Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Кенгаши Сенат Ташқи сиёсат масалалари қўмитасининг (бундан буён матнда Қўмита деб юритилади) 2010 — 2012 йиллар ва 2013 йилнинг ўтган давридаги (бундан буён матнда ҳисобот давридаги деб юритилади) фаолияти тўғрисидаги ахборотини тинглаб шуни қайд этадики, Қўмита мамлакат Конституциясига, шунингдек парламент фаолиятининг ҳуқуқий асосини белгилаб берадиган бошқа қонун ҳужжатларига амал қилиб, Ўзбекистон Республикаси Президенти И. Каримовнинг мамлакат парламенти палаталарининг 2010 йил январь ойида бўлган қўшма мажлисидаги маърузасидан ҳамда Мамлакатимизда демократик ислоҳотларни янада чуқурлаштириш ва фуқаролик жамиятини ривожлантириш концепциясидан келиб чиқадиган вазифаларни бажариш борасида муайян ишларни олиб борган.

Қўмита ўз ваколатлари доирасида мамлакат ташқи сиёсий фаолиятининг асосий йўналишлари бўйича қонун ҳужжатларини кўриб чиқиш ва маъқуллашда иштирок этган. Ҳисобот даврида унинг томонидан Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг ялпи мажлисларида кўриб чиқиш учун 41 та масала киритилган, шу жумладан давлат мустақиллиги ва суверенитетини мустаҳкамлашга, мамлакатнинг халқаро муносабатлар субъекти сифатидаги ўрни ва ролини янада кучайтиришга, Ўзбекистон теварагида хавфсизлик, барқарорлик ва аҳил қўшничилик минтақасини вужудга келтиришга йўналтирилган 15 та Ўзбекистон Республикаси қонуни маъқулланган. 2012 йил сентябрь ойида «Ўзбекистон Республикасининг Ташқи сиёсий фаолияти концепциясини тасдиқлаш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни қабул қилинганлиги жуда муҳим воқеа бўлди.

2012 йил август ойида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг тўққизинчи ялпи мажлисида Қўмита томонидан тайёрланган «Мамлакат минтақаларига хорижий инвестицияларни жалб этиш бўйича Ўзбекистон Республикаси Ташқи иқтисодий алоқалар, инвестициялар ва савдо вазирлиги томонидан олиб борилаётган ишлар тўғрисида»ги масала юзасидан парламент эшитуви бўлиб ўтди. Қабул қилинган Сенат қарорида чет эл инвестицияларини жалб этишни тартибга соладиган тегишли қонунларнинг сўзсиз ижро этилишига қаратилган конкрет чора-тадбирлар белгиланди. Бундан ташқари, Қўмита томонидан қонун ҳужжатларининг ижро этилишини ҳамда энг муҳим халқаро ҳуқуқий ҳужжатларни имплементация қилишнинг боришини таҳлил этишга бағишланган 8 та назорат тадбири ўтказилган.

Мамлакатни сиёсий модернизация қилиш вазифаларига ва жамият ҳаётида, минтақаларнинг ижтимоий ва иқтисодий ривожланишини таъминлашда парламентнинг ролини ошириш зарурлигидан келиб чиқиб, ҳисобот даврида Қўмита томонидан 4 та конференция, 8 та семинар, 7 та давра суҳбати ўтказилган. Бу соҳадаги фаолиятнинг устувор йўналишларидан бири парламент аъзолари ҳамда маҳаллий ҳокимият вакиллик органларининг депутатлари қонун ижодкорлиги ва ҳуқуқни қўллаш фаолиятининг асосий шакллари ҳамда усулларини эгаллаб олишларига ёрдам беришдан иборат бўлган. Қўмита томонидан ҳисобот даврида ташкил этилган ҳамма тадбирлар замонавий интерфаол усуллардан фойдаланган ҳолда ўтказилган.

Бир қатор тадбирлар мамлакатни ва Марказий Осиё минтақасини ривожлантиришнинг долзарб масалаларини таҳлил қилишга, минтақавий барқарорлик ва ривожланиш муаммолари бўйича Ўзбекистон парламенти аъзоларининг нуқтаи-назарини жаҳон жамоатчилигига етказишга бағишланган. 2010 йил июнда Қирғиз Республикаси жанубидаги вазиятни муҳокама қилиш масаласи бўйича Қўмита мажлиси бўлиб ўтди. 2010 йилда ўтказилган давра суҳбати трансчегаравий сув ҳавзалари объектларидаги гидроэнергетика иншоотларининг хавфсизлиги билан боғлиқ долзарб масалаларни муҳокама қилишга бағишланди. 2013 йил январда Қўмита томонидан мамлакат Ташқи сиёсий фаолияти концепциясига мувофиқ Марказий Осиёда минтақавий хавфсизликни мустаҳкамлаш муаммоларининг экспертлар томонидан муҳокамаси ўтказилган.

