Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати М. Курбанов раислигида, ҳайъат аъзолари М. Бобоназаров ва В. Қазақовдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси В. Қўшназаровнинг котиблигида, даъвогар «XKS» акциядорлик жамияти вакиллари Р.К., С.Р. (2023 йил 1 августдаги 59-сонли ишончномага асосан), жавобгар «SS» масъулияти чекланган жамияти вакиллари И.А. (жамият раиси), М.К. (2023 йил 1 августдаги 5-сонли ишончномага асосан), учинчи шахслар А.К., З.М., Х.Д., О.Н., Қ.С.лар иштирокида, Шовот туманлараро иқтисодий судининг 4-2202-2301/402-сонли иш доирасида 2023 йил 5 июнда қабул қилинган ҳал қилув қарори нисбатан Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси «XKS» акциядорлик жамияти манфаатида берилган апелляция шикояти асосида ишни вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати жойлашган биносида, очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади:

Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда — палата деб юритилади) «XKS» акциядорлик жамияти (бундан буён матнда — даъвогар деб юритилади) манфаатини кўзлаб, Шовот туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, «SS» масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда — жавобгар деб юритилади)нинг 2020 йил 15 августдаги 16-сонли йиғилиш қарорини ҳақиқий эмас деб топишни сўраган.

Суднинг 2023 йил 18 апрелдаги ажрими билан ишга низонинг предметига мустақил талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида нотариус М.Б.Б. ҳамда 2023 йил 25 майдаги ажрими билан фуқаролар А.Қ., З.М., Х.Д., О.Н., Қ.С. ва «МБ» АТБ жалб қилинган.

Шовот туманлараро иқтисодий судининг 2023 йил 5 июндаги ҳал қилув қарори билан даъво рад этилган.

Иш юзасидан қабул қилинган ҳал қилув қарори устидан палата даъвогар манфаатида апелляция шикояти бериб, унда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвони қаноатлантириш тўғрисида янги қарор қабул қилиш сўралган.

Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакиллари тушунтириш бериб, апелляция шикоятида келтирилган важларни қўллаб-қувватлаб, биринчи инстанция суди томонидан қонун нормалари нотўғри қўлланилганлигини «XKS» акциядорлик жамияти «SS» масъулияти чекланган жамиятида таъсисчи сифатида 25 фоиз улушга эга эканлигини, бошқа таъсисчиларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини инобатга олмасдан, таъсисчилар И.А.нинг (0,39%), З.М.нинг (1.01%), К.С.ларнинг (0,37%) жами — 1.77 фоиз улушлари овоз бериш натижаларига таъсир кўрсатиш имконияти мавжуд эмас деган асослар билан даъвони нотўғри рад этганлигини билдириб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво аризасини қаноатлантириш ҳақида янги қарор қабул қилишни сўрадилар.

Суд мажлисида иштирок этган жавобгар вакили ҳамда таъсисчилари тушунтириш бериб, «SS» масъулияти чекланган жамияти таъсисчиларининг 2020 йил 15 августдаги 16-сонли умумий йиғилиши ўтказилмаганлигини, мазкур йиғилишдан таъсисчиларнинг хабари ҳам бўлмаганлиги, йиғилишда иштирок этган дея эътироф этилаётган И.А., З.М., К.С.лар ушбу йиғилишда қатнашмаганлиги ҳамда уларнинг имзолари сохталаштирилганлиги, бу тўғрисида экспертизанинг хулосаси борлигини, мазкур ҳолат бўйича Шовот тумани прокуратураси томонидан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекснинг 168-моддаси 2-қисми «б» банди, 228-моддаси 2-қисми «б» банди ва 3-қисми билан жиноят иши қўзғатилганлигини, жиноят иши бўйича айбланувчи тариқасида ишда иштирок этишга жалб қилиниши лозим бўлган Қ.Д. вафот этганлиги сабабли, Шовот тумани ИИБ ҳузуридаги тергов гуруҳи терговчиси Б.Н.нинг 2022 йил 30 сентябрдаги қарорига асосан, Ўзбекистон Республикаси Жиноят процессуал кодексининг 84-моддаси 1-қисми 3-бандига асосан жиноят иши тугатилганлигини билдириб, «SS» масъулияти чекланган жамияти таъсисчиларининг 2020 йил 15 августдаги 16-сонли умумий йиғилиш қарорини ҳақиқий эмас деб топишни сўрадилар.

Суд мажлисининг жойи ва вақти тўғрисида палата ва учинчи шахслар нотариус М.Б.Б., «МБ» АТБ вакиллари қонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлсалар-да, суд мажлисида вакиллари иштирок этмади ва апелляция шикояти бўйича фикр билдирмади.

Аммо, нотариус М.Б.Б. судга ариза билан мурожаат қилиб, ишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган.

