Ўзбекистон Республикаси билан Тожикистон Республикаси ўртасида
Шартнома
Дўстлик, яхши қўшничилик ва ҳамкорлик тўғрисида
Қуйида Олий Аҳдлашувчи Томонлар деб аталувчи Ўзбекистон Республикаси ва Тожикистон Республикаси:
Ўзбекистон Республикасининг давлат мустақиллиги тўғрисида 1991 йил 31 августдаги Қонунига ва Тожикистон Республикасининг давлат суверенитети ҳақида 1990 йил 31 августдаги Декларацияга, Тожикистон Республикасининг давлат мустақиллиги тўғрисида 1991 йил 9 сентябрдаги Баёнотга асосланиб,
ўзбек ва тожик халқларининг тарихий тақдири ажралмас яқинлигики ҳамда Ўзбекистон билан Тожикистон халқлари ўртасида тартиб топган сиёсий, иқтисодий маданий, илмий ва бошқа хил алоқаларини мустаҳкамлашга, қардошларча дўстлик, яхши қўшничилик, ҳамкорлик ва ўзаро ёрдам муносабатларини ривожлантиришга бўлган азму-қарорни ҳисобга олиб,
ўз муносабатларини иккала давлат халқларининг давлат мустақиллигини, ўз тақдирини ўзи белгилашга бўлган дахлсиз ҳуқуқини ўзаро эътироф этиш ва ҳурмат қилиш, тенг ҳуқуқлик ва бир-бирларининг ички ишларига аралашмаслик, тазйиқнинг иқтисодий ва бошқа ҳар қандай усулларидан воз кечиш, низоли муаммоларни келишув воситалари билан бартараф этиш принциплари халқаро ҳуқуқнинг ҳамма эътироф зтган бошқа коидалари ва меъёрлари асосида ривожлантиришга интилиб,
Олий Аҳдлашувчи Томонлар ўртасида дўстлик ва ўзаро фойдали ҳамкорлик муносабатларини янада ривожлантириш ва мустаҳкамлаш иккала давлат халқларининг туб миллий манфаатларига мувофиқ келади, деб ҳисоблаб,
Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Устави, Хельсинки Якунловчи Акти, янги Европа учун Париж хартияси ҳамда Европа ва Осиё ҳавфсизлик ва ҳамкорликка оид бошқа асосий ҳужжатларнинг мақсад ва принципларига ўзларининг содиқлигини тасдиқлаб, қуйидагилар тўғрисида аҳдлашиб олдилар:
1-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар ўзаро муносабатларда мустақил, тенг ҳуқуқли, дўст давлатлар сифатида ҳаракат қиладилар ва ўз муносабатларини давлат суверенитетини ҳурмат қилиш, бир-бирларининг ички ишларига аралашмаслик қоидалари асосида ривожлантирадилар.
2-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар Ўзбекистон Республикаси билан Тожикистон Республикасининг ҳудудий яхлитлигини ва ҳозирги мавжуд чегараларининг бузилмаслигини тан оладилар ва ҳурмат қиладилар.
3-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар инсон ҳуқуқлари ва асосий эркинликларини таъминлайдилар, ўз фуқароларининг миллати, жинси, тили, дини ёки бошқа тафовутларидан қатъий назар уларга тенг ҳуқуқлар ва эркинликларни кафолатлайдилар.
Олий Аҳдлашувчи Томоннинг ҳар бири ўз ҳудудида яшовчи иккинчи Томон фуқароларининг миллатидан, диний эътиқоди, ёки ўзгача тафовутларидан қатъий назар уларга инсон ҳуқуқлари тўғрисидаги умум эътироф этилган халқаро меъёрларга мувофиқ фуқаролик, ижтимоий, иқтисодий ҳамда маданий соҳалардаги ҳуқуқ ва эркинликларни кафолатлайди.
