26.05.2007 йилда рўйхатдан ўтган, рўйхат рақами 1684
Жорий версия
18.04.2025
28.07.2021
15.06.2011
05.06.2007
Кўриниш
Рус
Ўзб
O’zb
Ўзб|Рус
ONLINE TRANSLATE
Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг, Ўзбекистон Республикаси Давлат солиқ қўмитасининг қарори, 26.05.2007 йилда рўйхатдан ўтган, рўйхат рақами 1684
Кучга кириш санаси
05.06.2007
Жорий версия
18.04.2025
28.07.2021
15.06.2011
05.06.2007
Кўриниш
Рус
Ўзб
O’zb
Ўзб|Рус
Ҳужжат 05.06.2007 00 санаси ҳолатига
Амалдаги версияга ўтиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ МОЛИЯ ВАЗИРЛИГИ
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ДАВЛАТ СОЛИҚ ҚЎМИТАСИНИНГ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қарори
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ДОН ВА ДОН МАҲСУЛОТЛАРИНИ ҚАБУЛ ҚИЛИШ, САҚЛАШ ВА СОТИШ БЎЙИЧА ОПЕРАЦИЯЛАРНИНГ БУХГАЛТЕРИЯ ҲИСОБИ ВА ҲИСОБОТИНИ ТАШКИЛ ЭТИШ ТЎҒРИСИДАГИ ЙЎРИҚНОМАНИ ТАСДИҚЛАШ ҲАҚИДА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2007 йил 26 майда 1684-сон билан давлат рўйхатидан ўтказилди]
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ўзбекистон Республикасининг «Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида»ги Қонуни ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Дон ва донни қайта ишлаш маҳсулотлари ҳисобини юритиш тизимини такомиллаштиришга, уларнинг сақланиши устидан назоратни кучайтиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида» 2006 йил 25 майдаги 95-сон қарорига (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 йил, 22-сон, 191-модда) мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ва Давлат солиқ қўмитаси қарор қилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. «Дон ва дон маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва сотиш бўйича операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботини ташкил этиш тўғрисида»ги Йўриқнома иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилганидан сўнг ўн кундан кейин кучга киради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Молия вазири Р. АЗИМОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тошкент ш.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2007 йил 22 апрель,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
100-сон
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Давлат солиқ қўмитаси раиси Б. ПАРПИЕВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тошкент ш.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2007 йил 22 апрель,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2006-44-сон
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Молия вазирлиги ва Давлат солиқ қўмитасининг
2007 йил 22 апрелдаги 100, 2006-44-сон қарори билан
ТАСДИҚЛАНГАН
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дон ва дон маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва сотиш бўйича операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботини ташкил этиш тўғрисидаги
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ЙЎРИҚНОМА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Мазкур Йўриқнома Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Дон ва донни қайта ишлаш маҳсулотлари ҳисобини юритиш тизимини такомиллаштиришга, уларнинг сақланиши устидан назоратни кучайтиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида» 2006 йил 25 майдаги 95-сон қарорига (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 йил, 22-сон, 191-модда) мувофиқ дон ва дон маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва сотиш бўйича операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботини ташкил этиш тартибини белгилайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
I. Умумий қоидалар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
§ 1. Дон ва дон маҳсулотларининг дастлабки ва бухгалтерия ҳисобини ташкил этиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Мазкур Йўриқнома давлат эҳтиёжлари учун дон харид қилиш, уларни сақлаш, қайта ишлаш ҳамда дон ва дон маҳсулотларини сотиш фаолиятини амалга оширувчи, мулкчилик шаклларидан қатъи назар, барча хўжалик юритувчи субъектларга (кейинги ўринларда — корхоналар) татбиқ этилади. Бу корхоналар таркибига дон қабул қилиш корхоналари, элеваторлар, тегирмонлар, ёрма, омихта ем ва уруғни қайта ишлаш корхоналари ва бошқа корхоналар (кейинги ўринларда — дон маҳсулотлари корхоналари) киради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (4-сонли БҲМС) «Товар-моддий захиралар» (2006 йил 17 июль, рўйхат рақами 1595 — Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 йил, 28-29-сон, 282-модда) (кейинги ўринларда — 4-сонли БҲМС) бухгалтерия ҳисоботида хўжалик тузилмаларининг барча соҳаларида ва турларида товар-моддий захиралари тўғрисидаги маълумотларни шакллантиришнинг услубий асослари ва қоидаларини белгилаб беради, Ўзбекистон Республикасида бухгалтерия ҳисобини норматив тартибга солиш тизимининг элементи бўлиб ҳисобланади. Мазкур Йўриқнома дон маҳсулотлари корхоналарида дон ва дон маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва сотишнинг бухгалтерия ҳисобини соҳавий хусусиятларини тартибга солади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Дон маҳсулотлари корхоналарида соҳанинг ўзига хос хусусиятлари билан белгилаб бериладиган дон ва дон маҳсулотлари ҳисобининг хусусиятлари сирасига қуйидагилар киради: дон ва дон маҳсулотларининг кирим қилиниши, сақланиши ва ишлатилишининг хилма-хиллиги; дон ва дон маҳсулотларини ҳисобга олишда уларни ҳажмини натура ҳолида ўлчашнинг хусусиятларини мавжудлиги; уларнинг узоқ муддат сақланиши, шу билан боғлиқ ҳолда сақлаш вақтида камайишлар ва йўқотишлар юзага келиши; тайёр маҳсулотнинг катта қисмини ички хўжалик айланмасида хом ашё ва материаллар сифатида ишлатилиши ва аксинча, уларнинг сотилиши (дон, донни қайта ишлаш маҳсулотлари, уруғлик, омихта ем, ем аралашмаси ва ҳ. к.); дон ва дон маҳсулотлари сақланиши юзасидан миқдор-сифат ҳисоби ва назорати зарурлигининг таъминланиши; дон ва дон маҳсулотларининг (товар-моддий захираларнинг) дастлабки ҳисоб ҳужжатлаштирилишини расмийлаштириш тартиби; донни таҳлилий ҳисобга олишни юритишнинг иш тартиби, бухгалтерия регистрларининг махсус шаклларини қўллаш; инвентаризациянинг амалга оширилиши ва ҳ. к.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Товар-моддий захиралар, шу жумладан дон ва дон маҳсулотлари, дон маҳсулотлари корхоналари бухгалтерия ҳисоботида 4-сонли БҲМСга мувофиқ асосий гуруҳларга бўлинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Корхонага кирим қилиниши манбалари бўйича ўзи ишлаб чиқарган ва сотиб олинган дон, дон маҳсулотларига бўлинади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Мазкур Йўриқномага мувофиқ дон маҳсулотлари корхоналари ички низомлар, қўлланмалар, бошқа ташкилий-бошқарув ҳужжатлари, шу жумладан дон ва дон маҳсулотларининг ишлатилиши юзасидан ҳисоб ва назоратни лозим даражада ташкил этиш учун зарур бўлган ўзининг ҳисоб сиёсатини ишлаб чиқишлари мумкин. Кўрсатиб ўтилган ҳужжатларда товар-моддий захираларни қабул қилиш, юклаб жўнатиш (сарф қилиш) ва бошқа жойга ўтказиш (кейинги ўринларда — ташиш) бўйича дастлабки ҳисоб ҳужжатларини айланиш қоидалари белгилаб берилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Моддий қийматликларни ҳисобга олиш ва сақланишини таъминлашни ташкил этиш учун қуйидагилар зарур:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) дон тегишли элеватор-омборхона сиғимларида, дон маҳсулотлари, хом ашё ва материаллар жиҳозланган омборхоналарда ва кичик омборларда ёки очиқ сақланадиган махсус мослаштирилган майдончаларда сақланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) материаллар омборхоналар бўлимларида, ичкарида эса — материалларнинг алоҳида гуруҳлари бўйича жойлаштирилиши, ҳар бир материал турига эса сақланаётган тур номи, ўлчами ва номенклатура рақами ёрлиқлари ёпиштирилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) тайёр маҳсулотлар омборларини стандарт оғирликдаги дон маҳсулотлари учун тарозилар ва зарурий ўлчаш асбоблари билан таъминланиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (19-сон БҲМС) «Инвентаризацияни ташкил этиш ва ўтказиш»га (1999 йил 2 ноябрь, рўйхат рақами 833) мувофиқ моддий қимматликлар қолдиғини белгиланган муддатларда инвентаризация қилиш ва ўз вақтида инвентаризация натижаларини бухгалтерия ҳисобида акс эттириш;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) хом ашё ва материалларнинг кирим қилиниши ва юклаб жўнатилиши бўйича операцияларни, шунингдек дастлабки бухгалтерия ҳужжатлари ва ижрога оид ҳужжатлар муддатларини пухта расмийлаштириш тартибини белгилаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) омборхонадан хом ашё ва материаллар олишга ва жўнатишга ҳуқуқи бўлган, дастлабки ҳисоб ҳужжатларини расмийлаштириш ва имзолашга, шунингдек корхона ҳудудидан моддий қимматликларни олиб чиқишга рухсатнома беришга ваколати бўлган таркибий бўлинмалар мансабдор шахсларининг рўйхатини белгилаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) дон ва дон маҳсулотларини қайта ишлаш ва сотиш жараёнида тежамкорона ва самарали сарф қилишни (фойдаланишни) таъминлаш, дастлабки миқдор-сифат ва бухгалтерия ҳисобини тўғри юритиш, уларнинг ҳаракати тўғрисида ҳисоботларнинг ишончлилиги ва ҳ. к. юзасидан назоратни амалга ошириш тартиби.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Корхоналарда дон ва дон маҳсулотларини ҳисобга олишнинг асосий вазифалари қуйидагилардир:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) дон ва дон маҳсулотларининг сақлаш жойларида ва улар ҳаракатининг барча босқичларида, кирим қилиниши, захира нормаларига риоя қилиниши, қимматликларнинг белгиланган нормалар доирасида тўғри чиқарилиши ва фойдаланилиши, шунингдек ички ҳаракати (бошқа жойга ўтказилиши) юзасидан мунтазам назорат ўрнатиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) хом ашё (дон) ва материалларнинг ишлаб чиқаришда фойдаланиш меъёрларига риоя қилиниши, маҳсулотни ишлаб чиқариш таннархининг ишончли кўрсаткичларини олиш учун уларнинг калькуляция объектлари бўйича тақсимланиши юзасидан назорат ўрнатиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) тегирмон — ёрма ишлаб чиқариш маҳсулотларини, омихта ем, ем аралашмаси, уруғ ва бошқа қайта ишлаш маҳсулотларини ўз вақтида ва тўлиқ кирим қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) хом ашё (дон) ва материалларни сотиб олиш билан боғлиқ ҳақиқий харажатларни аниқлаш бўйича барча операцияларни ўз вақтида ҳужжатли расмийлаштириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) асосланган ҳисоб нархларини ишлаб чиқиш, уларнинг ишлаб чиқариш таннархидан (калькуляция фарқи) фарқларини ўз вақтида, тўғри аниқлаш ва бухгалтерия ҳисоботида акс эттириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) дон ва дон маҳсулотларини мақсадли мўлжалланганлиги бўйича ишлатилиши юзасидан назорат ўрнатиш ҳамда дон ва дон маҳсулотлари захираларидан самарали фойдаланилишини таҳлил қилиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) сақлаш жойларидан дон ва дон маҳсулотларининг қолдиқлари тўғрисида аниқ маълумотни ўз вақтида олиш ва бухгалтерия ҳисоби маълумотлари билан даврий таққослаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
з) моддий жавобгар шахслар ва бошқа ходимлар билан дастлабки ҳисоб ҳужжатларини расмийлаштириш, дон ва дон маҳсулотлари ҳамда бошқа товар-моддий захираларни сақлаш ва ҳисобга олиш тўғрисида тушунтириш ўтказиш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
и) дон ва дон маҳсулотларининг омборхонада ва миқдор-сифат жиҳатидан ҳисоби ўз вақтида ва тўғри юритилиши юзасидан назорат ўрнатиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Дон ва дон маҳсулотларини бухгалтерия ҳисобига қўйиладиган асосий талаблар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дон ва дон маҳсулотларининг ҳаракатини (кирим қилиш, сарф қилиш, ташиш) ва захиралар мавжудлигини яхлит, тўхтовсиз ва тўлиқ акс эттириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дон ва дон маҳсулотларининг миқдори, сифатини ҳисобга олиш ва захираларни баҳолаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дон ва дон маҳсулотлари захиралари ҳисобининг тезкорлиги (ўз вақтида) ва ишончлилиги;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
омборхона ҳисоби маълумотларининг корхона бўлинмаларида дон ва дон маҳсулотлари ҳаракатининг тезкор маълумотлари ҳамда ҳар ойнинг боши ва охиридаги синтетик ва аналитик ҳисоб маълумотлари (айланмалар ва қолдиқлар бўйича) билан мувофиқлиги.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Дон ва дон маҳсулотларининг ҳаракати бўйича барча операциялар (кирим қилиш, ташиш, сарф қилиш) тегишли дастлабки ҳужжатлар билан расмийлаштирилиши лозим, уларни расмийлаштириш бўйича асосий талаблар қуйидагилардир:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дастлабки ҳисоб ҳужжатлари кўп сатрли (бир нечта номенклатура рақамли) ёки бир сатрли (битта номенклатура рақамли) бўлиши мумкин, улар барча зарурий реквизитлар тўлдирилган ҳолда лозим шаклда расмийлаштирилган ва тегишлича имзоланган бўлиши зарур;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кўрсатиб ўтилган дастлабки ҳисоб ҳужжатларнинг алоҳида реквизитлари бўйича кўрсаткичлар мавжуд бўлмаган тақдирда тегишли сатр-графалар ўчириб қўйилади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дастлабки ҳисоб ҳужжатлари олдиндан рақамланган бўлиши лозим ёхуд ҳужжат расмийлаштирилаётганида ва қайд қилинаётганида рақам қўйилади. Дон маҳсулотлари корхоналарида рақамлаш тартибида дастлабки ҳисоб ҳужжатлари бир ҳисобот даври мобайнида такроран рақамланмаслиги лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Дастлабки ҳисоб ҳужжатлари қоғозда ва ахборотни электрон ташувчиларида тузилиши мумкин. Электрон ташувчиларда ҳужжатлар маълумотларини кодлаштириш, идентификациялаш ва машинада ишлаш дастурлари ҳимоя тизимига эга бўлиши ва дон маҳсулотлари корхоналарида тегишли дастлабки ҳисоб ҳужжатларини сақлаш учун белгиланган муддат мобайнида сақланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Дон ва дон маҳсулотларини кирим қилиниши бўйича дастлабки ҳисоб ҳужжатлари қуйидагилар учун зарур бўлган ҳисоб маълумотлари тўпланишини таъминлаши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дон ва дон маҳсулотларини ҳисобга олиш ва физик оғирлиги бўйича кирим қилинганлиги тўғрисидаги тезкор маълумотларнинг ўз вақтида тузилиши;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бир кунда қабул қилинган, қабул қилиш квитанцияларида кўрсатилган донни физик оғирлиги бўйича омборхона ҳисоботлари билан таққослаш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
келиб тушган дон маҳсулотлари қийматини аниқлаш ва етказиб берувчилар ва бошқа ташкилотлар (ташиб бериш ва бошқа хизматлар) билан пулли ҳисоб-китоблар ўтказишнинг тўлиқлигини ва тўғрилигини текшириш;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда давлат эҳтиёжлари учун дон сотиб олиш тўғрисида тезкор ва статистик ҳисоботни тузиш;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қабул қилиш квитанциялари қатъий ҳисобда турувчи бланкалар сифатида ишлатилиши юзасидан назорат ўрнатиш.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. Дон ва дон маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва сотиш бўйича операцияларни аниқ ҳисобга олиш мақсадида дон маҳсулотлари корхоналари счётлар иш режасида:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) материалларни ҳисобга олувчи счётлар (1000) гуруҳида 1011 «Йўлдаги хом ашё ва материаллар» ва 1012 «Давлат захирасидаги дон» счётлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) материалларни тайёрлаш ва харид қилишни ҳисобга олувчи счётлар (1500) гуруҳида 1511 «Дон сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) 1700 ҳисобга олувчи счётлар гуруҳида 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) 1800 ҳисобга олувчи счётлар гуруҳида 1810 «Доннинг республика ичидаги улгуржи-сотиш ва харид нархлари ўртасидаги ижобий (салбий) фарқлар» ва 1820 «Республика ичида улгуржи-сотиш нархлари ўзгариши муносабати билан донни нархини ошириш (камайтириш)» счётлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) ёрдамчи ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи счётлар (2300) гуруҳида 2311 «Донни қуритиш, тозалаш ва ишлов бериш бўйича харажатлари» ва 2312 «Элеваторлар ва омборхоналарда донни механизациялаштирилган тозалаш ва ишлов бериш бўйича ёрдамчи ишлаб чиқариш» счётлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) товарларни ҳисобга олувчи счётлар (2900) гуруҳида 2911 «Дон», 2912 «Давлат захирасидаги дон», 2913 «Ун», 2914 «Ёрма», 2915 «Омихта ем ва ем аралашмаси», 2970 «Йўлдаги товарлар» счётлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) Олинадиган счётлар (4000) гуруҳида 4011 «Дон учун харидорлардан олинадиган счётлар — тизим ичида» ва 4012 «Дон учун харидорлардан олинадиган счётлар — тизимдан ташқари» счётлари;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
з) мақсадли давлат жамғармаларига ва суғурталар бўйича бўнак тўловларини ҳисобга олувчи счётлар (4500) гуруҳида 4591 «Бюджетдан ташқари мақсадли маблағлардан нархлардаги салбий фарқни қоплаш бўйича қарздорлик», 4592 «Бюджетдан ташқари мақсадли маблағлардан донни нархи камайишини қоплаш бўйича қарздорлик» счётлари;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
и) камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар ва бошқа активларни ҳисобга олувчи счётлар (5900) гуруҳида 5911 «Кўриб чиқилмаган ва тасдиқланмаган тозалаш далолатномалари бўйича дон ва дон маҳсулотларининг камомадлари» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
к) мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар (6000) гуруҳида 6011 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизим ичида», 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқарида», 6013 «Фактураланмаган мол етказиб беришлар бўйича қарздорлик» счётлари;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
л) суғурта ва мақсадли давлат жамғармаларига тўловлар бўйича қарзни ҳисобга олувчи счётлар (6500) гуруҳида 6591 «Нархлардаги ижобий фарқ бўйича бюджетдан ташқари счётга мақсадли маблағларни ўтказиш бўйича қарздорлик», 6592 «Доннинг нархи ошиши фарқи бўйича бюджетдан ташқари счётга мақсадли маблағларни ўтказиш бўйича қарздорлик» счётлари;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
м) мақсадли тушумларни ҳисобга олувчи счётлар (8800) гуруҳида 8891 «Давлат захирасидаги донни мақсадли молиялаштириш» счёти очилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. Дон қабул қилиш корхоналарида товарларни (дон ва дон маҳсулотларини) қабул қилиш, сақлаш ва сотиш бўйича операциялар мазкур Йўриқномада белгиланган тартибга мувофиқ олиб борилади. Дон қабул қилиш корхоналари дон сотиб олиш жараёнида воситачи бўғин бўлганлиги ва келгусида донни қайта ишламасдан сотиш фаолиятини амалга оширганликлари сабабли, донни ҳисобга олиш (улгуржи-сотиш) нархлари бўйича ҳисобга олиш учун 2911 «Дон» счёти ишлатилади. Дон ва дон маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш, ҳаракати ва сотиш бўйича бошқа операцияларни акс эттириш қонун ҳужжатларига ва ушбу Йўриқномага асосан амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
§ 2. Дон ва дон маҳсулотларини миқдор-сифат жиҳатидан ҳисобга олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. Дон ҳисоби унинг миқдори, сифати, сақланиши, самарали фойдаланилиши устидан назорат ўрнатиш, дон ва уни қайта ишлаш маҳсулотлари учун ўзаро ҳисоб-китоблар тўғрилигини тасдиқлаш мақсадида олиб борилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. Миқдор-сифат ҳисобининг юритилиши барча дон маҳсулотлари корхоналари учун мажбурий талаб ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. Миқдор-сифат ҳисобини юритишнинг умумий қоидалари қуйидагича:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дон ва уни қайта ишлаш маҳсулотлари билан операциялар ҳисоб ҳужжатларини тасдиқланган соҳавий шакллари бўйича уларни тўлдириш қоидаларига мувофиқ расмийлаштирилади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
миқдор ҳисоби физик оғирлигида килограммларда олиб борилади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дастлабки ҳисоб ҳужжатлари операция содир қилинган кунда ёки бевосита у ўтказилганидан кейин тузилади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳисоб ҳужжатлари матнида ва маълумотларида ўчириб ёзишлар ва олдиндан келишилмаган тўғрилашлар қилишга йўл қўйилмайди;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
миқдор-сифат ҳисобининг маълумотлари дон ва уни қайта ишлаш маҳсулотлари сақланадиган жойлар тозаланаётганида ахборотнинг тўғри эканлигини тасдиқлаш, шунингдек уларнинг оғирлиги сифат кўрсаткичларининг яхшилангани (ёмонлашгани)га қараб ўзгаришини аниқлаш асоси ҳисобланади, бунда улар махсус формулалар ва қатъий равишда тасдиқланган нормаларга мувофиқ ҳисоблаб чиқилади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
донни ун ва ёрма қилиб қайта ишлашда тайёр маҳсулот чиқиши ҳисоб-китобини аниқлаш мажбурий ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
§ 3. Дон ва дон маҳсулотларини баҳолаш ва дон маҳсулотлари корхоналарида унинг хусусиятлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. Дон маҳсулотлари корхоналарида дон ва дон маҳсулотларининг баланс қиймати молиявий ҳисоботларда уларнинг таннархи бўйича акс эттирилади. Дон ва дон маҳсулотларининг таннархини бухгалтерия ҳисоботида тан олиш, баҳолаш ва акс эттириш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 5 февралдаги 54-сон қарори билан тасдиқланган (Ўзбекистон Республикаси ҚТ, 1999 йил, 2-сон, 9-модда) «Маҳсулот (ишлар, хизматлар)ни ишлаб чиқариш ва сотиш харажатларининг таркиби ҳамда молиявий натижаларни шакллантириш тартиби тўғрисида»ги низомга, шунингдек 4-сонли БҲМСга мувофиқ амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. Дон таннархининг бухгалтерия ҳисоби харид нархи бўйича сотиб олиш қийматида ва улгуржи-сотиш нархларигача бўлган уни сотиб олиш билан боғлиқ барча харажатлар ҳисобга олинган ҳолда алоҳида счётларда акс эттирилиши йўли билан амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. Дон ва дон маҳсулотлари қолдиқлари ва ҳаракати, шунингдек моддий жавобгар шахсларнинг фаолияти устидан етарли назорат ўрнатиш мақсадида корхоналар уларни бухгалтерия ҳисобининг синтетик ва аналитик счётларда улгуржи-сотиш нархлари бўйича ҳисобга олинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, ташиш ва қайта ишлаш жараёнида унинг сифат кўрсаткичлари ўзгариши натижасида доннинг оғирлиги камайиши (ошиши) доннинг физик оғирлигини камайиши (ошиши)га олиб келади. Ўзгариш миқдори асосан инвентаризация ва омборхоналар, ишлаб чиқариш цехлари (участкалари) ҳамда бошқа сақлаш жойларини тозалаш вақтида аниқланади. Донни қайта ишлаш корхоналарида ишлаб чиқарилаётган маҳсулотни ишлаб чиқариш харажатларини, шунингдек донни қабул қилиш, ишлов бериш, тозалаш, сақлаш ва сотиш бўйича харажатларни бир хилда шакллантириш мақсадида дон маҳсулотлари корхоналарида қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, ташиш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келадиган камайишлар ва йўқотишларни қоплаш захираси (кейинги ўринларда — молиявий захира) ташкил этилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
21. Молиявий захирани ташкил қилиш қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчилари билан ҳисоб-китоб қилинаётганида сотиб олиш нархларига пул чегирмалари (устамалар), шунингдек корхона томонидан донни физик оғирлиги бўйича қабул қилишда улгуржи-сотиш нархларига пул кўринишда ҳисобланадиган натура ҳолидаги чегирмалар (устамалар) қўллаш йўли билан амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бунда корхонага олиб келинган доннинг физик оғирлигига барча сифат кўрсаткичларини базис нормаларидан фарқи бўйича биргаликда ҳисобланган натура ҳолидаги устамалар, шунингдек дон нархига пул устамалари суммалари молиявий захира миқдорини камайтиради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
22. Молиявий захирани шакллантирилиши ва фойдаланилиши билан боғлиқ операцияларни бухгалтерия ҳисоботида акс эттириш учун алоҳида 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, ташиш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» баланс счёти очилади. Ушбу счёт дон ва дон маҳсулотларини ҳисобга олиш (1000, 2900) счётларига қарши контрактив счёт ҳисобланади ва молиявий ҳисоботда (бухгалтерия балансида) дон ва дон маҳсулотларининг қиймати ҳисобга олинадиган счётлардаги баланс қийматини корректировка қилиш учун хизмат қилади. Мазкур счётнинг дебет қолдиғи суммасига дон ва дон маҳсулотларининг баланс қиймати кўпаяди, кредит қолдиғи суммасига эса камаяди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
23. Давлат эҳтиёжлари учун дон сотиб олинганида сотиб олиш (прейскурант ёки шартномавий) нархлари ва улгуржи-сотиш нархлари ўртасида ижобий ёки салбий фарқлар юзага келиши мумкин. Қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда дон, донни қайта ишлашдан олинган қўшимча маҳсулотлар ва биринчи ишлов беришдан олинган чиқитларга улгуржи-сотиш нархларини кўриб чиқишда дон нархига нисбатан фарқ (ижобий ёки салбий) келиб чиқиши мумкин, чунки «Ўздонмаҳсулот» акциядорлик компанияси (кейинги ўринларда — «Ўздонмаҳсулот» АК) таркибига кирувчи барча корхоналарда уларнинг амалда қолган қолдиқларини қайта баҳолаш амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
24. Ҳисобга олинган оғирлиги бўйича харид қилиш тариқасида дон кирим қилинганида нархлардаги фарқлар (ижобий ёки салбий) бухгалтерия ҳисоботида алоҳида 1810 «Доннинг республика ичидаги улгуржи-сотиш ва харид нархлари ўртасидаги ижобий (салбий) фарқлар» баланс счётида акс эттирилади. Шунга ўхшаш тарзда дон, қўшимча маҳсулотлар ва дастлабки ишлов беришдан олинган чиқитларнинг оширилган (камайтирилган) нарх суммалари улар қайта баҳоланганида бухгалтерия ҳисоботида алоҳида 1820 «Республика ичида улгуржи-сотиш нархларининг ўзгариши муносабати билан дон нархини ошириш (камайтириш)» баланс счётида акс эттирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
25. Ушбу счёт дон ва дон маҳсулотларини ҳисобга олиш (1000, 2900) счётларига қарши контрактив счёт ҳисобланади ва молиявий ҳисоботда (бухгалтерия балансида) дон ва дон маҳсулотларининг қиймати ҳисобга олинадиган счётлардаги баланс қийматини корректировка қилиш учун хизмат қилади. Мазкур счётнинг дебет қолдиғи суммасига дон ва дон маҳсулотларининг баланс қиймати кўпаяди, кредит қолдиғи суммасига эса камаяди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
26. Дон сотиб олиш бўйича транспорт-тайёрлов харажатлари 4-сонли БҲМСнинг 15 банди «б» кичик бандида назарда тутилган тартибга мувофиқ материалларни тайёрлаш ва харид қилишни ҳисобга олувчи (1500) алоҳида синтетик счётга тегишли бўлади. Материалларни тайёрлаш ва харид қилишни ҳисобга олувчи (1500) счётини тегишли харажатлар элементлари бўйича донга алоҳида ва бошқа ишлаб чиқариш захираларига алоҳида юритиш тавсия этилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
27. Мазкур корхонага тегишли бўлмаган, бироқ унинг фойдаланишида ёки тасарруфида бўлган (масалан, сақлаш учун жавобгарликни олган, улуш қўшиш асосида қайта ишлашга олган ва ҳ. к.) дон ва дон маҳсулотлари шартномада кўзда тутилган нархда ёки уларнинг эгалари билан келишилган нархда балансдан ташқари счётларда ҳисобга олинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
28. Дон қолдиқлари ва жўнатилган (шу жумладан, ишлаб чиқаришга йўналтирилган) дон захиралари қийматини аниқлаш 4-сонли БҲМСда назарда тутилган тартибга мувофиқ ўртача қийматда (AVECO) амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
29. Мулк эгалиги ҳуқуқида корхонага тегишли бўлган, бироқ йўлда келаётган ёхуд харидорга гаровга берилган дон ва дон маҳсулотлари, бухгалтерия ҳисобига келгусида таннархини аниқлаштириш билан шартномада кўзда тутилган нархда қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
