Ўзаро боғлиқ бўлган молиявий, монополияга қарши сиёсатни ўтказиш, рақобатли муҳитни яратиш ва бозор муносабатларини ривожлантириш, шунингдек, истеъмолчилар манфаатларини бозорда устунлик мавқени эгаллаб турган тайёрловчиларнинг монопол хатти-ҳаракатларидан ҳимоя қилиш, нормал хўжалик алоқаларини тиклаш бўйича шарт-шароитлар яратиш, монополист корхоналар маҳсулотларига давлат томонидан бошқариладиган нархларни жорий этиш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагилар тасдиқлансин:

Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш Бош бошқармаси тўғрисида низом (1-илова);

Ўзбекистон Республикаси маҳсулот бозорларида монополистик мавқени эгаллаб турган хўжалик юритувчи субъектлар томонидан тайёрланаётган (кўрсатилаётган) маҳсулотлар, моллар (хизматлар) нархларини бошқариб бориш тартиби тўғрисида низом (2-илова);

Ўзбекистон Республикаси маҳсулот бозорларида устунлик мавқени эгаллаб турган хўжалик юритувчи субъектларнинг Давлат реестрлари тўғрисида низом (3-илова);

Ўзбекистон Республикаси маҳсулот бозорларида монополистик мавқени эгаллаб турган хўжалик юритувчи субъектларнинг ишлаб чиқараётган (кўрсатаётган) ишлаб чиқариш-техника маҳсулотларига, халқ истеъмол молларига ва хизматларга шартномавий (эркин) нархлар ва тарифларнинг ошишини расмий равишда эълон қилиш тартиби (4-илова);

Давлат нарх интизомини бузганлик учун иқтисодий санкцияларни қўллаш тартиби (5-илова);

Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг ўз кучини йўқотган қарорлари рўйхати (6-илова).

2. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги Ўзбекистон Республикаси истиқболни белгилаш ва статистика давлат қўмитаси билан биргаликда, Давлат реестрига киритиш учун, икки ой муддат ичида ишлаб чиқариш-техникага оид монопол маҳсулотлар, халқ истеъмол моллари ишлаб чиқарувчи ва хизматлар кўрсатувчи монополист хўжалик юритувчи субъектларнинг рўйхатини белгиласин.

3. Вазирликлар, идоралар, корхоналар, бирлашмалар, ташкилотлар ва бошқа юридик шахслар (кимга бўйсунишидан ва мулкчилик шаклидан қатъи назар), шунингдек, Ўзбекистон Республикаси ҳудудида савдо ва бошқа тижорат фаолиятини амалга оширувчи тадбиркорлар ўз фаолиятида ушбу назарда белгиланган талабларга қатъий риоя қилсинлар.

4. Монополист хўжалик юритувчи субъектлар маҳсулотлари нархларининг асоссиз ўсишидан аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш чора-тадбирларини амалга ошириш учун маблағларни концентрациялаш ва пулнинг қадрсизланиши жараёнларини юмшатиш мақсадида Молия вазирлиги бюджетдан ташқари «Нархларни бошқариш жамғармаси» махсус ҳисобини очсин ва бир ой муддатда ушбу жамғарма тўғрисидаги низом лойиҳасини Вазирлар Маҳкамасига киритсин.

5. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари, монополияга қарши қонун ҳужжатлари талабларига ва нарх белгилаш тартибига риоя этишни назорат қилишни таъминласинлар.

6. «Ўзистиқболстат» давлат қўмитаси монополияга қарши чора-тадбирлар бўйича масалаларни тезкорлик билан кўриб чиқиш мақсадида корхоналар, ташкилотлар, корпорациялар, концернлар ҳамда уюшмаларнинг тегишли кўрсаткичлар бўйича давлат ҳисоботини ишлаб чиқсин ва жорий этсин.

7. Вазирликлар, идоралар, уюшмалар, корпорациялар, концернлар, корхоналар ва ташкилотлар тегишли иқтисодий хизматларни нархлар белгилаш бўйича юқори малакали мутахассислар билан мустаҳкамласинлар.

8. Монолияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш Бош бошқармасининг инспектор-назорат таркиби ходимларига, шунингдек, Қорақалпоғистон Республикаси Молия вазирлигининг, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари молия бошқармаларининг ана шундай мутахассисларига Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг тузилмаси тўғрисида»ги қарорининг 4-иловасига мувофиқ назорат-тафтиш органлари ходимлари учун белгиланган иш стажи учун бир йўла бериладиган мукофот тўлаш шартлари татбиқ этилсин.

9. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги Адлия вазирлиги билан биргаликда Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг қонун ҳужжатларини «Монополистик фаолиятни чеклаш тўғрисида»ги Қонунга мувофиқлаштириш ҳақида бир ой муддатда Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритсин.

10. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигига монополияга қарши сиёсатни олиб бориш бўйича вазифаларни юклаш тўғрисида» 1993 йил 6 февралдаги 63-сон қарорининг 3-банди ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

11. Ушбу қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари ўртоқ Б.С. Ҳамидов зиммасига юклатилсин.

1. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш бўйича Бош бошқармаси Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг таркибий бўлинмаси ҳисобланади.

2. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш Бош бошқармаси* хўжалик юритувчи субъектлар томонидан, қайси идорага бўйсунишидан ва мулкчилик шаклидан қатъи назар, давлат ҳокимияти ва бошқарув органлари, жисмоний шахслар томонидан «Монополистик фаолиятни чеклаш тўғрисида» Ўзбекистон Республикаси Қонунининг, республиканинг монополияга қарши ва нарх сиёсатига тааллуқли бўлган Олий Мажлис бошқа қарорларининг, Ўзбекистон Республикаси Президенти фармонлари, қарорлари ва фармойишларининг, Ҳукумат қарорлари ва фармойишларининг бажарилишини назорат қилиб боради.

3. Бош бошқарма бир бутун монополияга қарши ва нархлар сиёсатини тўлиқ амалга ошириш мақсадида:

жойлардаги тегишли бўлинмалар фаолиятини монополияга қарши ва нарх бўйча келишилган сиёсатни шакллантиришга, республика иқтисодиётини соғломлаштириш, нархларни бошқаришнинг иқтисодий усуллари ролини кучайтириш ишларини ўтказишга йўналтиради;

ўз ҳуқуқ доирасида ушбу бўлинмалар фаолиятини назорат қилишни ташил этади ва амалга оширади, уларнинг фаолияти усуллари ва шаклларини такомиллаштиради, ходимларнинг касб малакаси даражасини ошириш ишларини мувофиқлаштиради;

Бош бошқарма ҳуқуқ доирасига кирувчи масалалар бўйича услубий кўрсатмалар, йўриқномалар, нархномалар ва бошқа ҳужжатларни ишлаб чиқади.

4. Бош бошқарма ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикаси Конституциясига, Ўзбекистон Республикаси қонунларига, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг бошқа қарорларига, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонларига, қарорларига ва фармойишларига, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорларига ва фармойишларига, Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг қарорларига, ушбу Низомга ва бошқа норматив ҳужжатларга амал қилади.

5. Қуйидагилар Бош бошқарманинг асосий вазифалари ҳисобланади:

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида монополияга қарши ва нарх бўйича ягона сиёсатни шакллантириш, истеъмолчиларни монополизм кўринишларидан ва виждонсизларча рақобатдан, нархлар ва тарифларнинг асоссиз ошишидан ижтимоий ҳимоя қилишнинг барқарор негизини ташкил қилиш ишларини мувофиқлаштириш;

монополияга қарши ва нарх бўйича қонун ҳужжатларини такомиллаштириш юзасидан таклифлар ишлаб чиқиш ва киритиш;

монополиялаштирилган тармоқларда ва муомала соҳасида параллель ишлаб чиқаришлар фаолиятини рағбатлантириш, кўп укладли иқтисодиётни шакллантириш, эркин рақобатни ва бозор инфраструктурасини ривожлантиришни қўллаб-қувватлаш, монополист корхоналар нархларини бошқариб бориш бўйича аниқ чора-тадбирларини амалга ошириш;

айрим хўжалик юритувчи субъектларнинг рақобатни чеклашга олиб келувчи, бозорнинг нормал ишлаб туришига тўсқинлик қилувчи, бошқа корхоналар, ташкилотлар ва фуқароларнинг манфаатларини камситувчи, сунъий танқисликни пайдо қилувчи ва ўта монопол фойда (даромад) олишни таъминловчи фаолиятига йўл қўймаслик чора-тадбирларини кўриш;

харид, улгуржи, чакана нархлар ва тарифларни маъмурий бошқариш соҳасини босқичма-босқич қисқартиришга, шартномавий (эркин) нархлар соҳасини аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш чоралари билан уйғунлаштирган ҳолда кенгайтириш чора-тадбирларини амалга ошириш;