4-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар халқаро ҳуқуқ меъёрларига мувофиқ озчиликдан иборат бўлган миллатларни ҳуқуқлари ва манфаатларини кафолатлайдилар, уларга ўзларининг этник, маданий, тил, дин соҳасидаги ўзига хос хусусиятларни сақлаб қолиш ва ривожлантириш учун шарт-шароитларни таъминлайдилар.
Олий Аҳдлашувчи Томонлар Тожикистон Республикасида яшовчи ўзбекларнинг ва Ўзбекистон Республикасида яшовчи тожикларнинг ўз миллий маданияти ва тилини сақлаб қолиш ҳамда ривожлантиришга бўлган ҳуқуқини таъминлайдилар ва бу соҳадаги ҳамкорликни ривожлантирадилар.
5-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар икки томонлама сиёсий, иқтисодий, илмий-техникавий, маданий, инсонпарварлик ва экология соҳасидаги ҳамкорликни кенгайтирадилар ва чуқурлаштирадилар.
6-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар ташқи сиёсат ва ташқи иқтисодий фаолият соҳасида, халқаро ташкилотларнинг ишида баҳамжиҳат ҳаракат қиладилар, қуролсизланиш жараёнини давом эттиришга, коллектив хавфсизлик тизимларини вужудга келтириш ва мустаҳкамлашга, Ўрта Осиё-Қозоғистон минтақасида тинчлик ва барқарорликни мустаҳкамлашга кўмаклашадилар. Томонлар бир-бирини қизиқтирувчи масалалар бўйича мунтазам суратда маслаҳатлашувлар ўтказиб турадилар.
7-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар иқтисодий соҳада тенг ҳуқуқли ва ўзаро манфаатли ҳамкорликни ривожлантирадилар, умумий иқтисодий макон ва Евроосиё бозори шаклланишига кўмаклашадилар. Томонлар иқтисодий ислоҳотларни, жумладан, структуравий, пул-кредит, валюта, солиқ ва нарх сиёсатини амалга ошириш чоғида ўз ҳаракатларини мувофиқлаштирадилар.
Олий Аҳдлашувчи Томонларнинг иқтисодий ва савдо муносабатлари ўзаро энг кўп қулайлик шароитини яратиб бориш асосида қурилади.
Олий Аҳдлашувчи Томонлар иқтисодий, савдо, илмий-техникавий соҳалардаги муносабатлар қуйидаги поғоналарда ривожланишини таъминлайдилар:
давлат ҳокимияти ва бошқарув органлари, маҳаллий давлат маъмурияти;
ҳудудий ва маҳаллий ўзини-ўзи бошқарув органлари;
банклар ва молия тизими;
корхоналар, бирлашмалар, ташкилотлар ва муассасалар;
қўшма корхоналар ва ташкилотлар;
хусусий тадбиркорлар.
Олий Аҳдлашувчи Томонлар бож соҳасида ўзаро келишилган сиёсатни ўтказадилар, ўз ҳудудларида товарлар, сармоялар ва хизматларнинг эркин ҳаракатини таъминлайдилар, ҳар бир давлатнинг тартибга соладиган уларнинг айрим турлари бундан мустаснодир.
Олий Аҳдлашувчи Томонлар иқтисодий ахборотни айирбошлашда ҳамкорлик қиладилар. Улар ҳар бирининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига дахл қилиши мумкин бўлган иқтисодий соҳадаги қарорлар тўғрисида бир-бирларини олдиндан хабардор қиладилар, Томонларнинг иқтисодий аҳволини издан чиқарувчи бир томонлама чора-тадбирларни амалга оширишдан тийилиб турадилар.
Олий Аҳдлашувчи Томонлар, жумладан, савдо-иқтисодий, илмий-техникавий ҳамкорлик тўғрисида, ўзаро маҳсулот етказиб бериш ва хизматлар, тўловлар, нархлар ҳамда қимматбоҳо қоғозларнинг ҳаракати тўғрисида, шунингдек жаҳон нархлари бўйича ўзаро ҳисоб-китобга ўтиш муддатлари ва шартлари тўғрисида алоҳида-алоҳида битимлар тўзадилар.