II. Дон маҳсулотлари корхоналарида дон ва уни қайта ишлаш маҳсулотларини ҳисобга олиш хусусиятлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
§ 4. Донни кирим қилишни ҳисобга олиш тартиби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
30. Донни қайта ишлаш корхоналари томонидан бошоқли экинлар (буғдой, жавдар, сули, шоли, арпа) донини сотиб олиш қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан, контрактация шартномаларига мувофиқ, дон қабул қилиш ва бошқа корхоналардан, шунингдек импорт тартибида келиб тушган ҳолатда етказиб бериш тўғрисидаги (олди-сотди) шартномалари (контрактлар)га мувофиқ амалга оширилади. Бунда сотиб олинадиган бошоқли экинларнинг донига, шу жумладан марказлаштирилган ҳолда декларация қилинувчи харид қилиш (прейскурант ва шартномавий) нархларини белгилаш кўрсатиб ўтилган шартномавий-ҳуқуқий база тўғрисидаги қонун ҳужжатларига мувофиқ тузиладиган контрактация шартномаларида, етказиб бериш (олди-сотди) шартномалари (контрактлар)да назарда тутилади. Шартномаларда, шунингдек дон етказиб бериш шартлари — сифати, етказиб бериш усули, ҳисоб-китоблар тартиби ва муддатлари кўзда тутилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
31. Қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан сотиб олиш тартибида келиб тушган дон донни қайта ишлаш корхоналари бухгалтерия ҳисобида қуйидаги тартибда акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан сотиб олиш тартибида келиб тушган доннинг ҳисобга олинган оғирлиги бўйича аниқланадиган қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) дон маҳсулотлари корхонасига келтирилган доннинг намлиги ва ифлослиги аралашмаси сифат кўрсаткичлари базис нормаларидан фарқ қилганда биргаликда ҳисоблаб чиқиладиган, доннинг физик оғирлигига натура ҳолда устамалар (чегирмалар) суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
натура ҳолда устамалар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
натура ҳолда чегирмалар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) бошқа сифат белгилари (кўрсаткичлари) бўйича базис нормаларидан фарқлар бўлганида (намлик ва ифлослик аралашмасидан ташқари) ҳисоблаб чиқиладиган нархга (нархдан) пул устамаси (чегирмаси) суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
пул устамаси суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
пул чегирмаси суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) донни тайёрлаш ва келтириш бўйича донни жорий сақлаш ёки фойдаланиш жойигача транспорт-тайёрлов харажатлари суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1511 «Донни сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар», материалларни ҳисобга олувчи (1000), меҳнат ҳақи бўйича ходим билан ҳисоблашишларни ҳисобга олувчи (6700), суғурта ва мақсадли давлат жамғармаларига тўловлар бўйича қарзни ҳисобга олувчи (6500) ва бошқа тегишли счётлари;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) қўшилган қиймат солиғи (кейинги ўринларда — ҚҚС) тўловчилари бўлган корхоналар учун ҳисобга ўтказиладиган ҚҚС суммасига (шу жумладан, кўрсатилган транспорт ва бошқа хизматлар бўйича):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4410 «Бюджетга солиқлар ва йиғимлар бўйича бўнак тўловлари (турлари бўйича)» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқарида» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) ҚҚС тўловчилари бўлмаган корхоналар учун донни сотиб олиш қийматига киритиладиган ҚҚС суммасига (шу жумладан, кўрсатилган транспорт ва бошқа хизматлар бўйича):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1511 «Дон сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) донни норматив кўрсаткичларга қадар қуритиш ва тозалаш учун қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ундириб олинадиган тўловлар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9390 «Бошқа операцион даромадлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
з) қуритиш ва тозалаш бўйича хизматлар кўрсатганлик учун ҳисоблаб чиқиладиган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
и) давлат эҳтиёжлари учун сотиб олинган доннинг улгуржи-сотиш ва сотиб олиш (прейскурант ёки шартномавий) нархлари ўртасидаги ижобий фарқ бўйича:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1810 «Доннинг республика ичидаги улгуржи-сотиш ва сотиб олиш нархлари ўртасидаги ижобий (салбий) фарқлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
к) давлат эҳтиёжлари учун сотиб олинган доннинг улгуржи-сотиш ва сотиб олиш (прейскурант ёки шартномавий) нархлари ўртасидаги салбий фарқ бўйича:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1810 «Доннинг республика ичидаги улгуржи-сотиш ва сотиб олиш нархлари ўртасидаги ижобий (салбий) фарқлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
32. Донни қайта ишлаш корхоналари донни ички тизимда қайта жойлаштириш тартибида «Ўздонмаҳсулот» АК дон қабул қилиш корхоналаридан, шунингдек «Ўздонмаҳсулот» АК таркибига кирмайдиган бошқа корхоналардан сотиб олишлари мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
33. Бухгалтерия ҳисоботида ички тизимда қайта жойлаштириш тартибида донни кирим қилиниши қуйидаги тартибда акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) ички тизим қайта жойлаштириш тартибида сотиб олинган донни амалдаги оғирлиги бўйича аниқланадиган қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6011 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизим ичида» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) агарда ички тизимда қайта жойлаштириш тартибида дон етказиб бериш (олди-сотди) шартномалари шартларига мувофиқ етказиб берувчи томонидан сифат кўрсаткичлари фарқлари бўйича (намлик ва ифлослик аралашмаси) пул кўринишида ҳисобланадиган чегирмалар ёки устамалар берилиши (тақдим этилиши) назарда тутилган бўлса, улар бухгалтерия ҳисобида қуйидаги тартибда акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тақдим этилган устамалар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6011 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — ички тизимда» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
берилган чегирмалар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 6011 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — ички тизимда» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) донни тайёрлаш ва келтириш бўйича донни жорий сақлаш ёки фойдаланиш жойигача транспорт-тайёрлов харажатлари суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1511 «Донни сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар», материалларни ҳисобга олувчи (1000), меҳнат ҳақи бўйича ходим билан ҳисоблашишларни ҳисобга олувчи (6700), суғурта ва мақсадли давлат жамғармаларига тўловлар бўйича қарзни ҳисобга олувчи (6500) ва бошқа тегишли счётлари;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) ҚҚС тўловчилари бўлган корхоналар учун ҳисобга ўтказиладиган ҚҚС суммасига (шу жумладан, кўрсатилган транспорт ва бошқа хизматлар бўйича):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4410 «Бюджетга солиқлар ва йиғимлар бўйича бўнак тўловлари (турлари бўйича)» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6011 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизим ичида», 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқарида» счётлари;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) ҚҚС тўловчилари бўлмаган корхоналар учун донни сотиб олиш қийматига киритиладиган ҚҚС суммасига (шу жумладан кўрсатилган транспорт ва бошқа хизматлар бўйича):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1511 «Дон сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6011 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизим ичида», 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқарида» счётлари.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
34. Агарда донни етказиб бериш (олди-сотди) шартномалари шартларига мувофиқ харидор томонидан етказиб берувчига донни сотиб олиш билан боғлиқ харажатларни қоплаши назарда тутилган ва сотиб олинаётган доннинг таннархига киритиладиган бўлса, айнан:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) донни тайёрлаш ва етказиб бериш бўйича транспорт-тайёрлов харажатлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) кредитдан (қарздан) фойдаланганлик учун фоизлар кўринишидаги харажатлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) донни сотиб олиш билан боғлиқ бошқа харажатлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) донни сотиб олиш жараёнидаги операцион харажатлари қопланадиган дон маҳсулотлари корхоналарининг тайёрлов-таъминот устама нархлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кўрсатиб ўтилган харажатлар бухгалтерия ҳисобида қуйидагича акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1511 «Донни сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6011 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизим ичида», 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқарида» счётлари.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
35. Агарда донни тизим ичида қайта жойлаштириш бўйича етказиб бериш (олди-сотди) шартномалари шартларига мувофиқ етказиб берувчи томонидан харидорга тозалаш ва қуритиш харажатларини қоплаш учун пул устамалари (чегирмалари) берилиши назарда тутилган бўлса, улар бухгалтерия ҳисобида қуйидагича акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 6011 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизим ичида» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9390 «Бошқа операцион даромадлар» счёти.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
36. Бухгалтерия ҳисобида импорт қилинган дон ва дон маҳсулотларини сотиб олиш қийматини шакллантириш ва акс эттириш «Чет эл валютасидаги операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби, статистика ва бошқа ҳисоботларда акс эттириш тартиби тўғрисида»ги низомга мувофиқ (2004 йил 17 сентябрь, рўйхат рақами 1411 — Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 йил, 37-сон, 419-модда) амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
37. Корхона томонидан кузатув ҳужжатлари олинган (ҳисоб-фактура, товар-транспорт ёки темир йўл юк хатлари, ва ҳ. к.), мулк ҳуқуқи асосида корхонага тегишли бўлган, бироқ йўлда келаётган дон, дон маҳсулотлари ва идишлар йўлда келаётган товарлар сифатида саналади ва кейинчалик юк етиб келганида корректировка ёзуви киритиладиган ҳолатда 1011 «Йўлдаги хом ашё ва материаллар» счётида ҳисобга олинади. Кузатув ҳужжатлари бўлмасдан етиб келган дон, дон маҳсулотлари ва идишлар фактураланмаган етказиб беришлар каби ҳисобга олинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
38. Дон кузатув ҳужжатларисиз келиб тушганида қуйидаги маълумотларга (мавжуд бўлганида) эга далолатнома тузилиши мумкин: етказиб берувчининг (топширувчининг) номи, автомобиль (вагон ва ёки транспортнинг бошқа тури) рақами ва унинг эгасининг номи, дон экинларининг номи, етказиб бериш масофаси, йўл варақаси бўйича юк оғирлиги (темир йўл юк хати) ва топшириш тури. Бухгалтерия ҳисобида донни фактураланмаган етказиб беришлар ушбу параграфда назарда тутилган тартибда лозим тарзда расмийлаштирилган қабул қилиш далолатномалари асосида алоҳида аналитик счётда (6013) «Фактураланмаган мол етказиб беришлар бўйича қарздорлик» счёти билан корреспонденцияланган ҳолда (1010) «Хом ашё ва материаллар» донни ҳисобга олиш счётида акс эттирилади. Кузатув ҳужжатлари олинган заҳоти ушбу счётлар бўйича бухгалтерия ёзувлари тўғриланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
39. Натура ҳолида ва пул чегирмалари (устамалари)ни ҳисоблаб чиқариш, етказиб берувчилар билан ҳисоб-китоблар, нархлардаги фарқни аниқлаш, қуритиш ва тозалаш учун тўловлар миқдор ва юқорида кўрсатилган операцияларни акс эттириш бўйича намунавий бухгалтерлик ёзувлари, шунингдек донни қайта ишловчи ва дон қабул қилиш корхоналари бўйича сотиб олинадиган доннинг таннархини шакллантириш бўйича мисоллар мазкур Йўриқноманинг 1 ва 2-иловаларида берилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
§ 5. Дон ва дон маҳсулотлари келиб тушганида камомад ва ортиқчаликларни бухгалтерия ҳисоби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
40. Кирим қилишда дон ва дон маҳсулотларидаги камомад ва ортиқчаликларни ҳисобга олиш учун асос сифатида камомад ва ортиқчаликлар фактларини тасдиқловчи тижорат ҳужжатлари ва бошқа ҳужжатлар ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
41. Ташиш давомида қабул қилувчилар томонидан аниқланган дон ва уни қайта ишлаш маҳсулотларидаги камомад ва ортиқчаликларни аналитик ҳисоби тегишли дастлабки ҳисобга олиш ҳужжатлари асосида мазкур Йўриқноманинг 3-иловасига мувофиқ донни қайта ишлаш корхоналари бўйича «Дон, дон маҳсулотлари ва идишлар кирим қилинишини ҳисобга олиш журналини юритиш бўйича тавсиялар»га мувофиқ амалга оширилади. «Дон маҳсулотлари ва идишлар кирим қилинишини ҳисобга олиш журнали»даги ёзувлар етказиб берувчиларнинг кузатув ҳужжатлари (ҳисоб-фактура, товар-транспорт ёки темир йўл юк хатлари ва ҳ. к.) келиб тушиши ва омборхона ҳисоботларида 10-устун «шу жумладан, ортиқчаликлар», 13-устун «шу жумладан, ташув мобайнида табиий йўқотишлар нормаси доирасидаги камомад» ва 14-устун «табиий йўқотишлар нормасидан юқори камомад»ларда акс эттирилган ҳолда етиб келган юкдаги камомад ва ортиқчаликлар ҳисобга олинган ҳолда олиб борилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
42. Бухгалтерия ҳисобида етиб келган дон ва дон маҳсулотларидаги камомад ва ортиқчаликларни акс эттириш қуйидагича амалга оширилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) камомадни тасдиқловчи ҳужжатлар асосида етиб келган дон ва дон маҳсулотларидаги камомад қийматига (шу жумладан ҚҚС суммаси):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4860 «Даъволар бўйича олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) ташув мобайнида табиий камайишлар нормаси доирасидаги ва ундан ошиқча дон ва дон маҳсулотлари камомади суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 4860 «Даъволар бўйича олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1511 «Донни сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 4860 «Даъволар бўйича олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
табиий камайишлар нормалари амалда камомад аниқланган ҳолларда қўлланилиши мумкин. Бунда ташув мобайнида қийматликларнинг белгиланган нормалар доирасида камайиши қийматликлар қайта навларга ажратилганидан кейинги ортиқчаликлар билан биргаликда ҳисобга олинганидан кейин аниқланади. Бундай ҳолда белгиланган тартибда ўтказилган қайта навларга ажратиш ҳисобга олинганидан кейин ҳам камомад мавжуд бўлса, у ҳолда табиий камайишлар нормалари фақатгина камомад аниқланган қимматликларга нисбатан қўлланилиши лозим;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) дон ва дон маҳсулотлари камомадида корхона ходимини (моддий жавобгар шахс ёки бошқа ходимни) айбдор деб тан олинганида, шунингдек камомадда айбдор бўлган аниқ шахслар аниқланмаган ёки моддий жавобгар шахслардан ундириб олиш имконияти мавжуд бўлмаса, дон ва дон маҳсулотларидаги камомад қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда бухгалтерия ҳисобида акс эттирилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
43. Дон ва дон маҳсулотлари келиб тушганида аниқланган ортиқчаликлар лозим тарзда расмийлаштирилган тижорат ҳужжатлари асосида юк қабул қилувчи томонидан кирим қилинади ва кейинчалик ортиқчалик юзага келишининг сабаблари аниқланиб, сотиб олиш нархи (етказиб бериш қиймати) бўйича баҳоланади ва бухгалтерия ҳисобида қуйидагича акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет (1000, 2900) дон ва дон маҳсулотларини ҳисобга олиш счётлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар» счёти.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
44. Камомад ва/ёки ортиқчалик бўйича тижорат ҳужжатлари асосида, етказиб берувчи томонидан, олинадиган счётлар (4000), асосий (операцион) фаолиятнинг даромадларини ҳисобга олувчи счётлар (9000), сотилган маҳсулот (товар, иш, хизмат)ларнинг таннархини ҳисобга олувчи счётлар (9100), материалларни, тайёр маҳсулотларни ва товарларни ҳисобга олувчи счётлар (1000, 2800, 2900), материаллар тайёрлаш ва харид қилишни ҳисобга олувчи счётлар (1500) корректировка қилинади, шунингдек етказиб берувчи томонидан дон ва дон маҳсулотларининг ортиқчалиги бўйича дастлабки ҳисоб ҳужжатлари (ҳисоб-фактуралар) ҚҚСни ҳисоблаб чиқариш учун расмийлаштирилади. Ушбу дастлабки ҳисоб ҳужжатлари (ҳисоб-фактуралар) асосида харидор томонидан солиқ қонун ҳужжатларига мувофиқ дон ва дон маҳсулотлари ортиқчалиги бўйича ҚҚС суммаси ҳисоблаб чиқилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
§ 6. Дон ва дон маҳсулотлари сақланаётганида камомад ва ортиқчаликларни бухгалтерия ҳисоби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
45. Инвентаризация вақтида аниқланган дон ва дон маҳсулотларининг камомади ва ортиқчалигини бухгалтерия ҳисобида акс эттириш ва солиққа тортиш «Инвентаризация жараёнида аниқланган мол-мулк камомади ва ортиқчасининг бухгалтерия ҳисоби ва солиққа тортиш тартиби тўғрисида»ги низомга (2004 йил 6 апрель, рўйхат рақами 1334 — Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 йил, 14-сон, 173-модда) мувофиқ амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
46. Омборхоналар, элеваторлар ва бошқа сақлаш жойларини тозалаш далолатномалари тасдиқлангунга қадар дон ва дон маҳсулотларининг камомади қиймати 5911 «Кўриб чиқилмаган ва тасдиқланмаган тозалаш далолатномалари бўйича дон ва дон маҳсулотларининг камомадлари» счётида ҳисобга олинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
47. Дон партияси тугаши билан омборхоналар, элеваторлар ва бошқа сақлаш жойларини инвентаризация қилиш, тозалаш вақтида аниқланган ва белгиланган шаклдаги тозалаш далолатномалари билан расмийлаштирилган дон ва дон маҳсулотларининг камомади бухгалтерия ҳисобида қуйидагича акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) камомад тозалаш далолатномалари билан тасдиқлангунга қадар дон ва дон маҳсулотларини ҳисобга олиш счётлари (1000, 2900)да ҳисобга олинган дон ва дон маҳсулотларининг камомадини ҳисобга олиш қийматига (улгуржи-сотиш нархи бўйича):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 5911 «Кўриб чиқилмаган ва тасдиқланмаган тозалаш далолатномалари бўйича дон ва дон маҳсулотларининг камомадлари» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) доннинг таннархига киритиладиган, етишмайдиган дон ва дон маҳсулотларига тегишли бўлган ва 1511 «Донни сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счётида ҳисобга олинадиган транспорт-тайёрлов ва бошқа харажатлар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 5911 «Кўриб чиқилмаган ва тасдиқланмаган тозалаш далолатномалари бўйича дон ва дон маҳсулотларининг камомадлари» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1511 «Донни сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) омборхоналар, элеваторлар ва бошқа сақлаш жойларини тозалаш далолатномалари тасдиқланганидан, шунингдек инвентаризация натижалари бўйича қарорлар қабул қилинганидан кейин 5910 «Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар» счётида ҳисобга олинадиган дон ва дон маҳсулотларининг камомади қуйидаги тарзда ҳисобдан чиқарилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дон ва дон маҳсулотларининг камомадини ҳисобга олиш қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 5910 «Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 5911 «Кўриб чиқилмаган ва тасдиқланмаган тозалаш далолатномалари бўйича дон ва дон маҳсулотларининг камомадлари» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сақлаш вақтида табиий йўқотишлар нормаси доирасидаги қиймати суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 2000 «Асосий ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи счётлар, 9410 «Сотиш харажатлари» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 5910 «Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
намлик ва ифлослик аралашмаси сифатини яхшилаш ҳисобига ҳосил бўладиган камомад суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 5910 «Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
48. Сақлаш вақтида табиий йўқотишлар нормаси доирасидан, шунингдек намлик ва ифлослик аралашмаси сифатини яхшилаш ҳисобига ҳосил бўладиган камомад миқдоридан ошган камомад суммаси қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ундириб олинади ва бухгалтерия ҳисоботида «Инвентаризация жараёнида аниқланган мол-мулк камомади ва ортиқчасининг бухгалтерия ҳисоби ва солиққа тортиш тартиби тўғрисида»ги низомга (2004 йил 6 апрель, рўйхат рақами 1334 — Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 йил, 14-сон, 173-модда) мувофиқ акс эттирилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
49. Инвентаризация ва сақлаш жойларини вақти-вақти билан тозалаш вақтида аниқланган, ҳисобга олинмаган дон ва дон маҳсулотларининг ортиқчаси аниқланган (келгусида ортиқча келиб чиқиш сабаблари ва айбдор шахслар аниқланган ҳолда) вақтида (санада) амалда бўлган ҳисоб нархи бўйича баҳоланади ва бухгалтерия ҳисобида қуйидаги тарзда акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет дон ва дон маҳсулотларини ҳисобга олиш (1000, 2900) счётлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9390 «Бошқа операцион даромадлар» счёти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
50. Инвентаризация вақтида аниқланган дон ва дон маҳсулотлари бўйича даромад суммаси умумий ўрнатилган тартибда солиққа тортилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
51. Сақлаш вақтида «Дон ва дон маҳсулотларининг ортиқчаси» сатрига, шунингдек дон, ун, ёрманинг йиғилган қолдиқлари ҳам киради. Йиғилган қолдиқлар корхона раҳбари, лаборатория мудири, бош бухгалтер ва омборхона мудири томонидан имзоланган далолатнома асосида сотиш имконияти мавжуд бўлган нархда кирим қилинади. Далолатномада йиғилган қолдиқ ҳосил бўлган ун, ёрма ва доннинг тури ва нави, уларнинг ҳосил бўлиш сабаблари, бунга айбдорлар кўрсатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
52. Қайта навлаш натижасида дон ва дон маҳсулотларининг ортиқчаси ва камомадининг ўзаро ҳисоб-китоби Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (19-сон БҲМС) «Инвентаризацияни ташкил этиш ва ўтказиш» (1999 йил 2 ноябрь, рўйхат рақами 833) билан тартибга солинади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
§ 7. Донни унинг қайта ишлаш маҳсулотларига айирбошлаш операцияларининг ҳисоби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
53. Донни дон маҳсулотларига айирбошлаш қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади. Айирбошлаш операциялари тегишли рухсатномалар бўлганда қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда, асосан келишаётган томонлар бир-бирларига қанақа моддий қимматликлар беришлари, миқдори ва қиймати акс эттирилган тегишли шартномалар билан расмийлаштирилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
54. Дон маҳсулотлари корхоналарида доннинг уни қайта ишлаш маҳсулотларига айирбошланиши натижасида келиб тушиши мазкур Йўриқноманинг 55-бандида кўзда тутилган тартибда бухгалтерия ҳисобида акс эттирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
55. Донга айирбошлаш ҳисобига донни қайта ишлаш маҳсулотларини сотиш билан боғлиқ операцияларни бухгалтерия ҳисоботида акс эттириш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) донни қайта ишлаш маҳсулотларини сотишдан тушган тушум суммасига (ҚҚСсиз):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9010 «Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) сотилган маҳсулот бўйича ҳисоблаб чиқилган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) сотилган маҳсулот таннархига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9110 «Сотилган тайёр маҳсулотларнинг таннархи» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 2810 «Омбордаги тайёр маҳсулотлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) айирбошлаш операцияси бўйича олинган дон ва сотилган (юклаб жўнатилган) маҳсулот бўйича қарздорликнинг ўзаро ҳисоби суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Донни дон маҳсулотларига айирбошлаш бўйича операцияларни амалга оширишда (қўшимча тўловсиз) олинган доннинг қиймати сотилган маҳсулотнинг қийматига тенг бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
§ 8. Кейинчалик сотиладиган дон маҳсулотларининг келиб тушишини ҳисобга олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
56. «Ўздонмаҳсулот» АК таркибига кирувчи дон маҳсулотлари корхоналари томонидан келгусида сотиш учун сотиб олинган дон маҳсулотлари товарларни ҳисобга олувчи счётларда (2900) (2913 «Ун», 2914 «Ёрма», 2915 «Омихта ем ва ем аралашмаси» ва ҳ.к.) ҳисобга олинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
57. Дон маҳсулотларини келиб тушиши, сотилиши ва бошқача чиқимлари бўйича операцияларни бухгалтерия ҳисобида тан олиш, баҳолаш ва акс эттириш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 5 февралдаги 54-сон қарори билан тасдиқланган «Маҳсулот (ишлар, хизматлар)ни ишлаб чиқариш ва сотиш харажатларининг таркиби ҳамда молиявий натижаларни шакллантириш тартиби тўғрисида»ги низомга, (Ўзбекистон Республикаси ҚТ, 1999 й., 2-сон, 9-модда), 4-сонли БҲМС, шунингдек Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (21-сон БҲМС) «Хўжалик юритувчи субъектлар молиявий-хўжалик фаолиятининг бухгалтерия ҳисоби счётлари режаси ва уни қўллаш бўйича йўриқнома»га (2002 йил 23 октябрь, рўйхат рақами 1181 — Меъёрий ҳужжатлар ахборотномаси, 2002 йил, 20-сон) мувофиқ амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
58. Моддий жавобгар шахслар фаолияти юзасидан етарли даражада назорат ўрнатиш мақсадида, дон маҳсулотлари корхоналари, қайта сотиш учун сотиб олинган дон маҳсулотларини устама нархлар (чегирмалар)ни ҳисобга олган ҳолда сотиш нархида бухгалтерия ҳисобининг алоҳида счётларида ҳисобга олишлари мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бухгалтерия ҳисобида сотиб олинган дон маҳсулотларининг келиб тушиши ва сотилиши бўйича ушбу тартиб қўлланилганида қуйидагича акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) ҚҚСсиз дон маҳсулотларини сотиб олиш қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 2900 «Товарларни ҳисобга олувчи счётлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) дон маҳсулотларини сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар суммасига, шу жумладан ҚҚС суммаси (агарда улар қопланмаса):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 2900 «Товарларни ҳисобга олувчи счётлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар», материалларни ҳисобга олувчи (1000), меҳнат ҳақи бўйича ходим билан ҳисоблашишларни ҳисобга олувчи (6700), суғурта ва мақсадли давлат жамғармаларига тўловлар бўйича қарзни ҳисобга олувчи (6500) ва бошқа тегишли счётлари;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) ҚҚС тўловчилари бўлган корхоналар (кўрсатилган транспорт ва бошқа хизматлар) учун ҳисобга олинадиган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4410 «Бюджетга солиқлар ва йиғимлар бўйича бўнак тўловлари (турлари бўйича)» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқарида» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) савдо (тайёрлов-таъминот) устамаси суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 2900 «Товарларни ҳисобга олувчи счётлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 2980 «Савдо устамаси» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) дон маҳсулотларини сотиш қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9020 «Товарларни сотишдан даромадлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) сотилган савдо устамасининг суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 2980 «Савдо устамаси» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9120 «Сотилган товарларнинг таннархи» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) сотилган товарларнинг сотиш қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9120 «Сотилган товарларнинг таннархи» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 2900 «Товарларни ҳисобга олувчи счётлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