Ҳисобот даврида Қўмита томонидан халқаро парламентлараро алоқаларни ўрнатиш ва ривожлантиришга доимий эътибор бериб келинган. Бунда минтақа ва жаҳон миқёсидаги долзарб муаммолар бўйича чет эл парламент аъзолари билан мулоқотни ривожлантириш, шунингдек ривожланган демократик мамлакатлар вакиллик ҳокимияти органларининг фаолият тажрибасини ўрганиш шу соҳадаги асосий вазифа деб қаралган. Халқаро мулоқотда Ўзбекистонда амалга оширилаётган кенг кўламли ижтимоий-сиёсий ва ижтимоий-иқтисодий ўзгаришлар ҳақидаги ахборотни чет эллик шерикларга етказиш марказий ўринда турган. Ҳисобот даврида Қўмита томонидан чет эл делегациялари билан 108 та музокара, Ўзбекистонда аккредитация қилинган дипломатик корпус ва халқаро ташкилотларнинг вакиллари билан 75 та учрашув ташкил этилган. Чет эл парламент делегацияларининг бўлиб ўтган расмий ташрифлари давомида Буюк Британия Парламенти (2010 йил) ҳамда Бутунхитой Халқ Вакиллари Мажлиси (2011 йил) билан иккита парламентлараро келишув имзоланган бўлиб, бу келишувлар парламентлараро ҳамкорликни янада чуқурлаштириш учун мустаҳкам ҳуқуқий асос яратди.

Сенат раҳбарияти даражасидаги делегацияларнинг Японияга (2010 йил 10 — 15 декабрь), Хитой Халқ Республикасига (2011 йил 20 – 26 июль) ва Малайзияга (2013 йил 26-27 февраль) қатор расмий ташрифлари алоҳида аҳамиятга эга бўлди. Бундан ташқари Сенат қўмиталари даражасида Бельгияга, Буюк Британияга, Германияга, ХХРга, Кореяга, АҚШга, Францияга ва бошқа мамлакатларга иш юзасидан қатор ташрифлар амалга оширилган.

Маҳаллий ҳокимият вакиллик органлари фаолиятини кучайтиришга кўмаклашиш мақсадида Қўмита томонидан Сенатнинг маҳаллий ҳокимият вакиллик органлари фаолиятини кучайтиришга кўмаклашувчи комиссияси ва БМТ Тараққиёт Дастурининг ваколатхонаси билан биргаликда мамлакат минтақаларида бир қатор семинар-тренинглар ўтказилган, шунингдек Халқ депутатлари вилоят, туман, шаҳар Кенгашининг намунавий регламенти ҳамда Халқ депутатлари вилоят, туман, шаҳар Кенгашининг доимий комиссиялари тўғрисида намунавий низом тайёрланган.

Ҳисобот даврида Қўмита аъзолари 3 530 та тадбирда иштирок этганлар, оммавий ахборот воситаларида 11 384 та чиқиш эълон қилинган ва эфирга узатилган. Қўмитанинг бир қатор аъзолари мунтазам равишда ташаббус кўрсатиб келган, мамлакатни ижтимоий-сиёсий ва ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришда, минтақалардаги масалаларни ҳал қилишда Сенатнинг ролини ошириш юзасидан таклифларни илгари сурган.

Шу билан бирга, Қўмитанинг ҳисобот давридаги фаолиятини таҳлил қилиш унинг ишида бир қатор фойдаланилмаган имкониятлар борлигини кўрсатади. Минтақаларнинг ижтимоий ва иқтисодий ривожланишини таъминлаш, тегишли қонунларни, Ўзбекистон Республикаси Президентининг тўғридан-тўғри чет эл инвестицияларини жалб этишни рағбатлантиришга доир фармонларини ва қарорларини ижро этиш бўйича олиб борилаётган ишлар қўйилган талабларга ҳали тўлиқ жавоб бермайди. Кўпинча бу ишда таъсирчанлик, аниқлик етишмайди, қабул қилинган қарорларнинг ижросини назорат қилиш етарли амалга оширилмаётир, ижро этувчи ҳокимият органларининг сенатор сўровларига муносабат билдириши масалаларида талабчанлик паст.

Қўмита ўзининг аъзолари бўлмиш барча сенаторларни халқаро парламентлараро ҳамкорликка бевосита ва фаол жалб этишга ҳали ҳам эриша олмаган. Шунингдек, БМТ Тараққиёт Дастурининг «Парламент ривожланишини қўллаб-қувватлаш» лойиҳаси билан ҳамкорлик қилиш имкониятларидан фойдаланиш самарадорлиги етарли эмаслигини ҳам кўрсатиб ўтиш керак. Бу энг аввало мамлакат олий ўқув юртлари ва академик институтлари мутахассисларининг Сенатнинг назорат-таҳлил материалларини эксперт сифатида кўриб чиқишда фаол иштирок этишига тааллуқлидир. Қўмита минтақа мамлакатларига нисбатан бир-бирларининг манфаатларини ўзаро ҳисобга олиш, конструктив мулоқот ҳамда халқаро ҳуқуқ нормалари асосида долзарб муаммоларни ҳал қилиш мақсадида парламент дипломатияси ресурсларидан фойдаланишга ҳам кўпроқ эътибор бериши керак.