Бу ҳолда судлов ҳайъати, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда — ИПК деб юритилади) 274-моддасининг тўртинчи қисмига асосан ишни улар иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади.

Судлов ҳайъати ишда иштирок этган шахсларнинг тушунтиришларини тинглаб, апелляция шикоятида келтирилган важларни иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидагиларга асосан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвони қаноатлантириш ҳақида янги қарор қабул қилишни ва апелляция шикоятини қаноатлантиришни лозим топади.

Даъво аризадан кўринишича, «SS» масъулияти чекланган жамияти таъсисчиларининг 2020 йил 15 августдаги 16-сонли умумий йиғилиши ўтказилмаганлигини ва бу тўғрисида жамиятнинг 45 та таъсисчисига хабар берилмасдан ушбу йиғилишни ўтказилган деб расмийлаштирилиб, қабул қилинган қарор ва ундаги имзолар қалбакилаштирилганлиги, ушбу ҳолат юзасидан Шовот тумани прокуратураси томонидан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекснинг 168-моддаси 2-қисми «б» банди, 228-моддаси 2-қисми «б» банди ва 3-қисми билан жиноят иши қўзғатилганлигини, жиноят иши бўйича айбланувчи тариқасида ишда иштирок этишга жалб қилиниши лозим бўлган Қ.Д. вафот этганлиги сабабли, Шовот тумани ИИБ ҳузуридаги тергов гуруҳи терговчиси Б.Н.нинг 2022 йил 30 сентябрдаги қарорига асосан, Ўзбекистон Республикаси Жиноят процессуал кодексининг 84-моддаси 1-қисми 3-банди билан жиноят иши тугатилганлигини билдириб, «SS» масъулияти чекланган жамияти таъсисчиларининг 2020 йил 15 августдаги 16-сонли умумий йиғилиш қарорини ҳақиқий эмас деб топиш сўраган.

Биринчи инстанция суди иш ҳужжатларини тўлиқ ўрганмасдан, далилларга баҳо бермасдан «Масъулияти чекланган ва қўшимча масъулиятли жамиятлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни (бундан буён матнда Қонун деб юритилади) 41-моддасида белгиланган жамият иштирокчиларининг қонуний манфаатлари бузилган қарор қабул қилинганлигига эътибор бермасдан даъвони рад қилиш ҳақида барвақт хулосага келган.

Қонуннинг 41-моддаси учинчи қисмига кўра, жамият кузатув кенгашининг, жамият яккабошчилик асосидаги ижро этувчи органининг, жамият коллегиал ижро этувчи органининг ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатларининг, жамият устави талаблари бузилган ҳолда қабул қилинган ҳамда жамият иштирокчисининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини бузадиган қарори жамият ана шу иштирокчисининг аризасига биноан суд томонидан ҳақиқий эмас деб топилиши мумкин.

Бироқ, биринчи инстанция суди ушбу қонун 41-моддасида белгиланган жамиятнинг қолган иштирокчиларининг манфаатларини эътиборга олмасдан таъсисчилар И.А.нинг (0,39%), З.М.нинг (1.01%), К.С.ларнинг (0,37%) жами — 1.77 фоиз улушлари борлигини ҳамда мазкур таъсисчиларнинг улушлари овоз бериш натижаларига таъсир кўрсатиш имконияти мавжуд эмас деган асослар билан даъвони рад қилиш ҳақида нотўғри хулосага келган.

Аммо, даъвогар «XKS» акциядорлик жамиятининг улуши 25 фоизни ташкил этади.

Мазкур ҳолатда биринчи инстанция суди қолган жамият таъсисчиларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини инобатга олиши ҳамда таъсисчиларининг 2020 йил 15 августдаги 16-сонли умумий йиғилиш ўтказилмаганлигига ва/ёки ўтказилган деб кўрсатилган умумий йиғилишда иштирок этган деб кўрсатилган И.А., З.М., К.С.лар имзолари улар томонидан бажарилмаганлигини инобатга олиши лозим эди.

ИПК 279-моддаси иккинчи қисмининг 1-бандига асосан қўлланилиши лозим бўлган қонунчилик ҳужжатининг қўлланилмаганлиги моддий ҳуқуқ нормаларининг бузилиши ёки нотўғри қўлланилиши ҳисобланади.

Мазкур модданинг биринчи қисмининг 4-бандига асосан моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади.

Қайд этилганларга асосан, судлов ҳайъати Шовот туманлараро иқтисодий судининг 2023 йил 5 июндаги ҳал қилув қарорини бекор қилишни лозим топади.