59. Сотиб олинган дон маҳсулотларини ҳисобга олишнинг қўлланилган тартиби корхонанинг ҳисоб сиёсатида акс эттирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60. Ушбу счётлар бўйича аналитик ҳисобга олиш ассортимент, турлар, навлар, шунингдек моддий жавобгар шахслар ва сақлаш жойлари кесимида ташкил этилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
61. Кейинчалик сотиш учун (дон қабул қилиш фаолияти) дон ва дон маҳсулотларини ички тизим ичида келиб тушиши бўйича операцияларни намунавий бухгалтерия ёзувларига тегишли мисоллар мазкур Йўриқноманинг 5-иловасида (савдо устамаларини ҳисобга олиш счётини қўлламасдан) келтирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
§ 9. Қайта ишлов бериш учун олинган хом ашё ва материалларни қайта ишлаш ва сақлаш билан боғлиқ операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
62. Қайта ишлов бериш учун олинган хом ашё ва материаллар деганда эгалари томонидан тўловларсиз бошқа корхоналарга қайта ишлаш (ишлов бериш) учун берилган хом ашё, материаллар, маҳсулот тушунилади. Агарда буюртмачининг мажбурияти тайёр маҳсулотнинг моддий асосини ташкил қилувчи материалнинг асосий қисмини етказиб бериш бўлса, хом ашёни қайта ишлаш шартномаси деб саналиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
63. Қайта ишлов бериш учун олинган хом ашёни қайта ишлаш шартномасига мувофиқ бир тараф (пудратчи) бошқа тараф (буюртмачининг) топшириғи бўйича ишлаб чиқариладиган маҳсулотнинг моддий асосини ташкил этувчи улуш қўшиш асосидаги хом ашёни қайта ишлаш (улуш қўшиш асосидаги хом ашёдан маҳсулот ишлаб чиқариш) ишини бажариш ва унинг натижаларини буюртмачига топшириш мажбуриятини олади. Буюртмачи ўз навбатида ишнинг натижасини қабул қилиш ва унинг ҳақини тўлаш мажбуриятини олади. Қайта ишлов бериш учун олинган хом ашёни қайта ишлашда қисман қайта ишловчининг материаллари ҳам ишлатилиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
64. Қайта ишлов бериш учун олинган хом ашёни қайта ишлаш шартномасида берилаётган доннинг миқдори, қиймати, сифати, сақлаш, қайта ишлаш ва тайёр маҳсулотни ҳамда донни қайта ишлашдаги бошқа маҳсулотларни қайтариш муддати, шунингдек қайта ишлаш бўйича хизматларга ҳақ тўлаш тартиби акс эттирилади. Хом ашёни қайта ишлаш шартномасининг асосий шартларини қуйидаги йўналишлар бўйича батафсил кўрсатиш мумкин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ишлаб чиқариладиган маҳсулотнинг номлари ва техник тавсифлари, шу жумладан маҳсулотни ишлаб чиқаришга хом ашёлар сарфи меъёрлари ва қўшимча (йўлдош) маҳсулотлар ва чиқитлар (яроқли ва яроқсиз) ҳосил бўлишининг нормалари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
битта буюртма бўйича ишлаб чиқариладиган маҳсулотнинг миқдори;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
буюртмани бажариш муддати, хом ашё ва материалларни етказиб бериш жадвали;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
тайёр маҳсулотни буюртмачига бериш тартиби (бевосита ишлаб чиқарилганидан кейин ёки маълум бир қисми (қисмлаб чиқариш) ва ҳ. к.);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ишлаб чиқаришнинг қайтариладиган (қайтарилмайдиган) қўшимча маҳсулотлари ва чиқитларидан фойдаланиш (йўқ қилиб ташлаш) тартиби. Қайтариладиган қўшимча маҳсулотлар ва чиқитлар буюртмачига берилиши ёхуд ҳақи ундириладиган асосда пудратчида қолиши мумкин;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
бажарилган ишларга ҳақ тўлаш тартиби (ун тортиш ҳақи тўлови) ва ҳ. к.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
65. Қайта ишлов бериш учун олинган маҳсулотни қайта ишлаш шартномасида ишлаб чиқариладиган маҳсулотнинг сифатини, тайёр маҳсулотнинг ва қайтариладиган қўшимча маҳсулотлар ва чиқитларнинг чиқиш нормаларини назорат қилиш имконини таъминловчи шартлар бўлиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
66. Бухгалтерия ҳисобида қайта ишлов бериш учун олинган маҳсулотни қайта ишлов бериш бўйича операцияларни акс эттириш тартиби тарафлар томонидан улар тузаётган шартнома шартларига боғлиқ.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
67. Қайта ишлаш учун олинган дон ва дон маҳсулотлари корхона — қайта ишловчи эгалигига ўтмайди, олинган доннинг қиймати 003 «Қайта ишловга қабул қилинган материаллар» ва 002 «Масъул сақлашга қабул қилинган товар-моддий қийматликлар» балансдан ташқари счётларида шартномада назарда тутилган нархда ҳисобга олинади. 003 «Қайта ишловга қабул қилинган материаллар» счёти бўйича аналитик ҳисоб буюртмачилар, хом ашё турлари, навлари ҳамда сақлаш ва фойдаланиш жойлари бўйича олиб борилади. 002 «Масъул сақлашга қабул қилинган товар-моддий қийматликлар» счёти бўйича аналитик ҳисоб корхона — эгалар, турлар, навлар ва сақлаш жойлари бўйича олиб борилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
68. Донни сақлаш ва қайта ишлаш бўйича харажатларнинг ҳисоби, агарда ушбу хизмат тури асосий фаолият ҳисобланса, буюртмачи томонидан (2000) асосий ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи счётларда, агарда корхонанинг асосий фаолияти учун ушбу хизматлар ёрдамчи бўлса (2300) ёрдамчи ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи счётларда олиб борилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
69. Қайта ишлов бериш учун олинган хом ашёни қайта ишлаш билан боғлиқ операцияларни бухгалтерия ҳисобида акс эттириш пудратчи (бажарувчи) томонидан қуйидаги тарзда амалга оширилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) қайта ишлашга шартнома баҳосида келиб тушган қайта ишлов бериш учун олинган хом ашё (дон ва дон маҳсулотлари) қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 003 «Қайта ишловга қабул қилинган материаллар» балансдан ташқари счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) қайта ишлов бериш учун олинган хом ашёни (дон маҳсулотларини) қайта ишлашга берилганида:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 003 «Қайта ишловга қабул қилинган материаллар» балансдан ташқари счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) қайта ишлов бериш учун олинган хом ашёни қайта ишлаш харажатлари суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет (2000) асосий ишлаб чиқаришни ва/ёки (2300) ёрдамчи ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи счёт;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
(0200) асосий воситаларнинг эскиришини ҳисобга олувчи, (1000) материалларни ҳисобга олувчи, (2300) ёрдамчи ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи, (6000) мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар, (6700) меҳнат ҳақи бўйича ходим билан ҳисоблашишларни ҳисобга олувчи счётлар, (6500) суғурта ва мақсадли давлат жамғармаларига тўловлар бўйича қарзни ҳисобга олувчи счётлар ва бошқа тегишли счётлар кредити;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) қайта ишлов бериш учун олинган хом ашёдан чиқарилган маҳсулотнинг ишлаб чиқаришдан омборхонага берилиши вақтида, шартнома баҳосида сақлаш учун жавобгарликка топширилганида:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 002 «Масъул сақлашга қабул қилинган товар-моддий қийматликлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) дастлабки ҳисоб ҳужжатларига (ҳисоб-фактуралар, бажарилган ишлар далолатномалари) мувофиқ қайта ишлов бериш учун олинган хом ашёни қайта ишлаш бўйича хизматлар учун ҳисобланган тушум (ун тортиш ҳақи тўлови) суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9030 «Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) қайта ишлов бериш учун олинган хом ашёни қайта ишлаш бўйича кўрсатилган хизматлар бўйича ҳисоблаб чиқарилган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) донни қайта ишлов бериш асосида қайта ишлашдаги хизматлар таннархини ҳисобдан чиқаришда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9130 «Бажарилган иш ва кўрсатилган хизматларнинг таннархи» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит (2000) асосий ишлаб чиқаришни ва/ёки (2300) ёрдамчи ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи счётлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
з) сақлаш учун жавобгарликдан, қайта ишлашга берилганлиги дастлабки ҳисобга олиш ҳужжатлари (қабул қилиш-топшириш далолатномаси ва товар-транспорт юк хати) билан тасдиқланган, маҳсулотнинг ҳисобдан чиқарилиши:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 002 «Масъул сақлашга қабул қилинган товар-моддий қийматликлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
70. Қайта ишлов бериш учун олинган хом ашёни қайта ишлаш тугалланиши билан қайта ишловчи, қайта ишлашга берувчининг материаллари сарфи тўғрисидаги ҳисоботни тақдим этади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
71. Қайта ишлов бериш учун олинган хом ашёни қайта ишлаш билан боғлиқ операциялар буюртмачининг (қайта ишлашга берувчининг) бухгалтерия ҳисоботида қуйидагича акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) қайта ишлашга ҳисобга олиш (улгуржи-сотиш) баҳосида берилган хом ашё (дон ва дон маҳсулотлари) қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1070 «Четга қайта ишлашга берилган материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) хизматлар кўрсатилганлигини тасдиқловчи ҳужжатларга асосан, қайта ишлашга берилган хом ашёни қайта ишлаш бўйича, кўрсатилган хизматлар учун харажатларни ҳисоблаб чиқаришда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет (2000) асосий ишлаб чиқаришни ва/ёки (2300) ёрдамчи ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи счётлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) бир вақтнинг ўзида ишлаб чиқариш харажатларига четга қайта ишлашга берилган хом ашё (дон)нинг баланс қиймати ҳисобдан чиқарилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
доннинг ҳисобга олиш (улгуржи-сотиш) баҳоси қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет (2000) асосий ишлаб чиқаришни ва/ёки (2300) ёрдамчи ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи счётлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1070 «Четга қайта ишлашга берилган материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қайта ишлашга берилган донга тегишли бўлган транспорт-тайёрлов ва бошқа харажатлар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет (2000) асосий ишлаб чиқаришни ва/ёки (2300) ёрдамчи ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи счётлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит (1500) «Материалларни тайёрлаш ва харид қилишни ҳисобга олувчи счётлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
материалларни тайёрлаш ва харид қилишни ҳисобга олувчи счётларда ҳисобга олинадиган донни тайёрлаш бўйича транспорт-тайёрлов ва бошқа харажатларни тақсимлаш тартибига тааллуқли мисоллар мазкур Йўриқноманинг 4-иловасида берилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) ҚҚС тўловчилари бўлган корхоналар учун ҳисобга киритиладиган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4410 «Бюджетга солиқлар ва йиғимлар бўйича бўнак тўловлари (турлари бўйича)» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) қайта ишлашга берилган хом ашёдан ишлаб чиқарилган тайёр маҳсулотни олишда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет (2800) тайёр маҳсулотларни ҳисобга олувчи счётлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит (2000) асосий ишлаб чиқаришни ва/ёки (2300) ёрдамчи ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи счётлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
72. Сақлаб турувчининг жавобгарлигида бўлган дон ва дон маҳсулотларини сақлаш бўйича хизматлар кўрсатиш билан боғлиқ операцияларни бухгалтерия ҳисобида акс эттириш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) шартнома баҳосида сақлаш учун жавобгарликка келиб тушган хом ашё (дон ва дон маҳсулотлари) қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 002 «Масъул сақлашга қабул қилинган товар-моддий қийматликлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) хом ашёни сақлаш билан боғлиқ харажатлар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет (2000, 2300) ишлаб чиқаришни ва/ёки (9400) давр харажатларини ҳисобга олувчи счётлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит (0200) асосий воситаларнинг эскиришини ҳисобга олувчи, (1000) материалларни ҳисобга олувчи, (2300) ёрдамчи ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи, (6000) мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар, (6700) меҳнат ҳақи бўйича ходим билан ҳисоблашишларни ҳисобга олувчи счётлар, (6500) суғурта ва мақсадли давлат жамғармаларига тўловлар бўйича қарзни ҳисобга олувчи счётлар ва бошқа тегишли счётлар;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) дастлабки ҳисоб ҳужжатларига (ҳисоб-фактуралари, бажарилган ишлар далолатномалари) мувофиқ шартнома баҳосида хом ашёни сақлаш учун жавобгарликка олиш хизматларини кўрсатганлик учун ҳисоблаб чиқарилган тушум суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9030 «Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) хом ашёни сақлаб туриш учун жавобгарликка олиш бўйича ҳисоблаб чиқилган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) хом ашёни сақлаб туриш учун жавобгарликка олиш бўйича хизматлар таннархини ҳисобдан чиқаришда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9130 «Бажарилган иш ва кўрсатилган хизматларнинг таннархи» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит (2000, 2300) ишлаб чиқаришни ва/ёки (9400) давр харажатларини ҳисобга олувчи счётлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) тасдиқловчи дастлабки ҳисоб ҳужжатлари (қабул қилиш-топшириш далолатномалари ва товар-транспорт юк хатлари) билан эгасига қайтарилганлиги расмийлаштирилган хом ашёни сақлаш учун жавобгарликдан ҳисобдан чиқарилиши:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 002 «Масъул сақлашга қабул қилинган товар-моддий қийматликлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
73. Хом ашёни сақлаш учун жавобгарликка топшириш билан боғлиқ операциялар, эгасининг ҳисобида қуйидагича акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) ҳисобга олиш (улгуржи-сотиш) баҳосида сақлаш учун жавобгарликка топширилган хом ашё (дон ва дон маҳсулотлари)ни қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1010 «Хом ашё ва материаллар» счётида очилган «Сақлаш учун жавобгарликка топширилган (турлари, навлари ва сақлаш жойлари бўйича) дон (дон маҳсулотлари)» аналитик счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) хизматлар кўрсатилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар асосида хом ашёни сақлаш учун жавобгарлиги бўйича хизматлар учун харажатларни ҳисоблаб чиқаришда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет (2000) асосий ишлаб чиқаришни, (2300), ёрдамчи ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи, 9410 «Сотиш харажатлари» счётлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) ҚҚС тўловчилари бўлган корхоналар учун ҳисобга киритиладиган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4410 «Бюджетга солиқлар ва йиғимлар бўйича бўнак тўловлари (турлари бўйича)» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) хом ашё уларнинг ҳисобга олиш (улгуржи-сотиш) баҳоси бўйича қайтарилганида:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1010 «Хом ашё ва материаллар» счётида «Сақлаш учун жавобгарликка топширилган (турлари, навлари ва сақлаш жойлари бўйича) дон (дон маҳсулотлари)» аналитик счёти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
§ 10. Хом ашёни ишлаб чиқаришга беришнинг бухгалтерия ҳисоби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
74. Дон, дон бўлмаган хом ашё ва товар-моддий қимматликларни ишлаб чиқаришга бериш деганда уларни бевосита элеватор-омборхона сиғимларидан ва омборхона (кичик омбор)лардан маҳсулот ишлаб чиқариш, ишлар бажариш (хизматлар кўрсатиш) учун бериш тушунилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
75. Хом ашё ва материалларни корхонанинг алоҳида бўлинмаларига (ишлаб чиқариш цехлари, участкалар, омборхоналар) чиқариш, ички қайта жойлаштириш деб қаралади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
76. Корхонанинг (таркибий бўлинмаларнинг) элеватор-омборхона сиғимларидан ишлаб чиқаришга чиқариладиган доннинг нархи ҳар бир экин (номи) ва синфи бўйича ҳисобга олиш (улгуржи-сотиш) баҳосида (транспорт-тайёрлов харажатлари ҳисобга олинмаган ҳолда) аниқланади. (1500) материалларни тайёрлаш ва харид қилишни ҳисобга олувчи счётнинг алоҳида счётларида ҳисобга олинадиган транспорт-тайёрлов ва бошқа харажатлар, қайта ишлашга берилган дон миқдорига тенг равишда ҳисобдан чиқарилади. Материалларни тайёрлаш ва харид қилишни ҳисобга олувчи счётда ҳисобга олинган дон тайёрлаш бўйича транспорт-тайёрлов ва бошқа харажатларни тақсимлаш тартибига оид мисоллар мазкур Йўриқноманинг 4-иловасида келтирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
77. Қолган барча ишлаб чиқариш захиралари қийматни аниқлашнинг танланган ҳисобга олиш сиёсати усули бўйича ҳисобдан чиқарилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
78. Дон, дон бўлмаган хом ашё, материаллар ва бошқа товар-моддий захиралар элеватор-омборхона сиғимлари ва омборхоналардан корхона тузилмасига қараб бўлинмалар сиғимларига ва омборхоналарига ёки бевосита корхона бўлинмасига (уларда сиғимлар ва омборхоналар бўлмаганида) ва цехлардан ишлаб чиқариш дастурида (вазифаларида) белгиланган нормалар ва ҳажмларга мувофиқ оғирлиги, ҳажми ёки миқдори бўйича ишлаб чиқаришга берилади. Бериш вақтида улар тегишли ўлчов бирликларида (оғирлик, ҳажм, линияли, донабай) ўлчаниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
79. Дон, дон бўлмаган хом ашё, материаллар ва бошқа товар-моддий захиралар омбордан ишлаб чиқариш цехлари (участкалари)га берилиши билан уларнинг сарфланганлиги тасдиқланган тақдирда хом ашё ва материалларни ҳисобга олиш счётларидан ҳисобдан чиқарилади ва тегишли ишлаб чиқаришга бўлган харажатларни ҳисобга олиш счётларига ўтказилади. Бошқарув эҳтиёжлари учун берилган материаллар қиймати маъмурий харажатларини ҳисобга олишнинг тегишли счётига (9420) ўтказилади. Маҳсулотнинг (ишлар, хизматларнинг) ўтказилиши ва сотилиши билан боғлиқ сарфланган материаллар қиймати сотиш харажатларини ҳисобга олиш счётига (9410) ўтказилади. Харажатларни ишлаб чиқариш таннархига ёки давр харажатларига киритиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 5 февралдаги 54-сон қарори билан тасдиқланган «Маҳсулот (ишлар, хизматлар)ни ишлаб чиқариш ва сотиш харажатларининг таркиби ҳамда молиявий натижаларни шакллантириш тартиби тўғрисида»ги низом билан (Ўзбекистон Республикаси ҚТ, 1999 й., 2-сон, 9-модда) тартибга солинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
80. Доннинг сифат кўрсаткичлари ўзгариши натижасида камайишлар ва йўқотишлар миқдори амалда омборхоналар, ишлаб чиқариш цехлари (участкалари) ни инвентаризация қилиш ва тозалаш вақтида аниқланади. Донни қайта ишлаш корхоналарида ишлаб чиқарилаётган маҳсулотнинг ишлаб чиқариш харажатларини тенг миқдорда шакллантириш мақсадида донни сақлаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнидаги камайишлар ва йўқотишларни омборхоналар ва бошқа сақлаш жойларини инвентаризация қилиш ва тозалаш натижалари бўйича эмас, балки донни ишлаб чиқаришга йўналтирилиши билан харажатларни ҳисобга олиш счётига ўтказиш лозим. Тегишлича, транспорт-тайёрлов ва бошқа харажатлар суммаси билан бир қаторда сақлаш, бошқа жойга қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнидаги камайишлар ва йўқотишларнинг қийматини донни ҳисобга олиш (улгуржи-сотиш) баҳосида аниқлаш лозимдир, бу қиймат кейинчалик ишлаб чиқариш харажатларини ҳисобга олиш тегишли счётига ўтказилган ҳолда молия захирасини ҳисобга олиш счёти билан корреспондентликда дон қиймати счётига ўтказилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
81. Қайта ишланадиган доннинг ҳақиқий ҳажмига сифат кўрсаткичларидаги (намлик ва нав ифлослик аралашмаси) фарқлар бўйича пул кўринишида ҳисобланадиган донни сақлаш ва бошқа жойга қайта жойлаштириш жараёнидаги камайишлар ва йўқотишларнинг ҳисоб-китоб суммаси қонун ҳужжатларида белгиланган тартибга мувофиқ аниқланади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
82. Хом ашё ва материалларни, шу жумладан элеватор-омборхона сиғимларидан донни ишлаб чиқаришга жўнатиш асосан, олдиндан белгиланган лимитлар (маҳсулотларни чиқариш ҳисоб-китоблари) асосида амалга оширилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Моддий қимматликларни ишлаб чиқаришга жўнатиш лимитлари бўлинмалар томонидан тегишли хизматлар ҳисоб-китоблари асосида корхона раҳбарининг қарори бўйича белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Лимитлар корхоналарнинг тегишли хизматлари (белгиланган тартибда тасдиқланган) томонидан ишлаб чиқилган хом ашё ва материаллар ҳамда бошқа харажатлар нормалари, бўлинмаларнинг ҳисобот даврининг бошига ва охирига сарфланмаган захираларнинг ўтишини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқариш дастурлари асосида белгиланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
83. Ишлаб чиқаришга ва бошқа мақсадларга чиқарилган хом ашё ва материалларнинг қийматини маҳсулотлар (ишлар, хизматлар) турлари ва харажатлар сатрлари бўйича тақсимлаш учун корхона ҳар ойда хом ашё ва материаллар сарфининг йиғма ведомостини тузиши мумкин. Кўрсатилган ведомостда моддий харажатлар цехлар ва бошқа бўлинмалар кесимида харажатларни ҳисобга олиш счётлари бўйича тақсимланган ҳолда, уларнинг ичида эса маҳсулотлар (ишлар, хизматлар) турлари, шунингдек харажатлар сатрлари бўйича келтирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
84. Тегирмон ва ёрма корхоналарида хом ашёни қайта ишлашга жўнатиш 109-сон шакл бўйича корхона раҳбари ва ишлаб чиқариш-технология лабораторияси бошлиғи томонидан имзоланган «Донни қайта ишлашга жўнатиш тўғрисида»ги фармойиш асосида амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу фармойиш асосида қайта ишлашга жўнатилган дон миқдори 110-сон шакл бўйича юк хати билан расмийлаштирилади. Омихта ем чиқаришга жўнатилган хом ашё 119-сон шакл бўйича «Омборхонадан ишлаб чиқаришга хом ашёни жўнатишга талабнома-юк хати» билан расмийлаштирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
85. Донни қайта ишлашга жўнатиш билан боғлиқ операцияларни бухгалтерия ҳисобида акс эттириш қуйидаги тарзда амалга оширилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) қайта ишлашга берилган доннинг ҳисобга олиш (улгуржи-сотиш) баҳоси қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) бир вақтнинг ўзида қайта ишлашга берилган донга тааллуқли бўлган транспорт-тайёрлов ва бошқа харажатлар ишлаб чиқариш харажатларига ҳисобдан чиқарилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1511 «Донни сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
материалларни тайёрлаш ва сотиб олишни ҳисобга олиш счётида ҳисобга олинадиган донни тайёрлаш бўйича транспорт-тайёрлов ва бошқа харажатларни тақсимлаш тартибига оид мисоллар мазкур Йўриқноманинг 4-иловасида келтирилади;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) амалда қайта ишланадиган доннинг ҳажмига сифат кўрсаткичлари (намлик ва ифлослик аралашмаси) фарқлари бўйича пул кўринишида ҳисобланадиган, донни сақлаш ва бошқа жойга кўчириш жараёнидаги камайишлар ва йўқотишлар ҳисоб-китоб суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) амалда қайта ишланадиган доннинг ҳажмига ёмонлашган сифат кўрсаткичлари (намлиги ва ифлослиги аралашмаси) фарқлари бўйича пул кўринишида ҳисобланадиган донни сақлаш ва бошқа жойга кўчириш жараёнидаги физик оғирлиги ошганлигининг ҳисоб-китоб суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» счёти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тайёр маҳсулотни (ишлар бажариш, хизматлар кўрсатиш) ишлаб чиқаришнинг бошқа харажатлари турларини бухгалтерия ҳисобида акс эттириш бухгалтерия ҳисоби бўйича қонун ҳужжатларида кўзда тутилган тартибда амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
§ 11. Дон ва дон маҳсулотлари сотилишини ҳисобга олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
86. Харидорлар, буюртмачилар ва бошқа юридик ва жисмоний шахсларга, шу жумладан дон қабул қилиш ва қайта ишлаш корхоналарига дон ва дон маҳсулотларини жўнатиш тузиладиган етказиб бериш (олди-сотди) шартномалари асосида қонун ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
87. Корхоналарда харидорларга (буюртмачиларга) дон ва дон маҳсулотларини жўнатиш дастлабки ҳисоб ҳужжатлари (ҳисоб-фактуралар, товар-транспорт ёки темир йўл юк хатлари ва ҳ.к.) асосида амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
88. Дон ва дон маҳсулотларини юклаб жўнатишда (сотишда), харидор томонидан тўланиши лозим бўлган суммалар жўнатувчининг бухгалтерия ҳисобида 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счётининг дебети бўйича акс эттирилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
89. Дон ва дон маҳсулотларини сотиш (юклаб жўнатиш) бухгалтерия ҳисоби қуйидаги тарзда амалга оширилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) харидорларга шартномавий (улгуржи-сотиш) нархларида (ҚҚСсиз) юклаб жўнатилган (юборилган) дон ва дон маҳсулотлари қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9010 «Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар», 9020 «Товарларни сотишдан даромадлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) амалда юклаб жўнатилаётган доннинг сифат кўрсаткичлари (намлик ва ифлослик аралашмаси) фарқлари бўйича пул кўринишида ҳисоблаб чиқиладиган, харидорга намлик ва ифлослик аралашмаси бўйича берилган чегирмалар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9050 «Харидорлар ва буюртмачиларга берилган чегирмалар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳисобот даврининг охирида 9050 «Харидорлар ва буюртмачиларга берилган чегирмалар» счётининг ёпилиши:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9020 «Товарларни сотишдан даромадлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9050 «Харидорлар ва буюртмачиларга берилган чегирмалар» счёти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) амалда юклаб жўнатилаётган доннинг сифат кўрсаткичлари (намлик ва ифлослик аралашмаси) фарқлари бўйича пул кўринишида ҳисоблаб чиқиладиган, харидорга намлик ва ифлослик аралашмаси бўйича қўшилган устамалар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9020 «Товарларни сотишдан даромадлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) дон ва дон маҳсулотларининг шартномавий (улгуржи-сотиш) нархидан ташқари идишлар ҳақи тўланганида, идишлар қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9020 «Товарларни сотишдан даромадлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) харидор томонидан дон ва дон маҳсулотларининг шартномавий (улгуржи-сотиш) нархидан ташқари тўланиши лозим бўлган, шартномада келишилган жойгача маҳсулотни транспортда ташиб бериш ва уни транспорт воситаларига юклаш (қўшилган қиймат солиғисиз) харажатлари суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ўз кучи билан ва етказиб берувчининг транспорти билан бажарилган;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ихтисослаштирилган автотранспорт ташкилоти, темир йўл транспорти, дарё транспорти ва бошқа транспорт ташкилотлари (қўшилган қиймат солиғисиз) ёки жисмоний шахслар томонидан бажарилган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9010 «Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар», 9020 «Товарларни сотишдан даромадлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) қонун ҳужжатларига мувофиқ ҳисоблаб чиқилган ҚҚС суммасига:
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) агарда донни етказиб бериш (олди-сотди) шартномалари шартларига мувофиқ етказиб берувчи томонидан етказилган ва донни тайёрлаш билан боғлиқ бўлган, сотилган (юклаб жўнатилган) дон миқдорига тааллуқли бўлган харажатларни қоплаш назарда тутилган бўлса, шу жумладан:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
