oʻlchov uzellariga belgilangan tartibda plombalar oʻrnatilmaganligi (simlarning tarang tortilmaganligi, yaʼni simni uzmagan yoki plombalarni buzmagan holda ularni yechish orqali manifold joʻmraklari, kalibrlash boltlari, impulsli tarmoq joʻmraklariga taʼsir koʻrsatish imkonini beradigan holatda oʻrnatilganligi); tabiiy gaz uchun oldindan toʻlovlarni amalga oshirmagan isteʼmolchilarga asossiz ravishda tabiiy gaz yetkazib berish; oʻchirib-yoqish klapaniga ega boʻlmagan gaz hisoblash uskunalaridan foydalanayotgan isteʼmolchilarga tabiiy gaz yetkazib berish (bir oy avval ogohlantirilgandan soʻng); isteʼmolchilar tomonidan xavfsizlikni taʼminlash hamda yoqilgʻining yonish jarayonlarini avtomatik boshqarish jihozlari boʻlmagan, standart talablariga oʻrnatilgan gaz jihozlarining quvvati gaz hisoblagich quvvatidan yuqori boʻlishiga qaramasdan gazdan foydalanishga ruxsat berish; texnik shart, loyiha va (yoki) shartnomada nazarda tutilmagan jihozlardan foydalanishga yoʻl qoʻyish; kuz-qish mavsumi davrida tabiiy gaz yetkazib berilishiga cheklov kiritilgan isteʼmolchilarni gaz tarmogʻidan payvandlash va (yoki) tamgʻalash yoʻli bilan hamda masofadan turib oʻchirib-yoqish klapani orqali onlayn ajratmagan holda ularga tabiiy gazdan foydalanishga imkoniyat yaratib berish; debitor qarzdorligi mavjud isteʼmolchilarga asossiz ravishda tabiiy gaz yetkazib berish; noqonuniy foydalangani uchun yoki boshqa holatlarda vaqtinchalik uzib qoʻyilgan isteʼmolchilarga asossiz ravishda gaz yetkazib berishni davom ettirish; ushbu Qoidalarda koʻrsatilgan majburiyatlarni bajarmaganlik. Ushbu bandda nazarda tutilgan qoida buzilishlari aniqlangan taqdirda, gaz taʼminoti korxonasi tegishliligi boʻyicha rahbari va (yoki) masʼul xodimlarning qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka tortilishiga sabab boʻladi. (1291-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 30-iyundagi 355-sonli qaroriga asosan kiritilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 08.07.2026-y., 09/26/355/0710-son) 130. Isteʼmolchilar tomonidan mazkur Qoidalarga rioya etilishini nazorat qilish va tegishli hujjatlarni rasmiylashtirish gaz taʼminoti (gaz uzatish, treyder) tashkilotining vakolatli mutaxassislari va Oʻzenergoinspeksiya xodimlari tomonidan amalga oshiriladi. Isteʼmolchilarning aybisiz quyidagi holatlar vujudga kelganda, isteʼmolchi javobgarlikka tortilmaydi, biroq gaz hajmining amaldagi sarfi boʻyicha hisob-kitoblar amalga oshiriladi: hisoblagich texnik jihatdan nosoz holga kelishi (toʻxtab qolishi); hisoblagichning xotirasidan unga tashqi taʼsir koʻrsatmagan holda maʼlumotlarning toʻliq yoki qisman yoʻqolishi. 131. Mazkur Qoidalarning buzilish holatlari aniqlanganda, gaz taʼminoti tashkiloti va (yoki) Oʻzenergoinspeksiya vakolatli xodimlari tomonidan tegishli elektron tizimlar (E-dalolatnoma) orqali tabiiy gazdan foydalanish qoidalari buzilganligi toʻgʻrisida dalolatnoma (keyingi oʻrinlarda — dalolatnoma) rasmiylashtiriladi. Zarurat boʻlganda, dalolatnomaga holat yuzasidan fotosuratlar va boshqa ashyoviy dalillar ilova qilinishi mumkin. Dalolatnomani elektron shaklda rasmiylashtirishni imkoni boʻlmaganda, 24 soat ichida tegishli elektron tizimlarga kiritilishini taʼminlash sharti bilan dalolatnoma erkin shaklda qogʻozda rasmiylashtirilishiga ruxsat beriladi. Dalolatnoma vakolatli xodimlar va isteʼmolchi tomonidan imzolanadi. Isteʼmolchi dalolatnomaga imzo qoʻyishdan bosh tortgan taqdirda, ikki nafar xolis va (yoki) mahalla fuqarolar yigʻini masʼul xodimlari jalb etilib, holat ularga maʼlum qilinadi hamda ularning dalolatnomaga imzo qoʻyishi taʼminlanadi. Gaz taʼminoti tashkiloti xodimlari darhol mazkur isteʼmolchini tabiiy gaz tarmogʻidan uzib qoʻyadi. Isteʼmolchining tabiiy gaz qurilmalari tarmoqdan ajratilgandan soʻng gaz taʼminoti tashkiloti va/yoki Oʻzenergoinspeksiyaning vakolatli xodimlari tomonidan belgilangan namunadagi plomba bilan qayta tabiiy gaz tarmogʻiga oʻzboshimcha ulanishning oldini olish maqsadida plombalanadi. Tabiiy gazdan foydalanish qurilmalarining soatlik gaz isteʼmolini aniqlash imkoni boʻlmagan holatlarda, ushbu hajm eksperiment tariqasida aniqlanadi. (131-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 