Тошкент вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судья А. Икромовнинг раислигида, ҳайъат аъзолари, судьялар А. Ибрагимова ва А. Ариповдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси Ж. Абдурахмановнинг котиблигида, даъвогар «5AS» МЧЖнинг жавобгар «GG» МЧЖ ва учинчи шахс «GGB» МЧЖга нисбатан жавобгар «GG» МЧЖни «GGB» МЧЖнинг таъсисчилари сафидан чиқариш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан 2022 йил 27 январда қабул қилинган ҳал қилув қарорини янги очилган ҳолат бўйича қайта кўриш тўғрисидаги «GG» МЧЖнинг аризаси бўйича иқтисодий иш юзасидан Юқоричирчиқ туманлараро иқтисодий судининг 2023 йил 12 майдаги ажрими устидан «GG» МЧЖ томонидан берилган апелляция шикояти асосида ишни Тошкент вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати жойлашган бинода, очиқ суд мажлиси муҳокамасида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади:

Даъвогар «5AS» МЧЖ Юқоричирчиқ туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, «5AS» МЧЖ ва «GG» МЧЖдан иборат таъсисчиларнинг 2019 йил 9 декабрдаги 1-сонли умумий йиғилиш баённомасига кўра, 9.000.000.000 сўмлик устав фонди билан «GGB» МЧЖ ташкил этилганлигини, даъвогар «5AS» МЧЖ 2.700.000.000 миқдоридаги устав фонди билан «GGB» МЧЖ таъсисчиси эканлигини, «GGB» МЧЖнинг иккинчи таъсисчиси 6.300.000.000 сўм миқдордаги устав фонди билан жавобгар «GG» МЧЖ эканлигини, даъвогар 2.700.000.000 миқдоридаги 30 фоизлик улушини, яъни Тошкент вилояти, Юқоричирчиқ тумани, Барданкул ҳудуди, Миробод маҳалласи, Оҳангарон кўчаси 4-уй манзилидаги кадастр рақами 11:14:06:01:01:0019:0001 (литер 0003 ва литер 0038) умумий майдони 10.000 кв.м. бўлган кўчмас мулкни «GGB» МЧЖ устав фондига тўлиқ киритганлигини, жамиятнинг иккинчи таъсисчи жавобгар белгиланган бир йил муддатда ўзининг 70 фоизлик улушини, яъни 6.300.000.000 сўмни шакллантирмаганлигини, шу сабабли даъвогар жавобгардан 5 кунлик муддатда 6.300.000.000 сўмдан иборат 70 фоизлик улушини шакллантирганлигини тасдиқловчи ҳужжатни тақдим этишни талаб қилганлигини, лекин жавобгар ҳеч қандай чора кўрмаганлигини маълум қилиб, жавобгар «GG» МЧЖни «GGB» МЧЖнинг таъсисчилари сафидан чиқаришни сўраган.

Биринчи инстанция судининг 2022 йил 27 январдаги ҳал қилув қарори билан даъвогар «5AS» МЧЖнинг даъво талаби тўлиқ қаноатлантирилган.

Жавобгар «GG» МЧЖ «GGB» МЧЖнинг таъсисчилари сафидан чиқарилган.

Апелляция инстанцияси судининг 2022 йил 24 мартдаги қарори билан ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилган.

«GG» МЧЖ судга ариза билан мурожаат қилиб, «TT» АЖнинг 2023 йил 4 апрелдаги 01/5-09-1/3093-606-сонли хатига биноан «TT» АЖнинг 2021 йил 11 октябрдаги 4-сонли жамият ягона акциядорининг қарорига асосан «5AS» МЧЖ «Акциядорлик жамиятлари ва акциядорларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги қонунига асосан ҳуқуқий шакли ўзгартирилиб, жамият таркибидаги филиал шаклида фаолият олиб бориши белгиланганлигини, лекин «5AS» МЧЖ филиал шаклида фаолият олиб бораётган вақтида юридик шахс «5AS» МЧЖ номидан расмий ҳужжатларга имзолаш ҳуқуқи бўлмасада, 2021 йил 25 ноябрда МЧЖнинг собиқ директори А.А.М томонидан судга «GG» МЧЖни таъсисчилар сафидан чиқариш юзасидан даъво ариза киритганлигини баён қилиб, қонуний кучга кирган суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўришни сўраган.