донни тайёрлаш ва етказиб бериш бўйича транспорт-тайёрлов харажатлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредитдан (қарздан) фойдаланганлик учун фоизлар шаклидаги харажатлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
сотиб олинган дон ва дон маҳсулотларининг ҳақини тўлаш билан боғлиқ харажатлар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дон маҳсулотлари корхоналарининг операцион фаолиятидаги харажатлари қопланадиган дон маҳсулотлари корхоналари тайёрлов-таъминот устамаси (комиссион мукофот);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
у ҳолда ушбу харажатлар қуйидагича акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9020 «Товарларни сотишдан даромадлар» счёти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
90. Дон ва дон маҳсулотларини сотишдан олинган даромадлар ҳамда харидорларга дебитор қарздорлик шаклланиши билан бир вақтда (9100) сотилган маҳсулот (товарлар, ишлар, хизмат)ларнинг таннархини ҳисобга олувчи счётларида дон ва дон маҳсулотларининг ишлаб чиқариш таннархи (баланс қиймати)ни ҳисобдан чиқариш амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
91. Сотилган (юклаб жўнатилган) доннинг, шунингдек донни сотиш (юклаб жўнатиш) билан боғлиқ бошқа операцияларнинг таннархини ҳисобдан чиқаришни акс эттириш қуйидаги тарзда амалга оширилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) сотилган (юклаб жўнатилган) доннинг ҳисобга олиш (улгуржи-сотиш) нархига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9120 «Сотилган товарларнинг таннархи» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) сотилган (юклаб жўнатилган) доннинг миқдорига тааллуқли бўлган 1511 «Донни сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счётида ҳисобга олинадиган, таннархга киритиладиган транспорт-тайёрлов ва бошқа харажатлар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9120 «Сотилган товарларнинг таннархи» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1511 «Донни сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) амалда юклаб жўнатилаётган доннинг сифат кўрсаткичлари (намлик ва ифлослик аралашмаси) фарқлари бўйича пул кўринишида ҳисоблаб чиқиладиган, намлик ва ифлослик аралашмаси бўйича чегирмалар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9120 «Сотилган товарларнинг таннархи» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) амалда юклаб жўнатилаётган доннинг сифат кўрсаткичлари (намлиги ва ифлослиги аралашмаси) фарқлари бўйича пул кўринишида ҳисоблаб чиқиладиган, намлик ва ифлослиги аралашмаси бўйича қўшилган устамалар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9120 «Сотилган товарларнинг таннархи» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
92. Амалда сотилаётган доннинг ҳажмига сифат кўрсаткичлари (намлиги ва ифлослиги аралашмаси) фарқлари бўйича пул кўринишида ҳисоблаб чиқиладиган, донни сақлаш ва бошқа жойга кўчириш жараёнидаги камайишлар ва йўқотишларнинг ҳисоб-китоб суммаси қонун ҳужжатларида белгиланган тартибга мувофиқ аниқланади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу Йўриқноманинг 23-бандида кўрсатилганидек, давлат эҳтиёжлари учун дон сотиб олишда доннинг харид қилиш (прейскурант ёки шартномавий) ва улгуржи-сотиш нархлари ўртасида ижобий ёки салбий фарқлар юзага келиши мумкин:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) дон маҳсулотлари корхоналарида дон сотилиши (юклаб жўнатилиши) билан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда нархлардаги ижобий фарқи маблағларини бюджетдан ташқари счётга ўтказиш бўйича мажбуриятлар юзага келган ҳолатда, уларни счётларда ҳисобга олиш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1810 «Доннинг республика ичидаги улгуржи-сотиш ва харид нархлари ўртасидаги ижобий (салбий) фарқлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6591 «Нархлардаги ижобий фарқ бўйича бюджетдан ташқари счётга мақсадли маблағларни ўтказиш бўйича қарздорлик» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) доннинг сотилиши (юклаб жўнатилиши) билан нархлардаги салбий фарқлар бўйича дон маҳсулотлари корхонаси олдида қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда мажбуриятлар юзага келганида, улар қуйидагича ҳисобга олинади:
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4591 «Бюджетдан ташқари мақсадли маблағлардан нархлардаги салбий фарқни қоплаш бўйича қарздорлик» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1810 «Доннинг республика ичидаги улгуржи-сотиш ва харид нархлари ўртасидаги ижобий (салбий) фарқлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) дон маҳсулотлари корхоналарида доннинг сотилиши (юклаб жўнатилиши) билан доннинг нархи ошиши (камайиши) бўйича бюджетдан ташқари счётларга мақсадли маблағларни ўтказиш бўйича қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда мажбуриятлар юзага келганида улар қуйидагича ҳисобга олинади:
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1820 «Республика улгуржи-сотиш нархлари ўзгариши муносабати билан донни нархини ошириш (камайтириш)» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6592 «Донни нархи ошиши фарқи бўйича бюджетдан ташқари счётга мақсадли маблағларни ўтказиш бўйича қарздорлик» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) 4591 «Бюджетдан ташқари мақсадли маблағлардан нархлардаги салбий фарқни қоплаш бўйича қарздорлик», 4592 «Бюджетдан ташқари мақсадли маблағлардан донни нархи камайишини қоплаш бўйича қарздорлик» (6591 «Нархлардаги ижобий фарқ бўйича бюджетдан ташқари счётга мақсадли маблағларни ўтказиш бўйича қарздорлик» ва 6592 «Доннинг нархи ошиши бўйича фарқни бюджетдан ташқари счётга мақсадли маблағларни ўтказиш бўйича қарздорлик» счётларида қолдиқлар мавжуд бўлса) счётлари бўйича ҳисобот даври учун якуний ҳисоб-китоблар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 6591 «Нархлардаги ижобий фарқ бўйича бюджетдан ташқари счётга мақсадли маблағларни ҳисобига ўтказиш бўйича қарздорлик» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 4591 «Бюджетдан ташқари мақсадли маблағлардан нархлардаги салбий фарқни қоплаш бўйича қарздорлик» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 6592 «Донни нархи ошиши бўйича фарқни бюджетдан ташқари счётга мақсадли маблағларни ўтказиш бўйича қарздорлик» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 4592 «Бюджетдан ташқари мақсадли маблағлардан донни нархи камайишини қоплаш бўйича қарздорлик» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
93. Корхоналардаги давлат захирасидаги донни янгидан киритиладиган улгуржи-сотиш нархи даражасигача қайта баҳоланганда, унинг натижалари давлат бюджетидан молиялаштиришнинг кўпайишига (камайишига) тааллуқли бўлади ва бухгалтерия ҳисоботида қуйидагича акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
нарх ошганида:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1012 «Давлат захирасидаги дон» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 8891 «Давлат захирасидаги донни мақсадли молиялаштириш» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
нарх камайганида:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 8891 «Давлат захирасини донни мақсадли молиялаштириш» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1012 «Давлат захирасидаги дон» счёти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
94. Бухгалтерия ҳисобида сотилган (юклаб жўнатилган) тайёр маҳсулотнинг таннархини ҳисобдан чиқариш, бухгалтерия ҳисоби бўйича қонун ҳужжатларида назарда тутилган тартибда амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Унни етказиб бериш (олди-сотди) шартномасида, чакана савдо учун чиқаришдан ташқари, уннинг улгуржи-сотиш нархига базис нормадаги намликка нисбатан уннинг ҳар бир туширилган ёки оширилган намлик фоизига нисбатан 1% миқдорида устама ёки чегирма кўзда тутилиши мумкин. Кўрсатилган устама ёки чегирмани ҳисоблаб чиқаришда унни қопга солиш пайтида аниқланган намлик қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Унни амалдаги нархларда сотиш ҳажми бўлиб, унинг ҳақиқий намлигини базис нормадан фарқи бўйича чегирма ёки устамани ҳисобга олган ҳолда ҳисобланган чиқариш нархи (қиймати) ҳисобланади ва бухгалтерия ҳисоботида қуйидагича акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) шартномавий улгуржи-сотиш (ҚҚСсиз) нархларида харидорларга юклаб жўнатилган (юборилган) уннинг қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4011 «Дон учун харидорлардан олинадиган счётлар — тизим ичида», 4012 «Дон учун харидорлардан олинадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9010 «Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) харидор томонидан дон ва дон маҳсулотларининг шартномавий (улгуржи-сотиш) нархидан ташқари тўланиши лозим бўлган, шартномада келишилган жойгача маҳсулотни транспортда ташиб бериш ва уни транспорт воситаларига юклаш (қўшилган қиймат солиғисиз) харажатлари суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9010 «Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) ҳақиқий намликнинг базис намлик нормаларидан фарқи кўрсаткичлари бўйича пул кўринишида ҳисоблаб чиқиладиган устамалар суммасига, ун сотилганида:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4011 «Дон учун харидорлардан олинадиган счётлар — тизим ичида», 4012 «Дон учун харидорлардан олинадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9010 «Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) ҳақиқий намликнинг базис нормалардан фарқи кўрсаткичлари бўйича пул кўринишида ҳисоблаб чиқиладиган чегирмалар суммасига, ун сотилганида:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9050 «Харидорлар ва буюртмачиларга берилган чегирмалар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 4011 «Дон учун харидорлардан олинадиган счётлар — тизим ичида», 4012 «Дон учун харидорлардан олинадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳисобот даври якунида 9050 «Харидорлар ва буюртмачиларга берилган чегирмалар» счётининг ёпилиши:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9010 «Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9050 «Харидорлар ва буюртмачиларга берилган чегирмалар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) қонун ҳужжатларига мувофиқ ҳисоблаб чиқилган ҚҚС суммасига:
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4011 «Дон учун харидорлардан олинадиган счётлар — тизим ичида», 4012 «Дон учун харидорлардан олинадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» счёти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дон ва дон маҳсулотларини сотишдан олинган даромадлар ҳамда харидорларга дебитор қарздорлик шаклланиши билан бир вақтда, (9100) сотилган маҳсулот (товарлар, ишлар, хизмат)ларнинг таннархини ҳисобга олувчи счётларида уннинг ишлаб чиқариш таннархини (баланс қийматини) ҳисобдан чиқариш амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
95. Дон маҳсулотлари кўринишидаги тайёр маҳсулотнинг бир қисмини корхона ўз эҳтиёжларига (ишлаб чиқариш ва тадбиркорлик фаолияти билан боғлиқ бўлмаган нон пишириш, омихта ем ишлаб чиқариш ва бошқа мақсадларга) йўналтириши мумкин. Бундай маҳсулотлар уларнинг ишлаб чиқариш таннархи (уларнинг кейинчалик мўлжалланганлигига қараб) бўйича 2810 «Омборхонадаги тайёр маҳсулотлар» счётининг кредитидан (1000) материалларни ҳисобга олувчи счётлар дебетига кирим қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
96. Харидорлар билан уларга юклаб жўнатилган (юборилган) материаллар учун аналитик ҳисоб ҳар бир харидорга ва буюртмачига тақдим қилинган ҳисоб-фактуралар бўйича олиб борилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
97. Дон ва дон маҳсулотлари юклаб жўнатишда қабул қилувчилар томонидан уларни қабул қилиш вақтида камомад ёки ортиқчаликлар аниқланса ҳамда етказиб берувчи томонидан харидорнинг даъволари тан олинган бўлса, етказиб берувчининг бухгалтерия ҳисобида камомад ва/ёки ортиқчаликлар бўйича тижорат ҳужжатлари асосида тегишли олинадиган (4000), асосий (операцион) фаолиятнинг даромадларини ҳисобга олувчи (9000), сотилган маҳсулот (товар, иш, хизмат)ларнинг таннархини ҳисобга олувчи (9100), материалларни, тайёр маҳсулотларни ва товарларни ҳисобга олувчи (1000, 2800, 2900), материалларни тайёрлаш ва харид қилишни ҳисобга олувчи (1500) счётларида корректировка (тиклаш) ўтказилади, шунингдек етказиб берувчи томонидан дон ва дон маҳсулотларининг ортиқчалиги бўйича ҚҚСни ҳисоблаб чиқариш учун дастлабки ҳисоб ҳужжатлари (ҳисоб-фактуралар) расмийлаштирилади. Ушбу дастлабки ҳисоб ҳужжатлари (ҳисоб-фактуралар) асосида харидор томонидан солиқ қонун ҳужжатларига мувофиқ дон ва дон маҳсулотларининг ортиқчалиги бўйича ҚҚС суммасини ҳисобга олиш амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
§ 12. Дон маҳсулотлари корхоналарида донни қуритиш, тозалаш ва қўшимча ишлов беришни ҳисобга олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
98. Қуритиш-тозалаш объектларига алоҳида қуритгичлар, донни тозалаш машиналари ва механизмлари, фаол вентиляция қурилмалари ва тозалаш, қуритиш ҳамда бошқа қўшимча ишлов бериш учун мўлжалланган бинолар, иншоотлар ва асбоб-ускуналар турлари киради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
99. Донни қуритиш, тозалаш ва қўшимча ишлов бериш билан боғлиқ харажатлар ҳисоби 2311 «Донни қуритиш, тозалаш ва қўшимча ишлов бериш бўйича харажатлари» счётида қуйидагилар бўйича юритилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) ишлаб чиқариш моддий харажатлар (қайтариладиган чиқитлар нархи чегириб ташланган ҳолда);
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) ишлаб чиқариш характеридаги меҳнатга ҳақ тўлаш харажатлари;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) ишлаб чиқаришга оид ижтимоий суғуртага ажратмалар;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) ишлаб чиқаришга мўлжалланган асосий воситалар ва номоддий активларнинг амортизацияси.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) ишлаб чиқаришга мўлжалланган бошқа харажатлар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
100. Донни тозалаш асбоб-ускуналари ва қурилмаларига эга бўлган саноат (донни қайта ишлаш) ва дон қабул қилиш корхоналарида донни қуритиш, тозалаш ва қўшимча ишлов бериш операциялари билан боғлиқ бухгалтерия ҳисобининг хусусиятлари шундан иборатки, 2311 «Донни қуритиш, тозалаш ва қўшимча ишлов бериш харажатлари» счётида донни қуритиш, тозалаш ва қўшимча ишлов бериш билан боғлиқ харажатлар ҳисобга олинади. Алоҳида 2312 «Элеваторлар ва омборхоналарда донни механизациялашган тозалаш ва қўшимча ишлов бериш бўйича ёрдамчи ишлаб чиқариш» синтетик счётида қўшимча ишлов беришга топширилган доннинг ҳисобга олиш (улгуржи-сотиш) нархларидаги қиймати, шунингдек қўшимча ишлов беришдан олинган асосий маҳсулотларнинг (қўшимча ишлов беришдан кейинги сифатли дон), қўшимча маҳсулотларнинг (дон аралашмаси) ва яроқли чиқитларнинг (турли тоифадаги дон чиқитлари) ҳисобга олиш (улгуржи-сотиш) нархларидаги қиймати акс эттирилади. Яроқсиз маҳсулотлар баҳоланмайди ва активларни ҳисобга олиш счётида ҳисобга олинмайди. Қўшимча ишлов беришдан олинган маҳсулотларнинг оғирлиги яроқсиз маҳсулотлар оғирлиги билан бирга қўшимча ишлов беришга берилган доннинг оғирлигига тенг бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
101. Бир технология линияси бўйича турли хилдаги экинлар донлари партиялари билан механизациялашган операциялар ўтказиладиган элеваторларда, шунингдек бошқа корхоналарда умумий чиқит олинади. Бундай ҳолатда чиқитларни ҳисобдан чиқариш ҳар бир партиядаги ифлослиги ва дон аралашмаси камайиши миқдорига мутаносиб равишда ўтказилади. Чиқитларнинг умумий миқдори тарозида ўлчанади ва далолатнома билан расмийлаштирилади. Аспирация чанги, чанг камералари тозаланганда аниқланади ва тегишли даврда экинлар ёки партиялар бўйича ўтказилган дон миқдорига мутаносиб равишда ҳисобдан чиқарилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
102. Донни қуритиш, тозалаш ва қўшимча ишлов бериш харажатларига қуритиш, тозалаш, фаол вентиляциялаш, ёқилғи ва электроэнергия, тозалаш, қуритиш ва қўшимча ишлов бериш билан банд бўлган асосий ходимларнинг иш ҳақи ва ижтимоий суғуртага ажратмалари, асосий воситаларнинг амортизацияси, қуритиш-тозалаш хўжалигини сақлаб туриш ва таъмирлаш харажатлари, донни бошқа жойга кўчириш харажатлари, шунингдек қуритиш, тозалаш ва қўшимча ишлов бериш билан боғлиқ бошқа харажатлар киради.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
103. Донни қуритиш, тозалаш ва қўшимча ишлов беришга бериш, шунингдек қўшимча ишлов беришдан кейин асосий маҳсулотларни, йўлдош маҳсулотларни ва яроқли чиқитларни олиш билан боғлиқ операцияларни бухгалтерия ҳисобида акс эттириш қуйидаги тарзда амалга оширилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) қуритиш, тозалаш ва қўшимча ишлов беришга берилган доннинг ҳисобга олиш (улгуржи-сотиш) баҳосидаги қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 2312 «Элеваторлар ва омборхоналарда донни механизациялашган тозалаш ва қўшимча ишлов бериш бўйича ёрдамчи ишлаб чиқариш» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) қўшимча ишлов беришдан кейин асосий маҳсулотлар, қўшимча маҳсулотлар ва яроқли чиқитлар кўринишида олинган доннинг ҳисобга олиш (улгуржи-сотиш) баҳосидаги қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 2312 «Элеваторлар ва омборхоналарда донни механизациялашган тозалаш ва қўшимча ишлов бериш бўйича ёрдамчи ишлаб чиқариш» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) тозалаш ва қўшимча ишлов беришга берилган доннинг қиймати қўшимча ишлов бериш вақтидаги йўқотишлар каби қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ҳисобдан чиқариладиган, қўшимча ишлов беришдан кейин олинган асосий маҳсулотлар (сифатли дон), қўшимча маҳсулотлар ва чиқитларнинг ҳисобга олиш баҳосидаги қиймати ўртасидаги фарқ суммасига:
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 2312 «Элеваторлар ва омборхоналарда донни механизациялашган тозалаш ва қўшимча ишлов бериш бўйича ёрдамчи ишлаб чиқариш» счёти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қўшимча маҳсулотларни (дон миқдори кўп бўлган дон аралашмаси) тозалаш ва қўшимча ишлов бериш вақтида натижа сифатида асосий экин дони олинса, 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, ташиш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти кредитига тааллуқли бўладиган 2312 «Элеваторлар ва омборхоналарда донни механизациялашган тозалаш ва қўшимча ишлов бериш бўйича ёрдамчи ишлаб чиқариш» счётида кредит қолдиғи юзага келиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
104. 2311 «Донни қуритиш, тозалаш ва қўшимча ишлов бериш бўйича харажатлари» счётида ҳисобга олинган қуритиш, тозалаш ва қўшимча ишлов бериш харажатларини бухгалтерия ҳисобида акс эттириш, шунингдек уларни (2000) асосий ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи ва (9400) давр харажатлари ҳисобга олувчи тегишли счётлар бўйича тақсимлаш бухгалтерия ҳисоби бўйича қонун ҳужжатларида назарда тутилган тартибда амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
105. Механизациялашган тозалаш ва қўшимча ишлов беришга бериладиган доннинг қиймати ва қўшимча ишлов бериш натижалари қиймати ўртасидаги фарқни аниқлаш билан боғлиқ операцияларни акс эттирувчи намунавий бухгалтерия ёзувлари бўйича мисол мазкур Йўриқноманинг 8-иловасида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
§ 13. Қуритиш ва тозалаш бўйича хизматларни ҳисобга олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
106. Дон маҳсулотлари корхоналари ўз фаолиятида қонун ҳужжатларига мувофиқ тузиладиган шартномалар асосида қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларига донни қуритиш ва тозалаш бўйича хизматлар кўрсатиши мумкин. Норматив кўрсаткичларга қадар донни қуритиш ва тозалаш бўйича кўрсатилаётган хизматлар қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчилари томонидан шартномавий нархлар бўйича қўшимча тўланади. Кўрсатилаётган хизматлар учун ҳисоб-китоблар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
107. Қуритиш ва тозалаш бўйича хизматлар кўрсатиш билан боғлиқ операцияларни бухгалтерия ҳисоби счётларида акс эттириш қуйидаги тарзда амалга оширилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) донни норматив кўрсаткичларга қадар қуритиш ва тозалаш учун қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ундирилиши лозим бўлган тўловни суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9390 «Бошқа операцион даромадлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) сотилган хизматлар бўйича ҳисобланган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) бажарилган ишларнинг ҳақиқий ҳажмига тааллуқли бўладиган донни қуритиш ва тозалаш харажатлари суммаси дон маҳсулотлари корхоналарида 9410 «Сотиш харажатлари» счёти дебети билан 2311 «Донни қуритиш, тозалаш ва қўшимча ишлов бериш бўйича харажатлар» счёти кредитида ҳисобга олинади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) ушбу харажатлар донни қайта ишлаш корхоналарида қуйидаги тарзда ҳисобга олинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
агарда қўшимча ишлов беришдан кейин олинган дон бевосита ишлаб чиқаришга юборилса:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 2311 «Донни қуритиш, тозалаш ва қўшимча ишлов бериш бўйича харажатлари» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
агарда қўшимча ишлов беришдан кейин олинган дон харидорларга сотилса (юклаб жўнатилса):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9410 «Сотиш харажатлари» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 2311 «Донни қуритиш, тозалаш ва қўшимча ишлов бериш бўйича харажатлари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
108. Дон маҳсулотлари корхоналари норматив кўрсаткичларга қадар тозаланмаган донни юклаб жўнатишда тузилган шартномалар асосида қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан қуритиш ва тозалаш учун илгари олинган тўловлар ҳисобидан қўшимча пул чегирмалари беришлари мумкин. Кўрсатилган чегирмаларни бериш билан боғлиқ операцияларни бухгалтерия ҳисобида акс эттириш қуйидаги тарзда амалга оширилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
берилган чегирмалар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9050 «Харидорлар ва буюртмачиларга берилган чегирмалар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 4011 «Дон учун харидорлардан олинадиган счётлар — тизим ичида», 4012 «Дон учун харидорлардан олинадиган счётлар — тизимдан ташқари» счётлари;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҳисобот даврининг якунида 9050 «Харидорлар ва буюртмачиларга берилган чегирмалар» счётини ёпиш:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9010 «Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9050 «Харидор ва буюртмачиларга берилган чегирмалар» счёти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
109. Харидорнинг тозаланмаган донни қуритиш ва тозалаш харажатларини қоплаш учун чегирмалар олиши билан боғлиқ операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби 6011 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизим ичида» счёти дебети билан 9390 «Бошқа операцион даромадлар» счёти кредитида акс эттирилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
§ 14. Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захирани ҳисобга олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
110. Дон маҳсулотлари корхоналарида молиявий захирани шакллантириш ва ундан фойдаланиш тартиби қонун ҳужжатлари билан белгиланади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
111. Дон маҳсулотлари корхоналари бухгалтерия ҳисобида кўрсатилган захирани шакллантириш ва ундан фойдаланиш учун 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти ишлатилади. 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир экинга партиялар кесимида очилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
112. Молиявий захирани шакллантириш бухгалтерия ҳисобида қуйидаги тарзда акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларидан донни сотиб олишда натура ҳолидаги чегирмалар (доннинг физик ва ҳисобга олинган оғирлиги ўртасидаги фарқи) суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларидан донни сотиб олишда пул чегирмалари суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) қайта ишланаётган доннинг ҳақиқий ҳажмига сифат кўрсаткичлари (намлик ва ифлослик аралашмаси) фарқи бўйича пул кўринишида ҳисобланадиган, донни сақлаш ва бошқа жойга кўчириш жараёнидаги камайишлар ва йўқотишларнинг ҳисоб-китоб суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) доннинг тизим ичида бошқа жойга ўтказилиши (ташиш) вақтида бошқа дон маҳсулотлари корхоналаридан олинган ҳақиқий ҳажмдаги доннинг сифат кўрсаткичлари (намлиги ва ифлослиги аралашмаси) фарқи бўйича пул кўринишида ҳисобланадиган, намлик ва ифлослиги аралашмаси бўйича чегирмалар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 6011 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизим ичида» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) юклаб жўнатилаётган доннинг ҳақиқий ҳажмига сифат кўрсаткичлари (намлиги ва ифлослиги аралашмаси) фарқи бўйича пул кўринишида ҳисобланадиган, намлик ва ифлослиги аралашмаси бўйича устамалар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9120 «Сотилган товарларнинг таннархи» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
113. Молиявий захирадан фойдаланишни бухгалтерия ҳисобида акс эттириш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларидан донни сотиб олиш вақтида ундириладиган натура ҳолидаги устамалар (доннинг физик ва ҳисобга олинган оғирлиги ўртасидаги фарқи) суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан донни сотиб олиш вақтидаги пул устамалари суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) амалда қайта ишланадиган доннинг ҳажмида сифат кўрсаткичлари (намлик ва ифлослик аралашмаси) фарқига пул кўринишида ҳисобланадиган, доннинг сифат кўрсаткичлари ёмонлашганида физик оғирлиги ошишини ҳисоб-китоб суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) доннинг тизим ичида бошқа жойга ўтказилиши (ташиш)да бошқа дон маҳсулотлари корхоналаридан амалда олинган доннинг физик ҳажми сифат кўрсаткичлари (намлиги ва ифлослиги аралашмаси) фарқи бўйича пул кўринишида ҳисобланадиган, намлик ва ифлослик аралашмаси бўйича устамалар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6011 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизим ичида» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) юклаб жўнатилаётган доннинг ҳақиқий ҳажми сифат кўрсаткичлари (намлиги ва ифлослиги аралашмаси) фарқи бўйича пул кўринишида ҳисобланадиган, намлик ва ифлослик аралашмаси бўйича чегирмалар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9120 «Сотилган товарлар таннархи» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) механизациялашган тозалаш ва ишлов беришга берилган доннинг қиймати ва қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ишлов бериш вақтида йўқотишлар каби ҳисобдан чиқариладиган, ишлов беришдан кейин олинган асосий маҳсулотлар (сифатли дон), қўшимча маҳсулотлар ва ҳисобга олиш баҳоси бўйича чиқитлар қиймати ўртасидаги фарқ суммасига:
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 2312 «Элеваторлар ва омборхоналарда донни механизациялашган тозалаш ва қўшимча ишлов бериш бўйича ёрдамчи ишлаб чиқариш» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) донни сақлаш жойларини тозалаш далолатномалари тузилганидан кейин, шунингдек инвентаризация натижалари бўйича қарорлар қабул қилинганидан кейин намлик ва ифлослик аралашмаси бўйича сифатининг яхшиланиши ҳисобига ҳосил бўладиган оқланган камомад суммасига, 5910 «Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар» счётида ҳисобга олинадиган етишмайдиган дон ва дон маҳсулотлари қиймати суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 5910 «Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар» счёти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
