Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясида раислик қилувчи Ҳ. Турсунов, ҳайъат аъзолари судьялар Д. Рахимов ва Н. Хўжақуловдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси Б. Холмоновнинг котиблигида, Қашқадарё вилоят прокурори катта ёрдамчиси Д. Қўчқарова, даъвогар Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармаси вакиллари М.С, С.Б (ишончнома асосида), жавобгар «К» масъулияти чекланган жамияти раҳбари Қ.К (шахсий маълумотнома асосида), вакиллари Ж.Б, Я.О, С.Н (ишончнома асосида)лар иштирокида Косон туманлараро иқтисодий судининг 2023 йил 12 апрелдаги ҳал қилув қарорига нисбатан Косон туман прокуратураси томонидан келтирилган апелляция протести бўйича ишни суд биносида очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади:

Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармаси жавобгар «К» масъулияти чекланган жамиятига нисбатан судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, «К» масъулияти чекланган жамияти Ғузор филиали МТК ва ИХВ бошлиғи Х.Т томонидан йили, вақти кўрсатилмаган ҳолда тузилган ҳамда «К» масъулияти чекланган жамияти Ғузор филиали КУК иш юритувчиси З.Ҳ, «К» масъулияти чекланган жамияти Ғузор филиали бошлиғи С.Н томонидан тасдиқланган «EDC» масъулияти чекланган жамияти шаклидаги хорижий корхонаси ва «К» масъулияти чекланган жамияти Ғузор филиали билан ўзаро тузилган ижара шартномасига асосан пармахона бригада аъзолари ва уларга хизмат кўрсатиш бўйича ишчи муҳандис- техник ходимлар ўртасида тузилган битимни ҳақиқий эмас деб топишни сўраган.

Биринчи инстанция судининг 2023 йил 12 апрелдаги ажрими билан даъвогарнинг даъво предметини ўзгартириш ҳақидаги аризаси иш юритишга қабул қилинган.

Суднинг 2023 йил 12 апрелдаги ҳал қилув қарори билан даъво талаби қаноатлантирилган.

Мазкур ҳал қилув қарорига нисбатан Косон туман прокуратураси томонидан келтирилган протестда суд ҳужжатини бекор қилиб, даъво талабини қаноатлантиришни рад этиш ҳақида янги қарор қабул қилиш сўралган.

Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг 2023 йил 11 июлдаги қарорига асосан апелляция протести қисман қаноатлантирилиб, Косон туманларараро иқтисодий судининг 2023 йил 12 апрелдаги ҳал қилув қарори бекор қилинган ҳамда иш янгидан кўриш учун шу инстанция судига юборилган.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг 2023 йил 22 сентябрдаги қарорига асосан Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармасининг кассация шикояти қисман қаноатлантирилиб, Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг 2023 йил 11 июлдаги қарори бекор қилинган.

Иш янгидан апелляция инстанция судида кўриш учун Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига юборилган.

Ишни янгидан кўришда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаб, биринчи инстанция суди томонидан иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатлар ўрганилганлигига ҳуқуқий баҳо бериш, филиал томонидан ҳақиқий эмас деб топиш сўралган ҳужжат қандай ҳужжат эканлигига қонуний баҳо бериш, бу орқали тегишли суд қарорларини қабул қилиш ҳамда суд харажатларини тақсимлаш масаласини ҳал этиш лозимлиги ҳақида кўрсатма берилган.

Суд мажлисида иштирок этган Қашқадарё вилоят прокуратураси вакили протестда келтирилган важларни қўллаб-қувватлаб, биринчи инстанция суди томонидан даъво талабини қаноатлантириш тўғрисида асоссиз хулосага келинганлигини, битимда иштирок этган шахслар жалб этилмаганлигини, ушбу ҳолат эса суд ҳужжатини бекор қилинишига асос бўлишини маълум қилиб, протестни қаноатлантиришни ва ишни янгидан кўриш учун биринчи инстанция судига юборишни сўради.

Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакиллари протестга нисбатан эътирозларини билдириб, суд томонидан битимни ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисида асосли хулосага келинганлигини, сабаби битим тузилиши оқибатида давлат манфаатига зиён етказилганлигини, битим қонунчилик талабларига зид равишда тузилганлигини, битимда иштирок этган шахсларнинг фамилияси, исми кўрсатилмаганлигини, битимни тузишда юқори ташкилот аъзоларининг розилиги олинмаганлигини баён қилиб, протестни қаноатлантиришни рад этиб, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўрадилар.

Суд мажлисида иштирок этган жавобгар вакиллари ҳам протестда келтирилган важларга эътироз билдириб, суд томонидан битимни ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисида асосли хулосага келинганлигини, битим шакли ва мазмуни амалдаги қонун ҳужжатларига мос келмаслигини баён этиб, протестни қаноатлантиришни рад этишни ва ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўрадилар.

Судлов ҳайъати ишда иштирок этган шахсларнинг тушунтиришларини тинглаб, апелляция протестида келтирилган важларни иш ҳужжатлари билан бирга ўрганиб чиқиб, муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра протестни қисман қаноатлантиришни ҳамда ҳал қилув қарорини бекор қилиб, ишни янгидан кўриш учун биринчи инстанция судига юборишни лозим топди.

Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамасида аниқланган ҳолатларга кўра, «К» масъулияти чекланган жамияти Ғузор филиали МТКваИХВ бошлиғи Х.Т томонидан йили, ойи ва куни кўрсатилмаган ҳолда тузилган ҳамда «К» масъулияти чекланган жамияти Ғузор филиали КУК иш юритувчиси З.Ҳ, «К» масъулияти чекланган жамияти Ғузор филиали бошлиғи С.Н томонидан тасдиқланган «EDC» масъулияти чекланган жамияти шаклидаги хорижий хорхонаси ва «К» масъулияти чекланган жамияти Ғузор филиали билан ўзаро тузилган ижара шартномасига асосан пармахона бригада аъзолари ва уларга хизмат кўрсатиш бўйича ишчи муҳандис-техник ходимлар ўртасида битим тузилган.

Мазкур битимда «EDC» масъулияти чекланган жамияти шаклидаги хорижий корхонаси ва «К» масъулияти чекланган жамияти Ғузор филиали билан ўзаро тузилган ижара шартномасига асосан ишларни ўз вақтида бажариш, ижара шартномасида ажратилган маблағни иш ҳақи қилиб бригада аъзоларига амалдаги тариф сетка бўйича бир соат учун белгиланган сўмни ўртача ой соати жамланмаси нисбатига саккиз баробар йиғиндиси миқдорида ҳамда ишчи гуруҳ аъзолари ва пармахоналарга қўшимча хизмат қилаётган ишчи муҳандис-техник ходимларнинг ишларни ўз вақтида сифатли бажарилишига ҳиссаларини ҳисобга олиб энг кам иш ҳақи миқдорида келиб чиқиб белгилаш назарда тутилган.

Судлов ҳайъати протестда келтирилган важларни иш ҳужжатлари билан ўрганиб чиқиб, биринчи инстанция суди томонидан даъво талабини қаноатлантириш тўғрисида барвақт хулосага келинган ҳамда процессуал ҳуқуқ нормалари бузилган деб ҳисоблайди.

Чунки, битимнинг 6-бандида ушбу битим тарафлари бўлиб иш берувчи, касаба уюшма қўмитаси, бригада аъзолари ва ишчи муҳандис-техник ходимлар ҳисобланиши кўрсатилган.

Ушбу шахслар иштирокида тузилган битим «КНГҚЭ МЧЖ» Ғузор филиали иш юритувчиси З.Ҳ билан келишилиб, «КНГҚЭ МЧЖ» Ғузор филиали бошлиғи С.Н томонидан тасдиқланган.

Бундай ҳолатда биринчи инстанция суди томонидан битим иштирокчиларининг ҳуқуқ ва манфаатига таъсир қиладиган ҳал қилув қарори қабул қилиниб, процессуал хатоликка йўл қўйилган.

Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (кейинчалик матнда ИПК деб юритилади) 48-моддасига асосан низонинг предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар биринчи инстанция суди ҳал қилув қарори қабул қилгунига қадар, агар иш ушбу шахсларнинг тарафлардан бирига нисбатан ҳуқуқ ёки мажбуриятларига таъсир кўрсатиши мумкин бўлса, даъвогар ёхуд жавобгар тарафида ишга киришиши мумкин. Улар тарафнинг илтимосномасига ёки суднинг ташаббусига кўра ҳам ишда иштирок этишга жалб қилиниши мумкин.

ИПКнинг 66-моддасига кўра иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар ҳақидаги маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди. Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади.

Ушбу Кодекснинг 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд мажлисида қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, мақбуллиги ва ишончлилиги нуқтаи-назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим. Агар текшириш натижасида далилнинг ҳақиқатга тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади.

ИПКнинг 278-моддаси биринчи қисми 5-бандида апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ушбу Кодекс 279-моддаси тўртинчи қисмининг 4-бандида назарда тутилган асос мавжуд бўлган тақдирда ҳал қилув қарорини бекор қилишга ва ишни янгидан кўриш учун юборишга ҳақли эканлиги белгиланган.

ИПК 279-моддасининг биринчи қисмига кўра ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги ҳамда моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги асос бўлади.

Шу сабабли судлов ҳайъати протестни қисман қаноатлантиришни ҳамда ҳал қилув қарорини бекор қилиб, ишни янгидан кўришга биринчи инстанция судига юборишни лозим топди.

Биринчи инстанция суди ишни янгидан кўришда моддий ва процессуал қонун ҳужжатларини тўғри қўллаган ҳолда иш учун муҳим ҳолатларни аниқлаши, ишга битим иштирокчиларини жалб этиши, ишни кўриш натижалари бўйича суд харажатларини тақсимлаш масаласини ҳал этиши ҳамда қонуний ва асосли қарор қабул қилиши лозим бўлади.

Юқоридагиларга кўра, судлов ҳайъати апелляция протестини қисман қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, ишни биринчи инстанция судида янгидан кўриш учун шу судга юборишни лозим топди.

Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 48, 66, 68, 74, 118, 278 — 280-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарор қилди:

Косон туман прокуратурасининг протести қисман қаноатлантирилсин.

Косон туманлараро иқтисодий судининг 2023 йил 12 апрелдаги ҳал қилув қарори бекор қилинсин.

Иш янгидан кўриш учун Косон туманлараро иқтисодий судига юборилсин.

Косон туманлараро иқтисодий судининг 2023 йил 18 майдаги ижро варақалари бекор қилинсин.

Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради.

Мазкур қарордан норози томон Ўзбекистон Республикаси Олий судига кассация тартибида шикоят (протест келтириши) бериши мумкин.