Сўнгги йилларда мамлакатимизда коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш, давлат ва жамият қурилишининг барча соҳаларида коррупцияни келтириб чиқарувчи омилларга чек қўйишга қаратилган тизимли ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Коррупцияга қарши курашишнинг ҳуқуқий асослари такомиллаштирилди. «Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни, коррупциявий омилларга чек қўйишга қаратилган 80 дан ортиқ, бевосита коррупцияга қарши курашиш соҳасини тартибга солувчи 10 дан ортиқ норматив-ҳуқуқий ҳужжат қабул қилинди.

Ўзбекистон Республикасининг Коррупцияга қарши курашиш бўйича миллий кенгаши ва унинг ҳудудий кенгашлари ташкил қилинди. Давлат органлари ҳамда ташкилотларида, шу жумладан Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликларида коррупцияга қарши ички назорат тузилмалари фаолияти йўлга қўйилди.

«Коррупциядан холи қонунчилик» принципи асосида қонунчилик ҳужжатларини, амалдаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни босқичма-босқич коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш тартиби белгиланди.

Коррупциявий хавф-хатарлар юқори бўлган соҳалар ва тармоқларда (капитал қурилиш, олий таълим, соғлиқни сақлаш ва давлат харидлари тизимларида) «Коррупциясиз соҳа» ва «Коррупциясиз ҳудуд» каби лойиҳалар амалга оширилмоқда.

2022 йил 1 январдан эътиборан барча давлат харидларини «Давлат харидлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига асосан мажбурий тартибда электрон шаклда ўтказиш белгиланди.

Рўйхатга олиш, лицензиялаш ва рухсат беришга доир тартиб-таомилларни соддалаштириш ҳамда уларнинг тезкорлигини ошириш, маъмурий ва бюрократик тўсиқларни бартараф этиш мақсадида барча ҳудудларда жами 201 та давлат хизматлари марказлари ташкил этилди. Давлат хизматлари марказлари томонидан 200 га яқин турдаги давлат хизматларини кўрсатиш йўлга қўйилди.

Давлат органлари ва ташкилотлари томонидан аҳоли ҳамда тадбиркорлардан 450 дан ортиқ қонунчилик ҳужжатида белгиланган 18 турдаги маълумот ва ҳужжатларни талаб этиш тартиби бекор қилиниб, ушбу ҳужжатларни ваколатли давлат органи томонидан «Электрон ҳукумат» платформаси орқали олиш тартиби жорий этилди.

Давлат органлари ва ташкилотларида очиқлик бўйича амалга оширилаётган ишларнинг самарадорлиги ва натижадорлигини баҳолашга қаратилган Очиқлик индекси жорий этилди.

«Transparency intemational» ташкилотининг «Коррупцияни қабул қилиш» индексида Ўзбекистон 2020 йилда 2019 йилдагига нисбатан 7 поғонага, 2021 йилда эса 6 поғонага юқорилаб, индекс баҳосида қаторасига 5 йил давомида барқарор ўсишга эришди.

Шунингдек Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш агентлиги (бундан буён матнда Агентлик деб юритилади) коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш борасида бир қатор ишларни амалга оширган.

Агентлик томонидан коррупцияга қарши курашиш самарадорлигини оширишга қаратилган жами 24 та норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси ишлаб чиқилган, 156 та норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси кўриб чиқилиб, коррупциявий омилларни бартараф этиш бўйича 300 дан ортиқ таклиф ва тавсиялар билдирилган.

Ҳудудлар ва соҳаларда давлат бюджетидан мақсадли фойдаланилиши, шу жумладан давлат харидларининг амалга оширилиш ҳолати юзасидан 50 дан ортиқ ўрганиш ўтказилган.

Шу билан бирга коррупцияга қарши курашиш борасида эътибор қаратилиши лозим бўлган масалалар ҳам мавжуд.

Хусусан, жамиятда коррупцияга қарши муросасиз муносабатни шакллантиришда оммавий ахборот воситаларининг, фуқаролик жамияти институтларининг ва нодавлат-нотижорат ташкилотларининг имкониятларидан кўпроқ фойдаланиш мақсадга мувофиқдир.