114. Кўп компонентли омихта ем компонентлари меъёрий дозаторлари билан ишловчи омихта ем цехлари ва корхоналари бўйича бундай ҳисоблар тузилмайди ва захиралар яратилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
115. Агарда доннинг барча партиялари тугаганидан кейин ва намлик, ифлослик аралашмаси бўйича сифати яхшиланганлиги ҳисобига ҳосил бўлган камомад қиймати ҳисобдан чиқарилганидан, қонун ҳужжатларида кўзда тутилган мақсадларда молиявий захира маблағлари ишлатилганидан кейин 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счётида йил якунида фойдаланилмаган маблағлар қолса, бу маблағлар махсус ҳисоб-китоб бўйича кейинги йилга ўтаётган дон захираларидаги оқланган камомадларни қоплаш учун зарур молия захираси маблағлари чиқариб ташланган ҳолда 9390 «Бошқа операцион даромадлар» счётига ўтказилиши лозим.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
116. Молиявий захирани шакллантириш ва ундан фойдаланишни бухгалтерия ҳисобида акс эттириш бўйича мисоллар мазкур Йўриқноманинг 1, 2 ва 7-иловаларида келтирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
§ 15. Экиладиган уруғликни қабул қилиш ва тозалашни ҳисобга олиш хусусиятлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
117. Давлат эҳтиёжлари учун навли ва дурагай дон уруғликларини қабул қилиш, асосан уруғчилик хўжаликларида навни янгилаш ва навни алмаштиришни ўтказиш учун қишлоқ хўжалик корхоналарига зарурий ёрдам кўрсатиш мақсадида ҳамда бошоқли дон экинларининг навли ва дурагай дон уруғларини давлат фондини шакллантириш учун, ихтисослаштирилган дон маҳсулотлари корхоналари томонидан амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дон маҳсулотлари корхоналарига келиб тушган навли ва дурагай дон уруғлари белгиланган шаклдаги ҳужжатларга эга бўлиши зарур. Уруғликларга берилган ҳужжатларда топширилаётган экин ва навга (гибридга) тегишли бўлган барча устунлар тўлдирилиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
118. Ҳар бир келиб тушаётган бир турдаги уруғликлар партияси навга оид ҳужжатга эга бўлиши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Навга оид ҳужжат бўлмаган, ушбу экин учун у тўлиқ тўлдирилмаган ёки ҳужжатда кўрсатилган топширилаётган дон сифати номувофиқ бўлган тақдирда, партиялар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда оддий дон сифатида қабул қилиниши мумкин.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
119. Топширувчидан навли уруғликларини қабул қилишда олинадиган уруғликнинг нав ва экин ҳужжатлари корхонанинг бухгалтерия хизматида ҳисоб-китоб ҳужжатлари билан бирга белгиланган тартибда сақланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
120. Дон маҳсулотлари корхоналари кондицияли уруғликларни, шунингдек кондицияга етмаган уруғликларни (кейинги ўринларда — уруғлик материал) қабул қилади. Уруғлик стандартининг 1, 2, 3-синф талабларига жавоб берадиган навланган кондицияли дон кондицияли уруғлик ҳисобланади. Уруғлик стандарти (ГОСТ 10467-76)га мувофиқ бўлмаган районлаштирилган ва истиқболли навларнинг уруғлик дони кондицияга етмаган уруғликлар деб ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
121. Қишлоқ хўжалиги корхоналари дон маҳсулотлари корхоналарининг уруғлик тозалайдиган цехларини амалдаги ГОСТга мувофиқ бўлган ҳақиқий намлиги ва сифати бўйича ишлов беришдан кейин белгиланган ҳажмдаги 1-синф уруғлик навларининг олинишини таъминлайдиган лозим миқдордаги уруғлик материаллари билан таъминлайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
122. Уруғчилик хўжаликлари томонидан уруғлик материаллари сотилаётганида дон маҳсулотлари корхоналари лабораториялари чиқиш ҳисоб-китобларни аниқлайди. Бунда дастлабки ҳисоб-китоблар товар-дон каби прейскурант харид нархларида, кондицияли уруғнинг чиқиш ҳисоб-китоби физик оғирлиги бўйича, нав устамаси қўшилмасдан амалга оширилади. Базис кондицияси сифатида давлатлараро ва республика стандартларида белгиланган базис сифат нормалари қабул қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
123. Уруғлик тозаловчи цехлари бўлган дон маҳсулотлари корхоналари якуний ҳисоб-китобларни уруғликларни сертификатлаштириш ва сифатини назорат қилиш бўйича ваколатли орган томонидан берилган мувофиқлик сертификатига мувофиқ, навли уруғликларининг синфи ва тоифалари бўйича ҳақиқий натижаларига нав устамаларини тўлаш йўли билан уруғликларни тозалаш ва ишлов бериш бўйича барча ишлар тугалланганидан кейин амалга оширади. Нав устамалари қонун ҳужжатларига мувофиқ белгиланади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
124. Дон маҳсулотлари корхоналари бухгалтерия ҳисобида қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан сотиб олиш тартибида келиб тушаётган уруғлик материалларини акс эттириш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) ҳисоб-китоблар бўйича чиқиши аниқланадиган кондицияли уруғликларни сотиб олиш қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) ҳисоб-китоблар бўйича чиқиши аниқланадиган қўшимча дон маҳсулотлари ва чиқитларининг прейскурант улгуржи-сотиш нархлари бўйича қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) уруғлик материалларни тайёрлаш ва уларни жорий сақлаш ёки фойдаланиш жойларигача олиб келиш бўйича транспорт-тайёрлов харажатлари қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1511 «Донни сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар», (1000) материалларни ҳисобга олувчи, (6700) меҳнат ҳақи бўйича ходим билан ҳисоблашишларни ҳисобга олувчи, (6500) суғурта ва мақсадли давлат жамғармаларига тўловлар бўйича қарзни ҳисобга олувчи ва бошқа тегишли счётлар;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) ҚҚС тўловчилари (шу жумладан, кўрсатилган транспорт ва бошқа хизматлари бўйича) бўлган корхоналар ҳисобига киритиладиган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4410 «Бюджетга солиқлар ва йиғимлар бўйича бўнак тўловлари (турлари бўйича)» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) ҚҚС солиғи (шу жумладан, кўрсатилган транспорт ва бошқа хизматлари бўйича) тўловчилари бўлмаган корхоналар учун уруғлик материалларни сотиб олиш қийматига қўшиладиган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1511 «Донни сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларидан норматив кўрсаткичларга қадар уруғлик материалларни қуритганлик ва тозалаганлик учун қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ундириб олинадиган тўловлар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9390 «Бошқа операцион даромадлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) донни тозалаганлик ва қуритганлик учун тўловлардан ҳисоблаб чиқарилган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
з) тозалаш ва ишлов беришдан кейин амалда олинган кондицияли уруғларнинг чиқиши бўйича кондицияли навли уруғликлар учун сотиб олиш қийматига устамалар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
и) тозалаш ва ишлов беришдан кейин амалда олинган кондицияли уруғликларнинг чиқиши бўйича кондицияли навли уруғликлар учун сотиб олиш қийматининг камайган суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
к) тозалаш ва ишлов беришдан кейин амалда олинган қўшимча дон маҳсулотлари ва чиқитлари қийматига прейскурант улгуржи-сотиш нархлари бўйича қўшимча тўловлар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
л) тозалаш ва ишлов беришдан кейин амалда олинган қўшимча дон маҳсулотлари ва чиқитлари қийматининг камайган прейскурант улгуржи-сотиш нархлари бўйича суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
м) қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларига қайтариб берилган қўшимча дон маҳсулотлари ва чиқитлари қийматига (ҚҚСсиз):
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқари» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
125. Яроқсиз чиқитларнинг қиймати, қуриб камайиш ва норматив механик йўқотишлар Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 5 февралдаги 54-сон қарори билан тасдиқланган «Маҳсулот (ишлар, хизматлар)ни ишлаб чиқариш ва сотиш харажатларининг таркиби ҳамда молиявий натижаларни шакллантириш тартиби тўғрисида»ги низомга (Ўзбекистон Республикаси ҚТ, 1999 й., 2-сон, 9-модда) мувофиқ дон уруғларининг тайёр кондицияли ишлаб чиқариш қийматига киритилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
126. Донни қуритиш, тозалаш, ишлов бериш ва уни уруғлик кондицияларигача етказиш бўйича харажатларнинг бухгалтерия ҳисоби, шунингдек дон маҳсулотлари корхоналарининг қуритиш ва тозалаш бўйича хизматларини кўрсатиш ушбу Йўриқномада назарда тутилган тартибда амалга оширилади. Бошқа операцияларни, шу жумладан тайёр нав уруғликларини сотиш, уларнинг ишлаб чиқариш таннархини ҳисобдан чиқариш билан боғлиқ операцияларни акс эттириш бухгалтерия ҳисоби тўғрисидаги қонун ҳужжатларида назарда тутилган тартибда амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
127. Навли ва дурагай уруғликларни сотиб олиш, шунингдек етказиб берувчилар билан ҳисоб-китоблар қилиш билан боғлиқ операцияларнинг бухгалтерия ҳисобида акс эттирилиши бўйича мисоллар мазкур Йўриқноманинг 6-иловасида келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
III. Дон маҳсулотлари корхоналарида дон ва уни қайта ишлаш маҳсулотлари тўғрисидаги ахборотларни молиявий ҳисоботда акс эттириш ва очиб бериш хусусиятлари
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
128. Дон маҳсулотлари корхоналари томонидан молиявий ҳисоботни тузиш ва тақдим қилиш «Молиявий ҳисобот шаклларини тўлдириш бўйича Қоидалари»га мувофиқ (2003 йил 24 январь, рўйхат рақами 1209 — Меъёрий ҳужжатлар ахборотномаси, 2003 йил, 1-2-сон) амалга оширилади. Молиявий ҳисоботни тақдим қилиш муддатлари «Чораклик ва йиллик молиявий ҳисоботларни тақдим этиш муддатлари тўғрисида»ги низомга (2000 йил 3 июль, рўйхат рақами 942 — Меъёрий ҳужжатлар ахборотномаси, 2000 йил, 13-сон) мувофиқ белгиланади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
129. Дон ва уни қайта ишлаш маҳсулотлари уларнинг классификацияси (уларнинг корхона хўжалик фаолиятида ишлатилиши усули (дон маҳсулотлари ишлаб чиқариш учун, қайта сотиш учун)дан келиб чиққан ҳолда гуруҳлар (турлар) бўйича тақсимланиши)га мувофиқ бухгалтерия балансида акс эттирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
130. «Товар-моддий захиралар, жами» (140-сатр) сатри бўйича 150, 160, 170, 180-сатрларда кўрсатилган ишлаб чиқариш захиралари, тугалланмаган ишлаб чиқариш, тайёр маҳсулот ва товарлар қолдиқлари кўрсатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
131. Ишлаб чиқариш захиралари (150-сатр) сатри бўйича 1000 «Материалларни ҳисобга олувчи счётлар» счётида ҳисобга олинадиган доннинг ҳисобга олиш (улгуржи-сотиш) қиймати ва хом ашё захиралари, сотиб олинган ярим фабрикатлар ва бутловчи буюмлар, ёқилғи, эҳтиёт қисмлар, қурилиш материаллари, идишлар ва идиш материаллари, инвентарь ва хўжалик буюмлари, қайтариб бериладиган чиқитлар ва бошқа моддий қийматликлар қиймати кўрсатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бунда «Ишлаб чиқариш захиралари» сатри қуйидаги суммаларга корректировка қилинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счётида ҳисобга олинган молиявий захира суммаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) 1810 «Доннинг республика ичидаги улгужи-сотиш ва сотиб олиш нархлари ўртасидаги ижобий (салбий) фарқлар» ва 1820 «Республика ичидаги улгуржи-сотиш нархларининг ўзгариши билан доннинг қиймати ошиши (камайиши)» счётларида ҳисобга олинадиган нархлардаги фарқлар суммаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) 1511 «Донни сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счётида ҳисобга олинадиган дон ва дон маҳсулотларини тайёрлаш ва сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар суммаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) (1600) материаллар қийматидаги фарқларни ҳисобга олувчи счётларидан фойдаланилганида, ушбу счётлардаги кўрсатилган суммалар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
132. Товар-моддий захираларнинг бошқа турлари бухгалтерия балансида корхонанинг ҳисобга олиш сиёсатида назарда тутилган захираларни баҳолаш усулларидан келиб чиққан ҳолда белгиланган қиймат бўйича акс эттирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
133. «Тугалланмаган ишлаб чиқариш» (160- сатр) сатри бўйича (2000) асосий ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи, (2100) ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотларни ҳисобга олувчи, (2300) ёрдамчи ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи, (2700) хизмат кўрсатувчи хўжаликларни ҳисобга олувчи счётларда ҳисобга олиб бориладиган тугалланмаган ишлаб чиқариш ва тугалланмаган ишлар (хизматлар) бўйича харажатлар кўрсатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
134. «Тайёр маҳсулот» (170-сатр) сатри бўйича (2800) тайёр маҳсулотларни ҳисобга олувчи счётларда ҳисобга олинадиган, техник шартлар ва стандартларга мувофиқ бўлган, таҳлилдан ўтган ва қабул қилинган, шу жумладан комиссияга (сақлаш учун жавобгарликка) берилган, ишлаб чиқарилиши тугалланган маҳсулот қолдиғининг ҳақиқий ишлаб чиқариш таннархи кўрсатилади. Кўрсатиб ўтилган талабларга жавоб бермайдиган маҳсулотлар тугалланмаган ҳисобланади ва тугалланмаган ишлаб чиқариш таркибида кўрсатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
135. «Товарлар» (180-сатр) сатри бўйича омборхоналардаги товарларнинг қиймати, бошқа корхоналарга комиссияга (консигнацияга) берилган товарлар қиймати, товарлар жойлаштирилган идишлар ва бўш идишлар, йўлдаги товарлар ва корхона томонидан сотиб олинган (2900) товарларни ҳисобга олувчи счётларда ҳисобга олинадиган, савдо устамаси олиб ташланган бошқа товарларнинг қиймати кўрсатилади. Шунингдек, 2911 «Дон», 2912 «Давлат захирасидаги дон»ни ҳисобга олувчи счётларида ҳисобга олинадиган келгусида сотиш учун сотиб олинган дон ҳам ҳисобга олиш (улгуржи-сотиш) қиймати бўйича «Товарлар» сатрида акс эттирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бунда «Товарлар» сатри қуйидаги суммаларга корректировка қилинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) 1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, қайта жойлаштириш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счётида ҳисобга олинган молиявий захира суммаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) 1810 «Доннинг республика ичидаги улгужи-сотиш ва сотиб олиш нархлари ўртасидаги ижобий (салбий) фарқлар» ва 1820 «Республика ичидаги улгуржи-сотиш нархларининг ўзгариши билан доннинг қиймати ошиши (камайиши)» счётларида ҳисобга олинадиган нархлардаги фарқлар суммаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) 1511 «Донни сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счётида ҳисобга олинадиган дон ва дон маҳсулотларини тайёрлаш ва сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар суммаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) (1600) материаллар қийматидаги фарқларни ҳисобга олувчи счётларидан фойдаланилганида, ушбу счётлардаги кўрсатилган суммалар.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
136. Бухгалтерия ҳисоботида, моҳиятини ҳисобга олган ҳолда энг камида қуйидаги маълумотлар очиб берилиши лозим:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
моддий-ишлаб чиқариш захираларини гуруҳлари (турлари) бўйича баҳолаш усуллари тўғрисида, дон бундан истисно;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
моддий-ишлаб чиқариш захираларини баҳолаш усулларининг ўзгариши оқибатлари тўғрисида;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
гаровга берилган моддий-ишлаб чиқариш захираларининг қиймати тўғрисида;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
молиявий захиранинг миқдори ва ҳаракати тўғрисида;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
республика ичидаги доннинг улгуржи-сотиш ва сотиб олиш нархлари ўртасидаги ижобий (салбий) фарқларнинг миқдори ва ҳаракати тўғрисида;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
республика ичидаги улгуржи-сотиш нархларининг ўзгариши муносабати билан доннинг қиймати ошиши (камайиши) миқдори катталиги ва ҳаракати тўғрисида;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дон ва дон маҳсулотларини тайёрлаш ва сотиб олиш билан боғлиқ харажатларнинг миқдори ва ҳаракати тўғрисида;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
материаллар қийматидаги фарқлар (улар алоҳида ҳисобга олинганида) миқдори ва ҳаракати тўғрисида;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
донни қуритганлик ва тозалаганлик учун тўловлар бўйича маблағларнинг миқдори ва ҳаракати тўғрисида;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
келгуси йилга захиралар сифатида ўтаётган доннинг келажакдаги оқланган камомадларини қоплаш учун зарур молиявий захира маблағларининг миқдори тўғрисида;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
улуш қўшиш асосидаги, шунингдек сақлаш учун жавобгарлик тўғрисидаги шартномалар бўйича дон ва уни қайта ишлаш маҳсулотларининг миқдор ва қиймат кўринишида мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисида.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
IV. Якуний қоида
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
137. Ушбу Йўриқнома «Ўздонмаҳсулот» акциядорлик компанияси ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Давлат дон инспекцияси билан келишилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Ўздонмаҳсулот» акциядорлик компаниясининг раиси Э. ҚУДРАТОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тошкент ш.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2006 йил 12 декабрь
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Давлат дон инспекцияси бошлиғи Р. АКБАРОВ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тошкент ш.,
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2006 йил 12 декабрь
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Дон ва дон маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва сотиш бўйича операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботини ташкил этиш тўғрисида»ги йўриқномага
1-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Натура ҳолида ва пул чегирмалари (устамалари)ни ҳисоблаб чиқариш, етказиб берувчилар билан ҳисоб-китоблар, нархлардаги фарқни аниқлаш, қуритиш ва тозалаш учун тўловлар миқдори ва юқорида кўрсатилган операцияларни акс эттириш бўйича намунавий бухгалтерлик ёзувлари, шунингдек донни қайта ишлаш корхоналари бўйича сотиб олинадиган доннинг таннархини шакллантириш бўйича мисоллар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-мисол.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-синфдаги юмшоқ буғдой «Гулистон» фермер хўжалигидан сотиб олинган. Физик оғирлиги 150000 кг. 1 тонна базис кондицияси учун прейскурант сотиб олиш нархи 75100 сўм, прейскурант эркин улгуржи-сотиш нархи 96800 сўм. Юк хўжалик транспорти билан етказиб берилган, етказиб берганлик учун ҚҚС билан бирга 258041 сўм ҳисоблаб чиқарилган. 1 тонна донни тозалаш учун тўлов шартнома бўйича ҚҚС билан бирга 1750 сўмни ташкил этади. Қабул қилинган донга Ўзбекистон Республикаси Давлат статистика қўмитасининг 2005 йил 13 майдаги 18-08-08/19-сон ва «Ўздонмаҳсулот» АК Бошқарувининг 2005 йил 14 майдаги 14-1-23-181-сон қарори билан тасдиқланган 10-шакл бўйича (кейинги ўринларда — 10-шакл) 8 июнда 278-сонли қабул қилиш квитанцияси ёзилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Натура ҳолидаги чегирмалар (устамалар) учун тайёрлов кондицияларининг сифат кўрсаткичлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Натура ҳолидаги чегирма 150000 * 0,7 : 100 = 1050 кг
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳисобга олинган оғирлик 150000 – 1050 = 148950 кг
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Прейскурант сотиб олиш нархи бўйича ҳисобга олинган оғирликнинг қиймати 148950 * 75,1=11186145 сўм
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пул устамалари (чегирмалари) учун тайёрлов кондицияларининг сифат кўрсаткичлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пул устамаси қиймати 11186145 * 0,2 / 100 = 22372 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тозалаганлик учун тўлов 1750 * 150 = 262500 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Хўжаликнинг ўз автотранспорти билан етказиб бериши ҚҚС билан бирга 258041 сўм, ҚҚСсиз 215034 сўм. Фермер хўжалигига тўланиши керак бўлган сумма: 11 186 145 + 22 372 + 258 041 = 11 466 558 сўм, фермер хўжалигидан тозалаганлик учун олинадиган тўлов 262 500 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Прейскурант эркин улгуржи-сотиш нархга натура ҳолидаги чегирма қиймати 1050 * 96,8 = 101640 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Эркин улгуржи-сотиш ва сотиб олиш нархи ўртасидаги фарқ (96,80 - 75,10) * 148950 = 3232215 сўм (ижобий).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу мисол бўйича бухгалтерия ёзувлари схемаси:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан сотиб олиш тартибида келиб тушган донни ҳисобга олиш оғирлиги бўйича аниқланадиган қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1010 6012 11 186 145 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) дон маҳсулотлари корхоналарига етказиб берилган доннинг намлик ва ифлослик аралашмаси бўйича базис нормаларидан фарқига сифат кўрсаткичлари бўйича ҳисоблаб чиқиладиган ҳақиқий оғирлигига натура ҳолидаги чегирма суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1010 1710 101 640 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) бошқа сифат белгилари (кўрсаткичлари) (намлик ва ифлослиги аралашмасидан ташқари) бўйича базис нормаларидан фарқлар бўлганида ҳисоблаб чиқиладиган нархга пул устамаси суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1710 6012 22 372 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) донни тайёрлаш ва уларни жорий сақлаш ёки фойдаланиш жойларигача олиб келиш бўйича транспорт-тайёрлов харажатлари суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1511 6012 215 034 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) ҚҚС тўловчилари (шу жумладан, кўрсатилган транспорт ва бошқа хизматлари бўйича) бўлган корхоналар ҳисобига киритиладиган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
4410 6012 43 007 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларидан норматив кўрсаткичларга қадар уруғлик материалларни қуритганлик ва тозалаганлик учун қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ундириб олинадиган тўловлар суммасига:
Кейинги таҳрирга қаранг.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) донни қуритиш ва тозалаш учун тўловлардан ҳисоблаб чиқилган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
4010 6410 43750 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
з) давлат эҳтиёжлари учун сотиб олинган доннинг улгуржи-сотиш ва сотиб олиш (прейскурант ёки шартномавий) нархлари ўртасидаги ижобий фарқ бўйича:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1010 6591 3 232 215 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-синфдаги физик оғирлиги 150000 кг юмшоқ буғдойнинг 1 тоннаси улгуржи-сотиш нархи бўйича 96800 сўм бўлганида 14520000 сўмни ташкил этади. Назорат суммаси 11186145 + 101640 + 3232215 = 14520000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу мисолда корхонага ҳақиқий оғирлиги 150000 кг бўлган буғдой келиб тушган, омборхона ҳисоби бўйича ва «Дон, дон маҳсулотларининг келиб тушиш журнали»да (3-илова, 1-сон жадвал) кирим қилинади, 8-устунда кўрсатилади, унинг қиймати эса ҳисобга олинган оғирлик қийматидан келиб чиқиб, 11186145 сўмни ташкил этади. «Дон, дон маҳсулотларининг келиб тушиши журнали»га қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан келиб тушган дон маҳсулотлари «Дон ва дон маҳсулотлари учун пул ҳисоб-китоблари тўғрисидаги маълумотнома» асосида киритилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-мисол.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Бўстон» фермер хўжалигидан шартномавий сотиб олиш нархи бўйича 1 тоннаси 112050 сўм бўлган 150000 кг оддий шоли дони келиб тушди. Юк жалб қилинган автотранспорт хўжалиги транспорти билан етказиб берилган, етказиб берганлик учун ҚҚС билан бирга 264000 сўм ҳисобланган. Хўжаликдан шартнома бўйича 1 тоннани тозалаб берганлик учун ҚҚС билан бирга 1780 сўм миқдорида тўлов ундирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қабул қилинган донга 10-шакл бўйича 9 июнда 318-сонли қабул қилиш квитанцияси ёзилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Натура ҳолидаги чегирмалар (устамалар) учун шоли донини тайёрлов кондицияларининг сифат кўрсаткичлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Натура ҳолидаги устама 150000 * 0,8 / 100 = 1200 кг
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳисобга олинган оғирлик 150000 + 1200 = 151200 кг
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шартномавий сотиб олиш нархи бўйича ҳисобга олинган оғирлик қиймати 151,2 * 112050 = 16941960 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Натура ҳолидаги устама қиймати 112050 * 1,2 = 134460 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пул устамалари (чегирмалари) учун тайёрлов кондицияларининг сифат кўрсаткичлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пул устамаси қиймати 16941960 * 0,51 / 100 = 86404 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тозалаганлик учун тўлов 1780 * 150 = 267000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Автохўжалик транспорти билан донни етказиб бериш ҚҚСсиз 220000 сўм, ҚҚС 44000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Хўжаликка жами бўлиб, 16 941 960 + 86 404 = 17 028 364 сўм, транспорт харажатлари учун қўшимча (220000 + 44000) = 264000 сўм тўланиши лозим, уларни қоплаш шартнома бўйича қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчисига тўланса, жами тўлов суммаси 17292364 сўмни ташкил этади. Фермер хўжалигидан тозалаш учун олинадиган тўлов 267000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу мисол бўйича бухгалтерия ёзувлари схемаси:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан сотиб олиш тартибида келиб тушган шоли донини ҳисобга олиш оғирлиги бўйича аниқланадиган қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1010 6012 16 941 960 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) дон маҳсулотлари корхоналарига етказиб берилган шоли донининг намлик ва ифлослиги аралашмаси бўйича базис нормаларидан фарқи сифат кўрсаткичлари бўйича ҳисоблаб чиқиладиган физик оғирлигига натура ҳолидаги устама суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1710 1010 134 460 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) бошқа сифат белгилари (кўрсаткичлари) (намлик ва ифлослик аралашмасидан ташқари) бўйича базис нормаларидан фарқлар бўлганида ҳисоблаб чиқиладиган нархга пул устамаси суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1710 6012 86 404 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) шоли донини тайёрлаш ва уларни жорий сақлаш ёки фойдаланиш жойларигача олиб келиш бўйича транспорт-тайёрлов харажатлари суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1511 6012 220 000 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) ҚҚС тўловчилари (шу жумладан, кўрсатилган транспорт ва бошқа хизматлари бўйича) бўлган корхоналар ҳисобига киритиладиган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
4410 6012 44 000 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларидан норматив кўрсаткичларга қадар уруғлик материалларни қуритганлик ва тозалаганлик учун қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ундириб олинадиган тўловлар суммасига:
Кейинги таҳрирга қаранг.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) донни қуритиш ва тозалаш учун тўловлардан ҳисоблаб чиқилган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