27-dekabrdagi 894-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.12.2024-y., 09/24/894/1094-son) 132. Tabiiy gazni qazib chiqarish, qayta ishlash va sotish faoliyatini amalga oshiruvchi yuridik shaxslar tomonidan gaz uzatish (gaz taʼminoti) tashkilotining gaz quvurlariga (tarmoqlariga) oʻzboshimchalik bilan ulanish, hisoblagichlarga, shu jumladan, ularning plombalariga qasddan shikast yetkazish, shuningdek, hisoblagichlarning koʻrsatkichlarini oʻzgartirish maqsadida ularga va boshqa qurilmalarga tashqi taʼsir koʻrsatish litsenziya bitimi talablari hamda shartlarini bir marotaba qoʻpol ravishda buzish hisoblanadi hamda ushbu faoliyat turlari amalga oshirilishini litsenziyalovchi vakolatli organ tomonidan qonunchilikda belgilangan tartibda litsenziyaning bekor qilinishiga olib keladi. 133. Gaz taʼminoti tashkiloti, Oʻzenergoinspeksiya yoki treyderning vakolatli xodimlar dalolatnomani rasmiylashtirish jarayonida gazdan noqonuniy foydalanishda qoʻllanilgan quyidagi (ishga aloqador boʻlgan) ashyolar va buyumlarni muhrlagan holda olib qoʻyib, holat yuzasidan toʻplangan hujjatlarga qoʻshish choralarini koʻradi: hisoblagichlar; modem va boshqa aloqa vositalari; gaz yondirgich (gorelka)lar; gaz tortish (soʻrish) moslamalari; rezina, polietilen va temir quvurlar; qoʻlbola usulda yasalgan boshqa qurilmalar; zaruratdan kelib chiqib, regulator, zulfin va GTSHlar; uzilgan sim va plombalar; noqonuniy foydalanishni tasdiqlovchi boshqa ashyolar, dalillar va buyumlar. Dalolatnomada mazkur Qoidalarni buzgan isteʼmolchi, foydalanilgan gaz hajmi, hisoblagich koʻrsatkichlari toʻgʻrisidagi va boshqa zarur maʼlumotlar keltiriladi. Bunda gaz hajmi quyidagi holatlarga aniqlik kiritish orqali mazkur Qoidalarning 134-bandida keltirilgan mezonlar asosida hisoblanadi: isteʼmolchining gaz tarmoqlariga ulangan vaqti va tabiiy gazdan foydalanilgan davr; boʻlinish chegarasidagi gaz bosimi koʻrsatkichi (yaroqlilik sertifikatiga ega boʻlgan oʻlchov vositalari yordamida aniqlanadi); noqonuniy foydalanish holatida aniqlangan gazdan foydalanish uskunalarining soni, turi va soatlik gaz sarfi; hisoblagichdan olingan elektron arxiv maʼlumotlari; elektron tizimlardan olingan maʼlumotlar; gazdan foydalanish maqsadi (faoliyat turi). Tabiiy gazdan noqonuniy foydalanish holatlarini aniqlash va tegishli dalolatnomani rasmiylashtirishda ishtirok etgan gaz taʼminoti tashkiloti, treyder yoki Oʻzenergoinspeksiyaning vakolatli xodimlar mazkur Qoidalarning ushbu bandida keltirilgan talablarga amal qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar. Gaz taʼminoti tashkiloti, treyder yoki Oʻzenergoinspeksiyaning vakolatli xodimlar tomonidan mazkur Qoidalarni buzish holati aniqlanganda bu haqida zudlik bilan oʻz rahbariga xabar beriladi. Gaz taʼminoti tashkilotining boshqa xodimlari tomonidan mazkur Qoidalarni buzish holatlari aniqlanganda, ular bu haqda oʻz rahbari hamda dalolatnoma rasmiylashtirishga vakolatli boʻlgan xodimlarga maʼlum qiladilar. 134. Mazkur Qoidalarni buzganlik holatlarida gaz hajmi isteʼmolchi bilan tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasini tuzgan tashkilotning vakolatli xodimlari (muhandis-texnik va boshqa vakolatli xodimlar) yoki Oʻzenergoinspeksiya mutaxassislari tomonidan aniqlanadi. (134-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qarori tahririda) Tabiiy gazning sarflangan (foydalanilgan) hajmi mazkur Qoidalarni buzganlik holatlari doirasida toʻplangan hujjatlar (foto, video tasvir, ashyoviy dalillar va boshqa taalluqli hujjatlar) asosida toʻliq sutka davomida (24 soat) toʻliq quvvat bilan ishlashi hisobidan kelib chiqqan holda, shuningdek, qoʻshimcha oʻrganish va vakolatli mutaxassislar xulosalarini olish zarurati yuzaga kelganda, ushbu xulosalar olingandan soʻng hisob-kitob qilinadi. Surishtiruvchi, tergovchi, prokuror va sud tomonidan tabiiy gazning sarflangan (foydalanilgan) hajmini qayta hisob-kitob qilish zarur deb topilganda, ushbu vakolatli shaxslar va organlarning qarorlari (hujjatlari)ga asosan komissiyaviy tarkibda gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti, Oʻzenergoinspeksiya va zaruratga qarab boshqa malakali mutaxassislar, shuningdek, xulosa