«Мангу» фермер хўжалиги (бундан буён матнда — фермер хўжалиги) хўжалик судига мурожаат қилиб, лизинг компанияси Қашқадарё вилоят филиалидан жами 8273393 сўм ундиришни сўраган.

Суднинг 2010 йил 24 майдаги ажрими билан лизинг компанияси қўшимча жавобгар сифатида жалб қилинган.

Биринчи инстанция судининг 2010 йил 17 июндаги ҳал қилув қарори билан лизинг компаниясидан фермер хўжалигига 456000 сўм асосий қарз, 4500 сўм почта харажатлари, 91200 сўм давлат божи ундирилган.

Апелляция инстанцияси судининг 2010 йил 25 сентябрдаги қарори билан ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилган.

Кассация протестида суд қарорларини бекор қилиб, қонуний қарор қабул қилиш сўралган.

Кассация шикоятида суд қарорларини бекор қилиб, даъвони тўлиқ рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилиш сўралган.

Судлов ҳайъати протест ҳамда кассация шикоятида келтирилган важларни муҳокама қилиб, ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидагиларга кўра ҳал қилув қарори ва қарорни бекор қилиб, ишни янгидан кўриш учун юборишни лозим топади.

Ишдаги ҳужжатларга кўра, фермер хўжалиги ва Лизинг компанияси ўртасида 2009 йил 22 апрелда 09/05-4-173-сонли лизинг шартномаси тузилган.

Шартнома шартига кўра Лизинг компанияси TS-6070 русумли бир дона тракторни фермер хўжалигининг буюртмаси асосида «ЎзКейстрактор» қўшма корхонасидан ўз мулки этиб сотиб олади ва ушбу шартномада белгиланган лизинг шартларида ҳақ эвазига эгалик қилиш ҳамда фойдаланиш учун келгусида сотиб олиш ҳуқуқи билан фермер хўжалигига бериш мажбуриятини олган.

Шартноманинг 4.1 бандида лизинг олувчи тракторнинг чет эл валютасида белгиланган қийматининг 15 фоизидан кам бўлмаган қисмининг сўмдаги эквивалентини аванс шаклида шартнома имзоланган кундан бошлаб 15 банк иш куни ичида лизинг берувчига тўлаб бериши белгиланган. Шунга кўра, даъвогар жавобгарга олдиндан 25000000 сўм аванс тўлаб берган. Бироқ, Лизинг компанияси тракторни ўз вақтида етказиб бермаган.

Биринчи инстанция суди даъвони қисман қаноатлантириш ҳақида барвақт хулосага келган.

Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 985-моддасига кўра, ғайриқонуний ҳаракат (ҳаракатсизлик) туфайли фуқаронинг шахсига ёки мол-мулкига етказилган зарар, шунингдек юридик шахсга етказилган зарар, шу жумладан, бой берилган фойда зарарни етказган шахс томонидан тўлиқ ҳажмда қопланиши лозим.

Ўзбекистон Республикаси Хўжалик процессуал кодексининг 11-моддасига кўра, хўжалик суди ишни кўришда иш бўйича барча далилларни бевосита текшириши шарт.

Суднинг ҳал қилув қарорида иш учун аҳамиятли барча ҳолатлар баён этилган, тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақидаги хулосаларини тасдиқловчи далиллар келтирилган бўлса, у асослантирилган ҳисобланади. Ҳал қилув қарори иш ҳолатлари ҳақидаги тахминларга асосланган бўлиши мумкин эмас. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг «Суднинг ҳал қилув қарори ҳақида» 2007 йил 15 июндаги 161-сонли қарорининг 3-бандида тушунтириш берилган.

Даъвогарнинг даъво талабида асосий қарз ундириш қисми мавжуд бўлмаса-да, биринчи инстанция суди 456000 сўм асосий қарз ундириб, хатога йўл қўйган. Апелляция инстанцияси суди эса, ҳал қилув қарорини асоссиз равишда ўзгаришсиз қолдирган.

Ўзбекистон Республикаси Хўжалик процессуал кодекси 95-моддасининг биринчи қисмига асосан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорида мутаносиб равишда юкланади.

Биринчи инстанция суди томонидан даъвогар даъво талабининг 7917393 сўм қисми рад этилган бўлса-да, жавобгар — Лизинг компаниясидан даъвонинг рад этилган қисми бўйича ҳам давлат божи ундирилган.

Қайд этилганларга кўра, судлов ҳайъати суд қарорларини бекор қилишни ҳамда ишни янгидан кўриш учун биринчи инстанция судига юборишни лозим топади.

Ишни янгидан кўришда биринчи инстанция суди тарафлардан даъво талабларини аниқлаштириб, ҳар бир даъво талаби бўйича аниқ ҳисоб-китобларни талаб қилиб, низо юзасидан тузилган шартномаларнинг асл нусхасини талаб қилиб олиб, тарафларнинг важларига ҳуқуқий баҳо бериб, суд харажатларини ундириш масаласини ҳал этиб, тўпланган далиллар йиғиндиси асосида қонуний ва асослантирилган суд ҳужжати қабул қилиши лозим.