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Ташқи сиёсат масалалари қўмитасининг раиси С. Сафоевнинг Қўмитанинг 2010 — 2012 йиллар ва 2013 йилнинг ўтган давридаги фаолияти тўғрисидаги ахборотини тинглаб ва муҳокама қилиб, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Кенгаши қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Ташқи сиёсат масалалари қўмитасининг 2010 — 2012 йиллар ва 2013 йилнинг ўтган давридаги фаолияти тўғрисидаги ахбороти маълумот учун қабул қилинсин.

Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Ташқи сиёсат масалалари қўмитасининг фаолиятини Ўзбекистон Республикаси Президенти И.А. Каримовнинг Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг 2010 йил 27 январь ва 12 ноябрдаги қўшма мажлисларидаги «Мамлакатимизни модернизация қилиш ва кучли фуқаролик жамияти барпо этиш — устувор мақсадимиздир» ҳамда «Мамлакатимизда демократик ислоҳотларни янада чуқурлаштириш ва фуқаролик жамиятини ривожлантириш концепцияси» номли маърузаларидан, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг Ташқи сиёсий фаолияти концепциясидан келиб чиқадиган вазифалар асосида анча яхшилаш зарурлиги кўрсатиб ўтилсин.

2. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Ташқи сиёсат масалалари қўмитаси (С. Сафоев):

қайд этилган камчиликларни бартараф қилиш юзасидан узил-кесил чоралар кўрсин;

қонунларни кўриб чиқиш жараёни сифат жиҳатидан яхшиланишини таъминласин, умумдавлат манфаатлари минтақаларнинг эҳтиёжлари билан мустаҳкам боғланишига эришсин;

ижро этувчи ҳокимият органларининг қонун ҳужжатлари талабларини ва Ўзбекистон Республикасининг халқаро мажбуриятларини бажариш борасидаги фаолияти устидан парламент назоратининг таъсирчанлиги ва самарадорлигини оширсин;

ижтимоий-иқтисодий ислоҳотларни амалга оширишда халқ депутатлари маҳаллий Кенгашлари ролини кучайтиришга ўз ваколатлари доирасида ёрдам берсин;

халқаро парламентлараро алоқалар янада ривожланишини, долзарб минтақавий ва жаҳон миқёсидаги муаммолар бўйича чет эл парламент аъзолари билан мулоқот чуқурлашувини таъминласин;

ривожланган демократик мамлакатлар вакиллик ҳокимияти органларининг фаолият тажрибасини ўрганишга алоҳида эътибор қаратсин;

Ўзбекистонда амалга оширилаётган кенг кўламли ижтимоий-сиёсий ва ижтимоий-иқтисодий ўзгаришлар ҳақида, жамият фаолиятида парламентнинг роли ошиб бораётганлиги тўғрисида чет эллик ҳамкорларни хабардор қилиш борасида тизимли иш олиб борсин.

3. Давлат раҳбари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2012 йилда республикани ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш якунлари ҳамда 2013 йилга мўлжалланган иқтисодий дастурнинг энг муҳим устувор йўналишларига бағишланган мажлисида қўйган талабларидан келиб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Ташқи сиёсат масалалари қўмитасининг ҳар бир аъзоси:

минтақаларни ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг конкрет масалаларини ҳал қилишни, уларни ташаббускорлик асосида Қўмита, Сенат Кенгаши ва Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг ялпи мажлислари муҳокамасига киритишни ўз фаолиятларининг устувор вазифаларидан бири деб ҳисобласин;

парламент назоратининг қонун ҳужжатларини ҳамда Ўзбекистон Республикасининг халқаро мажбуриятларини бажаришнинг долзарб масалалари бўйича парламент сўровлари юбориш ва парламент эшитувларини ўтказиш каби шаклларидан янада фаолроқ фойдалансин;

инвестиция фаолияти, қулай инвестиция муҳитини шакллантириш, мамлакат иқтисодиётига, шу жумладан унинг минтақаларига чет эл инвестицияларини жалб этиш соҳасидаги қонун ҳужжатлари талаблари ижро этилиши устидан парламент назоратининг таъсирчанлигини тубдан оширишга алоҳида эътибор қаратсин;

демократик бозор ислоҳотларини янада чуқурлаштириш ва иқтисодиётни либераллаштириш борасида амалга оширилаётган чора-тадбирларнинг моҳияти ҳамда аҳамиятини жойларда тушунтириш ишида сенаторлар фаол иштирок этишини таъминласин.

4. Ушбу қарорнинг ижро этилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Раисининг ўринбосари М. Раджабова зиммасига юклатилсин.