4010 6410 44 500 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Физик оғирлиги қиймати 112050 * 150 = 16807500 сўм ёки 16941960 – 134460 = 16807500 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Дон, дон маҳсулотларининг келиб тушиши журнали»га (3-илова, 1-сон жадвал) маълумотлар 1-мисолдаги доннинг маълумотларига ўхшаш тариқада киритилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-мисол.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Оқолтиндон» ОАЖ 3-синфдаги 60 тонна буғдойни 1 тоннаси учун 96800 сўмдан прейскурант улгужи-сотиш нархи бўйича вагонда юклаб жўнатди. Юкни ташиб берганлик учун етказиб берувчи 88180 сўм темир йўл тарифи ва 17636 сўм ҚҚС тўлади. Бундан ташқари, 29040 сўмлик ҚҚС билан бирга 145200 сўмлик тайёрлов-таъминот устамаси, донни тайёрлашда ҳисоб-китоб қилиш учун олинган 290 400 сўм учун кредит фоизлари, шунингдек дон ишлаб чиқарувчилардан «Оқолтиндон» ОАЖгача донни транспортда ташиш билан боғлиқ 23655 сўмлик ҚҚС билан бирга 118275 сўмлик тўлов харажатлари тақдим қилинган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Юклаб жўнатилган буғдойга 2002 йил 19 июнда 655-сон ҳисоб-фактура тақдим қилинган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60 тонна буғдой * 96800 = 5808000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тайёрлов-таъминот устамаси 145200 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҚҚС 29040 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кредитлар учун фоизлар 290400 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Хўжаликлардан ОАЖ элеваторларигача транспорт харажатлари 118275 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҚҚС 23655 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Темир йўл тарифи 88180 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҚҚС 17636 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳисоб-фактура бўйича жами тўловлар 6520386 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Олувчининг станциясида буғдой ўлчаб кўрилганида 2000 кг камомад аниқланган, бу ҳақда тижорат далолатномаси тузилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатларни ишлаб чиқишда умумий камомаддан 5808 сўмлик 60 кг камомад ташиш мобайнида табиий йўқотишлар нормалари доирасидаги камомадга киритилган ва 187792 сўмлик 1940 кг камомад табиий йўқотишлар нормаларидан ташқари юк етишмаслиги деб етказиб берувчининг айби ҳисобланган ва етказиб берувчига етишмаётган юк қийматини қоплаш учун даъво киритилган. Етказиб берувчи кўрсатиб ўтилган камомадни харидорга қоплаши, сотишдан олинган даромадлар счётларидан олиб, ҳисобга олиш бўйича етишмаётган юкни қайта тиклаши зарур.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-мисол.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Косон дон» МЧЖ (Косон ш.) 3-синфдаги 60 тонна буғдойни 1 тоннаси учун 96800 сўмдан прейскурант улгужи-сотиш нархи бўйича вагонда юклаб жўнатди. Юкни ташиб берганлик учун етказиб берувчи 81130 сўм темир йўл тарифи ва 16226 сўм ҚҚС тўлади. Бундан ташқари, 29040 сўмлик ҚҚС билан бирга 174240 сўмлик тайёрлов-таъминот устамаси, донни тайёрлашда ҳисоб-китоб қилиш учун олинган 290 400 сўм учун кредит фоизлари, шунингдек дон ишлаб чиқарувчилардан «Косон дон» МЧЖгача транспортда ташиш билан боғлиқ 33714 сўмлик ҚҚС билан бирга 168750 сўмлик тўлов харажатлари тақдим қилинган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Юклаб жўнатилган буғдойга 2002 йил 21 июнда 711-сон ҳисоб-фактура тақдим қилинган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60 тонна буғдой * 96800 = 5808000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тайёрлов-таъминот устама қиймати (3%) 145200 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҚҚС 29040 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кредитлар учун фоизлар 290400 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Хўжаликлардан «Косон дон» МЧЖгача транспорт харажатлари 168570 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҚҚС 33714 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Темир йўл тарифи 81130 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҚҚС 16226 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳисоб-фактура бўйича жами тўловлар 6572280 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Олувчининг станциясида юк ўлчаб кўрилганида 61 тоннани ташкил қилди, яъни 96800 сўмлик 1 тонна юк ортиқча чиқди, олувчи томонидан юк омборхонага кирим қилинган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Доннинг тизим ичида ташишда молиявий захира маблағларини шакллантириш ва ундан фойдаланиш тартиби қонун ҳужжатлари билан белгиланади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Дон ва дон маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва сотиш бўйича операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботини ташкил этиш тўғрисида»ги йўриқномага
2-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Натура ва пул шаклидаги чегирмалар (устамалари)ни ҳисоблаб чиқариш, етказиб берувчилар билан ҳисоб-китоблар, нархлардаги фарқни аниқлаш, қуритиш ва тозалаш учун тўловлар миқдори ва юқорида кўрсатилган операцияларни акс эттириш бўйича намунавий бухгалтерлик ёзувлари, шунингдек донни қабул қилиш корхоналари бўйича сотиб олинадиган доннинг таннархини шакллантириш бўйича мисоллар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан келиб тушган дон маҳсулотлари учун 10-шакл бўйича қабул қилиш квитанциялари ёзиб берилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. 1-мисол. «Дўстлик» фермер хўжалигидан физик оғирлиги 150000 кг бўлган 3-синфдаги юмшоқ буғдой келиб тушди. Ҳисобга олинган оғирликдаги 1 тоннасининг прейскурант сотиб олиш нархи 75100 сўм. Эркин шартномавий улгуржи-сотиш нархи 96800 сўм. Юк хўжалик транспорти билан етказиб берилган, етказиб бериш қиймати ҚҚСсиз 265300 сўм, ҚҚС 53060 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шартномада ҚҚСсиз қуритиш учун 610 сўм ва тозалаш учун 1150 сўм тўлов назарда тутилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қабул қилинган донга 2002 йил 15 июнда 10-шакл бўйича 168-сон қабул қилиш квитанцияси ёзилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Донга натура ҳолидаги чегирмалар (устамалар)ни аниқлаш учун тайёрлов кондициялари бўйича сифат кўрсаткичлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Натура ҳолидаги чегирма 150000 кг * 4,8 / 100 = 7200 кг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳисобга олинган оғирлик 150000 – 7200 = 142800 кг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пул чегирмалари (устамалари)ни аниқлаш учун тайёрлов кондициялари дон сифати кўрсаткичлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳисобга олинган оғирлик қиймати 142800 * 75,1 = 10724280 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пул чегирмаси қиймати 10724280 * 0,4 % /100 = 42897 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қуритганлик учун пул тўлови 610 * 150 = 91500 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тозалаганлик учун пул тўлови 1150 * 150 = 172500 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қуритганлик ва тозалаганлик учун жами тўлов 264000 сўм (91500 + 172500).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Етказиб берганлик учун ҚҚСсиз транспорт харажатлари 265300 сўм, уларга ҚҚС 53060 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Хўжаликка тўланиши лозим бўлган сумма 10724280 – 42897 + 265300 + 53060 = 10999743 сўм, фермер хўжалигидан қуритиш учун 91500 сўм ва тозалаш учун 172500 сўм, жами 264000 сўм олинадиган тўлов. Нархлардаги фарқ (96800 – 75100) = 21700 * 142,8 = 3098760 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Эркин улгуржи-сотиш нархларидан натура ҳолидаги чегирмалар қиймати 7200 * 96,80 = 696960 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу мисол бўйича бухгалтерия ёзувлари схемаси:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан харид қилиш тартибида келиб тушган донни ҳисобга олиш оғирлиги бўйича аниқланадиган қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
2911 6012 10 724 280 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) дон маҳсулотлари корхоналарига етказиб берилган доннинг намлик ва ифлослик аралашмаси бўйича базис нормаларидан фарқига сифат кўрсаткичлари бўйича ҳисоблаб чиқиладиган физик оғирлигига натура ҳолидаги чегирма суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
2911 1710 696 960 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) бошқа сифат белгилари (кўрсаткичлари) бўйича (намлик ва ифлослик аралашмасидан ташқари) базис нормаларидан четга чиқишлар бўлганида ҳисоблаб чиқиладиган нархга пул чегирмаси суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
6012 1710 42 897 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) донни тайёрлаш ва уларни жорий сақлаш ёки фойдаланиш жойларигача олиб келиш бўйича транспорт-тайёрлов харажатлари суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1511 6012 265 300 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) ҚҚС тўловчилари (шу жумладан, кўрсатилган транспорт ва бошқа хизматлари бўйича) бўлган корхоналар ҳисобига киритиладиган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
4410 6012 53 060 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларидан норматив кўрсаткичларга қадар уруғлик материалларни қуритганлик ва тозалаганлик учун қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ундириб олинадиган тўловлар суммасига:
Кейинги таҳрирга қаранг.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) донни қуритиш ва тозалаш учун тўловлардан ҳисобланган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
4010 6410 44 000 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
з) давлат эҳтиёжлари учун сотиб олинган доннинг улгуржи-сотиш ва сотиб олиш (прейскурант ёки шартномавий) нархлари ўртасидаги ижобий фарқ бўйича:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
2911 6591 3 098 760 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Эркин улгужи-сотиш нархида 3-синфдаги сотиб олинган буғдойнинг ҳақиқий оғирлиги қиймати 150000 * 96,80 = 14520000 сўм ёки 10724280 + 696960 + 3098760 = 14520000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Фақатгина «Дон маҳсулотлари ва идишларнинг келиб тушиши журнали»ни тўлдириш учун, яъни 1-мисолга ўхшаш ҳолатда ҳисоблаб чиқилиши лозим бўлган натура ҳолидаги ва пул чегирмалари (устамалари) учун сифат кўрсаткичлари, шунингдек нархлардаги фарқлар ҳисобга олинмаган, соддалаштирилган мисоллар:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-мисол. «Ватан» фермер хўжалигидан ҳақиқий оғирлиги 150000 кг бўлган 3-синфдаги юмшоқ буғдой келиб тушди. Ҳисобга олинган оғирлиги 147000 кг, шартномавий нархи 90120 сўм (прейскурант сотиб олиш нархидан 20% юқори). Етказиб бериш автохўжалик транспортида, қоплаш учун ҚҚСсиз 269010 сўм ва қўшимча равишда ҚҚС 53802 сўм. 2002 йил 15 июнда 10-шакл бўйича 169-сон қабул қилиш квитанцияси ёзилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-синфдаги юмшоқ буғдой 147 * 90120 = 13247640 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қуритиш ва тозалаш бўйича хизматлар кўрсатганлик учун ундириладиган тўлов 150 * 1915 / 100 = 287250 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Донни етказиб бериш бўйича харажатлар 269010 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Етказиб берганлик учун харажатлар бўйича ҚҚС 53802 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Жами тўлов суммаси 13570452 сўм, хўжаликдан қуритиш ва тозалаш учун олинадиган тўлов 287250 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. 3-мисол. «Наврўз» фермер хўжалигидан 3-синфдаги юмшоқ буғдой келиб тушди. Ҳақиқий оғирлиги 50000 кг, ҳисобга олинган оғирлиги 48000 кг, шартномавий нархи 90120 сўм (прейскурант сотиб олиш нархидан 20% юқори). Етказиб бериш харидор (элеватор ёки ДМҚК) транспортида, 2002 йил 15 июнда 10-шакл бўйича 170-сон қабул қилиш квитанцияси ёзилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-синфдаги юмшоқ буғдой 48 * 90120 = 4325760 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қуритиш ва тозалаш хизматлари учун ундириладиган тўлов 50 * 1915 = 95750 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Жами тўлов: 4230010 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Харидор (элеватор ёки ДМҚК)ни ўз транспортининг иши бўйича, хизматлар кўрсатганлик учун белгиланган тарифлар бўйича пул маблағларини олиши ва белгиланган тартибда солиққа тортишлар бўйича, алоҳида ҳисобга олиш ташкил қилиниши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. 4-мисол. Шоли донини сотиб олиш бўйича кенгроқ:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Деҳқонобод» фермер хўжалигидан физик оғирлиги 150000 кг бўлган шоли дони келиб тушди. 1 тоннасининг шартномавий сотиб олиш нархи 112050 сўм. Юк автохўжалик транспортида етказиб берилган — қоплаш тарифи 280310 сўм ва 56062 сўм ҚҚС. 1 тонна шоли донини қуритганлик учун тўлов — 640 сўм, тозалаганлик учун ҚҚС билан бирга 1320 сўм. 2002 йил 29 июнда 10-шакл бўйича 171-сон қабул қилиш квитанцияси ёзилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Натура ҳолидаги чегирмалар (устамалар) учун тайёрлов кондициялари сифати кўрсаткичлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Натура ҳолидаги чегирма 150000 * 5,0 / 100 = 7500 кг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳисобга олинган оғирлик 150000 – 7500 = 142500 кг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳисобга олинган оғирлик қиймати 112050 * 142,5 = 15967125 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Натура ҳолидаги чегирма қиймати 112050 * 7,5 = 840375 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳақиқий оғирлиги қиймати 112050 * 150,0 = 16807500 сўм ёки 15967125 + 840375 = 16807500 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пул чегирмалари (устамалари) учун доннинг тайёрлов кондициялари сифати кўрсаткичлари:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Пул чегирмаси қиймати 15967125 * 10,1 / 100 = 1612680 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қуритганлик учун тўлов 150 * 640 = 96000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тозалаганлик учун 150 * 1320 = 198000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҚҚС билан бирга қуритиши ва тозалаш учун жами тўлов 96000 + 198000 = 294000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Автотранспортда ҚҚСсиз етказиб бериш 280310 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҚҚС 56062 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тўлов қиймати 15967125 – 1612680 + 280310 + 56062 = 14690817 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Фермер хўжалигидан қуритиш ва тозалаш учун олинадиган тўлов 294 000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бухгалтерия ёзувлари схемаси қуйидагича:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан сотиб олиш тартибида келиб тушган донни ҳисобга олиш оғирлиги бўйича аниқланадиган қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
2911 6012 15 967 125 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) дон маҳсулотлари корхоналарига етказиб берилган доннинг намлик ва ифлослиги аралашмаси бўйича базис нормаларидан четга чиққан сифат кўрсаткичлари бўйича ҳисоблаб чиқиладиган физик оғирлигига натура ҳолидаги чегирма суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
2911 1710 840 375 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) бошқа сифат белгилари (кўрсаткичлари) бўйича (намлик ва ифлослик аралашмасидан ташқари) базис нормаларидан фарқи бўлганида ҳисоблаб чиқиладиган нархга пул чегирмаси суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
6012 1710 1 612 680 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) донни тайёрлаш ва уларни жорий сақлаш ёки фойдаланиш жойларигача олиб келиш бўйича транспорт-тайёрлов харажатлари суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1511 6012 280 310 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) ҚҚС тўловчилари (шу жумладан, кўрсатилган транспорт ва бошқа хизматлари бўйича) бўлган корхоналар ҳисобига киритиладиган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
4410 6012 56 062 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларидан норматив кўрсаткичларга қадар уруғлик материалларни қуритганлик ва тозалаганлик учун қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ундириб олинадиган тўловлар суммасига:
Кейинги таҳрирга қаранг.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) донни қуритиш ва тозалаш учун тўловлардан ҳисоблаб чиқилган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
4010 6410 49 000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Дон маҳсулотларини етказиб берувчиларга бир кун ичида барча ёзилган ва берилган қабул қилиш квитанциялари «Дон етказиб берувчиларга берилган қабул қилиш квитанцияларини рўйхатга олиш китоби»да (1-сон жадвал) (кейинги ўринларда — Китоб) рўйхатга олинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-сон жадвал
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дон етказиб берувчиларга берилган қабул қилиш квитанцияларини рўйхатга олиш китоби
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Китоб қабул қилиш квитанцияларини қатъий ҳисобда турувчи бланклар сифатида сақланиши ва фойдаланилишини назорат қилишга мўлжалланган. Шу билан бир вақтда Китоб унга имзо чекиш орқали квитанциялар берилганлигини тасдиқловчи ҳужжат сифатида хизмат қилади. Китоб уларни рақамларнинг кетма-кет тартибида ёзадиган ходимларга, дарҳол барча рақамларни ёзиш билан берилади. Китобнинг қолган устунлари кейинроқ, алоҳида бланкаларнинг ишлатилиши билан тўлдирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Ҳужжатларга ишлов беришнинг биринчи босқичида ёзиб берилган қабул қилиш квитанцияларида кўрсатилган келиб тушган доннинг физик вазнини, омборхона мудирлари томонидан шу кундаги омборхона ҳисоботлари бўйича кирим қилинган вазни билан таққосланган бўлиши лозим. Бу иш омборхона мудирлари томонидан тузилган ва омборхона ҳисоботига илова қилинадиган «20___й. __________учун сақлаш жойлари бўйича доннинг кунлик келиб тушиши журнали» (2-сон жадвал) бўйича ҳамда «Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларидан дон маҳсулотлари келиб тушишини ҳисобга олиш журнали» (3-сон жадвал) (кейинги ўринларда — 3-сон журнал) асосида бажарилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-сон жадвал
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20__ й. 15 июнь учун сақлаш жойлари бўйича доннинг кунлик келиб тушиши ЖУРНАЛИ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Харид қилинаётган дон маҳсулотларини ҳисобга олиш уларнинг физик ва ҳисобга олиш вазнини, уларнинг қийматини ҳисобга олишни таъминлаши зарур. Кўрсатилган маълумотларни ҳисобга олишни таъминлаш учун 3-сон журнал тузилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-сон жадвал
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларидан дон маҳсулотлари келиб тушишини ҳисобга олиш журнали
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. 3-сон журнал бир йилга очилади ва ойлик якунларни чиқариш билан қабул қилиш квитанциялари асосида ҳар куни тўлдирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳар бир экин бўйича бир кунда келиб тушган физик оғирликдаги жами дон «Сақлаш жойлари бўйича доннинг кунлик келиб тушиши журнали»даги ўхшаш маълумотлар билан таққосланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари билан етказиб берилган дон маҳсулотлари учун пуллик ҳисоб-китоб қилиш учун «Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари билан ___ давр учун дон ва дон маҳсулотлари учун пуллик ҳисоб-китоблар тўғрисида маълумот» (4-сонли жадвал) тузилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4-сон жадвал
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари билан ____________________ давр учун дон ва дон маҳсулотлари учун пуллик ҳисоб-китоблар тўғрисида
МАЪЛУМОТ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Изоҳ: 2 ва 3-устунлардаги мисолларда («Ватан» ва «Наврўз» ф/х) соддалаштириш учун, ҳисоб-китоблар натура ҳолидаги ва пул чегирмалари (устамалари) учун доннинг сифат кўрсаткичларини ҳисобга олмасдан, келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари билан ___ давр учун дон ва дон маҳсулотлари учун пуллик ҳисоб-китоблар тўғрисида маълумот» (4-сон жадвал) маълумотлари бўйича доимий равишда ҳисоб-китоблар тўлиқлиги ва тўғрилигини текшириш амалга оширилади. Бундай текширишни узоқ муддатларда ўтказиш тавсия қилинмайди, чунки бу ишни қийинлаштиради ва текшириш чоғида аниқланиши мумкин бўлган хатоликларни тўғрилашни қийинлаштиради. Текшириш чоғида ишонч ҳосил қилиш лозимки, 14-устун қуйидаги 12-устун айириб ташланадиган устунлар суммасига (5 + 6 + 7 + 9 + 10 қўшиш ёки айириш 11га) тенгдир.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тузилган маълумотнома асосида дон маҳсулотлари етказиб берувчиларга пул маблағларини ўтказиб бериш амалга оширилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. Сутка мобайнида келиб тушган дон ва дон маҳсулотлари экинлар ва сақлаш жойлари бўйича «Миқдор-сифатни ҳисобга олиш китоби»га киритилади. Маълумотларни умумлаштириш ва ёзувлар ҳажмини камайтириш учун «Миқдор-сифатни ҳисобга олиш китоби»га маълумотларни тўлдириш учун ҳисоб-китоби (5-сон жадвал) тайёрланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5-сон жадвал
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Миқдор-сифатни ҳисобга олиш китоби»га маълумотларни тўлдириш учун ҳисоб-китоб
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. Турли хил етказиб берувчилардан жами келиб тушган дон ва дон маҳсулотларини ҳисобга олиш ва бир ой учун етказиб берувчилар билан пуллик ҳисоб-китобларни таркибий элементларини тавсифловчи миқдор ва сумма маълумотларини умумлаштириш учун «20____ йил _____________ учун дон, дон маҳсулотлари ва идишларнинг келиб тушиш журнали» (6-сон жадвал) (кейинги ўринларда — 6-сон журнал) тузилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-сон журналга келиб тушган, шу жумладан пули тўланган, бироқ келиб тушмаган, йўлда бўлган дон ва дон маҳсулотларига тегишли барча маълумотлар киритилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-сон журналга қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан келиб тушган дон «Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари билан ___ давр учун дон ва дон маҳсулотлари учун пуллик ҳисоб-китоблар тўғрисида маълумот» (4-сон жадвал) асосида, бошқа етказиб берувчилардан эса юклаб жўнатилган дон ва дон маҳсулотларига тақдим қилинган ҳисоб-фактуралари, тўлов ҳужжатлари асосида ёки ҳисоб-фактуралари ва тўлов ҳужжатлари ҳали келиб тушмаган бўлса, юклаб жўнатиш ҳужжатлари асосида киритилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари билан ___ давр учун дон ва дон маҳсулотлари учун пуллик ҳисоб-китоблар тўғрисида маълумот» (4-сон жадвал) бўйича келиб тушган дон маҳсулотлари тўғрисидаги маълумотларни ёзиш келгусида назорат қилиш ва етказиб берувчилар билан ўзаро ҳисоб-китобларни текшириш тартибини соддалаштиради, чунки 6-сон журналдаги алоҳида қатор бўйича ҳар бир ёзув банкнинг кўчирмаси бўйича етказиб берувчига ўтказиб берилган суммага тенг бўлади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. 6-сон журналга киритилган, бироқ ой охирида тўланмаган суммалар ой бошида тўланмаган суммалар сифатида кейинги ой учун очиладиган 6-сон журналга ўтказилади ва 6011 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизим ичида» субсчёти ёки 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқарида» субсчётлар бўйича аналитик ҳисоб бўлади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. Ҳужжатларни ишлаб чиқиш ва келиб тушган дон, дон маҳсулотлари ва идишларни (агарда маҳсулот таннархи ва баҳосига кирмаса) ҳисобга олиш ҳар ой учун очиладиган 6-сон журналда амалга оширилади. 6-сон журнални тўлдириш учун аниқ мисоллар келтирамиз.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. 5-мисол. «Тошкент шаҳар ДМҚК» ОАЖга вагонда 60 тонна олий навли ун келиб тушди, қоплар қиймати ун таннархи ва нархи қиймати ичида. 1 тонна олий навли уннинг улгуржи-сотиш нархи ҚҚС билан бирга 280000 сўм. Улгуржи-сотиш нархидан тайёрлов-таъминот чегирмаси 2%. Донни қайта ишловчи корхоналар тайёр маҳсулотни (ун ва ҳ. к.) дон қабул қилиш корхоналарига сотишда, яъни тизим ичида бошқа жойга ўтказишда ташиш харажатларини (темир йўл тарифи, автомобилда ташиш тарифи) ва бошқа ташкилотлар томонидан амалга ошириладиган бошқа транспорт турлари билан ташиш харажатларини тўлаш учун тақдим қилишмайди ва уларни 9400 «Давр харажатларини ҳисобга олувчи счётлар» счёти («Сотиш харажатлари» субсчёти)га олиб боради. Етказиб берувчи — «Оҳангарондон» ОАЖ, юк қабул қилувчи — «Тошкент шаҳар ДМҚК» ОАЖ. 2002 йилда 286-сонли тўлов счёти тақдим қилинган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Олий навли ун 60 т. * (280000 – (280000 * 2% / 100)) = 16464000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шу жумладан: ҚҚС 2744000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҚҚСсиз 13720000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. 6-мисол. «Тошкент шаҳар ДМҚК» ОАЖга «Зарбдор элеватор» ОАЖдан 60 тонна 3-синфдаги юмшоқ буғдой келиб тушди. Ўлчаб кўрилганида 57 тонна (камомад 3 тонна) эканлиги аниқланди. Тижорат далолатномаси тузилган, унга кўра камомад етказиб берувчининг айби билан бўлганлиги аниқланган. 1 тоннаси учун улгуржи-сотиш нархи ҚҚСсиз 96800 сўм, тайёрлов-таъминот устамаси 3%. Тўлаш учун ҚҚС билан бирга 83160 сўмлик темир йўл тарифи, дон ишлаб чиқарувчи хўжаликлардан дон қабул қилиш корхоналаригача ҚҚС билан бирга 192456 сўмлик транспорт харажатлари, кредитлар учун фоиз 155850 сўм тақдим қилинган. 2002 йил 28 июнда 490-сонли тўлов топшириқномаси ва ҳисоб-фактура тақдим қилинган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Буғдой 60 тонна * 96800 = 5808000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҚҚСсиз Тайёрлов-таъминот устамаси 145200 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Устама қийматга ҚҚС 29040 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Кредитлар учун фоизлар 155850 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Хўжаликлардан «Зарбдор элеватор» ОАЖгача ҚҚСсиз транспорт харажатлари 160380 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Транспорт харажатларига ҚҚС 32076 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Тошкент шаҳар ДМҚК» ОАЖгача темир йўл тарифи 67800 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Темир йўл тарифига ҚҚС 13560 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Жами: 6411906 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Етказиб берилмаган юк учун ҳисоб-китоб:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) Ташиш вақтидаги табиий йўқотиш 60 кг * 96,80 = 5808 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) Оқланмаган камомад 2940 кг * 96,80 = 284592 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Жами: 290400 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шу жумладан етказиб берувчига 284592 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
17. 7-мисол. 2002 йил 30 июнда «Тошкент шаҳар ДМҚК» ОАЖга «Зарбдор элеватор» ОАЖдан 3867938-сонли юк хати бўйича бир вагон 60 тонна 3-синфдаги юмшоқ буғдой ва «Жума элеватор» ОАЖдан 4589341-сонли юк хати бўйича бир вагон 60 тонна 3-синфдаги юмшоқ буғдой келиб тушди. Тўлаш учун тўлов топшириқномалари ва ҳисоб-фактуралари келиб тушмади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Буғдой 1 тоннаси улгуржи-сотиш нархи бўйича 96800 сўм бўлган фактураланмаган етказиб беришлар сифатида кирим қилинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60 * 96800 = 5808000 сўм
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
60 * 96800 = 5808000 сўм
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Жами: 11616000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
18. «20 ___ йил _______ учун дон, дон маҳсулотлари ва идишларнинг келиб тушиш журнали»ни тўлдириш тартиби мазкур Йўриқноманинг 3-иловасида ёритиб берилган (3-илованинг 1-сон жадвали).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6-сон жадвал
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Корхона номи