Иш ҳужжатларидан аниқланишича, «SS» масъулияти чекланган жамияти таъсисчиларининг 2020 йил 15 августдаги 16-сонли умумий йиғилиш қарори билан жамиятга тегишли бўлган Шовот шаҳарчаси К. Отаниязов кўчасида жойлашган маъмурий бинони «KHGH» масъулияти чекланган жамиятининг «МБ» АТБ Шовот филиалидан 1.675.000 АҚШ доллари миқдорида кредит олиш, ушбу кредит таъминотига қўшимча гаров сифатида гаровга қўйиш учун жамиятга тегишли бўлган маъмурий бинони гаровга қўйишга тақдим қилинган.

Мазкур умумий йиғилиш қарорида жамият таъсисчилари К.Д., А.К., И.А., З.М., К.С. томонидан имзоланган.

Қўзғатилган жиноят иши доирасида хатшунослик экспертизаси тайинлаш ҳақидаги қарорга асосан, Хоразм вилоят Ички ишлар бошқармаси эксперт-криминалистика маркази томонидан берилган хулосага кўра, «SS» масъулияти чекланган жамияти таъсисчиларининг 2020 йил 15 августдаги 16-сонли умумий йиғилиш қароридаги И.А., З.М., К.С.ларнинг имзолари улар томонидан бажарилмаганлиги кўрсатилган.

Қонуннинг 33-моддасига кўра, жамият иштирокчиларининг умумий йиғилишини чақирувчи орган ёки шахслар уни ўтказишдан камида ўттиз кун олдин бу ҳақда жамиятнинг ҳар бир иштирокчисини жамият иштирокчиларининг рўйхатида кўрсатилган манзил бўйича буюртма хат билан ёки жамиятнинг уставида назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилиши шарт.

Хабарномада жамият иштирокчиларининг умумий йиғилиши ўтказиладиган вақт ва жой, шунингдек таклиф қилинаётган кун тартиби кўрсатилиши керак.

Аммо, жамиятнинг 2020 йил 15 августдаги 16-сонли умумий йиғилишни чақириш тўғрисида жамият иштирокчилари хабардор қилинмаган.

Жавобгар вакиллари умумий йиғилишни чақириш тўғрисида жамият иштирокчиларини хабардор қилинганлигини тасдиқловчи маълумотларни яъни, буюртма хат билан ва/ёки бошқа усулда хабардор қилинганлигини тасдиқловчи далилларни судга тақдим этмади.

Қонуннинг 41-моддасига асосан, жамият бошқарув органининг қарори ушбу қарорни қабул қилиш бўйича овоз беришда иштирок этмаган ёки баҳсли қарорга қарши овоз берган жамият иштирокчисининг даъвоси билан ҳақиқий эмас деб топилиши мумкин.

Мазкур моддий ҳуқуқ нормасининг мазмуни шундан иборатки, Қонуннинг 41-моддасига асосан жамият бошқарув органининг қарори ушбу қарорни қабул қилиш бўйича овоз беришда иштирок этмаган ёки баҳсли қарорга қарши овоз берган жамият иштирокчисининг даъвоси билан ҳақиқий эмас деб топилиши мумкин.

Судлар шуни эътиборга олишлари керакки, йиғилишда иштирок этиб, низоли масала юзасидан қабул қилинган қарорни ёқлаб овоз берган шахс ушбу қарорни ҳақиқий эмас деб топиш ҳақида судга мурожаат қилганда, унинг талабини қаноатлантириш рад этилиши лозим, иштирокчининг алдаш, зўрлик, қўрқитиш таъсирида овоз берганлиги ҳоллари бундан мустасно.

Жамият иштирокчилари умумий йиғилиши қарори у қонунчиликка зид бўлган ва (ёки) умумий йиғилиш қонунчилик ва жамият уставида белгиланган тартибга риоя этилмаган ҳолда ўтказилган ҳоллардагина, ҳақиқий эмас деб топилиши мумкин.

Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг «Иқтисодий судлар томонидан корпоратив низоларни ҳал этишнинг айрим масалалари тўғрисида»ги 2014 йил 20 июндаги 262-сонли қарорининг 20, 20.2-бандларида тушунтириш берилган.

ИПК 72-моддасига кўра, қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас.

Юқоридагиларга кўра, судлов ҳайъати жамиятнинг 2020 йил 15 августдаги 16-сонли умумий йиғилиш ўтказиш тўғрисида хабардор қилинмаганлиги баробарида, жамият таъсисчилари томонидан низоли қарорга нисбатан ёқлаб овоз бермаган деб ҳисоблаб, даъвогарнинг даъвосини қаноатлантиришни лозим топади.

Шунингдек, судлов ҳайъати жавобгар «SS» масъулияти чекланган жамиятининг ишга жалб қилинмаган 17 нафар жамият таъсисчиларини учинчи шахс сифатида ишга жалб қилиш ҳақидаги аризасини муҳокама қилиб, аризани рад қилишни лозим топади.