республика корпорациялари, концернлари, уюшмалари, корхоналари ва ташкилотлари томонидан, уларнинг идоравий бўйсунишидан ва мулкчилик шаклидан қатъи назар, нархлар ва тарифларни асосланган ҳолда шакллантиришни назорат қилишни амалга ошириш;

республика халқ хўжалигида эркин нархларни белгилаш соҳасини, бошқа давлатларда ва дунё бозоридаги нархларни таҳлил қилиш ва тезкорлик билан баҳолаш;

монополияга қарши ва нарх сиёсатининг Ўзбекистон Республикасининг ижтимоий-иқтисодий ривожланишига фаол таъсир қилишни таъминлаш;

бозорда устунлик қилувчиларни аниқлаш мақсадида хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятини таҳлил қилиш, мавжуд тузилмаларни монополиядан чиқариш, ишлаб чиқаришни диверсификациялаш, йирик, ўртача ва кичик корхоналарни мақбул тарзда уйғунлаштириш бўйича таклифлар тайёрлаш;

хўжалик юритувчи субъектларнинг ташкил топиш, қўшилиш ва бирлашиш амалиётини ўрганиш ҳамда монополистик турдаги янги ташкилий тузилмаларнинг пайдо бўлишига йўл қўймаслик бўйича таклифлар ишлаб чиқиш;

давлат ҳокимияти ва бошқарув органлари ҳамда хўжалик юритувчи субъектлар томонидан монополияга қарши қонун ҳужжатларига ва нарх белгилаш интизомига риоя этилишини назорат қилишни амалга ошириш, қоида бузишларни тўхтатиш, дастлабки мавқеини қайта тиклаш, жарималарни ундириш, асоссиз олинган фойдани ўтказиш ва кўрсатилган суммани махсус очилган бюджетдан ташқари «Нархларни бошқариш жамғарма»си ҳисобига қўшиш тўғрисидаги бажариш мажбурий бўлган буйруқларни расмийлаштириш;

маҳсулотлар (ишлар, хизматлар)нинг айрим турлари нархлари ва тарифларини уларнинг белгилаб қўйилган ва чекланган даражасини белгилаган ҳолда бошқариш;

халқ хўжалигида «Нархларни бошқариш жамғармаси» маблағларидан фойдаланиш бўйича таклифларни Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига белгиланган тартибда киритиш учун тайёрлаш;

Қорақалпоғистон Республикаси Молия вазирлигининг монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш Бошқармаси тегишли бўлимларига, вилоятлар ва Тошкент шаҳар молия Бошқармалари, шунингдек, вазирликлар, идоралар; хўжалик юритувчи субъектларнинг монополияга қарши қонун ҳужжатлари талабларига ва нарх белгилаш интизомига риоя қилиш масалалари бўйича ишларига услубий раҳбарлик қилиш.

6. Бош бошқарма ўзига юклатилган вазифаларга мувофиқ қуйидаги функцияларни бажаради:

республика иқтисодиётининг монополияга қарши ва нарх фаолияти масалалари бўйича аҳволини таҳлил қилади, вазирликларга, идораларга, уюшмаларга, концернларга, хўжалик юритувчи бошқа субъектларга, Қорақалпоғистон Республикаси Молия вазирлигининг, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликларининг нарх бошқармалари ва бўлимларига нарх белгилаш ва монополияга қарши қонунчилик масалалари бўйича ишларни ташкил қилишда услубий ва амалий ёрдам кўрсатади;

вазирликлар, идоралар, уюшмалар, концернлар, корхоналар, ташкилотлар Қорақалпоғистон Республикаси Молия вазирлигининг монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш бўйича бошқармаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари тегишли бўлимларининг монополияга қарши фаолияти ва нарх белгилаш масалалари бўйича фаолиятини мувофиқлаштириш тадбирларини амалга оширади;

республика Молия вазирлигига биркитилган маҳсулотлар, товарлар, ишлар ва хизматлар номенклатураси бўйича чекланган нархлар ва тарифларни вазирлик раҳбариятига тасдиқлаш учун тақдим қилади;

республика халқ хўжалиги тармоқларида нархлар ва тарифларни тўғри белгилаш ва қўлланишни назорат қилишни амалга оширади ҳамда нарх белгилаш жараёнларини ва монополияга қарши қонун ҳужжатларига риоя этишни давлат, идора, жамоатчилик томонидан назорат қилиш даражасини ошириш бўйича чора-тадбирлар кўради;

Ўзбекистон Республикаси маҳсулот бозорларида монополистик мавқени эгаллаб турган хўжалик юритувчи субъектлар томонидан тайёрланадиган (кўрсатиладиган) маҳсулотларга, молларга (хизматларга) нархларни давлат томонидан бошқариш тўғрисида таклифлар киритади;

Ўзбекистон Республикаси маҳсулот бозорларида устун мавқени эгаллаб турган ва ишлаётган монополист корхоналарни белгиланган тартибда Давлат реестрига киритиш ва ундан чиқариш ишларини олиб боради;

бозорларда монополистик мавқени эгаллаб турган хўжалик юритувчи субъектлар томонидан маҳсулотлар, моллар ва хизматларнинг шартномавий (эркин) нархлари ва тарифлари ошишини расмий равишда эълон қилиш ишларини ташкил қилади ҳамда амалга оширади;

айрим истеъмол молларига, маҳсулотларига, ишларга (хизматларга) савдо устамаси (қўшимча нарх)нинг чекланган даражаларини ишлаб чиқади ва тасдиқлаш учун вазирлик раҳбариятига киритади.

манфаатдор вазирликлар ва идоралар билан келишган ҳолда, республика Ҳукуматининг ҳал этишини талаб қилувчи монополияга қарши ва нархлар сиёсати, монополиядан чиқариш, тадбиркорлик ва рақобатни ривожлантириш масалалари бўйича таклифларни, қарорлар лойиҳаларини ишлаб чиқади;

нархлар даражаси ва ўсишини, бозорнинг аҳволини ва у ердаги рақобатни мунтазам равишда комплекс таҳлил қилиб боради, шу асосда вазирлик раҳбариятига бозор ишларини такомиллаштириш, рақобатчиликни ривожлантириш, шунингдек, монополистик тамойилларни бартараф этиш чора-тадбирлари тўғрисида таклифлар киритади;

бирлашган бозорда хўжалик юритувчи субъектларнинг устунлик мавқеини суиистеъмол қилишига ва виждонсизларча рақобатга йўл қўймаслиқ, шунингдек, эришилган билимларни амалга ошириш бўйича бошқа давлатлар билан ҳаракатларни мувофиқлаштиришга доир таклифлар тайёрлайди;

ўз материаллари, хўжалик юритувчи субъектлар, давлат ҳокимияти ва бошқарув органлари, истеъмолчилар жамиятлари ва уюшмалари, бошқа жамоат ташкилотлари ва фуқароларнинг аризалари, прокуратура, суд ва хўжалик суди материаллари асосида монополияга қарши қонунчиликнинг ва нарх белгилаш тартибининг бузилиши фактлари бўйича ишларни белгиланган тартибда кўриб чиқишга тайёрлайди.

Аризалар ва ҳужжатлар мазмунини ошкор қилиш тақиқланади;

монополияга қарши қонунчиликка ва нарх белгилашга риоя қилиш масалалари бўйича таклифлар ва аризаларнинг ўз вақтида кўриб чиқилишини белгиланган тартибда амалга оширади;

республика вазирликлари, идоралари, уюшмалари ва концернлари иштирокида, монополияга қарши ва нарх сиёсати масалалари бўйича улар учун, шунингдек, корхоналар ва ташкилотлар учун мажбурий бўлган услубий ва инструктив кўрсатмалар, шунингдек, тегишли нормативларни ишлаб чиқади ва белгиланган тартибда тасдиқлайди;

монополистик ва бошқа хўжалик фаолиятига, нарх сиёсатига, бозорнинг ишлаб туришига, рақобатни, тадбиркорликни ривожлантиришга ва янги иқтисодий тузилмаларни ташкил этишга тааллуқли бўлган қонунлар ва бошқа норматив ҳужжатлар лойиҳалари бўйича эксперт хулосаларини тайёрлайди;

ноширлик фаолиятини амалга оширади.

7. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш Бош бошқармаси қуйидаги ҳуқуқларга эга:

давлат ҳокимияти ва бошқарув органларидан, муассасалардан, ташкилотлардан ва бошқа юридик шахслардан, шунингдек, жисмоний шахслардан монополияга қарши фаолият, нарх белгилаш бўйича ўз фаолияти учун зарур бўлган материалларни олиш;

белгиланган тартибда Ўзбекистон Республикаси вазирликларига, идораларига, уюшмаларига, концернларига, корхоналарига, ташкилотларига ўзларининг ҳуқуқ доирасида, нархлар, тарифлар, устама нарх ва чегирмалар прейскурантлари, услубий кўрсатмалар ва нормативлар лойиҳаларини ишлаб чиқиш вазифасини топшириш. Уларнинг экспертлари ва мутахассисларини монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш билан боғлиқ бўлган норматив-услубий ҳужжатларни экспертизадан ўтказишга ва ишлаб чиқишга белгиланган тартибда жалб қилиш;

амалдаги қонун ҳужжатларида кўзда тутилган ўз вазифаларини бажаришда ва ҳуқуқларини рўёбга чиқаришда зарур ҳолларда, ҳуқуқни муҳофаза қилиш, статистика, банк ва бошқа назорат органлари, шунингдек, аудиторлик хизматлари ходимларини амалий ёрдам кўрсатиш учун жалб қилиш;

республика вазирликлари, идоралари, уюшмалари, концернлари, корхоналари ва ташкилотлари ўртасида монополистик фаолият, нарх белгилаш масалалар бўйича пайдо бўладиган келишмовчиликларни белгиланган тартибда кўриб чиқиш ва улар бўйича қарорлар лойиҳаларини тайёрлаш;

республика корхоналарида, ташкилотларида, уюшмаларида, концернларида, уларнинг мулкчилик шаклларида ва идоравий мансублигидан қатъи назар, нархлар ва тарифларни белгилаш ва қўлланишнинг тўғрилигини, шунингдек, монополияга қарши қонун ҳужжатларига риоя қилишни текширишни амалга ошириш;

назорат тарзидаги харидларни ва корхоналарда, муассасаларда, ташкилотларда, шунингдек, фуқаролар томонидан савдо қоидаларига, белгиланган нархларга, молларини сотиш ва хизматлар кўрсатиш қоидаларига риоя қилишни ҳамда текширувни амалга ошириш;

Қорақалпоғистон Республикаси Молия вазирлиги, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари, республика вазирликлари, идоралари, корпорациялари, концернлари, уюшмалари, корхоналари ва ташкилотлари томонидан амалдаги қонун ҳужжатлари талабларини бузган ҳолда тасдиқланган, иқтисодий жиҳатдан асосланмаган нархлар ва тарифларни шунингдек, улар томонидан монополияга қарши фаолият бўйича қабул қилинган амалдаги қонунчиликка ёки белгиланган тартибга зид бўлган қарорларни бекор қилиш тўғрисида вазирлик раҳбариятига таклифлар тайёрлаш;

нарх белгилаш интизомини бузишлар аниқланган холларда хўжалик юритувчи субъектларга нисбатан иқтисодий санкцияларни қўлланиш тўғрисида раҳбариятга таклифлар киритиш;

қарор, хўжалик юритувчи субъектни таклиф қилган ҳолда, коллегиал тартибда қабул қилинади;

монополияга қарши қонунчилик ва нарх белгилаш тартиби бузилган ҳолларда хўжалик юритувчи субъектларга бузилишларни тўхтатиш, дастлабки мавқени қайта тиклаш, асоссиз олинган даромадни махсус очилган бюджетдан ташқари «Нархларни бошқариш жамғармаси» ҳисобига ўтказиш тўғрисида, шунингдек, хўжалик юритувчи субъектларнинг бозордаги устунлик мавқеини йўқотиш ёки пасайтиришга йўналтирилган, шунингдек, хўжалик юритувчи монополист субъектларга, давлат ҳокимияти ва бошқарув органларига, мансабдор шахсларга Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларида белгиланган шартлар ва миқдорларда жарималар солиғи ҳақида бажариш мажбурий бўлган ёзма буйруқлар бериш тўғрисида таклифлар киритиш;

ёзма буйруқлар бажарилмаган тақдирда судга ёки хўжалик судига тегишли ариза билан мурожаат қилиш учун таклиф тайёрлаш. Суд ёки хўжалик суди қарори бўйича хўжалик юритувчи субъектларнинг бозордаги устунлик мавқеини суиистеъмол қилиш ёки виждонсизларча рақобатчилик натижасида олган даромади ҳамда унга солинган жарима мусодара қилинади ва бюджетдан ташқари «Нархларни бошқариш жамғармаси» ҳисобига ўтказилади;

агар жарима солиш тўғрисидаги қарорни зудлик билан бажариш корхонанинг инқирозга учрашига олиб келадиган бўлса, хўжалик юритувчи субъект томонидан жаримани бўлиб-бўлиб тўлаш тўғрисида вазирлик раҳбариятига таклифлар киритиш;

нарх белгилаш масалалари бўйича республика ҳудудида жойлашган барча вазирликлар, идоралар, корхоналар ва ташкилотлар томонидан бажариш мажбурий бўлган норматив ҳужжатларни ишлаб чиқиш ва раҳбариятга тасдиқлаш учун киритиш.

8. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш Бош бошқармасига Ўзбекистон Республикаси Молия вазири томонидан тайинланадиган бошлиқ раҳбарлик қилади

Бош бошқарма бошлиғининг белгиланган тартибда тасдиқланган штатлар рўйхатига мувофиқ ўринбосарлари бўлади.

9. Бош бошқарма бошлиғи Бош бошқармага юклатилган вазифалар ва хизматларнинг бажарилиши учун, шунингдек, давлат сирларининг сақланишини ва олиб борилаётган ишларнинг махфийлик тартибини таъминлаш учун шахсан жавоб беради.

10. Монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш, рақобатчилик ва тадбиркорликни, монополияга қарши қонун ҳужжатларини ва нарх белгилаш тартибини қўлланиш амалиётини ривожлантириш бўйича ишларни ташкил этишнинг асосий масалалари ҳамда монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш Бош бошқармаси фаолиятининг бошқа масалалари Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг нархлар ва монополияга қарши сиёсат бўйича Кенгаш ва Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги хайъати томонидан кўриб чиқилади.

11. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш Бош бошқармаси ўз ишларини Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан тасдиқланадиган режага мувофиқ ташкил этади.

12. Ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ходимлари Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш Бошқармаси ходимларига уларнинг хизмат бурчларини бажариш чоғида ҳамда монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш Бош бошқармаси ходимларининг ўзларига юклатилган вазифаларни бажаришига мансабдор шахслар ва айрим фуқароларнинг тўсқинлик қилувчи хатти-ҳаракатининг олдини олишга ёрдам беришга мажбурлар.

13 Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш Бош бошқармаси ходимларининг хатти-ҳаракатлари юзасидан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда норозилик билдириш мумкин.

1. Ушбу Низом муайян товар (маҳсулот)лар, шу жумладан, хизматлар бозорида уларга рақобатларга ҳал қилувчи таъсир кўрсатиш, бошқа хўжалик юритувчи субъектларнинг бозорга киришини қийинлаштириш имконини берадиган устунлик мавқеини эгаллаб турган хўжалик юритувчи субъектларга* жорий этилади.

Низом қуйидаги иқтисодиёт тармоқларига ва фаолият турларига жорий этилмайди:

энергетика тармоғи корхоналари;

муҳофаза мақсадларидаги маҳсулотлар ишлаб чиқарувчи корхоналар;

магистрал темир йўллар;

қувур ўтказиш транспорти;

умумдавлат аҳамиятига эга бўлган алоқа тизими, шунингдек, ихтиролар, саноат намуналари, товар белгилари ва муаллифлик ҳуқуқларини ҳуқуқий ҳимоя қилиш нормалари билан бошқариладиган муносабатлар (тегишли ҳуқуқлар уларнинг эгалари томонидан рақобатни чеклаш мақсадларида атайлаб фойдаланиладиган ҳоллар бундан мустасно).

2. Монополиячиларнинг маҳсулотлар нархларини давлат томонидан бошқариш бозорда маҳсулотлар, товарлар (хизматлар)нинг бозордаги устунлик мавқеи ҳамда виждонсизларча рақобат билан боғлиқ бўлган давлат нарх интизоми бузилишларининг ва суиистеъмолчиликларнинг олдини олиш, чеклаш ва бартараф этиш мақсадида жорий этилади, улар чунончи, қуйидагича намоён бўлиши мумкин:

маҳсулотлар (товарлар ва хизматлар)ни, уларга талаб мавжуд бўлгани ҳолда, муомаладан олиб қўйиш, шу жумладан, сунъий танқислик яратиш ёки уни сақлаб туриш мақсадида ишлаб чиқариш ҳажмларини атайлаб қисқартириш йўли билан;

харидоргир маҳсулотлар (товарлар, хизматлар)нинг амалдаги нархларини асоссиз равишда ошириш (пасайтириш);

янги маҳсулот нархини асоссиз равишда ошириш;

нархларни давлат томонидан бошқаришнинг белгиланган тартибини бузиш;

шартноманинг контрагентларни бошқа хўжалик юритувчи объектларга нисбатан тенг бўлмаган аҳволга қуювчи шартларини мажбуран тиқиштириш;

хўжалик юритувчи субъектларнинг бозорга кириши учун бошқа тўсиқлар яратиш.

