Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Хусусий тадбиркорликда ташаббус кўрсатиш ва уни рағбатлантириш тўғрисида» 1995 йил 5 январдаги ПФ-1030-сон Фармонини бажариш юзасидан Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Президенти Фармонининг қоидаларини амалга ошириш бўйича тадбирлар режаси 1-иловага* мувофиқ тасдиқлансин.

2. Ўзбекистон Республикасида хусусий тадбиркорлик тўғрисидаги Низом 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

3. Республиканинг тижорат банкларига хусусий тадбиркорлик тузилмаларига уларнинг аризалари ва рўйхатдан ўтказилганлик тўғрисидаги гувоҳномалари асосида уч кун муддатда ҳисоб-китоб счётларини очиш тавсия этилсин.

4. «Ўзулгуржибиржасавдо» уюшмаси вазирликлар, идоралар, концернлар, уюшмалар ва корпорациялар билан биргаликда товар ишлаб чиқарувчи тадбиркорларга уларнинг буюртманомаларига биноан республика корхоналари томонидан ишлаб чиқарилаётган хом ашё ва материалларни одатда доимий фаолият кўрсатувчи ярмарка, Республика товар-хом ашё биржаси ҳамда «Ўзулгуржибиржасавдо» уюшмасининг бошқа улгуржи-воситачилик тузилмалари орқали шартномавий асосда сотилишини таъминласин.

6. Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар, шаҳарлар ва туманлар ҳокимлари кичик ва ўрта бизнесни ривожлантиришга кўмаклашувчи жамғарманинг ҳудудий бўлимларини шакллантиришда, ижарага бериш ёки сотиш йўли билан зарур хоналар ажратилишига ҳамда уларнинг унумли ишлаши учун тегишли шарт-шароитлар яратишда ҳар томонлама кўмаклашсинлар.

7. Тошкент шаҳар ҳокимлиги (Тўлаганов) Республика кўчмас мулк ва фонд биржаларини жойлаштириш учун Правда Востока кўчаси, 10-уйда жойлашган собиқ Свердлов номидаги концерт зали биносини ажратсин.

Давлат мулки қўмитаси (Fофуров), «Ўзсувқурилиш» давлат концерни (Ракитин) кўрсатиб ўтилган бинони реконструкция қилишни ниҳоясига етказсинлар.

8. Вазирлар Маҳкамасининг 1992 йил 26 февралдаги 85-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасида хусусий тадбиркорлик тўғрисидаги Низом ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

9. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг тегишли ўринбосарларига юклансин.

1. Хусусий тадбиркорлик — бу фуқаролар (алоҳида фуқаро) томонидан ўзларининг таваккалчиликлари ва мулкий жавобгарликлари остида, шахсий даромад (фойда) олиш мақсадида амалдаги қонунчилик доирасида амалга ошириладиган ташаббускор хўжалик фаолиятидир.

Фаолиятни ёлланма меҳнатни жалб қилган ҳолда амалга ошираётган хусусий тадбиркор юридик шахс сифатида иш кўради ва корхонани рўйхатдан ўтказишга мажбурдир.

Ёлланма меҳнатдан фойдаланмайдиган хусусий тадбиркор (якка тадбиркорлик) ўз фаолиятини юридик шахсни ташкил қилмай амалга оширишга ҳақлидир.

2. Хусусий тадбиркорнинг мулки давлат, кооператив ёки бошқа корхонанинг барча мулки ёки унинг бир қисми фуқаро мулкига ўтиши ёки у томонидан харид қилиниши, ижарадаги мулк сотиб олиниши ёки у қонунда назарда тутилган бошқача усулларда қўлга киритилиши асосида юзага келади.

3. Тадбиркорнинг хусусий мулкига асосланган корхона Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси, «Тадбиркорлик фаолияти эркинлигининг кафолатлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунига, Ўзбекистон Республикасининг бошқа қонун ҳужжатларига ва мазкур Низомга мувофиқ фаолият юритувчи хусусий корхона ҳисобланади. Ўзининг ташкилий-ҳуқуқий шаклига кўра хусусий корхона унитар корхона ҳисобланади.