Чунки, ИПК 48-моддаси биринчи қисмига кўра, низонинг предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорини қабул қилгунига қадар, агар иш ушбу шахсларнинг тарафлардан бирига нисбатан ҳуқуқ ёки мажбуриятларига таъсир кўрсатиши мумкин бўлса, даъвогар ёхуд жавобгар тарафида ишга киришиши мумкин. Улар тарафнинг илтимосномасига ёки суднинг ташаббусига кўра ҳам ишда иштирок этишга жалб қилиниши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Судлар томонидан иқтисодий ишларни апелляция тартибида кўриш амалиёти тўғрисида»ги 2021 йил 20 апрелдаги 16-сонли қарорининг 25-бандида, апелляция инстанцияси судида учинчи шахсларни ишда иштирок этишга жалб қилиш (ИПК 47, 48-моддалари) қоидалари қўлланилмаслиги ҳақида тушунтириш берилган.

Шунга кўра, судлов ҳайъати ишга учинчи шахсларнинг жалб қилиш масаласи биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорини қабул қилгунига қадар жалб қилиниши мумкинлиги, апелляция инстанциясида ушбу қоидалар қўлланилмаслиги сабабли жавобгарнинг 17 нафар жамият таъсисчиларини учинчи шахс сифатида ишга жалб қилиш ҳақидаги аризасини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади.

Қайд этилганларга асосан, судлов ҳайъати биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвони қаноатлантириш ҳақида янги қарор қабул қилишни, ишни биринчи ва апелляция инстанциясида кўриб чиқиш билан боғлиқ суд харажатларини тўлиқ ҳажмда 4.500.000 сўм давлат божини жавобгар зиммасига юклашни, даъвогар томонидан даъво ариза беришда ҳамда апелляция шикояти билан мурожаат қилишда олдиндан тўланган 63.000 сўм (30.000+33.000) почта харажатини жавобгардан даъвогар фойдасига ундиришни лозим топади.

Шунингдек, биринчи инстанция судининг 2023 йил 5 июндаги ҳал қилув қарори билан даъвогардан ишни судда кўриш билан боғлиқ 3.000.000 сўм давлат божи Республика бюджетига ундирилган ва Мажбурий ижро бюроси Урганч шаҳар бўлими томонидан даъвогарнинг ҳисоб рақамидан 2023 йил 20 июлда 1549098-сонли инкасса топшириқномасига асосан 3.000.000 сўм пул маблағлари ундириб олинган.

Биринчи инстанция судининг 2023 йил 5 июндаги ҳал қилув қарори бекор қилинганлиги сабабли, унга асосан берилган ижро варақаси билан ундириб олинган 3.000.000 сўм давлат божи ИПКнинг 343-моддасига асосан Республика бюджетдан қайтарма ижро қилиш лозим бўлади.

Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 118, 278 — 280, 343-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарор қилади:

Жавобгар «SS» масъулияти чекланган жамиятининг ишга учинчи шахсларни жалб қилиш ҳақида аризасини қаноатлантириш рад қилинсин.

Шовот туманлараро иқтисодий судининг 4-2202-2301/402-сонли иқтисодий иши доирасида 2023 йил 5 июндаги ҳал қилув қарори бекор қилинсин.

Янги қарор қабул қилинсин.

Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси «XKS» акциядорлик жамияти манфаатида берилган «SS» масъулияти чекланган жамияти таъсисчиларининг 2020 йил 15 августдаги 16-сонли йиғилиш қарорини ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисидаги даъво аризаси қаноатлантирилсин.

«SS» масъулияти чекланган жамияти таъсисчиларининг 2020 йил 15 августдаги 16-сонли йиғилиш қарори ҳақиқий эмас деб топилсин.

«SS» масъулияти чекланган жамиятидан Республика бюджетига 4.500.000 сўм давлат божи ундирилсин.

«SS» масъулияти чекланган жамиятидан «XKS» акциядорлик жамияти фойдасига 63.000 сўм почта харажати ундирилсин.

Ижро варақалари берилсин.

Шовот туманлараро иқтисодий судининг 4-2202-2301/402-сонли иқтисодий иши доирасида 2023 йил 18 июлда берилган ижро варақаси бўйича ундирув бекор қилинсин.

Ўзбекистон Республика бюджетидан «XKS» акциядорлик жамиятига давлат божи учун ундирилган 3.000.000 сўм пул маблағлари қайтарилсин ва бу ҳақда ижро варақаси берилсин.

Апелляция шикояти қаноатлантирилсин.

Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради.

Қарорга нисбатан, у қабул қилинган кундан эътиборан бир йил ичида Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига кассация шикояти (протест) берилиши мумкин.