Мамлакатимизда суд-ҳуқуқ тизимини янада такомиллаштириш, фуқаролар ва тадбиркорларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш чораларини кучайтириш, одил судловни самарали таъминлаш ва судлар ролини ошириш бўйича изчил ишлар олиб борилмоқда.

Ушбу устувор масалалар юзасидан ўтган 3 йил мобайнида йигирмадан ортиқ қонун, фармон ва қарорлар қабул қилинди, бу борада амалга оширилган ишлар натижасида одил судлов жараёнида инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш даражаси янги босқичга кўтарилди. Жумладан, ислоҳотлар натижасида судлар томонидан ноҳақ айбланган 2,3 мингга яқин киши оқланди, адашиб жиноят йўлига кириб қолгани сабабли озодликдан маҳрум қилиш жазосига ҳукм қилиниши мумкин бўлган 3,5 мингдан ортиқ ёшлар ва хотин-қизларга маҳалла ва жамоатчилик кафиллиги асосида енгилроқ жазолар тайинланиб, улар ўз оилалари бағрида қолдирилди, инсон ҳуқуқларини бузганлиги учун 60 нафар ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ходимлари жиноий жавобгарликка тортилди.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 24 январдаги Олий Мажлисга Мурожаатномасида суд-ҳуқуқ соҳасида белгиланган вазифаларни изчил амалга ошириш, фуқароларнинг одил судловга эришиш даражасини юксалтириш, ишларни судда кўриш сифатини ошириш, адолатли ва қонуний суд қарорларини қабул қилиш учун тарафлар тенглиги ва тортишувчанлигини амалда таъминлаш механизмларини кенгайтириш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президенти 2020 йил 24 июлда «Судлар фаолиятини янада такомиллаштириш ва одил судлов самарадорлигини оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги ПФ-6034-сонли Фармон қабул қилди.

Олий суд Пленуми мазкур Фармонда қўйилган вазифаларни Ўзбекистон Республикаси Судьялар олий кенгаши, барча судлар судьялари, Судьялар ассоциацияси, Олий суд ҳузуридаги илмий-маслаҳат кенгаши аъзолари, Судьялар олий мактаби профессор-ўқитувчилари, шунингдек, оммавий ахборот воситалари ва жамоатчилик вакиллари иштирокида муҳокама қилиб, қуйидагиларни таъкидлайди.

Вилоят ва унга тенглаштирилган фуқаролик ишлари бўйича, жиноят ишлари бўйича судлар ва иқтисодий судлар негизида судьяларнинг қатъий ихтисослашувини сақлаб қолган ва суд ишларини юритиш турлари бўйича алоҳида судлов ҳайъатларини ташкил этган ҳолда Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар умумюрисдикция судларининг ташкил этилиши илғор хорижий давлатлар тажрибаси ва халқаро стандартларга асосланган бўлиб, суд тизимини халққа янада яқинлаштиради, одамларнинг ҳуқуқий муаммолари битта судда ҳал бўлишига имкон яратади ҳамда суд тизими бошқаруви самарадорлигини оширишга хизмат қилади.

Маъмурий суд тизими ислоҳ этилиб, вилоят марказларида туманлараро судларнинг ташкил этилиши бундай судлар судьялари мустақиллигини янада мустаҳкамлаш, фуқаролар ва давлат органлари ўртасида маъмурий-ҳуқуқий муносабатлар юзасидан келиб чиқадиган низоларнинг холисона ва адолатли ҳал этилишига мустаҳкам кафолат яратади.

Давлат раҳбари томонидан олға сурилган «бир суд — бир инстанция» тамойили амалга оширилиб, биринчи инстанция судлари қарорлари апелляция тартибида қайта кўриб чиқилиши, апелляция тартибида кўриб чиқилган суд қарорларининг Олий суд судлов ҳайъатлари томонидан кассация тартибида қайта кўриб чиқиш тартиби жорий этилиши суд қарорларининг қонунийлиги, асослилиги ва адолатлилигини текширишнинг мукаммал тизимини яратиш имконини беради. Бунда суд қарорлари қабул қилиниши билан унинг ижро қилиниши ўртасидаги муддатлар сезиларли даражада қисқаради ҳамда ривожланган давлатларда мавжуд бўлган ҳуқуқий аниқлик принципи амал қила бошлайди.