Ушбу Низом хорижий фуқаролар иштирокидаги хусусий корхоналарни ташкил қилиш, уларнинг фаолияти ҳамда уларни тугатишнинг ҳуқуқий ва иқтисодий асосларига татбиқ этилади.

Мазкур Низомнинг амал қилиши деҳқон хўжаликларини ташкил этиш, уларнинг фаолият кўрсатиши ва уларни тугатишнинг ҳуқуқий ва иқтисодий асосларига татбиқ қилинмайди.

4. Қорақалпоғистон Республикасида хусусий корхонанинг ташкил этилиши, фаолият кўрсатиши ва тугатилишининг хусусий, иқтисодий ҳамда ижтимоий асослари, шунингдек Қорақалпоғистон Республикаси қонунчилиги билан тартибга солинади.

5. Хусусий корхоналар юридик шахс ҳисобланадилар, мустақил балансга, муҳрга, ҳисоб-китоб счётига эга бўладилар.

6. Хусусий корхона ўзи жойлашган жойдаги туманлар, шаҳарлар ва шаҳарлардаги туманлар хокимликларида давлат рўйхатидан ўтказилган кундан бошлаб юридик шахс ҳуқуқини олади.

7. Хусусий корхоналар ўз филиаллари, шуъба корхоналари ва ваколатхоналарини ташкил этишлари мумкин.

8. Хусусий корхонани давлат рўйхатидан ўтказиш тадбиркорлик субъектларини давлат рўйхатидан ўтказиш ва ҳисобга қўйиш учун белгиланган тартибда амалга оширилади.

Бунда хусусий корхонани туманлар, шаҳарлар ва шаҳарлардаги туманлар ҳокимликларида давлат рўйхатидан ўтказиш учун қуйидаги ҳужжатлар тақдим этилади:

а) давлат рўйхатидан ўтказиш тўғрисида ариза (1-илова);

б) корхона устави (нотариал тасдиғисиз, муассис томонидан тасдиқланган);

в) корхонанинг почта манзилини тасдиқловчи ҳужжат;

г) корхонани рўйхатдан ўтказганлик учун белгиланган миқдордаги йиғим тўланганлиги тўғрисидаги банк тўлов ҳужжати;

д) савдо ва савдо-воситачилик хусусий корхоналари юқорида санаб ўтилган ҳужжатлардан ташқари ўзларида ўз устав фаолиятига мувофиқ савдо, омборхона майдонлари ва асбоб-ускуналар, шу жумладан чакана савдо корхоналари — назорат-касса аппаратлари ёки уларни сотиб олиш ёхуд ижарага олиш учун маблағлар мавжудлигини тасдиқловчи ҳужжатларни ҳам тақдим этадидар.

9. Рўйхатдан ўтказувчи органнинг қарори, шунингдек унинг мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) ноқонуний деб топилган ҳолларда улар тадбиркорга рўйхатдан ўтказиш рад этилганлиги ёки рўйхатдан ўтказиш муддатларига риоя этилмаганлиги оқибатида етказилган зарарни тўлайдилар ва маънавий зиён ўрнини қоплайдилар.

10. Рўйхатдан ўтказилган корхонага: ҳокимнинг корхона рўйхатдан ўтказилганлиги тўғрисидаги қарорининг нусхаси, корхонанинг рўйхатдан ўтказилган ва ҳокимлик томонидан тасдиқланган устави ва корхона корхоналар реестрига албатта киритилган ҳолда унинг рўйхатдан ўтказилгани тўғрисида давлат ордери (2-илова) берилади.

Хусусий корхонанинг юридик шахс сифатида давлат рўйхатидан ўтказилиши унинг Ўзбекистон Республикаси Ташқи иқтисодий алоқалар вазирлигида ташқи иқтисодий алоқалар) қатнашчиси сифатида қўшимча равишда рўйхатдан ўтказилмасдан ташқи иқтисодий фаолиятни амалга ошириши ва ваколатли банкларда валюта ҳисобварақлари очиш учун асос бўлиб ҳисобланади.