Монополияга қарши қонун ҳужжатларининг хўжалик юритувчи субъектлар томонидан бузилганлиги учун давлат ҳокимияти ва бошқарув органлари ҳамда Молия вазирлиги ва молия органларининг мансабдор шахслари нарх белгилашнинг белгиланган тартибини бузишларни тўхтатиш, дастлабки аҳволни қайта тўлаш ҳамда субъектларнинг бозорда хўжалик юритишдаги монополистик мавқеини йўқотиш ёки камайтиришга қаратилган бошқа чора-тадбирлар тўғрисида ёзма буйруқлар беришга ҳақлидирлар.

3. Бозорда монополистик мавқени эгаллаган, хўжалик фаолиятини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида юритаётган хўжалик субъектлари Ўзбекистон Республикасининг товар бозорларида олиб бораётган Монополиячиларнинг махсус Давлат реестрига* киритиладилар.

Реестрга муайян сифат ва ассортиментдаги маҳсулотларнинг, халқ истеъмол молларининг аниқ гуруҳ ва турларини ишлаб чиқариш, ишлаб чиқариш-техника мақсадларидаги хизматларни кўрсатиш бўйича монополиячи бўлган хўжалик юритувчи субъектлар киритилади.

Мазкур Реестрни шакллантириш ҳамда Реестрга ёзилганлик ёки ундан чиқарилганлик тўғрисидаги ахборотларни манфаатдор корхоналарга етказишни Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ва жойлардаги молия органлари амалга оширадилар.

«Ўзистиқболстат» давлат қўмитаси ва унинг жойлардаги органлари, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари ёки уларнинг топшириғига биноан бошқа органлар маҳаллий бозорлардаги монополиячиларни аниқлайдилар ҳамда Реестрга киритиш учун Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигига ва жойлардаги молия органларига таклифлар тақдим этадилар.

Монополиячи бўлган хўжалик юритувчи субъектларни Реестрга киритиш бўйича таклифлар маҳсулотлар ва товарлар (хизматлар)нинг истеъмолчилари—корхоналар (бирлашмалар) томонидан ҳам тақдим этилиши мумкин.

4. Реестрга киритилган монополиячилар ушбу Низомга мувофиқ мазкур хўжалик юритувчи субъектлар монополиячи ҳисобланадиган маҳсулот турлари бўйича назорат қилиб борилади. Назорат Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳамда унинг нархларни бошқариш ва уларни қўлланиш вазифаси юклатилган маҳаллий органлари томонидан амалга оширилади.

5. Нархлар (тарифлар)ни давлат томонидан бошқариш қўлланиладиган ишлаб чиқариш-техника мақсадларидаги маҳсулотлар халқ истеъмол моллари ва хизматлар монополиячилар томонидан бошқариладиган нархлар бўйича сотилади.

Маҳсулотлар (товарлар, хизматлар)нинг қолган қисмига шартномавий (эркин) нархлар (тарифлар) қўлланади.

6. Монополиячи хўжалик юритувчи субъектлар томонидан ишлаб чиқарилган (кўрсатилган) янги маҳсулотлар, товарлар (хизматлар)га шартномавий (эркин) нархлар (тарифлар) ишлаб чиқариш-техника мақсадларидаги маҳсулотларга, халқ истеъмол молларига ва хизматларга қўлланиш тартиби тўғрисидаги низомга мувофиқ белгиланади.

7. Реестрга киритилган монополистлар хўжалик юритувчи субъект маҳаллий ва республика бозорида монополист ҳисобланадиган маҳсулотга амалдаги шартномавий (эркин) нархларни оширишни эълон қилишга мажбурдирлар.

Истеъмолчилар базавий (дастлабки) нарх даражасидан норози бўлишган тақдирда молия органлари ушбу нархни эълон қилиш тўғрисида қарор қабул қилишга ҳақлидирлар.

Шартномавий (эркин) нархларни ошириш тўғрисида қарор қабул қилинган тақдирда хўжалик юритувчи субъект бу ҳақда эълон қилишга ва нархнинг янги миқдорини, шунингдек, унинг жорий қилиниш санасини тегишли молия органларида рўйхатдан ўтказишга мажбурдир.

Кўрсатилган органлар эълон қилинган нархларни белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказадилар.

Нархларни пасайтириш мустақил равишда амалга оширилади.

8. Нархларни ошириш эълон қилинганда хўжалик юритувчи субъектлар тегишли молия органларига қуйидаги маълумотларни тақдим этадилар:

нарх (тариф)ларни оширишнинг тавсия этилаётган миқдори;

(моддий ва меҳнат) харажатларнинг ошганлигини таҳлил қилиб берган ҳолда маҳсулот (товар, хизмат)лар таннархи калькуляцияси;

олдинги ва жорий йилдаги ишлаб чиқариш ҳажми;

корхона бўйича мазкур маҳсулотни сотишдан тушадиган фойда (даромад)нинг эришилган ва режалаштирилган миқдорлари, шунингдек, корхона бўйича ҳақиқий рентабеллик

нарх (тариф)ларнинг оширилиши сабабларини асослаш.

Харажатларга таъсир этувчи омиллардан биттаси ўзгарганда фақат калькуляция тақдим қилишга йўл қўйилади.

Тегишли молия органи тақдим этилган материаллар бўйича кечи билан икки ҳафта муддат ичида қарор қабул қилишга мажбурдир.

9. Маҳсулотлари (товарлари, хизматлари) республика, маҳаллий бозорларда ёки иқтисодий макондаги давлатлараро бозорда устунликка эга бўлган хўжалик юритувчи субъектлар Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигига, тегишли молия органига ушбу маҳсулот (товар, хизмат)ларга нархлар тўғрисида декларация тақдим этадилар.

Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги, тегишли молия органи икки ҳафта муддат ичида маҳсулот (товар, хизмат)ларга тақдим этилган нархларнинг давлатлараро битимлар бўйича қабул қилинган нархларга, республика (вилоят) бозоридаги нархларга, зарур бўлганда эса, ягона иқтисодий маконга кирувчи бошқа давлатларнинг бозорларидаги нархларга ҳамда жаҳон нархларига мувофиқлигини таҳлил қилади ва улар бўйича таклифлар тайёрлайди.

Монополист томонидан маълум қилинган нархларга эътирозлар бўлмаган тақдирда улар Реестрда рўйхатдан ўтказилади.

10. Давлатлараро етказиб бериладиган номенклатура бўйича ишлаб чиқариш-техника мақсадларидаги янги маҳсулотларга монополистлар томонидан тавсия этиладиган шартномавий (эркин) улгуржи нархлар даражаси юзасидан келишмовчиликлар пайдо бўлганда нархларнинг даражаси ва уларни қўлланишга доир узил-кесил қарорни Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги қабул қилади. Бундай ҳолларда маҳсулот тайёрловчилар томонидан нархларнинг даражасини асослаб берувчи зарур ҳисоб-китоб материаллари тақдим этилади.

11. Монополистлар Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги рухсати билан муайян монопол маҳсулот рентабеллигининг чекланган даражасини эълон қилишлари мумкин.

12. Бозорда юқори нархлар белгиланган ва улар сунъий равишда сақлаб турилган, асоссиз пасайтирилган ҳолларда монополист маҳсулотига нархларни давлат томонидан бошқариш қўлланилади.

13. Монополист томонидан энг юқори эълон қилинмаган нархлар қўлланганда (улар ўзгартирилганда) ёки эълон қилинган нархлар оширилганда нархлардаги тафовут, белгиланган тартибга мувофиқ бюджетдан ташқари «Нархларни бошқариш жамғармаси» ҳисобига олиб қуйилади. Кўрсатилган маблағлар хўжалик юритувчи субъектларнинг банк муассасаларидаги ҳисобларидан муқаррар равишда ўчирилади.

14. Нархларни давлат томонидан бошқаришни жорий этиш тўғрисидаги қарор, монополистнинг товар (маҳсулот, хизмат) бозорларида устунлик мавқеини суиистеъмол қилишни оқибатларини таҳлил қилиш натижасида, Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ва унинг жойлардаги органлари томонидан қабул қилинади.