Олий Аҳдлашувчи Томонлар халқаро иқтисодий, молиявий ҳамда бошқа ташкилотлар ва муассасаларда баҳамжиҳат ҳаракат қиладилар.
8-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар тадбиркорлик фаолияти ҳамда бошқа хўжалик фаолияти учун қулай иқтисодий, молиявий ва ҳуқуқий шарт-шароитларни, жумладан, сармоялар рағбатлантирилиши ва ўзаро ҳимоя қилинишини таъминлайдилар. Томонларнинг фуқаролари, корхоналари, уларнинг бирлашмалари ва бошқа иқтисодий ҳамкорлик субъектлари ўртасидаги турли кооперация шаклларини ва бевосита алоқаларини ҳар томонлама рағбатлантирадилар.
9-модда.
Олий Аҳдлашувчи Томонлардан бирининг иккинчи Олий Аҳдлашувчи Томон ҳудудида жойлашган давлат мулкининг, юридик шахс ва фуқаролари мол-мулкининг ҳуқуқий тартиби мулк жойлашган Томонинг қонунлари билан йўлга солиб турилади. Олий Аҳдлашувчи Томонларининг ҳар бири ва ҳудудида иккинчи томоннинг мулкка эгалик ҳуқуқини кафолатлайди.
Бир Томоннинг иккинчи Томон ҳудудида жойлашган мол-мулкига тааллуқли масалалар алоҳида битимлар билан йўлга солинади.
10-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар энергетика, ахборот, барча алоқа турлари, шу жумладан, сунъий йўлдош алоқаси ва телекоммуникация соҳасида хамкорлик қиладилар, мазкур соҳаларда таркиб топган комплекслар ҳамда ягона тизимларни сақлаб қолишга, улардан оқилона фойдаланишга ва уларни ривожлантиришга кўмаклашадилар.
11-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар ҳар бир Томон саноатининг асосий тармоқларини ва агро-саноат комплекси тармоқларини энг мақбул тарзда ривожлантиришни таъминлаш ишида, шунингдек сейсмология ва зилзилага бардошли қурилиш соҳасида ҳамкорлик қиладилар.
12-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар транспорт соҳасида иқтисодий ва илмий-техникавий ҳамкорликни ривожлантирадилар ва кучайтирадилар.
Олий Аҳдлашувчи Томонларнинг ҳар бири ўз ҳудудида жойлашган ҳаво портлари, темир йўл ва автомобиль тармоғи ҳамда қувурлар орқали иккинчи Олий Аҳдлашувчи Томоннинг транспорт ишлари бажаришини, шунингдек алоҳида битимларда кўзда тутилган шартларда иккинчи Томоннинг пассажирлари ва юклари эркин равишда ҳамда бож ҳақи олинмай ўтишини таъминлайди.
Олий Аҳдлашувчи Томонлар Осиё қитъаси бўйлаб ўтадиган темир йўл ва автомобиль магистралини барпо этишда Томонларнинг иқтисодий имкониятидан фойдаланиш, шунингдек транзит юк ташиш соҳасида, хамкорликни ривожлантириш зарурлигини тасдиқлайдилар.
13-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар таълим, фан ва техника соҳасида икки томонлама ҳамкорликни ривожлантиришга кўмаклашадилар, ўқув юртлари, илмий-тадқиқот ва лойиҳа конструкторлик муассасалари ўртасидаги бевосита алоқаларни рағбатлантирадилар, айниқса фан, техника ва илғор технологиянинг устувор тармоқларида биргаликдаги дастурлар ва ишланмаларни амалга ошириш учун қулай шарт-шароитлар яратадилар.
Олий Аҳдлашувчи Томонлар кадрлар тайёрлаш, бир-бирларига олимлар, мутахассислар, аспирантлар ва студентларни юбориш учун қулай шароитлар яратиб, маълумот, илмий унвонлар ва даражалар тўғрисидаги Томонларни дипломларини тан оладилар.