Суд ишларини назорат тартибида кўриш институтининг тугатилиши ва прокурорнинг одил судловни амалга оширишдаги ваколатлари чегараланиши суд процессида тарафлар тенглиги принципи амал қилиши имкониятини кенгайтиради.

Инвестициявий низоларнинг, тарафлар ихтиёрига кўра, Олий судда ташкил этилаётган алоҳида судлов таркиби томонидан ёки вилоятлар ва уларга тенглаштирилган судлар томонидан кўриб чиқилиши тартибининг жорий этилиши инвесторлар ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини суд томонидан ҳимоя қилиш кафолатларини янада кучайтиради.

Фармонда қўйилган вазифаларнинг амалга оширилиши, пировард натижада, суд тизими ва судлов ишларини юритиш тартиб-тамойилларини такомиллаштириш билан бир қаторда одил судлов сифати ва самарадорлигини ошириш, фуқаролар ва тадбиркорлар ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини кафолатли ҳимоя қилиш, мамлакатда қонун устуворлигини янада мустаҳкамлаш учун замин яратади.

Юқоридагилардан келиб чиқиб ҳамда Фармон ижросини таъминлаш мақсадида, «Судлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 17-моддасига асосан, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 24 июлдаги «Судлар фаолиятини янада такомиллаштириш ва одил судлов самарадорлигини оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги ПФ-6034-сонли Фармони ижро учун қабул қилинсин.

2. Қуйидагилар:

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 24 июлдаги «Судлар фаолиятини янада такомиллаштириш ва одил судлов самарадорлигини оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги ПФ-6034-сонли Фармони ижросини таъминлаш бўйича йўл харитаси 1-иловага мувофиқ;

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 24 июлдаги «Судлар фаолиятини янада такомиллаштириш ва одил судлов самарадорлигини оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги ПФ-6034-сонли Фармонининг моҳияти ва аҳамиятини оммавий ахборот воситаларида, веб-сайтларда ва ижтимоий тармоқларда тарғибот қилиш бўйича медиа-режа 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

3. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Эксперт-таҳлил гуруҳи (А. Тухташев):

икки ой муддатда қонун ҳужжатларига ушбу Фармондан келиб чиқадиган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида тегишли қонун ҳужжатлари лойиҳасини тайёрласин;

2020 йил 1 ноябрга қадар янги таҳрирдаги Ўзбекистон Республикасининг «Судлар тўғрисидаги»ги Қонуни лойиҳасини ишлаб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатасига киритиш учун тайёрласин.

4. Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Ахборот-коммуникация технологияларини жорий қилиш ва ахборот хавфсизлигини таъминлаш бошқармаси (Б. Очилов) икки ой муддатда судлар фаолиятида ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланишни янада кенгайтириш дастури бўйича Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрациясига киритиш учун таклифлар тайёрласин.

5. Ўзбекистон Республикаси Олий суди ҳузуридаги Судлар фаолиятини таъминлаш департаменти (Б. Тешабаев) икки ой муддатда:

янгитдан ташкил этилаётган судлар жойлаштирилишини ва уларни зарур жиҳозлар билан таъминласин;

2021 — 2025 йилларда судларнинг бинолари ва хоналарини қуриш ҳамда реконструкция қилиш дастурини ишлаб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига киритиш учун тақдим этсин.

6. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Матбуот хизмати (А. Абидов) Олий суд судлов ҳайъатлари, Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар, Тошкент шаҳар, туманлараро, туман (шаҳар) ва ҳарбий судлар билан биргаликда алоҳида медиа-режага асосан ушбу Фармоннинг моҳияти ҳамда аҳамиятини оммавий ахборот воситаларида, веб-сайтларда ва ижтимоий тармоқларда кенг ёритилишини ташкил этсин.

7. Мазкур қарор бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Олий суди раисининг ўринбосарлари — судлов ҳайъатларининг раислари Р. Махмудова, И. Муслимов, Х. Ёдгоров ва Б. Исаков зиммасига юклансин.