15. Монополистларнинг маҳсулот (товар, хизмат)ларига нархларни бошқаришни жорий қилиш ёки тўхтатиш тўғрисидаги қабул қилинган қарорлар ҳақидаги билдириш хатлари:

маҳсулот (товар, хизмат)ларни ишлаб чиқарувчи (кўрсатувчи)ларга;

тегишли молия органларига;

маҳсулот (товар, хизмат)ларнинг асосий истеъмолчиларига юборилади.

16. Монополистларнинг маҳсулотлари нархларини давлат томонидан бошқариш нархларнинг ва рентабелликнинг чекланган даражаларини белгилаш пули билан амалга оширилади.

Нархларни бошқаришнинг бошқа усуллари ҳам жорий этилиши мумкин.

17. Ички бозорда талаб катта бўлган маҳсулотлар етказиб бериш турини ва ҳажмини камайтирмасдан ташаббускорлик билан корхоналарни майдалаштиришни амалга оширадиган хўжалик юритувчи монополист субъектлар мазкур Низомда кўзда тутилган чора-тадбирларни қўллашдан Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг қарорига биноан озод қилинадилар, вазирликка зарур материаллар тақдим қилинади.

1. Республика ёки маҳаллий товар бозорларида монополист бирлашмалар ва корхоналар фаолиятини давлат томонидан назорат қилишни амалга ошириш, виждонан рақобат меъёрларидан чекинишларни бартараф этиш, ишлаб чиқаришни, ассортиментни асоссиз қисқартиришга, нархларни оширишга (пасайтиришга), товарлар ва хизматларнинг сифат даражасини пасайтиришга йўл қўймаслик учун Ўзбекистон Республикасининг товар бозорларида монополистик мавқени эгаллаган хўжалик юритувчи субъектларнинг* тасдиқланган шакл бўйича Давлат реестри (бундан кейин «Реестр» деб аталади) жорий этилади (1-илова)**.

2. Монополист Реестрга қуйидаги холларда киритилади:

унинг томонидан ишлаб чиқарилган битта ва муайян товарнинг айнан шу гуруҳига мансуб товарнинг, бир-бирининг ўрнини босувчи товарларнинг ёки технологик мақсаддаги маҳсулотнинг тегишли бозордаги салмоғи 35 фоиздан ёки таққосланаётган товарлар ва хизматларнинг мазкур гуруҳи бўйича Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан ҳар йили аниқланадиган миқдоридан ошганда ҳамда у ушбу бозорда устунлик мавқеини эгаллаганда;

унинг ҳаракатлари (фаолият кўрсатмаслиги) монополияга қарши қонунларни бузганда.

Реестрга киритилган монополистларга нисбатан Ўзбекистон Республикасининг «Монополистик фаолиятни чеклаш тўғрисида»ги Қонунига, монополияга қарши фаолиятни бошқарувчи бошқа қонун ҳужжатлари ва норматив ҳужжатларга мувофиқ таъсир кўрсатиш чора-тадбирлари қўлланади.

3. Реестрни шакллантириш ва юритиш Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳамда унинг жойлардаги органлари томонидан амалга оширилади.

4. Реестрга киритилган монополистлар фаолиятини таҳлил ва назорат қилишни таъминлаш мақсадида, мулкчилик шаклларидан қатъи назар, хўжалик юритувчи барча субъектлар учун «Ўзистиқболстат» давлат қўмитаси томонидан давлат статистика ҳисоб жорий қилинади. У хўжалик юритувчи субъект фаолиятининг асосий турларини, унинг муайян товар бозоридаги тутган йўлини ва ишлаб чиқаришни концентрациялаш даражасини белгиланган шакл бўйича акс эттиради.

Реестрга киритилган монополист бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ва унинг органлари томонидан бир ой муддатда хабардор қилинади.

Реестрга киритилган ва Реестрдан чиқарилган монополистлар рўйхати оммавий ахборот воситаларида эълон қилинади.

5. «Ўзистиқболстат» давлат қўмитаси маълумотлари, шунингдек, ушбу Низомнинг 2-бандида белгиланган шартлар монополистларни Реестрга киритиш тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ва унинг органлари томонидан қарор қабул қилиш учун асос ҳисобланади.

Монополистни Реестрга киритиш тўғрисидаги қарор тегишли молия органининг буйруғи билан расмийлаштирилади. Республика молия органлари йил давомида «Ўзистиқболстат» давлат қўмитаси органлари билан биргаликда, Ўзбекистон Республикасининг товар бозорларида монополистик мавқени эгаллаган ва иш олиб бораётган монополистлар рўйхатини аниқлаган ҳолда, Реестрга ўзгаришлар киритадилар. Рўйхатни ўзгартириш республика молия органларининг тегишли қарорлари билан амалга оширилади.

Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги «Ўзистиқболстат» давлат қўмитасини, шунингдек, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгашини, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликларини Реестрдаги ўзгаришлар тўғрисида бир ой ичида хабардор қилади.

6. Монополистни Реестрдан чиқариш учун унинг директори (раҳбари)нинг тасдиқланган шакл (2-илова*) бўйича тақдим этилган, далиллар кўрсатилган аризаси асос ҳисобланади.

Монополист Реестрдан республиканинг тегишли молия органлари қарорлари билан чиқарилади ва буйруқ билан расмийлаштирилади. Монополист Реестрдан республика молия органлари қарорлари билан белгиланган муддат тугаганда, агар ушбу муддат мобайнида унинг товар бозоридаги ишлари монополияга қарши амалдаги қонун ҳужжатларига мос келган тақдирда чиқарилади.

Реестрдан чиқариш тўғрисидаги билдириш хати 3-иловага* мувофиқ расмийлаштирилади ва бир ой ичида хўжалик юритувчи субъектларга, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликларига, «Ўзистиқболстат» давлат қўмитасига ва унинг жойлардаги ҳудудий органларига етказилади.

1. Амалдаги шартномавий (эркин) нархлар ва тарифларни* эълон қилишни амалга ошириш Ўзбекистон Республикасининг товар бозорларида монополистик мавқени эгаллаган хўжалик юритувчи субъектларнинг Давлат реестрига** киритилган хўжалик юритувчи субъектлар томонидан амалга оширилади.

2. Ўзбекистон Республикасининг товар бозорларда монополистик мавқени эгаллаган*** хўжалик юритувчи субъектларнинг Давлат реестрига киритилган хўжалик юритувчи субъектлар Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигига ишлаб чиқариш-техника мақсадларидаги маҳсулотлар, халқ истеъмол моллари ва хизматлар нархлари ва тарифларнинг оширилганини 1-иловадаги**** рўйхат бўйича маълум қиладилар.

Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги, зарурат бўлганда, маҳсулот ва товарларнинг кўрсатилган рўйхатига ўзгаришлар киритиши мумкин.

3. Реестрга киритилган хўжалик юритувчи субъектлар Қорақалпоғистон Республикаси Молия вазирлигига, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликларининг молия бошқармаларига ишлаб чиқариш-техника мақсадларидаги маҳсулотлар, халқ истеъмол моллари ва хизматлар нархлари ҳамда тарифларининг ошганлигини 2-иловадаги* рўйхат бўйича маълум қилади.

Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари, зарурат бўлганда, мазкур рўйхатни, ундан маҳсулотлар, товарлар (хизматларнинг) айрим турларини чиқариш ёки унга қўшимча равишда киритиш йўли билан ўзгартириш тўғрисида қарорлар қабул қилишлари мумкин. Ўзгартирилган нархлари Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан рўйхатдан ўтказиладиган маҳсулотлар, товарлар (хизматлар) бундан мустасно.

Ижро этувчи ҳокимиятнинг маҳаллий органлари билан монополистлар ўртасида келишмовчиликлар пайдо бўлган тақдирда масалалар Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан ҳал этилади.

4. 1 ва 2-иловаларда кўзда тутилмаган ишлаб чиқариш-техника мақсадларидаги маҳсулотлар ва халқ истеъмол моллари бўйича шартномавий (эркин) нархлар ва тарифларнинг ошиши монополистлар томонидан эълон қилинмайди. Эркин нархлар тегишли молия органлари томонидан эълон қилинадиган маҳсулотлар, товарлар ва хизматларнинг рўйхати (1 ва 2-иловалар) Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги, жойлардаги ижро этувчи ҳокимият органлари қарорлари билан кенгайтириладиган ҳоллар бундан мустасно.