berish vakolatiga ega boʻlgan ekspertlar tomonidan amalga oshiriladi. Isteʼmolchi tomonidan tabiiy gazdan noqonuniy foydalanganligi uchun gaz hajmlari va narxi hisob-kitob kunida amalda boʻlgan eng yuqori tarif boʻyicha taʼminotchi tashkilotning vakolatli xodimi yoki Oʻzenergoinspeksiya mutaxassislari tomonidan gazdan foydalanish uskunasining toʻliq sutka davomida (24 soat) toʻliq quvvat boʻyicha (amalda aniqlangan maʼlumotlar asosida maishiy isteʼmolchilarga belgilangan oylik isteʼmol meʼyori boʻyicha) ishlashi hisobidan (yoki standart gazdan foydalanish uskunasi mavjud emasligida gaz tarmogʻiga ulangan quvurning oʻtkazish imkoniyati hisobidan) kelib chiqib, quyidagi davrlardan boshlab mazkur Qoidalar buzilganligi aniqlangan kunga qadar hisoblanadi: (134-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qarori tahririda) vakolatli tashkilotlardan ruxsat olmasdan, LTHlarisiz, shartnomasiz tabiiy gazdan foydalanish aniqlanganda — gaz hajmlarining qiymati isteʼmolchi davlat roʻyxatidan rasmiy oʻtkazilgan kundan boshlab (tegishli tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlganda) hisoblangan vaqt mobaynida, biroq daʼvo muddatidan koʻp boʻlmagan davrda; hisoblagichga va/yoki masofadan turib oʻchirib-yoqish klapaniga qasddan shikast yetkazish aniqlanganda — TGNHATda soʻnggi maʼlumot mavjud boʻlgan kundan, ushbu maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda gaz taʼminoti tashkiloti vakolatli xodimlar tomonidan soʻnggi koʻrikdan oʻtkazilgan davrdan boshlab; oʻchirish qurilmalari, gazdan foydalanish uskunalari yoki hisoblagichga oʻrnatilgan plombalarni buzilishi aniqlanganda — gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimi tomonidan soʻnggi koʻrikdan oʻtkazilgan davrdan, biroq ushbu plomba oʻrnatilgan kundan koʻp boʻlmagan davrdan boshlab; tabiiy gaz hisobini yuritmasdan yoki oʻrnatilgan hisoblagichdan foydalanmasdan tabiiy gazni ishlatish aniqlanganda — gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimi tomonidan soʻnggi koʻrikdan oʻtkazilgan vaqt mobaynida, biroq daʼvo muddatidan koʻp boʻlmagan davrdan boshlab; gaz quvurlari yoki GTSHlarda gaz taqsimlash tarmoqlarini texnologik ish rejimini buzishga olib keladigan qurilmalar oʻrnatish orqali hisoblagichning yuqori oʻlchov chegarasidan chetga chiqish holati aniqlanganda — gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimi tomonidan soʻnggi koʻrikdan oʻtkazilgan vaqtdan boshlab. (134-bandning toʻqqizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) hisoblagichlarda gaz hajmlarini hisobga olishni notoʻgʻri koʻrsatish maqsadida hisoblagichning ishlab chiqaruvchi tomonidan oʻrnatilgan ichki qismlarini oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirish, hisoblagichning konfiguratsiyasi va sozligini oʻzgartirish, ruxsat etilmagan modem yoki boshqa aloqa vositalarini ruxsatsiz ulanganda — ruxsatsiz aralashilgan kundan boshlab (aralashish holati va sanasini tasdiqlovchi hujjatlar (maʼlumotlar) mavjud boʻlganda), lekin oxirgi qiyoslovdan oʻtkazilgan kundan oshmagan davrdan boshlab; hisoblagichning xotirasidagi maʼlumotlarni isteʼmolchining aybi bilan qisman yoki toʻliq yoʻq qilinganda — maʼlumotlar yoʻqolgan davrdan boshlab; hisoblagichni ulash tartibi va sxemasi oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirilganda — gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimi tomonidan hisoblagich soʻnggi xatlovdan oʻtkazilgan vaqtdan boshlab hisoblanadigan davr mobaynida, lekin oxirgi qiyoslovdan oʻtkazilgan kundan oshmagan davrdan boshlab; hisoblagichdan tashqari vizual aniqlab boʻlmaydigan yashirin yoʻllar bilan, jumladan, gaz quvurlari (tarmoqlari), baypas liniyalari va boshqalarni yashirincha montaj qilish orqali ulanganda — korxona faoliyat boshlagan (roʻyxatdan oʻtgan kundan) yoki oxirgi xatlovdan oʻtkazilgan kundan boshlab, biroq daʼvo muddatidan koʻp boʻlmagan davrdan boshlab; tabiiy gazdan noqonuniy foydalanish maqsadida isteʼmolchi tomonidan hisoblagichdan tashqari vizual aniqlab boʻladigan yoʻllar bilan, jumladan gaz quvurlari (tarmoqlari), baypas liniyalari va boshqa jihozlarni montaj qilish orqali ulanish aniqlanganda — gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimi tomonidan soʻnggi xatlov oʻtkazilgan vaqtdan boshlab hisoblanadigan davr mobaynida, biroq uch oydan kam boʻlmagan davrdan boshlab; gaz isteʼmoli hajmiga taʼsir koʻrsatadigan boshqa noqonuniy xatti-harakatlar aniqlanganda — hisoblagichga ruxsatsiz aralashilgan kundan boshlab (aralashish holati va sanasini tasdiqlovchi hujjatlar (maʼlumotlar) mavjud boʻlganda), biroq daʼvo muddatidan koʻp boʻlmagan davrdan boshlab; hisoblagichning qiyoslovdan oʻtkazish muddati oʻtib ketganda, bunda ushbu hisoblagich nosoz deb topilgan taqdirda — hisoblagichning qiyoslov muddati oʻtib ketgan davrdan boshlab; hisoblagichning ruxsat etilgan maksimal soatlik oʻtkazish quvvatidan ortib ketishi aniqlanganda — plombalanmagan gaz jihozlarining toʻla quvvati boʻyicha toʻliq ishlagan vaqt uchun (daqiqalar soatga tenglashtirilgan holda) hisobga olinmagan davrlar uchun, biroq daʼvo muddatidan koʻp boʻlmagan davrga; oʻzboshimchalik bilan hisoblagichning ruxsat etilgan maksimal oʻlchash chegarasidan (diapazonidan) chetga chiqqan holda LTHdan tashqari ortiqcha gazdan foydalanish uskunasini oʻrnatish aniqlanganda — gazdan foydalanish uskunasi oʻrnatilgan (tegishli tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlganda) kundan boshlab hisoblangan vaqt mobaynida, biroq uch oydan koʻp boʻlmagan davrda; (134-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qaroriga asosan oʻn yettinchi va oʻn sakkizinchi xatboshilar bilan toʻldirilgan) hisoblagichning manifold qurilmasi joʻmraklariga tashqi taʼsir koʻrsatish, harorat oʻlchagichiga har xil isitish moslamalarini oʻrnatish holatlari aniqlanganda — gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimi tomonidan plomba oʻrnatilgan kundan boshlab, biroq uch oydan kam boʻlmagan davrdan boshlab. Bunda isteʼmolchi tomonidan foydalanilgan tabiiy gaz hajmlarining hisobotga olingan miqdorlari, gaz jihozlaridan foydalanish mavsumiyligi, shuningdek, muayyan davrlarda Hukumatning tegishli topshiriqlari, yuqori turuvchi vazirlik va idoralarning koʻrsatmalariga asosan isteʼmolchilarga tabiiy gazni yetkazib berilishi cheklangan davrlar (tegishli tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlgan taqdirda) inobatga olinadi. (134-bandning yigirmanchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Isitish mavsumining davriyligini belgilashda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimlarining isitish mavsumi boshlanishi va tugashi toʻgʻrisidagi qaror yoki farmoyishlari qabul qilingan kundan boshlab hisob kitob qilinadi. Hisob-kitoblarni amalga oshirishda gaz taʼminoti korxonalari tomonidan isteʼmolchilarda oʻtkazilgan xatlov va koʻrik dalolatnomalari bir sutka davomida “NGT Billing” tizimiga elektron tarzda kiritilmagan boʻlsa, ushbu dalolatnomalar haqiqiy emas deb topiladi hamda hisob-kitoblarni amalga oshirishda inobatga olinmagan holda olti oydan kam boʻlmagan muddatga hisob-kitob qilinadi. (134-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qaroriga asosan yigirma birinchi va yigirma ikkinchi xatboshilari bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) Mazkur Qoidalarni buzganlik holatlari aniqlanganda gaz hajmini hisoblash jarayoniga vakolati boʻlgan xodimlardan tashqari boshqa shaxslarning aralashuviga qatʼiyan yoʻl qoʻyilmaydi. Mazkur Qoidalarning 129-bandi ikkinchi qismida keltirilgan qoidabuzarliklar uchun qoʻshimcha gaz hajmi hisoblanmaydi, biroq ushbu holatlar isteʼmolchini maʼmuriy javobgarlikka tortishga asos boʻladi. Vakolatli tashkilotlardan ruxsat olmasdan, LTHlarisiz, tabiiy gazni yetkazib berish shartnomasiz va hisoblagichsiz tabiiy gazdan foydalanish — yuridik shaxslardan sarflangan tabiiy gaz qiymatining uch baravari miqdorida oʻsuvchi koeffitsiyent qoʻllaniladi. (134-bandning yigirma uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qarori tahririda) Gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti vakolatli xodimi tomonidan hisoblagich va oʻlchov uzellariga belgilangan tartibda plombalar oʻrnatilmaganligi (simlarning tarang tortilmaganligi, yaʼni simni uzmagan yoki plombalarni buzmagan holda ularni yechish orqali manifold joʻmraklari, kalibrlash boltlari, impulsli tarmoq joʻmraklarga taʼsir