Хусусий корхона ваколатли давлат органларини ўз почта манзили ўзгарганлиги тўғрисида ўн кун муддатда хабардор қилишга мажбурдир. Ваколатли давлат органларини ўз почта манзили ўзгарганлиги тўғрисида хабардор қилмаганлик учун хусусий корхонанинг мансабдор шахслари қонун ҳужжатларида назарда тутилган тартибда жавобгарликка тортиладилар.

Давлат рўйхатидан ўтказилгандан кейин бир йил ўтгач хусусий корхона рўйхатдан ўтказувчи органга таъсис ҳужжатларида маълум қилинган устав жамғармасини шакллантириш тугалланганлиги тўғрисида маълумотнома тақдим этишга мажбурдир. Устав жамғармаси шакллантирилмаган, бироқ белгиланган энг кам миқдордан кам бўлмаган, амалда шакллантирилган миқдоргача камайтирилмаган ёки бошқача ташкилий-ҳуқуқий шаклларга ўзгартирилган тақдирда рўйхатдан ўтказувчи орган корхоналарни тугатиш бўйича махсус комиссияга хусусий корхона бундан буён фаолият кўрсатишининг мақсадга мувофиқлиги тўғрисидаги масалани кўриб чиқиш учун тақдимнома киритади.

11. Хусусий корхона мулкини асосий ва айланма маблағлар, шунингдек, қиймати корхонанинг мустақил балансида акс эттириладиган бошқа бойликлар ташкил қилади.

12. Хусусий корхона эгаси ўз мулкига нисбатан Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига зид бўлмайдиган ҳар қандай ҳаракатни амалга оширишга ҳақлидир.

13. Хусусий корхона мажбуриятлар бўйича шахсий мулк ҳуқуқида корхона эгасига тегишли бўлган ўз мулки билан жавоб беради.

14. Хусусий корхона эгаси ишлаб чиқариш, тижорат ва юридик мустақилликка эга бўлади. Корхона эгаси хусусий корхонани бошқаришни ташкил этади.

15. Хусусий корхона ўз маҳсулоти (ишлар, хизматлар)ни, ишлаб чиқариш чигитларини мустақил ёки шартнома асосида белгиланадиган нархлар ва тарифлар бўйича сотади.

16. Тадбиркорлик фаолияти субъектларининг барча ишлаб чиқариш харажатлари қоплангандан, солиқлар, йиғмалар ва бошқа мажбурий тўловлар тўлангандан, шунингдек, кредиторлар билан ҳисоб-китоб қилингандан сўнг қоладиган даромади (фойдаси) уларнинг хоҳишига кўра фойдаланилади.

17. Фаолиятни хусусий мулк асосида амалга ошираётган хусусий тадбиркорларнинг даромадларига мулк эгасининг шахсий даромади сифатида қаралади ва амалдаги қонунчиликка мувофиқ солиқ солинади.

18. Хусусий тадбиркор пул маблағларини сақлаш ва барча турдаги ҳисоб-китоб, кредит ҳамда касса операцияларини амалга ошириш учун исталган банкда ҳисоб-китоб ва бошқа счётларни очишга ҳақлидир.

19. Хусусий корхона томонидан ишлаб чиқариладиган буюмлар, уларда фирма белгиси ёки ишлаб чиқарувчининг фамилияси, буюмнинг номи ёки рамзи, буюмни ифодаловчи бошқа маълумотлар кўрсатилиб, албатта маркировка қилиниши керак.

20. Хусусий корхона белгиланган шакллар бўйича статистика ва бухгалтерия ҳисобини юритади. Хусусий корхона эгаси ҳисобот маълумотларининг тўғрилиги учун қонунчиликда белгиланган тартибда жавоб беради,

21. Хусусий корхона фаолиятини текшириш назорат органлари томонидан уларнинг белгиланган ваколатлари доирасида, шунингдек аудиторлик ташкилотлари томонидан амалга оширилади.