5. Мазкур корхонанинг Реестрга киритилишига асос бўлган маҳсулотнинг шартномавий (эркин) нархлари ва тарифлари ошганлигини монополистлар томонидан тегишли молия органларига маълум қилиш ушбу Тартиб жорий этилгандан кейин амалга оширилади. Шартномавий (эркин) нархлар ва тарифларнинг ошганлигини монополистлар томонидан молия органларига маълум қилиш оширилган янги нархлар истеъмолчилар билан келишилгандан кейин амалга оширилади.

Бунда хўжалик юритувчи субъектлар — маҳсулот тайёрловчилар истеъмолчиларни (буюртмачиларни) шартномавий (эркин) нархлар ва тарифларнинг кўзда тутилаётган ошиши тўғрисида улар жорий этилгунга қадар хабардор қилишга мажбурдирлар.

Шартномавий (эркин) нархларни ва тарифларни пасайтириш хўжалик юритувчи субъектлар томонидан мустақил равишда, молия органларига декларация тақдим қилмасдан амалга оширилади. Бунда монополист томонидан шартномавий (эркин) нархларни ва тарафларни рақобатни чеклаш (демпинг нархлар белгилаш) мақсадида пасайтиришга йўл қўйилмайди.

Айнан битта маҳсулот бир нечта истеъмолчига (буюртмачига) етказиб берилган тақдирда нарх (тариф)ларнинг оширилганлиги ишлаб чиқарилган (кўрсатилган) маҳсулот (хизмат)ларнинг камида 50 фоизи асосий истеъмолчи (буюртмачи) бўйича ёки мазкур маҳсулот (хизмат)ларнинг ҳаммаси бўлиб камида 50 фоизи сотиладиган истеъмолчилар (буюртмачилар) бўйича олдинги ой мобайнида қарор топган ўртача олинган нарх (тариф) бўйича эълон қилинади.

Айрим ҳолларда, монополистлар томонидан тайёрланадиган (кўрсатиладиган) маҳсулотлар, товарлар (хизматлар)нинг нархларини бошқариш тартиби тўғрисидаги низомнинг 7-бандига мувофиқ молия органларига дастлаб белгиланган (базавий) шартномавий (эркин) нархлар эълон қилинади.

Давлатлараро (республикалараро) етказиб бериладиган номенклатура бўйича ишлаб чиқариш-техника мақсадларидаги янги маҳсулотларга монополистлар томонидан тавсия этилган шартномавий (эркин) улгуржи нархлар даражаси борасида келишмовчилик пайдо бўлган тақдирда нархларнинг даражаси ва уларни қўлланишга доир узил-кесил қарорни тегишли молия органлари қабул қиладилар. Бундай ҳолларда тайёрловчи томонидан нархлар даражасини асослаб берувчи зарур ҳисоб-китоб материаллари тақдим этилади.

6. Монополистлар нархларни эълон қилишда молия органларига шартномавий (эркин) улгуржи (сотиладиган) нархлар декларациясини 3-иловадаги* шакл бўйича (2 нусхада) тақдим этадилар.

Илова хатда қуйидаги маълумотлар хабар қилинади:

маҳсулотнинг шартномавий (эркин) улгуржи (сотиладиган) нархини ошириш сабабларини асословчи маълумотлар;

амалда қўлланадиган энг юқори ва энг паст нархлар ҳамда ушбу нархлар бўйича сотиладиган маҳсулотлар ҳажми;

жорий йилнинг ўтган даври учун маҳсулотнинг мазкур тури бўйича ҳисобот калькуляцияси, харажатларнинг кўпайиши таҳлил қилинган режаланган калькуляция, хом ашё ва материалларнинг энг муҳим турлари нархларини келишиб олиш ёзма баёнларини (битимлар, счётлар ва бошқаларнинг) нусхалари, шунингдек, ўтган йили, жорий йилнинг ўтган даврда ишлаб чиқарилган ва жорий йилда ишлаб чиқариш режаланган соф маҳсулот ҳажми;

умуман корхона бўйича жорий йилнинг ўтган давридаги товар маҳсулотларнинг амалдаги нархлар ва таннарх бўйича ҳажми, ҳақиқий рентабеллик (таннархга нисбатан).

Корхоналар кўрсатилган материалларни янги (оширилган) нархларни келишиш бўйича ёзма баёнларнинг ёки маҳсулот етказиб бериш юзасидан тузилган шартномаларнинг нусхалари билан асосий истеъмолчи (буюртмачи) ёки мазкур маҳсулотнинг камида жами 50 фоизи сотиладиган бир нечта истеъмолчилар (буюртмачилар) билан шартномавий (эркин) улгуржи (сотиладиган) нархлар келишиб олингандан кейин 10 кун муддатда тегишли молия органларига юборадилар.

Харажатларга таъсир қилувчи омиллардан биттаси ўзгарганда фақат калькуляцияни тақдим этишга йўл қўйилади.

7. Эълон қилинган нархларни ушбу Тартибнинг 6-бандига мувофиқ тақдим этилган материалларни таҳлил қилишни ҳисобга олган ҳолда рўйхатдан ўтказувчи молия органлари шартномавий (эркин) нархларни лойиҳалаштирилган даражадан четга чиққан ҳолда тақдим этилган лойиҳа даражасида рўйхатдан ўтказиш ёки нархларнинг янги даражасини рўйхатдан ўтказишни рад этиш тўғрисида қарор қабул қилади. Рўйхатдан ўтказилган нарх юқори чегаравий нарх ҳисобланади.

8. Тегишли молия органлари кечи билан икки ҳафта муддатда ишлаб чиқариш-техника мақсадларидаги ва халқ истеъмол молларининг эълон қилинган нархларини 4-иловага* мувофиқ тавсия қилинган Реестр шакли бўйича рўйхатдан ўтказадилар.

Эълон қилинган янги чекланган нарх тегишли молия органи томонидан рўйхатдан ўтказилган сана унинг жорий санаси ҳисобланади. Декларация ёки 5-иловага* мувофиқ тавсия қилинган шакл қонуний расмийлаштирилган нархларни рўйхатдан ўтказишни рад этиш тўғрисидаги қарор нусхаси тегишли қарор қабул қилингандан кейин 3 кун муддат ичида маҳсулот тайёрловчи корхонага юборилади.

Хўжалик юритувчи субъект — маҳсулот тайёрловчи молия органларидан ҳужжатлар олингандан кейин бир ҳафта муддат ичида маҳсулот истеъмолчиларини молия органлари қабул қилган қарор тўғрисида хабардор қилишга мажбурдир.

9. Шартномавий (эркин) нархларни оширишни эълон қилиш тўғрисидаги материалларни молия органларига тақдим этган корхоналар истеъмолчилар билан келишилган нархлар бўйича маҳсулот ишлаб чиқаришни ва сотишни давом эттирадилар, кейинчалиқ агар молия органлари томонидан нархларни тақдим этилган лойиҳадан паст даражада рўйхатдан ўтказиш тўғрисида қарор қабул қилинган тақдирда, улар билан қайта ҳисоб-китоб қиладилар.

Лойиҳалаштирилаётган нарх тўғрисида ёки монополист томонидан охирги истеъмолчиларга эмас, балки воситачи корхона ва ташкилотларга ёхуд савдо тармоғига сотилган маҳсулотларнинг илгари амалда бўлган нархларини сақлаб олиш ҳақида молия органлари томонидан қарор қабул қилинган тақдирда, амалда сотилган ва рўйхатдан ўтказилган нархлари тафовут суммаси бюджетдан ташқари «Нархларни бошқариш жамғармаси» ҳисобига ўтказилади.

10. Нархларни эълон қилишнинг белгиланган тартиби корхоналар томонидан бузилган, шунингдек, нархларни эълон қилиш учун материаллар молия органларига тақдим этилмаган тақдирда уларга нисбатан Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ иқтисодий ва маъмурий таъсир кўрсатиш чоралари қўлланади.

1. Давлат нарх интизоми Ўзбекистон Республикаси вазирликлари, давлат қўмиталари, идоралари, концернлари, корпорациялари, уюшмалари, корхоналари томонидан нарх белгилаш ва нархларни назорат қилиш бўйича амалдаги норматив ҳужжатларга риоя қилишни назарда тутади.

2. Давлат нарх интизомини бузганлик учун иқтисодий санкцияларни қўлланиш Тартиби Ўзбекистон Республикаси ҳудудида жойлашган ва ишлаб чиқариш, савдо ҳамда бошқа тижорат фаолиятини амалга оширувчи барча хўжалик юритувчи субъектларга (мулкчилик шаклидан қатъий назар) татбиқ этилади.