koʻrsatish imkonini beradigan holatda oʻrnatilganligi) natijasida isteʼmolchi tomonidan tabiiy gazdan noqonuniy foydalanish holati aniqlangan taqdirda, shuningdek, billing tizimiga oʻz vaqtida maʼlumotlarni (xatlov, tamgʻalash, soʻngi koʻrik va boshqa dalolatnomalarni) kiritmagan gaz taʼminoti tashkiloti masʼul xodimi qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka tortilishiga sabab boʻladi. (134-bandning yigirma oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-apreldagi 213-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 31-iyul) 135. Mazkur Qoidalarning 130-bandida keltirilgan holatlar boʻyicha hisob-kitoblar quyidagi tartibda amalga oshiriladi: isteʼmolchilarning aybisiz hisoblagich texnik jihatdan nosoz holatga kelganligi aniqlanganda (toʻxtab qolganda) — TGNHATda soʻnggi maʼlumot mavjud boʻlgan kundan, ushbu maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda esa gaz taʼminoti tashkilotining vakolatli xodimi tomonidan soʻnggi koʻrikdan oʻtkazilgan davr uchun oxirgi gaz sarfi hisoboti koʻrsatkichlarning oʻrtacha miqdoridan kelib chiqqan holda hisoblanadi; hisoblagichning xotirasidan unga tashqi taʼsir koʻrsatmagan holda maʼlumotlar toʻliq yoki qisman yoʻqolib qolganda — TGNHATda mavjud maʼlumotlar boʻyicha (bunda yozgi va qishki mavsumdagi isteʼmol hajmlari inobatga olinishi lozim), TGNHATda maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda, soʻnggi maʼlumotlar tahlili asosida gaz sarfi hisoboti koʻrsatkichlarining oʻrtacha miqdoridan kelib chiqqan holda hisoblanadi. 136. Mazkur Qoidalarning 129, 130 va 134-bandlarida qayd etilgan qoidabuzarlik holatlari aniqlanganda, foydalanilgan gaz hajmlari qiymatining qoplanishi isteʼmolchilarni qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa javobgarliklardan ozod qilmaydi. 137. Aniqlangan qoidabuzarlik holati yuzasidan rasmiylashtirilgan dalolatnoma, gaz hajmini hisoblash dalolatnomasi va holatga aloqador boshqa hujjatlar hamda olingan ashyolar, dalillar va buyumlar qonuniy choralarni koʻrish uchun tegishliligiga koʻra oʻn ish kuni ichida vakolatli organlarga taqdim etilishi kerak. 12-bob. 100 kVt.dan ortiq quvvatga ega boʻlgan gazdan foydalanish uskunalarini ishlatadigan isteʼmolchilar tomonidan tabiiy gazdan oqilona, xavfsiz foydalanish va uni meʼyorlash 138. Isteʼmolchilar tomonidan tabiiy gazdan foydalanilgan holda ishlab chiqarilayotgan mahsulot yoki bajarilayotgan ishlar (xizmatlar) birligiga natura holida va shartli ravishda hisoblangan gaz sarfining tasdiqlangan meʼyorlariga ega boʻlishlari kerak. 139. Ishlab chiqarishning barcha darajalarida gaz sarfini meʼyorlash qonunchilik hujjatlarida hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan meʼyorlar va qoidalarga muvofiq amalga meʼyorlanadi. 140. Gazdan foydalanish uskunalarini ishlatadigan tashkilotlar ushbu uskuna uchun gaz sarfining individual meʼyorlariga ega boʻlishi, ular mavjud boʻlmaganda esa, loyihalashtirish yoki ixtisoslashtirilgan tashkilotlarni jalb etgan holda ularning texnik asoslangan meʼyorlarini ishlab chiqishi kerak. 141. Yoqilgʻi-energiya resurslarini ishlatadigan isteʼmolchilarni energetika tekshiruvidan va ekspertizadan oʻtkazish qoidalariga muvofiq isteʼmolchilar ixtisoslashgan tashkilotlarni (energiya auditorlarini) jalb etgan holda yoqilgʻi-energiya resurslaridan oqilona va samarali foydalanish maqsadida energetika tekshiruvini oʻtkazishi kerak. Yoqilgʻi-energiya resurslaridan yoki ularning turlaridan har birining jami isteʼmoli yiliga besh yuz tonnadan ortiq shartli yoqilgʻini tashkil qiladigan isteʼmolchilar energetika tekshiruvlaridan majburiy oʻtkazilishi kerak. (141-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qarori tahririda) Yoqilgʻi-energiya resurslarini energetika tekshiruvi natijalari boʻyicha energiya auditorlari tomonidan yoqilgʻi-energiya resurslaridan foydalanishda qoida buzilishlarni bartaraf etishga doir tavsiyalar hamda ulardan foydalanish samaradorligini oshirish boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlar roʻyxati isteʼmolchining obyektlarida texnik imkoniyatlar mavjud boʻlganda ikkilamchi energiya resurslaridan foydalanishni nazarda tutilgan holda beriladi. 