14-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар маданият, санъат, таълим, туризм ва спорт соҳаларида ҳукумат ва ноҳукумат ташкилотлари, муассасалари ҳамда хусусий шахслар ўртасидаги ҳамкорлик ва мулоқотларига бутун чоралар билан кўмаклашадилар, эркин ахборот айирбошлашга имконият яратадилар. Томонлар ушбу масалалар бўйича алоҳида битим тўзадилар.
15-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар аҳоли саломатлигини муҳофаза қилиш, тиббиёт фани ва амалиётини ривожлантириш, унинг моддий техникавий базасини мустаҳкамлашда ҳамкорлик қиладилар.
Олий Аҳдлашувчи Томонлар бир Томоннинг аҳолиси даволаниши ва маслаҳат ёрдами олиши учун иккинчи Томоннинг ноёб ва ихтисослаштирилган тиббий соғломлаштириш муассасаларидан фойдаланиш ҳуқуқини сақлаб қоладилар.
16-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар ўз фуқароларини бошқа мамлакатларга боришларини ва у ердан келишлари учун керак бўлган ўзаро келишилган тартибки таъминлайдилар. Томонлар бошқа мамлакатларнинг фуқаролари уларнинг ҳудудига келиши ва кетишини тартибга солувчи ўзаро келишилган тадбирлар туркумини ишлаб чиқадилар ва амалга оширадилар. Улар рухсатнома бериш тартиби масалалари юзасидан алоҳида битимлар тўзадилар.
17-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар Томонлардан ҳар бирининг бошқа Томон ҳудудидаги фуқароларини нафақа билан таъминлаш масалаларини махсус битим билан тартибга соладилар.
18-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар икки томонлама ва кўп томонлама шартномаларга мувофиқ иш кўриб, экологик хавфсизликни таъминлашга устун даражада аҳамият берадилар. Олий Аҳдлашувчи Томонлар атроф-муҳит ифлосланишининг олдини олиш ва табиатдан оқилона фойдаланишни таъминлаш учун зарур чораларни кўрадилар. Улар табиатни муҳофаза қилишга оид биргаликдаги махсус дастурлар ва лойиҳаларни ишлаб чиқишга ҳамда амалга оширишга кўмаклашадилар.
Олий Аҳдлашувчи Томонлар Орол денгизи ва Оролбўйи районларидаги экологик фалокатни кенг миқёсдалигини аниқлаган ҳолда унинг оқибатларини бартараф этиш соҳасида куч-ғайратларини бирлаштирадилар ва мувофиқлаштирадилар, бу соҳадаги халқаро ҳамда минтақавий дастурларни ишлаб чиқишда ва амалга оширишда ҳамкорлик қиладилар.
19-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонларнинг ҳар бири аҳолининг ҳаёт фаолияти учун хавф туғдирадиган экологик фалокатлар ва табиий вазиятларда иккинчи Томонга шошилинч ёрдам беради.
20-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар ўзаро келишилган мудофаа сиёсатини ўтказишда, давлат чегараларини қўриқлашда, минтақада тинчлик ва хавфсизликни таъминлашда ҳамкорлик қиладилар.
Олий Аҳдлашувчи Томонлар давлатлараро муносабатларда куч ишлатиш ёки куч ишлатиш билан дағдаға қилишга йўл қўймаслик, бошқа Томонга қарши қаратилган уюшмаларга аъзо бўлмаслик, Олий Аҳдлашувчи Томонларнинг ҳар сири учун юзага келган хавфни бартараф этишга оид ўз позицияларини мувофиқлаштириш ва чоралар кўриш мақсадида халқаро хавфсизликнинг барча масалалари юзасидан дарҳол маслаҳатлашувлар ўтказиш мажбуриятларини оладилар. Олий Аҳдлашувчи Томонлардан бирига қарши босқинчилик ҳаракати содир этилган тақдирда иккинчи Олий Аҳдлашувчи Томон унга зарур ёрдам, жумладан, ҳарбий ёрдам беради.