Юқоричирчиқ туманлараро иқтисодий судининг 2023 йил 12 майдаги ажрими билан «GG» МЧЖнинг қонуний кучга кирган суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисидаги аризасини қаноатлантириш рад этилиб, «GG» МЧЖ ҳисобидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозитига 30 000 сўм почта харажати ундирилган.

Мазкур ажримдан норози бўлган «GG» МЧЖ апелляция шикояти билан мурожаат қилиб, Юқоричирчиқ туманлараро иқтисодий судининг 2023 йил 12 майдаги ажримини бекор қилишни сўраган.

Судининг ажримига асосан даъвогар «5AS» МЧЖнинг жавобгар «GG» МЧЖ ва учинчи шахс «GGB» МЧЖ суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган бўлса-да, суд мажлисида иштирок этмади.

Бироқ, аризачи апелляция шикоятида шикоятни жамият вакиллари иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган.

Иш ҳужжатларида даъвогар ва жавобгарнинг суд муҳокамасининг ўтказиш вақти ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганлигини тасдиқловчи далиллар мавжуд.

Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан кейин матнда ИПК деб юритилади) 274-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, апелляция инстанцияси судининг суд мажлисига суд муҳокамасини ўтказиш вақти ва жойи ҳақида тегишли тарзда хабардор қилинган апелляция шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди.

Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Судлар томонидан иқтисодий ишларни апелляция тартибида кўриш амалиёти тўғрисида» 2021 йил 20 апрелдаги 16-сон қарорининг 26-бандига мувофиқ суд муҳокамасини ўтказиш вақти ва жойи ҳақида тегишли тарзда хабардор қилинган, шикоятни (протестни) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг апелляция инстанцияси судининг мажлисига келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди.

Шунга кўра, судлов ҳайъати, ишни уларнинг вакиллари иштирокисиз кўриб чиқиш мумкин деган хулосага келди.

Судлов ҳайъати апелляция шикоятида келтирилган важларни иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра ажримни ўзгаришсиз қолдиришни, апелляция шикоятини эса қаноатлантиришни рад этишни лозим топади.

Иш ҳужжатларидан кўринишича, даъвогар «5AS» МЧЖ «5AS» МЧЖ ва «GG» МЧЖдан иборат таъсисчиларнинг 2019 йил 9 декабрдаги 1-сонли умумий йиғилиш баённомасига кўра, 9.000.000.000 сўмлик устав фонди билан «GGB» МЧЖ ташкил этилганлигини, даъвогар «5AS» МЧЖ 2.700.000.000 миқдоридаги устав фонди билан «GGB» МЧЖ таъсисчиси эканлигини, «GGB» МЧЖнинг иккинчи таъсисчиси 6.300.000.000 сўм миқдордаги устав фонди билан жавобгар «GG» МЧЖ эканлигини, даъвогар 2.700.000.000 миқдоридаги 30 фоизлик улушини, яъни Тошкент вилояти, Юқоричирчиқ тумани, Барданкул ҳудуди, Миробод маҳалласи, Оҳангарон кўчаси 4-уй манзилидаги кадастр рақами 11:14:06:01:01:0019:0001 (литер 0003 ва литер 0038) умумий майдони 10.000 кв.м. бўлган кўчмас мулкни «GGB» МЧЖ устав фондига тўлиқ киритганлигини, жамиятнинг иккинчи таъсисчи жавобгар белгиланган бир йил муддатда ўзининг 70 фоизлик улушини, яъни 6.300.000.000 сўмни шакллантирмаганлигини, шу сабабли даъвогар жавобгардан 5 кунлик муддатда 6.300.000.000 сўмдан иборат 70 фоизлик улушини шакллантирганлигини тасдиқловчи ҳужжатни тақдим этишни талаб қилганлигини, лекин жавобгар ҳеч қандай чора кўрмаганлигини маълум қилиб, жавобгар «GG» МЧЖни «GGB» МЧЖнинг таъсисчилари сафидан чиқариш тўғрисидаги даъво аризаси Юқоричирчиқ туманлараро иқтисодий судида кўриб чиқилиб, суднинг 2022 йил 27 январдаги 4-1105-2102/1805-сонли ҳал қилув қарори билан даъвогар «5AS» МЧЖнинг даъво талаби тўлиқ қаноатлантирилган. Жавобгар «GG» МЧЖ «GGB» МЧЖнинг таъсисчилари сафидан чиқарилган.

