«Али-Раҳмон» фермер хўжалиги хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, «Абдулла-Холтожи» фермер хўжалигидан 4680000 сўм, «Муҳаммад Шамс Барака» фермер хўжалигидан 1125000 сўм зарарни ундириб беришни сўраган.

Биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъво қисман қаноатлантирилиб, «Абдулла-Холтожи» фермер хўжалигидан 3780000 сўм моддий зарар ундирилган. Даъвонинг «Муҳаммад Шамс Барака» фермер хўжалигидан 1125000 сўмни ундириш қисми бўйича иш юритиш тугатилган.

Иш апелляция инстанцияси судида кўрилмаган.

Кассация шикоятида ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвони рад этиш сўралган.

Судлов ҳайъати шикоятда келтирилган важларни иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидагиларга асосан ҳал қилув қарорини бекор қилиб, ишни янгидан кўриш учун юборишни лозим топади.

Иш ҳужжатларидан аниқланишича, «Али-Раҳмон» фермер хўжалиги бошлиғи Р. Утановнинг ер участкасидан воз кечиш тўғрисидаги аризасига асосан Оҳангарон туман ҳокими 2008 йил 9 ноябрда 362-8-сонли қарор чиқариб, «Али-Раҳмон» фермер хўжалиги билан тузилган ер участкасини узоқ муддатли ижарага бериш шартномасини бекор қилиб, унинг ижара ҳуқуқи асосида фойдаланиб келган 71,9 гектар ер участкасини туман ҳокимлиги захира ер ҳисобига қайтарган.

Мазкур ер участкасининг 28,7 гектари туман ҳокимлиги ҳузуридаги Ер участкалари бериш масалаларини кўриб чиқиш комиссиясининг 2008 йил 10 ноябрдаги хулосаси, туман ҳокимининг 2008 йил 17 ноябрдаги 404-30-сонли қарори билан «Абдулла-Холтожи» фермер хўжалигига узоқ муддатли ижарага, бундан ташқари, 4,5 га ер майдони «Муҳаммад Шамс Барака» фермер хўжалигига берилган.

«Али-Раҳмон» фермер хўжалиги ундан олиниб, «Абдулла-Холтожи» фермер хўжалигига берилган ер участкасининг 16 гектарига буғдой уруғлиги экиш ишларини, 6 гектарида шудгор қилиш ишларини амалга ошириш учун жами 4680000 сўм сарф-харажат қилинганлигини, «Муҳаммад Шамс Барака» фермер хўжалигига берилган ер участкасининг 3 гектарига буғдой экиш ишларини, 1,5 гектарида шудгорлаш ишларини амалга ошириш учун жами 1125000 сўм сарф-харажат қилинганлигини билдириб, «Абдулла-Холтожи» фермер хўжалигидан 4680000 сўм зарарни, «Муҳаммад Шамс Барака» фермер хўжалигидан 1 125 000 сўм зарарни ундириб беришни сўраган.

Ўзбекистон Республикаси Хўжалик процессуал кодекси 86-моддасининг 7-бандига кўра, даъвогар даъвосидан воз кечса ва хўжалик суди уни қабул қилса, даъвонинг ушбу қисми бўйича иш юритиш тугатилиши мумкин бўлса-да, биринчи инстанция суди даъвонинг «Муҳаммад Шамс Барака» фермер хўжалигидан 1125000 сўм зарарни ундириш қисмини даъвогарнинг даъводан воз кечганлигини қабул қилмасдан, ушбу талаб бўйича иш юритишни тугатган.

Бундан ташқари, биринчи инстанция суди «Абдулла-Холтожи» фермер хўжалигидан 3780000 сўм моддий зарарни ундирган бўлса-да, даъвогарнинг зарар кўришида айнан «Абдулла-Холтожи» фермер хўжалиги айбдор деб ҳисоблашини, даъвогар 3780000 сўм зарар кўрганлигини асослаб бермаган. Шунингдек, буғдой уруғи экиш ва ерни шудгорлаш ишларини амалга ошириш учун ким сарф-харажат қилганлигини, хусусан даъвогар сарф-харажат қилган ёки қилмаганлигини аниқламаган.

Бундан ташқари, Оҳангарон туман ҳокимлигини ишга жалб қилиш, ер участкаси олиб қўйилишининг сабабини аниқлаш, даъвогарнинг ер участкасида буғдой уруғлигини экиш ва ерни шудгорлаш учун қилган харажатларининг тақдири қандай ҳал этилганлигини аниқлаш масалаларини ҳал этмай, моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини нотўғри қўллаб, барвақт хулосага келган.

Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси 14-моддасининг иккинчи қисмига кўра, зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган харажатлари, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (ҳақиқий зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади. Суд томонидан даъвогар айнан 3780000 сўм зарар кўрганлиги қайси далиллар билан исботланганлиги ҳал қилув қарорида тўлиқ кўрсатилмаган.

Суд томонидан қабул қилинган қарор моддий ва процессуал қонунчилик нормалари билан тўлиқ мос келиши, иш ҳужжатлари ва суд аниқлаган ҳолатларга мувофиқ бўлиши керак. Қайд этилган талабларга риоя этмаслик Ўзбекистон Республикаси Хўжалик процессуал кодексининг 169, 188 ва 200-моддаларига мувофиқ қарорнинг бекор қилиниши ёки ўзгартирилиши учун асос бўлиши мумкин. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг «Суднинг ҳал қилув қарори тўғрисида»ги 2007 йил 15 июндаги 161-сонли қарорининг 1-бандида тушунтириш берилган.

Қайд этилганларга кўра, ҳал қилув қарорини бекор қилиб, ишни янгидан кўриш учун юбориш лозим.

Ишни биринчи инстанция судида кўришда даъвонинг «Муҳаммад Шамс Барака» фермер хўжалигидан 1125000 сўм зарарни ундириш қисмидан воз кечилганлигини қабул қилиш масаласини ҳал этиб, даъвогарнинг зарар кўришида «Абдулла-Холтожи» фермер хўжалиги айбдорлик даражасини, буғдой уруғи экиш ва ерни шудгорлаш ишларини амалга ошириш учун ким харажат қилганлигини аниқлаб, зарар миқдорини аниқлашда тегишли билимга эга бўлган мутахассис хулосасини олиш, Оҳангарон туман ҳокимлигини ишга жалб қилиш масаласини ҳал этиб, ер участкаси олиб қўйилишининг сабабини аниқлаб, суд харажатларини ундириш масаласини ҳал этиб, моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллаб, қонуний ва асослантирилган суд ҳужжати қабул қилиш лозим.