142. Tabiiy gazni sarflash meʼyorlari isteʼmolchi tomonidan tasdiqlanadi va gazdan samarali va oqilona foydalanishni hisobga olgan holda qayta koʻrib chiqilishi, takomillashtirilishi kerak. 143. Yil mobaynida tasdiqlangan meʼyorlar uskunalar almashtirilgan yoki rekonstruksiya qilingan jihozlarning turlari, foydalanadigan xomashyoning tarkibi oʻzgargan hollarda gaz sarfining oʻzgarishiga sabab boʻlgan yoqilgʻi-energiya resurslarini tejash boʻyicha zarur tashkiliy-texnik tadbirlar bajarilishini hisobga olgan holda qayta koʻrib chiqilishi mumkin. 144. Tabiiy gazni sarflash meʼyorlariga rioya qilinishi hamda undan samarali va oqilona foydalanish yuzasidan ichki nazorat tabiiy gazni isteʼmol qiluvchi tashkilot rahbarlari tomonidan amalga oshiriladi. 13-bob. Gaz taʼminoti tashkilotining tabiiy gaz hisoboti balansini tuzish tartibi 145. Gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti gaz taqsimlash tarmoqlari orqali olingan tabiiy gazning qabul qilingan va taqsimlangan hajmi boʻyicha hisobot balansini (keyingi oʻrinlarda — tabiiy gaz balansi) tuzadi. 146. Hisobot davri uchun tabiiy gaz balansi olingan tabiiy gaz umumiy hajmini uning taqsimlangan hajmlari yigʻindisiga tengligi asosida quyidagilar boʻyicha aniqlanadi: isteʼmolchilarga sotilgan tabiiy gaz hajmi (shu jumladan, noqonuniy foydalanish holatlarida isteʼmolchilar tomonidan sarf qilingan gaz hajmi); foydalanish va texnologik ehtiyojlar uchun sarflangan tabiiy gaz hajmi (qonunchilik hujjatlarida hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar asosida tartibga solinadi); tabiiy gazni yoʻqotish hajmlari (qonunchilik hujjatlarida hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar asosida tartibga solinadi); tabiiy gazning gaz tarmoqlaridagi texnologik qoldiqlari; qabul qilingan va taqsimlangan tabiiy gaz hajmlari orasidagi musbat va manfiy farqlar. 147. Musbat farq vujudga kelganda, yaʼni taqsimlangan tabiiy gaz hajmi qabul qilingan tabiiy gaz hajmidan ortiq boʻlganda, mazkur farq hisobotda maʼlumot oʻrnida koʻrsatilib, yetkazib berilgan tabiiy gaz hajmiga (hajm oshmagan holda) taʼsir qilmaydi. 148. Manfiy farq vujudga kelganda, yaʼni taqsimlangan tabiiy gaz hajmi qabul qilingan tabiiy gaz hajmidan kam boʻlganda, mazkur farq hisobotda tabiiy gaz tannarxiga qoʻshib hisoblanadi. Bunda uzoq vaqt davomida tabiiy gazning talon-toroj qilinishi oqibatida aniqlangan tabiiy gaz hajmlari hisobot davri yakunida tabiiy gaz hajmida vujudga kelgan manfiy farq hisobidan chiqariladi. 149. “Oʻztransgaz” AJ va “Hududgaztaʼminot” AJ (keyingi oʻrinlarda — jamiyatlar) boshqaruv organlari tomonidan har bir hisobot yili yakunida qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tabiiy gaz balansida vujudga kelgan farqlar yuzasidan quyidagi qarorlardan biri qabul qilinadi: manfiy farqning qoldiq hajmi keyingi hisobot oylari yakuni bilan asoslangan holda texnik hisobotlarda qayd etiladi, asoslanmagan gaz hajmlari esa gaz taʼminoti tashkilotining kelgusi davr tabiiy gaz balansiga oʻtkaziladi; musbat farqning qoldiq summasi jamiyatning daromadi deb tan olinadi. Jamiyatlar ularning boshqaruv organlari tomonidan hisobot yili yakuni boʻyicha qabul qilingan va taqsimlangan tabiiy gaz hajmlari boʻyicha vujudga kelgan farqlar yuzasidan qabul qilingan qarorlarini Energetika vazirligiga taqdim etadi. 150. Gaz taʼminoti tashkiloti qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda har oyda manfiy farqning vujudga kelish sabablarini aniqlashi va bunda: aniqlangan va asoslangan manfiy farq boʻyicha hisoblangan gaz hajmlari asosida qarzdorlik keyingi hisobot oyi yakuniga qadar qoidabuzarlik sodir etgan isteʼmolchilar roʻyxatini shakllantirib, gazni belgilangan sotish narxlarida undirish choralarini koʻrishi, tabiiy gazning gaz taqsimlash tarmoqlari orqali yetkazib berishda yoʻqotishlarni ruxsat etilgan meʼyorlarini ishlab chiqishi va tasdiqlash uchun tabiiy gaz bozorini rivojlantirish va tartibga solish boʻyicha vakolatli organga kiritishi; aniqlangan, lekin asoslanmagan manfiy farq boʻyicha hisoblangan gaz hajmlari boʻyicha keyingi hisobot oyiga qadar ushbu asossiz yoʻqotishlarga yoʻl qoʻygan gaz taʼminot tashkilotlarining aybdor xodimlari yoki isteʼmolchilarga nisbatan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda zarur choralarni (shu jumladan hisoblangan gaz hajmlari boʻyicha qarzdorlikni gazni sotib olish narxlarida undirish) koʻrishi shart. 