Миқдор — килограммлар
Сумма — сўм

20__ йил июнь учун дон, дон маҳсулотлари ва идишларнинг келиб тушиши
ЖУРНАЛИ

Қатор рақами Позиция рақамлари Ҳужжат санаси Ҳужжат рақами Тўлов талабномасининг санаси Тўлов талабномасининг рақами Етказиб берувчи Жўнаш станцияси
А 1 2 3 4 5 6 7
1

Ой бошига қолдиқ
2 1. 26.05 238 26.05 238 «Гулистон дон» ОАЖ Гулистон ст.
3 2.
4 3.
5

ЖАМИ
6

Йўлдаги товарлар. 2970-сонли счёт
7 1.
8 2.
9 3.
10

ЖАМИ
11

Жорий ойдаги операциялар
12 1. 15.06 168 «Дўстлик» ф/х
13 2. 15.06 169 «Ватан» ф/х
14 3. 15.06 170 «Наврўз» ф/х
15 4. 25.06 286 «Оҳангарондон» ОАЖ Охангарон ст.
16 5. 28.06 490 28.06 «Зарбдор элеватор» ОАЖ Зарбдор ст.
17 6. 29.06 171 «Деҳқонобод» ф/х
18 ЖАМИ
V. Фактураланмаган етказиб беришлар. 6013-счёт
19
20 1. 30.06 «Зарбдор элеватор» ОАЖ Зарбдор ст.
21 2. 30.06 «Жума элеватор» ОАЖ Жума ст.
22 3.
23 ЖАМИ
24 ЖАМИ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
19. 6-сон журналнинг якуний маълумотлари бўйича дон қабул қилиш корхоналарида қуйидаги бухгалтерия ёзувлари тузилади:
МАТН Дебет Кредит Сумма
1 2 3 4
Етказиб берувчиларнинг счётлари бўйича ўтган ойда олинган, ой бошида йўлда бўлган (12-устун) юклар бўйича дон, дон маҳсулотлари ва идишлар қийматининг корректировка суммасига
Келиб тушган дон ва дон маҳсулотлари кирим қилинади
(8-устун)
2911
6011, 6012
63502405
Фактураланмаган етказиб беришлар
(8-устун)
2911
6013
11616000
ЖАМИ (8-устун) 75118405
Ташиш вақтида юк камомади (ҚҚС билан)
(13 + 14-устунлар)
4860
6011, 6012
290400
Дон маҳсулотларини етказиб бериш бўйича ҚҚС
(16-устун)
4410
6011, 6012
2744000
ҚҚСсиз тайёрлов-таъминот устамаси
(17-устун)
1511
6011, 6012
145200
Тайёрлов-таъминот устамасига ҚҚС
(17-устун)
4410
6011, 6012
29040
ДМҚК томонидан тақдим қилинган кредитлар бўйича фоизлар
(18-устун)
1511
6011, 6012
155850
Хўжаликлардан ДМҚКгача транспорт харажатлари
(19-устун)
1511
6011, 6012
975000
Транспорт харажатлари бўйича ҚҚС
(19-устун)
4410
6011, 6012
195000
Темир йўл тарифи
(20-устун)
1511
6011, 6012
67800
Темир йўл тарифи бўйича ҚҚС
(20-устун)
4410
6011, 6012
13560
Норма доирасида камомад ҳисобдан чиқарилган 6011, 6012 4860 5808
Табиий йўқотишлар нормаси
(13-устун)
1511
6011,6012
5808
Айбдорларга юклатилган табиий йўқотишлар нормасидан юқори камомад
(14-устун)
4730
4860
284592
ЖАМИ 290400
Қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларига қуритиш ва тозалаш хизматлари қиймати 4011, 4012
6012 		9390
4011 		784167
941000
Қуритиш ва тозалаш хизматлари бўйича ҚҚС суммасига 4011 6410 156833
Пул чегирмаси
(23-устун)
6011, 6012
1710
1655577
Уруғликларнинг бўнак тўловлари бўйича олдиндан ҳисобланган тўлов
(29-устун)
6011, 6012
4310
6411906
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
20. 6-сон журнал келиб тушган юкларнинг физик оғирлиги тўғрисидаги маълумотларни ва улар учун дон маҳсулотларини етказиб берувчилар билан ҳисоб-китоблар ҳолатини акс эттиради. Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари томонидан ҳисоб-китоблар сотиб олиш нархлари бўйича ҳисобга олинган оғирлик бўйича олиб борилганлиги сабабли нархлардаги натура ҳолидаги чегирмалар (устамалар) ва фарқларнинг бухгалтерия проводкалари 6-сон журналга кирмайди ва улар қўшимча равишда 1 ва 4-сон мисолларда берилган. 6-сон журнални тизим ичида етказиб берувчилар ва тизимдан ташқарида етказиб берувчилар бўйича алоҳида юритиш тавсия қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Дон ва дон маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва сотиш бўйича операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботини ташкил этиш тўғрисида»ги йўриқномага
3-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Донни қайта ишловчи корхоналар бўйича «Дон, дон маҳсулотлари ва идишларнинг келиб тушиш журнали»ни юритиш бўйича тавсия
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Кузатув ҳужжатлари (ҳисоб-фактуралар, товар-транспорт ва темир йўл юк хатлари, тижорат далолатномалари ва ҳ. к.) олинганда улар синчиклаб текширилади: дон ва дон маҳсулотларининг оғирлиги ва идишларнинг миқдори транспорт ҳужжатлари ва ҳисоб-фактуралардаги маълумотлар билан мувофиқлиги аниқланади, ҳисоб-фактурага киритилган устама қиймат суммаси, қўшимча тўловлар ва тарифлар таққосланади, нархнинг шартнома билан ёки прейскурант билан мувофиқлиги ва ҳисоб-фактура бўйича умумий тўланадиган сумма аниқланади. Ушбу текширувдан кейин барча зарур маълумотлар ҳар бир ойга очиладиган «20__ йил ______ учун дон, дон маҳсулотлари ва идишларнинг келиб тушиш журнали»га (1-сон жадвал) (кейинги ўринларда — 1-сон журнал) ёзилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-сон жадвал
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қатор рақами Позициялар рақамлари Ҳужжат санаси Ҳужжат рақами Тўлов талабномасининг санаси Тўлов талабномасининг рақами Етказиб берувчи Жўнаш станцияси
А 1 2 3 4 5 6 7
1

6011 (6012) счёти бўйича ой бошидаги қолдиқ
2 1. 26.05 442 26.05 442 «Жума элеватори» ОАЖ Жума
3 2. 22.05 375 22.05 375 «Нуробод дон» ОАЖ Нуробод
4 3.
5

ЖАМИ

6

Йўлдаги товарлар 1011 счёт
7 1. 29.05 470 29.05 470 «Жума элеватори» ОАЖ Жума
8 2. 29.05 420 29.05 420 «Нуробод дон» ОАЖ Нуробод
9 3.
10

ЖАМИ

11

Жорий ойдаги операциялар
12 1. 03.06 470 03.06 470 «Жума элеватори» ОАЖ Жума
13 2. 03.06 420 03.06 420 «Нуробод дон» ОАЖ Нуробод
14 3. 08.06 278 - - «Гулистон» ш/х
15 4. 09.06 318 - - «Бўстон» ф/х
16 5. 19.06 665 19.06 665 «Оқолтин дон» ОАЖ Оқолтин
17 6. 21.06 711 711 «Косон дон» МЧЖ Шўрчи
18 ЖАМИ
19