3. Давлат нарх интизомини бузишларга қуйидагилар киради:

белгилаб қўйилган ва бошқариладиган нархларни ошириш;

ишлаб чиқариш-техника мақсадларидаги маҳсулотларга, халқ истеъмол молларига ва хизматларга шартномавий (эркин) нархларни ва тарифларни қўлланиш тартиби тўғрисидаги низом талабларига риоя қилмаслик;

хизмат кўрсатиш даражаси мазкур нархлар ва тарифлар белгиланаётганда тавсифномаларга тўғри келмайдиган умумий овқатланиш аҳолига маиший хизмат кўрсатиш, коммунал хўжалик корхоналари томонидан бошқариладиган нархларни, устама нархларни ва тарифларни қўлланиш;

кўрсатилган хизматлар қийматига амалда бажарилмаган ишларни ёки мазкур хизматлар нархида ҳисобга олинган тўлиқ ҳажмда бажарилмаган (шунингдек, нотўлиқ маҳсулотларни етказиб беришда) ишларни қўшиш;

маҳсулот етказиб берувчи корхоналар томонидан истеъмолчилардан сотилган маҳсулот қийматидан ортиқ қўшимча маблағ олиш;

конструктив технологик камчиликлар туфайли истеъмол хоссалари келишиб олинган даражада таъминланмаган (стандартлаш органларининг хулосаси мавжуд бўлганда) маҳсулотлар нархини ошириш;

хом ашёни (компонентларни) алмаштирган ҳолда, шунингдек, стандартлар, техникавий шартлар ва рецептуралардан чекинилган маҳсулот ишлаб чиқаришдан олинган тежам суммасини корхоналар томонидан бюджетдан ташқари махсус «Нархни бошқариш жамғармаси» ҳисобига ўтказмаслик;

молия органларининг нарх белгилаш интизоми соҳасида аниқланган камчиликларни бартараф этишга доир талабларини бажармаслик.

4. Давлат нарх интизомини бузиш натижасида олинган ортиқча суммалар муқаррар равишда мусодара қилиниб бюджетдан ташқари махсус «Нархларни бошқариш жамғармаси» ҳисобига ўтказилади. Бунда корхонадан қўшимча равишда ортиқча олинган сумма миқдорида жарима ундирилади.

Давлат нарх интизоми кейинги 12 ой мобайнида такроран бузилган тақдирда фойдадан олинадиган сумма ҳам, жарима ҳам икки баравар миқдорда ундирилади.

Нархларнинг асоссиз равишда ошишига йўл қўйган корхоналар, молия органларининг қарорига биноан, шартномавий (эркин) нархлар ва тарифларни қўлланиш ҳуқуқидан маҳрум қилинадилар ҳамда уларнинг маҳсулотига нархлар ёки рентабелликнинг чекланган даражалари белгиланади.

5. Мусодара қилиниши керак бўлган сумма давлат нарх интизомини бузишнинг бутун даври учун олинади.

Кўрсатилган суммаларни мусодара қилиш ва жаримани ундириш, корхонанинг молиявий аҳволидан ва бюджет билан ўзаро муносабатларидан қатъи назар, солиқлар ва бошқа мажбурий тўловлар тўлангандан кейин корхона ихтиёрида оладиган фойдадан амалга оширилади.

6. Корхоналарга нисбатан иқтисодий санкцияларни қўлланиш давлат нарх интизомини бузишда айбдор бўлган мансабдор шахсларни шахсий жавобгарликдан озод қилмайди.

7. Ўзбекистон Республикаси халқ хўжалигининг барча тармоқларида давлат нарх сиёсатини назорат қилиш, Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш Бош бошқармаси, Қорақалпоғистон Республикаси Молия вазирлигининг монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш бошқармаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликларининг монополияга қарши ва нарх сиёсатини олиб бориш бўлимлари, шунингдек, туман, шаҳар ҳокимликларининг молия органлари таркибидаги нархларни назорат қилиш инспекторлари томонидан амалга оширилади.

Бундан ташқари, кўрсатиб ўтилган бўлинмалар томонидан корхоналарда, муассасаларда, ташкилотларда назорат тариқасида харид қилиш ҳамда савдо қоидаларига, белгиланган нархларга, товарларни сотиш ва хизматлар кўрсатиш қоидаларига риоя қилишни текширишлар амалга оширилади.

8. Корхона томонидан давлат нарх интизомини бузиш натижасида олинган, бюджетдан ташқари «Нархларни бошқариш жамғармаси» ҳисобига мусодара қилинадиган сумма маҳсулот (иш, хизмат)ларни оширилган нархлар ва тарифлар бўйича (уларга устама ҳақ чегирма ва бошқаларни ҳисобга олган ҳолда) сотишдан олинган жами тушум (фойда) билан худди шу маҳсулотларнинг амалдаги норматив ҳужжатларга мувофиқ шакллантирилган нархлари ва тарифлари (уларга устама ҳақ чегирма ва бошқаларни ҳисобга олган ҳолда) бўйича қиймати ўртасидаги тафовут сифатида аниқланади.

9. Сотиш нархларига савдо, таъминот-сотиш, улгуржи ва бошқа устамаларни қўшган ҳолда маҳсулотнинг сотиш нархларини шакллантирадиган ва қўлланадиган савдо, умумий овқатланиш корхоналари, таъминот-сотиш, воситачи ва бошқа ташкилотлар учун мусодара қилинадиган сумма қуйидаги ҳолларда аниқланади:

оширилган устамалар қўлланган ҳолларда — маҳсулот (товар)ларни сотишдан олинган ҳақиқий устама суммаси билан амалдаги норматив ҳужжатларга мувофиқ аниқланган устама суммаси ўртасидаги тафовут сифатида;

амалдаги нарх белгилаш тартибини бузган ҳолда белгиланган нархларга устамалар қўлланган холларда — оширилган нархлар бўйича сотилган маҳсулотларнинг бутун ҳажмига мўлжалланган устама суммаси билан сотилган маҳсулотнинг худди шунча ҳажмига амалдаги норматив ҳужжатларга мувофиқ мўлжалланган устама суммаси ўртасидаги тафовут сифатида.

10. Маҳсулотларига рентабелликнинг чекланган даражалари белгиланган корхоналарнинг умуман маҳсулот (товар, хизмат)лар гуруҳи бўйича нархлар ва рентабелликнинг чекланган даражасини ошириш ҳисобига олган ҳамда корхоналар томонидан бюджетдан ташқари «Нархларни бошқариш жамғармаси» ҳисобига ўтказилмаган суммаси мусодара қилинади.

11. Асосланмаган фойда олиш мақсадида нархларни келишишда таннарх калькуляциясидаги харажатларни атайлаб кўпайтириш ҳисобига оширилган шартномавий (эркин), белгиланган ва бошқариладиган нархлар қўлланган ҳолларда бюджетдан ташқари «Нархларни бошқариш жамғармаси» ҳисобига мусодара қилинадиган сумма ушбу Низомнинг 8-бандига мувофиқ аниқланади.

12. Маҳсулот (товар, хизмат)лар нархини белгилаш ва қўлланиш тартибининг бузилишига йўл қўйишган, бу эса солиқлар ёки акцизларнинг ошишига сабаб бўлган корхоналарнинг бюджетдан ташқари «Нархларни бошқариш жамғармаси» ҳисобига мусодара қилинадиган суммасини ҳисоблашда ортиқча тўланган солиқлар ва бошқа тўловлар суммаси бюджетдан қайтариб берилмайди ҳамда корхонадан мусодара қилинадиган суммани камайтириш учун ҳисобга олинмайди.

13. Молия органлари ўзлари ўтказишган текширишлар асосида корхоналарнинг давлат нарх сиёсатини бузишлар ва жарима ундириш натижасида олган суммасини бюджетдан ташқари «Нархни бошқариш жамғармаси» ҳисобига мусодара қилиш тўғрисида қарорлар қабул қиладилар.

Қарор бажариш учун (корхона жойлашган ердаги) молия органига иқтисодий санкция қўлланадиган корхонага юборилади

14. Молия органлари амалдаги тартибга мувофиқ:

давлат нарх интизомини бузганлик учун иқтисодий санкцияларни қўлланиш тўғрисидаги қарорларни олгандан кейин беш кун муддат ичида мазкур суммани бюджетдан ташқари «Нархларни бошқариш жамғармаси» ҳисобига ундириб оладилар;

нарх интизомини бузиш ва тегишли жарималар натижасида мусодара қилиниши керак бўлган ва ҳақиқатда тушган суммани ҳисобга олиб борадилар;

бир ҳафта муддат ичида маблағларни мусодара қилиш тўғрисида қарор қабул қилган юқори органга маблағнинг ундириб олинган вақти ва миқдори ҳақида хабар қиладилар.