Хусусий корхоналар фаолиятини текшириш жараёнида назорат ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларининг мансабдор шахслари қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда текширишларни рўйхатга олиш дафтарига қайд ёзувини киритадилар.

Хусусий корхонанинг фаолияти текширилганда текширувчи органлар Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ корхонанинг тижорат сирини ташкил қилувчи маълумотларнинг сақланишига риоя этилишини ва ошкор қилинмаслигини таъминлайдилар.

22. Хусусий корхоналар ходимларни томонларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари кўрсатилиб ёзма шаклда тузилган меҳнат шартномаси (контракти) бўйича ёллайдилар,

23. Меҳнат шартномаси (контракти) қуйидаги маълумотларни ўз ичига олади:

маълум ихтисослик, малака ёки лавозим бўйича ишни бажариш мажбурияти;

контракт тузилган муддат;

меҳнат шароитлари ва унга ҳақ тўлаш, ижтимоий ва тиббий суғурта ҳамда ижтимоий таъминот тартиби;

ходимнинг ижтимоий ҳимояланганлиги;

меҳнат шартномасини бузганлик учун жавобгарлик;

томонларнинг келишувига кўра бошқа маълумотлар.

24. Хусусий корхона Ўзбекистон Республикасининг меҳнат тўғрисидаги қонун ҳужжатлари талабларига риоя қилишга, корхонадаги ички меҳнат тартиби қоидаларини белгилашга, меҳнат хавфсизлиги, санитария ва гигиенаси талабларига риоя қилинишини таъминлашга мажбурдир.

25. Хусусий корхонада ишлаётган ходимларга белгиланган тартибда меҳнат дафтарчаси берилади.

26. Ёлланиб ишлаётган шахслар меҳнатига шартнома ёки контрактда кўрсатиб ўтилган ҳақ тўлаш давлат томонидан белгиланган энг кам иш ҳақи миқдоридан кам бўлиши мумкин эмас.

27. Хусусий тадбиркор Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ ижтимоий ва тиббий суғурта ҳамда ижтимоий таъминот жамғармаларига мажбурий ажратмалар ажратади.

28. Хусусий корхоналарда меҳнатга оид низолар Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ ҳал қилинади.

29. Хусусий корхона мол-мулк эгасининг қарорига кўра ёхуд қонун ҳужжатларида назарда тутилган ҳолларда суднинг (хўжалик судининг) қарори билан тугатилади.

30. Шахсий корхона давлат рўйхатига олиш реестридан чиқарилган пайтдан бошлаб тугатилган ҳисобланади.

31. Маблағларнинг бюджет ва ташкилотлар, тугатилган шахсий корхона ходимларидан қарзлар белгиланган тартибда тўлангандан сўнг қолган қисми корхона эгасига тегишли бўлади.

32. Якка тартибдаги тадбиркорлик хусусий тадбиркорлик шаклларидан бири ҳисобланади ва жисмоний шахс томонидан юридик шахс бўлмасдан амалга оширилади.

33. Якка тадбиркорни давлат рўйхатидан ўтказиш «Тадбиркорлик фаолияти эркинлигининг кафолатлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунига мувофиқ амалга оширилади.

34. Ўзбекистон Республикасида қонун ҳужжатлари билан тақиқланмаган тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланиш истагини билдирган жисмоний шахсни давлат рўйхатидан ўтказиш мазкур шахс доимий истиқомат қилувчи туман, шаҳар, шаҳардаги туман ҳокимлиги томонидан ариза ҳамда тегишли ҳужжатлар тақдим этилган вақтдан бошлаб уч кун мобайнида амалга оширилади. Давлат рўйхатидан ўтказиш рад этилган ҳолларда рўйхатдан ўтказувчи орган уч кун ичида бу тўғрида жисмоний шахсга ёзма равишда хабар бериши шарт. Агар белгиланган муддатда рўйхатдан ўтказиш амалга оширилмаган ёки тадбиркор асоссиз деб ҳисоблаган сабабларга кўра рад этилган бўлса, тадбиркор судга мурожаат қилиши мумкин. Рўйхатдан ўтказувчи органнинг қарори, шунингдек унинг мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) ноқонуний деб топилган ҳолларда улар тадбиркорга рўйхатдан ўтказиш рад этилганлиги ёки рўйхатдан ўтказиш муддатларига риоя этилмаганлиги оқибатида етказилган зарар ва маънавий зиён ўрнини қоплайдилар.

35. Тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланиш истагини билдирган жисмоний шахсни давлат рўйхатидан ўтказиш учун туман, шаҳар ва шаҳардаги туман ҳокимликларига ариза (3-илова), 3X4 см ўлчамли бир дона фотосурат, паспорт, шунингдек рўйхатдан ўтказилганлиги учун белгиланган миқдорда рўйхатдан ўтказиш йиғими тўланганлигидан далолат берувчи ҳужжат тақдим этилади.

Агар жисмоний шахс аризада тадбиркорлик фаолияти амалга ошириладиган жой сифатида маҳаллий давлат ҳокимияти органлари ушбу мақсадлар учун назарда тутмаган манзилни кўрсатган бўлса, қўшимча равишда унда бундай жойнинг мавжудлигини тасдиқловчи ҳужжат (ижара шартномаси, ижарага берувчининг кафолат хати, мулкий ҳуқуққа доир далолатнома, турар жойнинг нотурар-жой тоифасига ўтказилганлиги тўғрисидаги далолатнома ва бошқалар) тақдим этилади.

36. Якка тартибдаги тадбиркор сифатида рўйхатдан ўтказилган жисмоний шахсга, уни албатта якка тартибдаги тадбиркорлар реестрига киритган ҳолда, унинг аризасида кўрсатилган муддатга якка тартибдаги тадбиркорни давлат рўйхатдан ўтказилганлик тўғрисида гувоҳнома (4-илова) берилади. Мазкур гувоҳнома бирор-бир қўшимча келишувларсиз банкда ҳисобварағи очиш, муҳрлар ва бошқа реквизитлар тайёрлатиш учун асос бўлади.

Жисмоний шахс якка тадбиркор сифатида давлат рўйхатидан ўтказилганидан сўнг қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда солиқ органларида ҳисобга туради, ҳисобга қўйиш учун давлат рўйхатидан ўтказилганлик тўғрисидаги гувоҳноманинг нусхаси асос ҳисобланади.

36. Давлат хусусий тадбиркорнинг ҳуқуқларига ва қонуний манфаатларига риоя қилинишини кафолатлайди, эркин ҳалол рақобат учун шароит яратади, моддий-ашёвий, молиявий, меҳнат, ахборот ва бошқа ресурсларни олишда, бу ресурслар бозорининг монополия қилинишига йўл қўймай, тенг имкониятларни таъминлайди.

37. Агар давлат ёки бошқа орган томонидан унинг ваколатига ёки қонунчилик талабларига мувофиқ келмайдиган ҳужжат чиқарилиши натижасида хусусий тадбиркорнинг ҳуқуқи бузилса, у бундай ҳужжатни қонуний кучга эга эмас деб эътироф этиш тўғрисида ариза билан судга мурожаат қилишга ҳақлидир.

39. Хусусий тадбиркорлик субъектига етказилган зарар, зарарни етказган шахс томонидан тўлиқ миқдорда, бой берилган фойдани ҳам қўшиб ҳисоблаган ҳолда қопланади. Қонун зарар ўрнини қоплаш мажбуриятини зарарни етказувчи ҳисобланмайдиган шахс зиммасига юклаши мумкин.

Хусусий тадбиркорлик субъектига давлат органлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларининг ноқонуний қарорлари натижасида етказилган зарар, суд қарорига асосан, мазкур органлар мансабдор шахсларининг айбидан қатъи назар, қопланади.

Хусусий тадбиркорлик субъектига давлат органлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) оқибатида етказилган зарар суд қарорига асосан қопланади.