151. “Oʻztransgaz” AJ va “Hududgaztaʼminot” AJlarda tabiiy gaz hajmlari boʻyicha yuzaga kelgan manfiy farqning qoldiq summasi faqatgina Vazirlar Mahkamasining tegishli qarorlari asosida ushbu jamiyatlarning “davriy xarajatlari”ga oʻtkaziladi. 14-bob. Tabiiy gazdan foydalanish qoidalarini buzganlik uchun javobgarlik 152. Gaz taʼminoti (gaz uzatish) tashkiloti va isteʼmolchilar mazkur Qoidalarda belgilangan talablarni buzilishiga yoʻl qoʻyilganlik uchun qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar. Tabiiy gazdan foydalanish qoidalariga ILOVATabiiy gazni yetkazib berishning alohida tartibi belgilanadigan strategik tashkilotlar roʻyxati I. Issiqlik elektr stansiyalari: 1. “Navoiy IES” AJ 2. “Sirdaryo IES” filiali 3. “Toshkent IES” AJ 4. “Yangi Angren IES” AJ 5. “Toshkent IEM” filiali 6. “Fargʻona IEM” filiali 7. “Tolimarjon IES” AJ 8. “Muborak IEM” filiali 9. “Taxiatosh IES” AJ 10. “Toʻraqoʻrgʻon IES” filiali 11. Aksa Enerji Toshkent — 1 IES 12. Aksa Enerji Toshkent — 2 IES 13. Aksa Enerji Buxoro IES 14. Jengiz Enerji Toshkent IES 15. Jengiz Enerji Sirdaryo IES 16. Odash Enerji Xorazm IES 17. Akva Sirdaryo — 2 IES 18. EDF Sirdaryo — 3 IES 19. Stoun Siti Enerji Surxondaryo IES II. Kimyo sanoati korxonalari: 1. “Navoiyazot” AJ 2. “Maksam-Chirchiq” AJ 3. “Fargʻonaazot” AJ III. Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tuzilmasiga kiradigan issiqlik va elektr energiyasini ishlab chiqarish tashkilotlari Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 31-maydagi 319-son qaroriga 3-ILOVA Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining oʻz kuchini yoʻqotgan deb eʼtirof etilayotgan ayrim qarorlari ROʻYXATI 1. Vazirlar Mahkamasining “Elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish tartibini takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2018-yil 12-yanvardagi 22-son qarori; 2. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek, baʼzi qarorlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Prokuratura organlarining qabul qilinayotgan normativ-huquqiy hujjatlar ijrosini taʼminlashdagi faoliyati samaradorligini oshirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2018-yil 15-fevraldagi PF-5343-son Farmoni)” 2018-yil 30-martdagi 252-son qaroriga 1-ilovaning 3-bandi. 3. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar va qoʻshimcha kiritish, shuningdek baʼzi qarorlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida” 2018-yil 6-iyundagi 428-son qaroriga 1-ilovaning 3-bandi. 4. Vazirlar Mahkamasining “Neft-gaz tarmogʻida litsenziyalash tartibotlarini qisqartirish va soddalashtirish, shuningdek, biznesni yuritishni yaxshilash chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2018-yil 12-iyundagi 444-son qaroriga 6-ilovaning 3-bandi. 5. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish tartibini takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2018-yil 12-yanvardagi 22-son qaroriga oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” 2018-yil 20-oktabrdagi 838-son qarori. 6. Vazirlar Mahkamasining “Elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish tartibini takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2018-yil 12-yanvardagi 22-son qaroriga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida” 2019-yil 28-fevraldagi 182-son qarori. 7. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga kiritilayotgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi sohasida davlat boshqaruvi va nazorati tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2018-yil 12-dekabrdagi PF-5594-son Farmoni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida” 2018-yil 12-dekabrdagi PQ-4058-son qarori)” 2019-yil 6-martdagi 195-son qaroriga ilovaning 45-bandi. 8. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” 2019-yil 24-martdagi 243-son qarori. 9. Vazirlar Mahkamasining “Yoqilgʻi-energetika resurslarining ayrim turlari uchun tarif siyosatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2019-yil 31-maydagi 452-son qaroriga ilovaning 2-bandi. 10. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek, baʼzilarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Axborot sohasi va ommaviy kommunikatsiyalarni yanada rivojlantirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2019-yil 2-fevraldagi PF-5653-son Farmoni va “Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida” 2019-yil 2-fevraldagi PQ-4151-son qarori)” 2019-yil 3-iyundagi 457-son qaroriga 1-ilovaning 32-bandi. (11-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 25-sentabrdagi 603-sonli qaroriga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan) 12. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Jahon banki va Xalqaro moliya korporatsiyasining “Biznes yuritish” yillik hisobotida Oʻzbekiston Respublikasining reytingini yaxshilashga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2019-yil 5-fevraldagi PQ-4160-son qarori)” 2019-yil 9-iyuldagi 567-son qaroriga ilovaning 4-bandi. 13. Vazirlar Mahkamasining “Yoqilgʻi-energetika resurslarining narxlari va tariflarini oʻzgartirish toʻgʻrisida” 2019-yil 30-iyuldagi 633-son qaroriga 2-ilovaning 3-bandi. 14. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 12-yanvardagi 22-son qarori bilan tasdiqlangan Elektr energiyasidan foydalanish qoidalariga qoʻshimcha kiritish toʻgʻrisida” 2019-yil 9-dekabrdagi 979-son qarori. 15. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek, baʼzilarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida” 2019-yil 24-yanvardagi PQ-4126-son qarori)” 2019-yil 19-dekabrdagi 1014-son qaroriga ilovaning 58-bandi. 16. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Mehnatga haq toʻlash, pensiyalar va boshqa toʻlovlar miqdorlarini aniqlash tartibini takomillashtirish toʻgʻrisida” 2019-yil 21-maydagi PF-5723-son Farmoni)” 2019-yil 28-dekabrdagi 1046-son qaroriga ilovaning 196-bandi. 17. Vazirlar Mahkamasining “Tovar xom ashyo birjalari faoliyatiga ilgʻor axborot texnologiyalarini keng joriy etish va elektron tijorat faoliyatini izchil rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2020-yil 18-martdagi 170-son qaroriga 4-ilovaning 3-bandi. 18. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek, baʼzilarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida” 2020-yil 3-iyundagi 348-son qaroriga 1-ilovaning 10-bandi. 19. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasida chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarni roʻyxatga olish tartibini soddalashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2020-yil 28-sentabrdagi 593-son qaroriga 4-ilovaning 50-bandi. 20. Vazirlar Mahkamasining “Strategik tashkilotlarni moliyaviy qoʻllab-quvvatlash va ularda qoʻshimcha mahsulot ishlab chiqarish uchun qulay shart-sharoit yaratish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2021-yil 1-iyuldagi 412-son qarorining 3-bandi. 21. Vazirlar Mahkamasining “Koʻchma savdo faoliyatiga zamonaviy axborot texnologiyalarini yanada keng joriy etish hamda savdo avtomati orqali chakana savdo faoliyatini tartibga solish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2021-yil 3-avgustdagi 485-son qaroriga 5-ilovaning 4-bandi. 22. Vazirlar Mahkamasining “Yaratilgan yangi ish oʻrinlarini hisobga olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida” 2022-yil 21-dekabrdagi 717-son qaroriga 2-ilovaning 7-bandi. 23. Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 15-iyuldagi 294-son qaroriga 4-ilovaning 1-bandi. 24. Vazirlar Mahkamasining “Yoqilgʻi-energetika sohasida bozor mexanizmlarini joriy etishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2023-yil 15 sentabrdagi 475-son qaroriga 4-ilovaning 1-bandi. (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 10.06.2024-y., 09/24/319/0406-son; 28.09.2024-y., 07/24/339/0758-son; 25.11.2024-y., 09/24/780/0962-son; 30.11.2024-y., 09/24/803/0997-son; 23.12.2024-y., 09/24/859/1047-son; 30.12.2024-y., 09/24/894/1094-son; 05.05.2025-y., 09/25/289/0406-son; 20.04.2026-y., 07/26/143/0386-son; 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son; 06.05.2026-y., 09/26/224/0457-son; 08.07.2026-y., 09/26/355/0710-son; 24.09.2026-y., 06/26/202/0965-son) |