15. Давлат назорат органлари, солиқ инспекцияси иқтисодий санкциялар қўлланиши зарур бўлган нарх бузилишлари аниқланган тақдирда текшириш материалларини ортиқча олинган маблағларни бюджетдан ташқари «Нархларни бошқариш жамғармаси» ҳисобига мусодара қилиш тўғрисида қарорлар қабул қилиш учун тегишли молия органларига юборадилар.

16. Нарх интизоми бузилишига пул қўйилганлигини мустақил равишда аниқлаган ва бунинг натижасида ортиқча маблағлар олган корхона, жарима тўламасдан, айни бир вақтда нархларни пасайтирган ҳолда, уларни солиқлар ва бошқа мажбурий тўловлар тўлангандан кейин корхона ихтиёрида қолган фойда ҳисобидан бюджетдан ташқари «Нархларни бошқариш жамғармаси» ҳисобига ўтказади.

17. Корхона (нарх интизомининг бузилишига йўл қўйган) таркибий бирлигининг ўз ҳисоб-китоб счёти бўлмаса, маблағ корхона бўйсунадиган ва унинг хўжалик фаолияти ҳисобга олиб бориладиган юридик шахснинг ҳисоб-китоб счётидан мусодара қилинади.

18. Давлат нарх интизомини бузганлик учун иқтисодий санкциялар қўлланиш тўғрисида молия органлари томонидан қабул қилинган қарорлар юзасидан шикоятлар қарор олинган кундан бошлаб бир ойдан кечикмай тегишли молия органи ёки юқори орган раҳбарига, шикоят Молия вазирлиги томонидан рад этилган тақдирда эса хўжалик судига юборилиши мумкин. Шикоят бериш уни кўриб чиқиш вақтида қарорнинг бажарилишини тўхтатиб қўймайди.

19. Давлат нарх сиёсатини бузганлик учун иқтисодий санкцияларни қўлланиш тўғрисида Қорақалпоғистон Республикаси Молия вазирлиги, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликларининг молия Бошқармалари ҳамда туман, шаҳар ҳокимликларининг молия тузилмалари томонидан қабул қилинган қарорлар Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан бекор қилиниши мумкин.

20. Бюджетдан ташқари «Нархларни бошқариш жамғармаси» ҳисобига нотўғри ундириб олинган маблағларини қайтариш молия органлари томонидан, уларнинг қарорлари бўйича, ушбу суммалар бюджетдан ташқари «Нархларни бошқариш жамғармаси» ҳисобига ўтказилган вақтдан ушбу суммаларни қайтариш тўғрисида қарор чиққан кунгача бир йил муддат ўтмаган тақдирда амалга оширилади.

21. Тегишли ҳолларда молия органлари нарх интизомининг бузилиши тўғрисидаги материалларни, тегишли мансабдор шахсларни жиноий жавобгарликка тортиш ҳақидаги масалани ҳал этиш учун, прокуратура ва ички ишлар органларига юборадилар.

Прокуратура ва ички ишлар органлари молия органларини қабул қилинган қарорлар ҳақида хабардор қилишлари керак.

1. Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг «Саноат ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотларига нарх белгилаш ва уни қўлланиш тартибини, шунингдек, халқ хўжалигига ва аҳолига кўрсатиладиган юк ташиш ва бошқа хизматлар тарифларини янада такомиллаштириш тўғрисида» 1972 йил 3 ноябрдаги 488-сон қарори.

2. Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг «Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг Давлат нархлар комитетига айрим группадаги маҳсулотлар учун улгуржи нархларни ўзгартириш ҳуқуқини бериш тўғрисида» 1973 йил 25 июлдаги 307-сон қарори.

3. Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг «Қорақалпоғистон АССР Министрлар Совети, оближрокомлар ва Тошкент шаҳар ижрокомининг халқ истеъмол моллари чакана савдо баҳоларини тасдиқлаш ҳуқуқларини кенгайтириш тўғрисида» 1974 йил 27 майдаги 238-сон қарори (ЎзССР ҚТ, 1974 й., 5-сон, 25-модда).

4. СССР Министрлар Советининг «Узумнинг харид нархларини тасдиқлаш тартиби тўғрисида» 1977 йил 1 мартдаги 178-сон қарори юзасидан Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг 1977 йил 11 мартдаги 171-сон қарори.

5. Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг «Қорақалпоғистон АССР Министрлар Совети, область ижроия комитетлари ва Тошкент шаҳар ижроия комитети томонидан тасдиқланадиган маҳсулотлар янги турлари нархлари рўйхатини кенгайтириш тўғрисида» 1977 йил 24 августдаги 546-сон қарори.

6. СССР Министрлар Советининг «Мева-сабзавот консервалари ишлаб чиқариш рентабеллигини оширишнинг айрим чоралари тўғрисида» 1979 йил 12 июндаги 546-сон қарори юзасидан Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг 1979 йил 20 июндаги 411-сон қарори.

7. СССР Министрлар Советининг «Кўк массани кўпайтириш учун фойдаланиладиган дон экинлари навли уруғларининг харид нархлари тўғрисида» 1979 йил 8 августдаги 754-сон қарори юзасидан Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг 1979 йил 13 августдаги 566-сон қарори.

8. Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг «Қорақалпоғистон АССР Министрлар Совети, область ижроия комитетлари ва Тошкент шаҳар ижроия комитети томонидан тасдиқланадиган халқ истеъмол ноозиқ-овқат ва озиқ-овқат товарлари янги турлари чакана нархлари рўйхатини кенгайтириш тўғрисида» 1979 йил 17 сентябрдаги 659-сон қарори.

9. СССР Министрлар Советининг «Қишлоқ хўжалигидаги ёрдамчи корхоналарда ва ҳунармандчилик тармоқларида тайёрланган айрим халқ истеъмол молларига нарх белгилаш тартибини ўзгартириш тўғрисида» 1981 йил 8 январдаги 28-сон қарори юзасидан Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг 1981 йил 22 январдаги 41-сон қарори.

10. Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг «Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг «Саноат ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотларига нархларни белгилаш ва қўлланиш тартибини, шунингдек, халқ хўжалигига ва аҳолига кўрсатиладиган юк ташиш ва бошқа хизматлар тарифларини янада такомиллаштириш тўғрисида» 1972 йил 3 ноябрдаги 488-сон қарорига қисман ўзгартириш киритиш тўғрисида» 1981 йил 24 ноябрдаги 914-сон қарори.

11. Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг «Халқ истеъмол ноозиқ-овқат молларига нарх белгилаш, норматив-техник ҳужжатларни ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш тартибини такомиллаштириш тўғрисида» 1983 йил 27 сентябрдаги 554-сон қарори.

12. СССР Министрлар Советининг «СССР Ҳукуматининг дам олиш уйлари (дам олиш пансионатлари)га йўлланмаларнинг нархларини белгилаш масалалари бўйича баъзи қарорларини ўзгартириш ва ўз кучини йўқотган деб ҳисоблаш тўғрисида» 1986 йил 25 мартдаги 383-сон қарори юзасидан Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг 1986 йил 4 апрелдаги 176-сон қарори.

13. Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг «Қорақалпоғистон АССР Министрлар Совети, область ижроия комитетлари ва Тошкент шаҳар ижроия комитетининг нархлар белгилаш бўйича ҳуқуқларини янада кенгайтириш тўғрисида» 1986 йил 22 сентябрдаги 468-сон қарори.

14. СССР Министрлар Советининг «Нарх белгилаш амалиётида вужудга келган камчиликларни бартараф этиш бўйича чора-тадбирлар тўғрисида» 1989 йил 5 январдаги 26-сон қарори юзасидан Ўзбекистон ССР Министрлар Советининг 1989 йил 20 мартдаги 109-сон қарори.

15. ССЖИ Вазирлар Кенгашининг «Халқ истеъмол молларининг айрим турларига шартномавий чакана нархларни жорий қилишга ўтиш тўғрисида» 1990 йил 12 ноябрдаги 1134-сон қарори ва уни Ўзбекистон ССЖда рўёбга чиқаришнинг асосий ёндашувлари ҳақида Ўзбекистон ССЖ Президенти ҳузуридаги Вазирлар Маҳкамасининг 1990 йил 27 ноябрдаги 370-сон қарорига 1-илова.

16. Ўзбекистон ССЖ Президенти ҳузуридаги Вазирлар Маҳкамасининг «Чакана нархларни ислоҳ қилиш тўғрисида» 1991 йил 29 мартдаги 74-сон қарорига 2 ва 3-иловалар.

17. Ўзбекистон ССЖ Президенти ҳузуридаги Вазирлар Маҳкамасининг «Пулли хизматларга нархлар (тарифлар)ни ўзгартириш ҳамда бошқариладиган ва эркин нархлар (тарифлар)ни қўллашга ўтиш тўғрисида» 1991 йил 4 мартдаги 56-сон қарори.