Олий Аҳдлашувчи Томонларнинг ҳар бири унинг ҳудуди, коммуникациялар тизими ва бошқа инфраструктураси иккинчи Олий Аҳдлашувчи Томонга қарши тажовуз ёки ўзга хил зўравонлик ҳаракатларига тайёргарлик кўриш ёхуд уни амалга ошириш мақсадида учинчи давлатлар томонидан фойдаланишига йўл қўймаслик мажбуриятини оладилар.
Олий аҳдлашувчи Томонлар ўзаро хавфсизлик тўғрисида бир-бирлари билан Шартнома тузадилар.
21-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар республикаларнинг Қуролли Кучларини тузишда, ҳарбий саноатни ривожлантиришда ва уни конверциялашда, ҳарбий соҳада технологияларни, илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишланмаларини айирбошлашда ҳамкорлик қиладилар.
22-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар ҳудудий ҳамкорликни, ҳуқуқий ҳужжатларни ишлаб чиқиш ва улардан фойдаланиш соҳасида мунтазам ахборот айирбошлашни амалга оширадилар, халқаро ҳуқуққа оид ҳужжатларни ишлаб чиқишда иштирок этиш юзасидан куч-ғайратларини бирлаштирадилар.
Олий Аҳдлашувчи Томонлар иккинчи Олий Аҳдлашувчи Томоннинг ҳудудида истиқомат қилаётган ўз фуқароларининг ҳуқуқларини ҳишоя қилиш учун зарур бўлган фуқаролик, оилавий ва жиноий ишларга оид ҳуқуқий ёрдам тўғрисида шартнома консуллик битими ва бошқа ҳужжатларни тузадилар.
23-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар уюшган жиноятчиликка, терроризмга ва контрабандага, наркотик моддалар ва қурол-яроғлар ғайриқонуний равишда олиб келиниши ва олиб кетилишига қарши курашда ҳамкорлик қиладилар.
24-модда
Олий Аҳдлашувчи Томонлар халқаро ҳаётнинг ва иккитомонлама муносабатларнинг энг муҳим муаммолари, ўзаро манфаатли бўлган бошқа масалалар юзасидан фикр алмашиш мақсадида давлат раҳбарлари, парламентлар, ҳукуматлар, бошқа давлат идоралари ўртасида мунтазам учрашувлар ўтказиб турадилар.
25-модда
Мазкур Шартнома бошқа давлатларга қарши қаратилмаган ҳамда Олий Аҳдлашувчи Томонлар қатнашган бошқа халқаро шартномалардан келиб чиқадиган ҳуқуқлари ва мажбуриятларига дахл қилмайди.
26-модда
Ушбу Шартнома моддаларини тадқиқ этиш ва бажариш хусусида баҳслар пайдо бўлган тақдирда, Томонлар уларни Олий Аҳдлашувчи Томонлар ўртасидаги маслаҳатлашувлар ва музакоралар йўли билан ҳал этадилар.д
27-модда
Ушбу Шартноманинг қоидалари Томонларнинг ўзаро келишуви асосида тўлдирилиши ёки ўзгартирилиши мумкин.
28-модда
Мазкур Шартнома Ратификация қилинади ва Ратификация Ёрлиқлари айирбошланган кундан кучга киради.
29-модда
Мазкур Шартнома ўн йил муддатга тузилади, Агар Олий Аҳдлашувчи Томонлардан бири жорий ўн йиллик давр тугашидан камида олти ой илгари уни бекор қилиш истаги тўғрисида иккинчи Олий Аҳдлашувчи Томонни ёзма равишда хабардор қилмаса, Шартноманинг амал қилиши келгуси ўн йиллик даврга ўз-ўзидан узайтирилади.
Шартнома Тошкент шаҳрида 1993 йил 4 январда икки нусхада, ҳар бири ўзбек ва тожик тилларида тузилди, ҳар иккала матн бир хил кучга эга.
(имзолар)