Бундан ташқари Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 29 июндаги «Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тизимини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги ПФ-6013-сонли Фармони билан Агентликнинг коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар бўйича маъмурий суриштирувлар ўтказиш, коррупцияга оид жиноятлар содир этилишининг сабабларини ва бунга имкон бераётган шарт-шароитларни аниқлаш, коррупциянинг ривожланиш тамойилларини таҳлил қилиш мақсадида қонунчиликка, шу жумладан жиноят-процессуал қонунчиликка мувофиқ жиноят ишларига оид материалларни ўрганиш ваколатлари белгилаб берилган бўлса-да, уларни амалга оширишнинг ҳуқуқий асослари ишлаб чиқилмаган.

Коррупцияга қарши курашиш бўйича 2021-2022 йилларга мўлжалланган давлат дастурида Даромад ва мол-мулк декларациялари бўйича маълумотлар базасини шакллантириш, уларни қайта ишлаш ва текширишнинг электрон ахборот тизимини яратиш белгиланган бўлиб, бироқ бугунги кунга қадар ушбу вазифа бажарилмаган.

Ўзбекистоннинг Коррупцияга қарши курашиш бўйича миллий стратегиясини ишлаб чиқиш ва қабул қилиш ишлари якунига етказилмаган.

«Коррупциясиз соҳа» лойиҳасини амалга ошириш бўйича тасдиқланган «йўл хариталари»нинг ижроси таъминланмаганлиги ҳоллари мавжуд. Хусусан, 2021 йил учун тасдиқланган «йўл хариталари»даги соғлиқни сақлаш, капитал қурилиш, олий таълим ва давлат харидлари соҳалари бўйича белгиланган вазифаларнинг ижроси тўлиқ таъминланмаган.

Агентлик томонидан коррупцияга оид, биринчи навбатда, Ўзбекистон Республикасининг миллий манфаатларига ва халқаро имиджига зарар етказувчи жиноятларни тергов қилиш натижаларини комплекс таҳлил қилишга эътибор қаратилиши зарур.

Бундан ташқари бюджет маблағларининг сарфланиши, давлат активларининг реализация қилиниши, инвестиция лойиҳаларининг амалга оширилиши билан боғлиқ материалларни ўрганиш, шунингдек ижро ҳокимияти ва хўжалик бошқаруви органлари ҳамда улар мансабдор шахслари қарорларининг қонунийлиги юзасидан ўтказилаётган назорат тадбирлари самарадорлигини ошириш мақсадга мувофиқдир.

Юқорида баён этилганларни инобатга олиб, «Парламент назорати тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 8²-моддасига ҳамда «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг Регламенти тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 26²-моддасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш агентлигининг Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тўғрисидаги миллий маърузаси маълумот учун қабул қилинсин.

2. Агентликка:

жамиятда коррупцияга қарши муросасиз муносабатни шакллантиришда оммавий ахборот воситалари, фуқаролик жамияти институтлари ва нодавлат-нотижорат ташкилотлари билан яқиндан ҳамкорлик қилиш;

коррупцияга қарши курашиш ва унинг олдини олиш борасида ҳудудий кенгашлар фаолиятини жонлантириш бўйича тегишли чоралар кўриш;

Агентликнинг маъмурий суриштирувлар ўтказиш ҳамда қонунчиликка, шу жумладан жиноят-процессуал қонунчиликка мувофиқ жиноят ишларига доир материалларни ўрганишни амалга ошириш ваколатларининг ҳуқуқий механизмларини яратиш мақсадида қонунчиликни такомиллаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш;

давлат органлари ва ташкилотлари фаолиятининг очиқлигини мониторинг қилиш ҳамда баҳолашда иштирок этадиган давлат органлари фаолиятини самарали мувофиқлаштириб бориш;

коррупцияга қарши курашиш ва уни олдини олиш борасида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитаси билан яқиндан ҳамкорлик қилиш тавсия этилсин.

3. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатасидаги сиёсий партиялар фракцияларига, Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитасига ўтказилаётган парламент назорати тадбирлари ҳамда депутатларнинг сайловчилар билан учрашувлари якунларидан келиб чиққан ҳолда, тегишли вазирлик ва идораларга коррупциявий ҳолатларни бартараф қилиш бўйича таклифлар киритиб бориш тавсия этилсин.

4. Мазкур Қарорнинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси Спикерининг ўринбосари З. Ибрагимова зиммасига юклатилсин.

5. Ушбу Қарор қабул қилинган кундан эътиборан кучга киради.