Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакилининг (омбудсманнинг) (бундан буён матнда Омбудсман деб юритилади) 2020 йилдаги фаолияти тўғрисидаги ҳисоботини танқидий муҳокама қилиб, бир қатор ишлар амалга оширилганлигини қайд этади.

Хусусан, ҳисобот даврида 72 та норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси ҳуқуқий экспертизадан ўтказилган. Қонунчилик ташаббуси ҳуқуқи субъектлари томонидан ишлаб чиқилган 20 та норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасига таклифлар берилган.

Омбудсман ҳузурида ташкил этилган Эксперт гуруҳи томонидан қамоқда сақлаш жойларига жами 76 та мониторинг ташрифлари амалга оширилиб, ташрифлар давомида 4 мингдан ортиқ маҳкум билан жамоавий учрашув ва 578 нафар маҳкум билан якка тартибдаги суҳбат ўтказилган.

Шу билан бирга, Омбудсманнинг инсон ҳуқуқлари ва эркинликлари соҳасида амалга ошираётган ишлари юзасидан оммавий ахборот воситаларида чиқишлар қилиш, мурожаатларни кўриб чиқиш ва ҳал этиш, шунингдек, минтақавий вакиллар томонидан жойлардаги ташкилотлар ҳамда фуқаролик жамияти институтлари билан ҳамкорлик қилиш йўналишларидаги фаолияти талаб даражасида эмас.

Хусусан, Омбудсман томонидан 2020 йил давомида атиги 7 та тадбир ўтказилиб, 38 маротаба оммавий ахборот воситаларида чиқиш қилинган.

Қабул қилинган жами 14 975 та мурожаатдан 4 486 таси кўриб чиқиш учун назоратга олиниб, улар бўйича давлат ҳамда жамоат ташкилотларига 4 987 та сўров юборилган, 1 250 та (25%) мурожаат қаноатлантирилган холос.

Натижада такрорий мурожаатлар сони ўтган йилга нисбатан ошган (2020 йилда 2 329 та, 2019 йилда 1991 та, яъни 338 та кўп).

Фуқароларнинг бузилган ҳуқуқларини тиклаш юзасидан бор-йўғи 16 та хулоса тайёрланган, судларга 30 та даъво аризаси ҳамда 21 та тақдимнома киритилган бўлса-да, ушбу киритилган таъсир чораларининг натижалари тўлиқ назоратга олинмаган (судларга киритилган даъво аризалари бугунги кунга қадар қаноатлантирилмаган).

Бундан ташқари, Омбудсманнинг минтақавий вакилликлари ташкил этилганлигига 20 йилдан зиёд вақт бўлган бўлса-да, уларнинг ўз фаолиятини тарғиб қилиш ишлари тўғри йўлга қўйилмаганлиги натижасида жойлардаги ташкилотлар ҳамда фуқаролик жамияти институтлари билан ҳамкорлик фаолияти талаб даражада эмас.

Юқоридагилардан келиб чиқиб, «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Регламенти тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 32⁴-моддасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати қарор қилади:

1. Қуйидагилар:

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг 2021 йил 15 февралдаги «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Инсон ҳуқуқлари бўйича вакилининг (омбудсманнинг) 2020 йилдаги фаолияти тўғрисида»ги 752-IV-сонли Қарори;

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Инсон ҳуқуқлари бўйича вакилининг (омбудсманнинг) 2020 йилдаги фаолияти тўғрисидаги ҳисоботи маълумот учун қабул қилинсин.

2. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (омбудсман) икки ой муддатда:

янги таҳрирдаги «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (омбудсман) тўғрисида»ги ва «Болалар Омбудсмани тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси қонунлари лойиҳаларини мутасадди ташкилотлар билан ҳамкорликда ишлаб чиқсин;

жамоатчилик вакиллари билан биргаликда тергов изолятори ва жазони ўташ муассасаларига мониторинг ташрифларини йўлга қўйиш ҳамда уларнинг амалга оширилишини назарда тутадиган норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини тайёрласин;

қийноқларнинг олдини олиш, шу жумладан, тергов изолятори ва жазони ўташ муассасаларига амалга оширилган мониторинг ташрифлари натижалари юзасидан Олий Мажлис Сенатига маълумот киритсин;

мурожаатлар билан ишлашда таҳлилларга асосланган ҳолда фуқаролар ҳуқуқларининг бузилиши тўғрисидаги ахборотни шакллантиришнинг ягона мезонини ишлаб чиқсин ва унда бузилган инсон ҳуқуқ ва эркинликлари турларини ҳамда кўп учрайдиган ҳолатларни белгиласин;

Олий Мажлис Сенатининг қўмиталарида инсон ҳуқуқ ва эркинликлари бузилишига йўл қўйган идоралар раҳбарларининг эшитувини ташкил этиш чораларини кўрсин;

Омбудсманнинг минтақавий вакиллари томонидан чекка ҳудудларда тарғибот тадбирларини ўтказиш юзасидан тадбирлар режасини тасдиқлаб, Олий Мажлис Сенатига тақдим қилсин ва унинг ижросини таъминласин.

3. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (омбудсман) ўринбосари — Бола ҳуқуқлари бўйича вакил:

2021 йил якунига қадар Бола ҳуқуқларини таъминлаш бўйича Ўзбекистон Республикасининг миллий стратегиясини ишлаб чиқсин ва тасдиқлаш учун Олий Мажлис палаталарига киритсин;

болаларнинг давлат органлари ва мансабдор шахсларга қилган мурожаатларини кўриб чиқилиши устидан таъсирчан назорат ўрнатиш тизимини жорий этсин;

боланинг ҳуқуқ ва эркинликлари бузилиши юзасидан масъул идора ва ташкилот раҳбарларининг эшитувини ташкил этиш бўйича тайёрланган маълумотномани Сенатнинг тегишли қўмиталарига тақдим қилиб борсин;

таълим, тиббиёт муассасалари, қамоқда сақлаш жойлари ва жазони ижро этиш муассасаларига мунтазам равишда мониторинг ташрифларини амалга оширсин ва йил якуни бўйича Олий Мажлис Сенатига маълумот киритсин;

ҳаракатларида бола ҳуқуқлари ва эркинликлари бузилганлиги аниқланган шахсларни жавобгарликка тортиш тўғрисида тегишли органларга илтимоснома юбориш бўйича фаолиятни кучайтирсин;

«Меҳрибонлик уйи» битирувчиларини яшаш уйлари ҳамда доимий иш жойлари билан таъминланиши бўйича доимий равишда мониторинглар ўтказиб борсин.

4. Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги икки ой муддатда республика миқёсида болалар мурожаатларини қабул қилишга ихтисослашган ягона қисқа рақамли бепул «Ишонч телефони» фаолиятини йўлга қўйиш юзасидан техник дастурий таъминотни ишлаб чиқиш ва ишга тушириш чораларини кўрсин.

5. Олий Мажлис Сенати қўмиталари:

инсон ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари билан боғлиқ парламент назоратини амалга ошириш жараёнида Омбудсманнинг иштирокини таъминласин;

Омбудсман томонидан тақдим этилган маълумотлар асосида инсон ҳуқуқ ва эркинликлари бузилишига йўл қўйган идоралар раҳбарларининг эшитувини ўтказиб борсин.

6. Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги ва Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясига Омбудсман ва унинг минтақавий вакилларининг фуқаролар ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишга доир фаолиятини кенг ёритиб бориш тавсия этилсин.

7. Ушбу Қарорнинг ижросини назорат қилиш Олий Мажлис Сенатининг Суд-ҳуқуқ масалалари ва коррупцияга қарши курашиш қўмитаси (Н. Умаров) зиммасига юклансин.