Аризачи томонидан келтирган важларга кўра «GG» МЧЖ судга ариза билан мурожаат қилиб, «TT» АЖнинг 2023 йил 4 апрелдаги 01/5-09-1/3093-606-сонли хатига биноан «T T» АЖнинг 2021 йил 11 октябрдаги 4-сонли жамият ягона акциядорининг қарорига асосан «5AS» МЧЖ «Акциядорлик жамиятлари ва акциядорларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги қонунига асосан ҳуқуқий шакли ўзгартирилиб, жамият таркибидаги филиал шаклида фаолият олиб бориши белгиланганлигини, лекин «5AS» МЧЖ филиал шаклида фаолият олиб бораётган вақтида юридик шахс «5AS» МЧЖ номидан расмий ҳужжатларга имзолаш ҳуқуқи бўлмасада, 2021 йил 25 ноябрда МЧЖнинг собиқ директори А.А.М томонидан судга «GG» МЧЖни таъсисчилар сафидан чиқариш юзасидан даъво ариза киритганлигини баён қилиб, қонуний кучга кирган суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўришни сўраган.

Ушбу ҳолатда, аризачининг мазкур важлари бўйича Юқоричирчиқ туманлараро иқтисодий судида кўриб чиқилиб, суднинг 2022 йил 27 январдаги 4-1105-2102/1805-сонли ҳал қилув қарорини янги очилган ҳолат бўйича бекор қилиш ҳақидаги важини асосли деб бўлмайди.

ИПКнинг 327-моддасига кўра, қонуний кучга кирган суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш учун асослар қуйидагилардан иборат:

1) суд ҳужжати қабул қилинган пайтда мавжуд бўлган, лекин аризачига маълум бўлмаган ва маълум бўлиши мумкин бўлмаган, иш учун муҳим ҳолатлар;

2) экспертнинг била туриб ёлғон хулоса берганлиги, гувоҳнинг била туриб ёлғон кўрсатувлар берганлиги, била туриб нотўғри таржима қилинганлиги суднинг қонуний кучга кирган ҳукми билан аниқланган бўлса ва мазкур иш бўйича қонунга хилоф ёки асосланмаган суд ҳужжати қабул қилинишига сабаб бўлган бўлса;

3) ишда иштирок этувчи шахснинг ёки унинг вакилининг ёхуд судьянинг мазкур ишни кўриш чоғида содир этилган, суднинг қонуний кучга кирган ҳукми, ажрими билан аниқланган жиноий қилмишлари;

4) иқтисодий суднинг, фуқаролик ишлари бўйича суднинг, жиноят ишлари бўйича суднинг ёки маъмурий суднинг мазкур иш бўйича суд ҳужжатини қабул қилишга асос бўлган суд ҳужжати ёхуд бошқа органнинг шундай ҳужжати бекор қилинганлиги.

Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 2003 йил 25 июлдаги «Қонуний кучга кирган суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўришда иқтисодий процессуал қонун ҳужжатларини қўллаш бўйича суд амалиёти тўғрисида»ги 111-сонли қарорининг 4-бандида янги очилган ҳолатлар деганда, очилган фактик ҳолатлар аслида мавжуд бўлиб, бироқ суднинг ишни кўриш вақтида ҳисобга олиши мумкин бўлмаган, аризачига ва судга номаълум бўлган ёки маълум бўлиши мумкин бўлмаган, суд ҳужжатлари қабул қилингандан кейингина маълум бўлган ҳолатларни тушуниш лозим.

Агар фактик ҳолатлар суд ҳужжати қабул қилингандан сўнг вужудга келган бўлса, бу ҳолат суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш учун асос бўла олмайди, чунки бу ИПК 327-моддасининг 1-банди мазмунига зид бўлади.

Мазкур Пленум қарорининг 5-бандида суд томонидан ишни кўриб чиқишда текшириш предмети бўлмаган ҳамда мавжудлиги аризачига маълум бўлмаган ва маълум бўлиши мумкин бўлмаган юридик фактни белгиловчи янги далиллар янги очилган ҳолатлар деб эътироф этилиши мумкин. Агар ишни янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш давомида суд келтирилган далиллар аризачига маълум бўлган ёки маълум бўлиши лозим бўлганлигини аниқласа, янги очилган ҳолатлар бўйича келтирилган аризани қаноатлантириш рад этилиши лозим, чунки ИПКнинг 68-моддасига мувофиқ, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаб ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак (тортишув принципи)лиги тўғрисида тушунтириш берилган.

Аризачи томонидан янги очилган ҳолатлар учун «TT» АЖнинг 2023 йил 4 апрелдаги 01/5-09-1/3093-606-сонли хатига биноан «TT» АЖнинг 2021 йил 11 октябрдаги 4-сонли жамият ягона акциядорининг қарорига асосан «5AS» МЧЖ «Акциядорлик жамиятлари ва акциядорларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги қонунига асосан ҳуқуқий шакли ўзгартирилиб, жамият таркибидаги филиал шаклида фаолият олиб бориши белгиланганлиги, «5AS» МЧЖ филиал шаклида фаолият олиб бораётган вақтида юридик шахс «5AS» МЧЖ номидан расмий ҳужжатларга имзолаш ҳуқуқи бўлмасада, 2021 йил 25 ноябрда МЧЖнинг собиқ директори А.А.М томонидан судга «GG» МЧЖни таъсисчилар сафидан чиқариш юзасидан даъво ариза киритганлиги асос сифатида келтирилганлиги суд ҳужжати қабул қилинган пайтда мавжуд бўлган, лекин аризачига маълум бўлмаган ва маълум бўлиши мумкин бўлмаган, иш учун муҳим ҳолатлар деб баҳолаб бўлмайди.

Шунингдек, аризачи аризада асос қилиб келтирган ушбу ҳолатлар суднинг хулосасига таъсир кўрсатадиган даражада жиддий эмас ва ИПКнинг 327-моддасида қонуний кучга кирган суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш учун келтирилган асосларга мувофиқ келмайди. Чунки, аризада кўрсатилган ҳолат жавобгарга маълум бўлиши бўлмаган ҳолат ҳисобланмайди, яъни ишни кўриш жараёнида жавобгар аниқлаши мумкин бўлган ҳолат ҳисобланади.

Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 2003 йил 25 июлдаги «Қонуний кучга кирган суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўришда иқтисодий процессуал қонун ҳужжатларини қўллаш бўйича суд амалиёти тўғрисида»ги 111-сонли қарорининг 4-бандининг учинчи хатбошисида янги очилган ҳолатлар мавжуд бўлмасдан, ишни апелляция ва кассация тартибида кўриб чиқиш асослари мавжуд бўлган ҳолатда ишни янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш мумкин эмас. Бундай ҳолларда иқтисодий суд кўрсатиб ўтилган ҳолатлар мавжуд эмаслигига асосланиб, ишни янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўришни рад этиши лозим.

Шу боис, биринчи инстанция суди аризачининг аризасида келтирилган важлар суднинг 2022 йил 27 январдаги ҳал қилув қарорини янги очилган ҳолат бўйича қайта кўриш учун асос бўла олмаслиги сабабли, аризачининг талабини қаноатлантиришни рад этиб асосли ва тўғри хулосага келган.

ИПК 279-моддасининг биринчи қисмига кўра, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун қуйидагилар асос бўлади:

1) иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги;

2) суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги;

3) ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги;

4) моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги.

Мазкур ҳолатда, биринчи инстанция суди моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаб, асослантирилган ажрим қабул қилган, шу сабабли уни ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асослар мавжуд эмас.

ИПК 278-моддасининг 1-бандига кўра, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ҳақли.

Қайд этилганларга кўра, судлов ҳайъати аризачининг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва ажримни ўзгаришсиз қолдиришни ҳамда ИПКнинг 118-моддаси талабидан келиб чиқиб, апелляция инстанциясида ишни кўриш билан боғлиқ тўланган 30 000 сўм миқдоридаги почта харажатини аризачининг зиммасида қолдиришни лозим топади.

Юқоридагиларга кўра ва ИПКнинг 118, 278 — 280-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарор қилди:

Юқоричирчиқ туманлараро иқтисодий судининг 2023 йил 12 майдаги янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисидаги аризани қаноатлантиришни рад этиш ҳақидаги ажрими ўзгаришсиз қолдирилсин.

Апелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилсин.

Мазкур қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради.

Қарор устидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига кассация шикояти бериш (протест келтириш) мумкин.