6013 счёти бўйича фактураланмаган етказиб беришлар
20 1. 485670 «Оқолтин дон» ОАЖ Оқолтин
21 2. 640450 «Жума элеватори» ОАЖ Жума
22 3. 686480 «Нуробод дон» ОАЖ Нуробод
23 ЖАМИ
24 ЖАМИ
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Фактураланмаган келиб тушган юкларининг қиймати 6013 «Фактураланмаган мол етказиб беришлар бўйича қарздорлик» счёти кредитидан 1010 «Хом ашё ва материаллар» счёти дебетида акс эттирилади. Бироқ, бундай ёзув балансда етказиб берувчилар билан ҳисоб-китобларнинг ҳақиқий ҳолатини акс эттириш учун вақтинчалик хусусиятга эга бўлиши лозим. Шунга кўра, 6013 «Фактураланмаган мол етказиб беришлар бўйича қарздорлик» счёти кредити бўйича бухгалтерия ёзуви кузатув ҳужжатлари келиб тушган ҳисобот даврида тўғриланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. 1-сон журналнинг биринчи қаторида 6011 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизим ичида» счёти ва 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқарида» счёти бўйича «Ойнинг бошидаги қолдиқ» сарлавҳаси кўрсатилади ва 1-сон журналнинг 1—7 ва 26-устунларини тўлдириш билан барча тўланмай қолган счётлар ёзиб қўйилади. Шундан кейин барча устунлар бўйича натижа чиқарилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шундан кейин «Ойнинг бошидаги қолдиқ» сарлавҳаси остида 1011 «Йўлдаги хом ашё ва материаллар» счёти бўйича 1 — 7 ва 12-устунларда тўлиқ ёки қисман етиб келмаган ва йўлда қолиб кетган юклар учун ҳисоб-фактуралар қайд қилинади. Шундан кейин барча устунлар бўйича натижа чиқарилади. Йўлдаги юкларни ҳисобга олиш бўйича бухгалтерия ёзувлари улар амалда келиб тушган ҳисобот даврида тўғриланади. Ҳисобот даврида келиб тушмаган ва йўлда бўлган юклар бўйича ҳисоб-фактуралар маълумотлари бўйича ўтган ой учун маълумотлар корректировка қилинаётганлиги (тўғриланаётганлиги) сабабли ҳисобот ойи учун такрорий ёзув киритилади. Тегишлича, яна йўлда қолиб кетган юкларнинг ҳисоб-фактуралари кейинги ойнинг бошига ўтказилмаган ҳолатда қайтарилади. Агарда ўтган ойда пули тўланган ва етиб келмаган юклар (дон ва дон маҳсулотлари) бу ойда ҳам етиб келмаса, у ҳолда уларнинг қиймати кейинги ойнинг бошига 1011 «Йўлдаги хом ашё ва материаллар» счётида акс эттирилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Ҳар бир дон экини, синфи ва нави бўйича 8-устунда юкни қабул қилишда тарозида аниқланган соф оғирлиги (НЕТТО) ва унинг қиймати кўрсатилади. Агарда қайта ўлчаб кўрилганида ҳисоб-фактурада (транспорт ҳужжатида) кўрсатилган оғирликнинг ўлчаб кўрилганда аниқланган оғирлик билан номувофиқлиги аниқланса, фарқ 1-сон журналнинг тегишли устунларида кўрсатилади, камомад эса ташиш вақтида табиий камайишлар нормалари доирасидаги камомад ва табиий камайишлар нормалари доирасидан юқори камомадга тақсимланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Агарда ҳисоб-фактурага киритилган вагонлар гуруҳининг бир қисми етиб келса, қолган вагонлар эса етиб келмаса, у ҳолда юклар ва транспорт харажатлари қиймати, ушбу юкларга тегишли бўлган ҚҚС ва бошқа тўловлар 1-сон журналнинг 12-устунида кўрсатилади. Агарда ҳисоб-фактурада кўрсатилган вагонларнинг биронтаси етиб келмаса, у ҳолда 1-сон журналнинг 8-устуни тўлдирилмайди ва сумма 1-сон журналнинг 12-устун бўйича ёзилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. 1-сон журналнинг 9-устуни бўйича келиб тушган идишларнинг тоифалари бўйича миқдори ва қиймати ёзилади, агарда идиш маҳсулотнинг таннархи ва қиймати таркибига кирмаган бўлса.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. 1-сон журналнинг 10-устунида, шу жумладан юзага келган ортиқчаликлар миқдори ва қиймати кўрсатилади. 1-сон журналнинг 10-устуни маълумот берувчи, ортиқчаликлар мавжудлигини тасдиқловчи устун сифатида назарда тутилган ва умумий натижага киритилмайди, чунки маълумотлар 1-сон журналнинг 8-устунига тегишли дон экини ва синфи ёки маҳсулот нави бўйича киритилган. 1-сон журналнинг 11-устунида 10-устунда кўрсатилган келиб тушган ортиқчаликлар қийматидан ҳисоблаб чиқилган қўшилган қиймат солиғи суммаси кўрсатилади. 1-сон журналнинг 12-устуни бўйича йўлдаги товарлар миқдори ва суммаси кўрсатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. 1-сон журналнинг 13-устуни бўйича қабул қилиш чоғида аниқланган ташиш вақтидаги табиий камайишлар нормалари доирасидаги камомад миқдори ва суммаси, 1-сон журналнинг 14-устуни бўйича эса — айбдорлардан (етказиб берувчи, транспорт ташкилоти) ундириладиган табиий камайишлар нормалари доирасидан юқори камомад миқдори ва унинг қиймати кўрсатилади. 1-сон журналнинг 15-устунида 14-устунда кўрсатилган камомад қийматидан ҳисоблаб чиқилган қўшилган қиймат солиғи суммаси кўрсатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. 1-сон журналнинг 16-устунида 15-устунда кўрсатилган қўшилган қиймат солиғи айириб ташланган ҳолда товарлар (дон, агарда ҚҚС ундирилса, маҳсулот) учун қўшилган қиймат солиғи акс эттирилади. 1-сон журналнинг 17, 18 ва 19-устунлари бўйича белгиланган тартибда етказиб берувчи томонидан тақдим қилинадиган устама қиймат ва қўшимча тўловлар (ҚҚСсиз алоҳида, ҚҚС алоҳида) акс эттирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. 1-сон журналнинг 20-устуни бўйича етказиб берувчи томонидан тақдим қилинган темир йўл ёки автомобиль тарифи қиймати (ҚҚСсиз алоҳида, ҚҚС алоҳида) кўрсатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
11. 1-сон журналнинг 22-устуни бўйича етказиб берувчидан (донни ишлаб чиқарувчи — фермер, фермер хўжалигидан) донни базис кондицияларидан фарқи билан етказиб берилганида ҳисоблаб чиқиладиган қуритиш ва тозалаш тўловлари суммаси кўрсатилади. 1-сон журналнинг 23-устуни бўйича «қўшиш» белгиси билан пул устамалари ёки «айирув» белгиси билан чегирмалар кўрсатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
12. 1-сон журналнинг 24-устун бўйича ҳар ойнинг охирига фактураланмаган етказиб беришларнинг қиймати, 2, 3, 4, 5 ва 8-устунлар бўйича юклаб жўнатиш санаси, транспорт ҳужжатлари рақами, фактураланмаган юкларнинг миқдори ва қиймати кўрсатилади. Ўтган ойда етиб келган фактураланмаган юкларнинг қабул қилиш ҳужжатлари жорий ойда келиб тушган юклар ҳужжатлари билан ҳисоб-фактуралар орқали таққосланади. Ой охирида фактураланмаган дон маҳсулотлари аниқланса, ва ўтган ойда етиб келган вагонга бу ойда ҳам счёт келиб тушмаса, юк кейинги проводкада 6013 «Фактураланмаган мол етказиб беришлар бўйича қарздорлик» кредит счётида кирим қилинади. 1-сон журналнинг 26-устун бўйича мазкур журналнинг ҳар бир қатори бўйича якуний сумма кўрсатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
13. 1-сон журналнинг 27 ва 28-устунларида банкдаги ҳисоб рақамидан олинган кўчирмадаги маълумотларга (пул маблағларини ҳисобга олувчи счётлар маълумотлари (5110, 5500)), шунингдек 6011 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизим ичида» ва 6012 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар — тизимдан ташқарида» счётлари дебетида етказиб берувчилар ва пудратчиларга берилган бўнакларни ҳисобга олиш счёти маълумотларига асосан ҳар бир ҳисоб-фактура қаршисига тўлов санаси ва тўланган сумма қайд қилинади. Юқорида кўрсатиб ўтилганидек, ҳисоб-фактура суммаси текшириш натижасида ўзгариши мумкин. 1-сон журналнинг 26 ва 28-устунлар ўртасида пайдо бўлган фарқ 30 ва 31-устунлар бўйича кўрсатилади, чунончи агарда тўловнинг камлиги юк кўп ортилганлиги ҳисобига юзага келса, у ҳолда бу фарқ 10 ва 11-устунлар бўйича суммалар йиғиндисига тенг бўлиши лозим.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
14. 1-сон журнал бўйича ой учун барча ёзувлар тугаганидан кейин ҳар бир устун бўйича якуний натижалар чиқарилади. 1-сон журналнинг 24 + 25 + 26-устунларининг якуний суммалари 8 + 9 + 11 + 12 + 13 + 14 + 15 + 16 + 17 + 18 + 19 + 20 + 23-устунларнинг якуний суммаларига тенг бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
15. 1-сон журналининг якуний маълумотлари бўйича бир ойга қуйидаги бухгалтерия проводкалари тузилади:
Т/р Матн Дебет Кредит Сумма (сўм)
1. Ой бошида юклар йўлда қолган (12-устун), ўтган ойда олинган етказиб берувчилар счётлари бўйича дон, дон маҳсулотлари ва идишлар қийматининг корректировка (тўғриланиши) суммасига 6011, 6012 1011 20601608
2. Фактураланмаган етказиб беришлар қийматига (8-устун) 1010 6013 17300400
3. а) Етказиб берувчилар счётлари бўйича дон ва дон маҳсулотлари келиб тушди (8-устун) айирув 24-устун фактураланмаган етказиб беришлар 1010 6011, 6012 57555305
б) кам етказиб берилган юкнинг (11 + 16 + 17 + 19 + 20 устунлар) қийматига ҳисобланган ҚҚС айириб ташланган ҳолда етказиб берувчилар счётлари бўйича тақдим қилинган қўшилган қиймат солиғи суммасига 4412 6011, 6012 536019
в) ой охирида йўлдаги товарлар (12-устун) 1011 6011, 6012 -
г) етказиб берувчилар счётлари бўйича ташиш вақтидаги камомад (13 + 14-устун) 4860 6011, 6012 193600
4. ДМҚКнинг ҚҚСсиз тайёрлов-таъминот устамаси (17-устун) 1511 6011, 6012 738100
ДМҚК томонидан тўлаш учун тақдим қилинган кредитлар учун фоизлар (18-устун) 1511 6011, 6012 1476200
ДМҚК томонидан тўлаш учун тақдим қилинган хўжаликлардан ДМҚКгача ҚҚСсиз транспорт харажатлари (19-устун) 1511 6011, 6012 1437775
Қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчисига доннинг сифати бўйича пул устамалари (23-устун) 1710 6011, 6012 108776
Етказиб берувчиларнинг счётлари бўйича ташиш вақтидаги ҚҚСсиз темир йўл тарифи (20-устун) 1511 6011, 6012 504221
5. а) қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларига донни қуритиш ва тозалаш хизматлари қиймати (22-устун) 4011
6012		 9390
4011		 441250
529500
б) донни қуритиш ва тозалаш хизматлари бўйича ҚҚС суммасига 4011 6410 88250
в) етишмаётган тўловни бошқа ҳисобларга ўтказиш (31- устун) 6011 6990, 6012 96800
6. 4860 «Даъволар бўйича олинадиган счётлар» счётидан суммалар табиий камайишлар нормалари доирасида (13-устун) ҳисобдан чиқарилади 6011, 6012
1511		 4860
6011, 6012 		5808
5808
Айбдорлардан ундириб олинадиган камайишлар нормаларидан юқори камомад (14-устун) 4730 4860 290400
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
16. 1-сон журнал келиб тушган юкларнинг физик оғирлиги тўғрисидаги ва улар учун дон маҳсулотларини етказиб берувчилар ҳисоб-китоблар ҳолати маълумотларини акс эттиради. Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари билан ҳисоб-китоблар харид қилиш нархлари бўйича ҳисобга олинган оғирлик бўйича олиб борилиши сабабли нархлардаги натура ҳолидаги чегирмалар (устамалар) ва фарқлар 1-сон журнал якунига кирмайди. Мазкур 1-сон журнални тизим ичида етказиб берувчилар ва тизимдан ташқарида етказиб берувчилар бўйича алоҳида юритиш тавсия қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Дон ва дон маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва сотиш бўйича операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботини ташкил этиш тўғрисида»ги йўриқномага
4-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1511 «Донни сотиб олиш билан боғлиқ харажатлар» счёти бўйича донни сотиб олиш бўйича харажатларни тақсимлаш ҳисоб-китобига мисол
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Ойлик дон тайёрлаш бўйича харажатлар тақсимланишини ҳисоб-китоб қилиш учун бошланғич маълумотлар (шартли) қуйидаги жадвалда келтирилган:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Бир тонна донни тайёрлаш бўйича ўртача харажатлар қийматини аниқлаш учун жорий ойда келиб тушган дон миқдори ва уларни сотиб олиш бўйича жорий ойда қилинган харажатлар суммасига ой бошидаги дон миқдори ва харажатлар қўшилган ҳолда олинади (қолган ишлаб чиқариш захиралари бўйича ҳам шундай).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Келтирилган жадвал мисолида ой бошида қолган дон миқдорини 10000 тонна, ойда келиб тушган дон миқдорини 20000 тонна, жами 30000 тонна деб ҳисоблаймиз. Уни сотиб олиш бўйича харажатлар суммаси 286651 минг сўмни ташкил этади. Шундай қилиб, бир тоннани сотиб олиш харажатлари 9555 минг сўмни (286651 / 30000) ташкил этди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Доннинг ойлик сарфи 4500 тоннани ташкил этган, шу жумладан қайта ишлашга 3500 тонна берилган ва харидорларга 1000 тонна юклаб жўнатилган. Ойлик сарф қилинган дон бўйича донни сотиб олиш бўйича харажатлар суммаси 42998 минг сўмни (4500 * 9555), шу жумладан қайта ишланаётган доннинг харажатлари 33443 минг сўмни (3500 * 9555) ва сотилган доннинг харажатлари 9555 минг сўмни (1000 * 9555) ташкил этди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Ҳисобдан чиқарилиши лозим бўлган умумий харажатлар суммасини тақсимлаш учун ҳисобдан чиқарилиши лозим бўлган суммани 100 га кўпайтириб, умумий харажатлар суммасига бўлиш йўли билан коэффициентни аниқлаш лозим, яъни (42998 * 100) / 286651 = 15,000, қайта ишланган дон бўйича коэффициент эса 11,667 сўмни ташкил этди, яъни (33443 * 100) / 286651.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Олинган коэффициентлар ёрдамида харажатларнинг ҳар бир элементи бўйича ҳисобдан чиқариладиган сумма аниқланади, айнан эса:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) Тайёрлов-таъминот устамаси (51189 * 15,0) / 100 = 7679 минг сўм (51189 * 11,667) / 100 = 5972 минг сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) хўжаликлардан ДМҚКгача транспорт харажатлари (112612 * 15,0) / 100 = 16891 минг сўм (112612 * 11,667) / 00 = 13138 минг сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) кредитлар учун фоизлар (102375 * 15,0) / 100 = 15357 минг сўм (102375 * 11,667) / 100 = 11944 минг сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) тизим ичида ташиш (бошқа жойга кўчириш) бўйича темир йўл тарифи (20475 * 15,0) / 100 = 3071 минг сўм (20475 * 11.6617) / 100 = 2389 минг сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Тузилган ҳисоб-китобга мувофиқ қуйидаги бухгалтерия проводкалар қилинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
2010 1511 33443;
4011, 4012 1511 9555.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9555 минг сўм миқдоридаги сумма, сотиш вақтида ҳисоб-фактурада харажатлар сатрлари бўйича тақсимлаб, кўрсатилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Дон ва дон маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва сотиш бўйича операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботини ташкил этиш тўғрисида»ги йўриқномага
5-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Келгусида сотиш (дон қабул қилиш фаолияти) учун дон ва дон маҳсулотларининг тизим ичида келиб тушиши операциялари бўйича (савдо устама қийматларини ҳисобга олиш счётини қўлламасдан) намунавий бухгалтерия ёзувларига мисоллар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Уннинг келиб тушиши ва сотилиши билан боғлиқ операцияларни акс эттириш бўйича мисол. Дон қабул қилиш корхонаси томонидан саноат корхонасидан 300 тонна 1-нав ун олинган ва ушбу миқдордаги ун савдо ташкилотларига (ёки нон ёпишга) чиқарилган (сотилган). 1 тоннаси учун ҚҚСсиз улгужи-чакана нархи 193600 сўм, тайёрлов-таъминот устамаси чегирмаси ҚҚС билан биргаликдаги нархдан 2%.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тизим ичида юқорида кўрсатилган унни олиш ва савдо ташкилотларига сотиш (ёки нон ёпишга чиқариш) бўйича бухгалтерия ёзувларининг схемаси қуйидагича:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ялпи молиявий натижа (фойда) 968000 сўмни (48400000 – 47432000) ташкил этади, ялпи молиявий натижани ёки ҚҚСсиз тайёрлов-таъминот устамасини якуний ҳисоб-китоби: (193600 * 2 % / 100) * 300 = 1161600 / 1,20 = 968000 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Мисол, соддалаштириш мақсадида, сотиб олиш ва сотиш бўйича харажатларни ҳисобга олмасдан келтирилган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Донни сотиш билан боғлиқ операцияларни акс эттириш бўйича мисол
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дон қабул қилиш корхонаси томонидан дон маҳсулотлари комбинатига қайта ишлаш учун 200 тонна 3-синфдаги буғдой юклаб жўнатилган. 1 тонна учун улгуржи-сотиш нархи 96800 сўм, шартномавий сотиш нархи буғдойни сотиб олиш бўйича харажатлар ва 3% миқдорида сотиш устамаси ҳисобга олинган ҳолда 1 тоннаси учун — 109384 сўм. Шу жумладан ҚҚСсиз транспорт харажатлари 4840 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ушбу мисол бўйича бухгалтерия ёзувлари қуйидагича:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шундай қилиб, ушбу мисол бўйича ялпи даромад 484000 сўмни (19844000-19360000) ёки ҚҚСсиз сотиш устамаси миқдорини ташкил этади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Дон ва дон маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва сотиш бўйича операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботини ташкил этиш тўғрисида»ги йўриқномага
6-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Навли ва дурагай уруғликларни сотиб олиш, шунингдек етказиб берувчилар билан ҳисоб-китоблар билан боғлиқ операцияларни бухгалтерия ҳисобида акс эттириш бўйича мисоллар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-мисол. «Шуҳрат» фермер хўжалигидан «Асака дон» акциядорлик жамияти товар донининг 2-синфи бўйича «Половчанка» навли 11 тонна элита буғдой уруғликлари сотиб олган. Кондицион навли уруғликларининг ҳисоб-китоб бўйича чиқиши 91,8%, амалда чиқиши 92,0%. Товар донни 2-синфининг прейскурант сотиб олиш нархи 87230 сўм, нав устамаси 120%, шартномавий нарх бўйича 1 тонна учун қуритиш ва тозалаш тўлови ҚҚС билан 5272 сўм, ҚҚС билан бирга 16390 сўм транспорт харажатлари қопланган. Элита буғдой уруғликлари кирим қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳисоб-китоб бўйича чиқиши 91,8 % — 10098 кг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сотиб олиш ҳисоб-китоб қиймати 87230 * 10,098 = 880849 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Йўлдош дон маҳсулотлари кирим қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳисоб-китоб бўйича чиқиши 8,2 % — 902 кг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Прейскурант бўйича ҳисоб-китоб қиймати.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҚҚСсиз улгуржи-сотиш нархида 43580 * 0,902 = 39309 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тозалаш учун тўлов 5272 * 11 = 57992 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ушбу мисол бўйича бухгалтерия проводкалари схемаси:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) ҳисоб-китоб чиқиши бўйича аниқланадиган кондицияли уруғликларнинг сотиб олиш қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1010 6012 880 849 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) ҳисоб-китоб чиқиши бўйича аниқланадиган улгуржи-сотиш нархлари бўйича қўшимча дон маҳсулотларининг қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1010 6012 39 309 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) уруғлик материалларини тайёрлаш ва уларни жорий сақлаш ёки фойдаланиш жойларигача етказиб бериш бўйича транспорт-тайёрлов харажатлари суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1511 6010 13 658 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) ҚҚС солиғи тўловчилари бўлган корхоналар учун ҳисобга киритиладиган ҚҚС суммасига (шу жумладан, кўрсатилган транспорт ва бошқа хизматлар бўйича):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
4410 6010 2 732 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) донни норматив кўрсаткичларга қадар қуритиш ва тозалаш учун қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ундирилиши лозим бўлган тўловни суммасига:
Кейинги таҳрирга қаранг.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ж) уруғлик материалларни қуритиш ва тозалаш учун тўловдан ҳисоблаб чиқилган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
4010 6410 9 665 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Жами тўлов: 880849 + 13658 + 2732 = 897239 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларидан қуритиш ва тозалаш учун 57 922 сўм олинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. 39309 сўм бўлган қўшимча дон маҳсулотларининг қиймати кредитор қарздорликда ҳисобга олинади ва донни тозалаш ва ишлов беришдан кейин амалда чиққан доннинг кондицияли уруғликларига мувофиқ тўланиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қўшимча дон маҳсулотлари икки турга бўлинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) стандартлар бўйича асосий донга ёки дон аралашмасига кирувчи, таркибида 70% дан 80% гача истеъмол (шу жумладан, ёрма), озуқабоп ва дуккакли экинлар донлари бўлган дон аралашмаси;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) худди ўша, таркибидаги дон 50% дан 70% гача (шу жумладан).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шуни назарда тутиш лозимки, уруғлик донни ишлов бериш ва уни экиладиган уруғлик стандартларигача етказишда, шунингдек биринчи тоифа (таркибида 30% дан 50% гача дон бўлган) ва иккинчи тоифа (таркибида 10% дан 30% гача дон бўлган) чиқиндилари ҳам пайдо бўлади, бунда прейскурант улгуржи-сотиш нархлари бўйича қўшимча маҳсулотлар учун етказиб берувчилар (қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчилари) билан қайта ҳисоб-китоблар ўтказилиши зарур бўлади. Таркибида 10% гача (10% ҳам киради) дон бўлган кам қийматли чиқитлар ва бошқа чиқитлар қайта ҳисоб-китоблар учун томонлар келишган нархларга мувофиқ баҳоланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Яроқсиз чиқитларнинг қиймати, қуриб камайиш ва норматив механик йўқотишлар тайёр кондицияли дон уруғликлари ишлаб чиқариш таннархи ва улгуржи-сотиш нархлари калькуляцияси таркибида қолади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Бизнинг мисолда тозалашдан кейин кондицияли уруғликларнинг амалда чиқиши 11000 * 92,0% = 10120 кг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Амалда чиқиш бўйича кондицияли уруғликларнинг сотиб олиш қиймати 87230 * 10,12 = 882768 сўм нав устамаси 120% 1059321 сўм, нав устамасини ҳисобга олган ҳолда уруғликларнинг жами сотиб олиш қиймати 1942089 сўм қўшимча кирим қилинади ва етказиб берувчига илгари ўтказилган тўлов чиқариб ташланган ҳолда кондицияли уруғликлар учун қўшимча тўланади 1942089 – 880849 = 1061240 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қўшимча дон маҳсулотлари ва чиқитларнинг амалда чиқиши, қуриб камайиши ва норматив механик йўқотишлар 8% ёки 11000 – 10120 = 880 кг, шу жумладан:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) таркибида 70% дан 85% гача озиқ-овқат экинлари дони бўлган 680 кг дон аралашмаси, 43,580 * 680 = 29634 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) 100 кг худди ўша, таркибида 50% дан 70% гача дон бўлгани 33,250 * 100 = 3325 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) 30% дан 50% гача таркибида дон бўлган I тоифа чиқитлар 40 кг, 20,630 * 40 = 825 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) 30 кг 10% дан 30% гача таркибида дон бўлган II тоифа чиқитлар 9,090 * 30 = 273 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) 15 кг 10% гача (шу жумладан) таркибида дон бўлган кам қийматли чиқитлар 3,636 * 15 = 55 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) яроқсиз чиқитлар, қуриб камайиш ва норматив механик йўқотишлар 15 кг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Амалда чиқиш бўйича йўлдош маҳсулотлар ва чиқитлар учун жами бўлиб 34112 сўм (29634 + 3325 + 825 + 273 + 55) тўланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Илгари ҳисобланган (бироқ, тўланмаган) кредитор қарздорлик суммасининг камайишига қарши 39309 – 34112 = 5197 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. Кондицияли уруғликларнинг амалда чиқишини қайта ҳисоблаш бўйича бухгалтерия проводкалари схемаси:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) тозалаш ва ишлов беришдан кейин кондицияли уруғликларнинг амалда чиқиши бўйича кондицияли нав уруғликларини сотиб олиш қийматига қўшимча тўлов суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1010 6012 1 061 240 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) тозалаш ва ишлов беришдан кейин йўлдош дон маҳсулотларининг амалда чиқиши бўйича улгуржи-сотиш нархлари бўйича қўшимча дон маҳсулотларининг қиймати камайиши суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
6012 1010 5 197 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шундай қилиб, ўтказилган қайта ҳисоблаш ҳисобга олинган ҳолда етказиб берувчига 1095352 сўм (1061240 + 34112 = 1095352) ёки (1061240 + 39309 – 5197) қўшимча тўланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. Қўшимча дон маҳсулотлари ва чиқитлар қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларига қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда қайтарилиши мумкин. Бунда қўшимча дон маҳсулотлари ва чиқитларни қайтариш мавжуд кредитор қарздорликни қоплаш ҳисобига, яъни уларнинг кирим қилиниши нархи бўйича амалга оширилади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Ҳисобга олишда ушбу операция қуйидаги бухгалтерия ёзуви билан акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларига қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда қайтарилган йўлдош дон маҳсулотлари ва чиқитлар қийматига (ҚҚСсиз):
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
9220 1010 34 112 сўм;
6012 9220 34 112 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шундай қилиб, фақатгина кондицияли уруғликларнинг амалда чиқиши ва нав устамаларини тўлаш бўйича фарқни қоплашга оид пуллик ҳисоб-китоблар қолади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-мисол. «Ишонч» фермер хўжалигидан «Андижондонмаҳсулот» ОАЖ томонидан I-репродукцияли ва 1-синф «Крошка» навли товар дони бўйича 3-синф 23 тонна буғдой дони қабул қилинган. 3-синфдаги буғдойнинг 1 тоннаси учун прейскурант сотиб олиш нархи 75100 сўм, нав устамаси 80,0%, 1 тоннасини тозалаш учун тўлов ҚҚС билан бирга 5272 сўм, 34460 сўмлик ҚҚС билан бирга транспорт харажатлари қопланган. Кондицияли уруғлик навларининг чиқиши 90,5%, амалда чиқиши 91,0%.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
I репродукцияли буғдойнинг нав уруғликлари кирим қилинади, 1-синфнинг ҳисоб-китоб чиқиши бўйича 90,5% 20815 кг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Сотиб олиш ҳисоб-китоб қиймати 75100 * 20,815 = 1563207 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Йўлдош дон маҳсулотлари кирим қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳисоб-китоб чиқиши бўйича 9,5% 2185 кг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
ҚҚСсиз прейскурант улгуржи-сотиш нархи бўйича ҳисоб-китоб қиймати 43580 * 2,185 = 95222 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Тозалаш учун тўлов 5272 * 23 = 121256 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9. Ушбу мисол бўйича бухгалтерия проводкалари схемаси:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) ҳисоб-китоб чиқиши бўйича аниқланадиган кондицияли уруғликларнинг сотиб олиш қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1010 6012 1 563 207 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) ҳисоб-китоб чиқиши бўйича аниқланадиган улгуржи-сотиш нархлари бўйича йўлдош дон маҳсулотларининг қийматига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1010 6012 95 922 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) уруғлик материалларини тайёрлаш ва уларни жорий сақлаш ёки фойдаланиш жойларигача етказиб бериш бўйича транспорт-тайёрлов харажатлари суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1511 6010 28 883 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) ҚҚС солиғи тўловчилари бўлган корхоналар учун ҳисобга киритиладиган ҚҚС суммасига (шу жумладан, кўрсатилган транспорт ва бошқа хизматлар бўйича):
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
4410 6010 5 777 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) донни норматив кўрсаткичларга қадар қуритиш ва тозалаш учун қишлоқ хўжалик ишлаб чиқарувчиларидан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ундирилиши лозим бўлган тўловни суммасига:
Кейинги таҳрирга қаранг.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) уруғлик материалларни қуритиш ва тозалаш учун тўловдан ҳисоблаб чиқилган ҚҚС суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
4010 6410 20 209 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Жами тўлов: 1 693 089 сўм (1563207 + 95222 + 28883 + 5777).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларидан қуритиш ва тозалаш учун 121256 сўм олинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
95222 сўм бўлган қўшимча дон маҳсулотларининг қиймати кредитор қарздорликда ҳисобга олинади ва донни тозалаш ва ишлов беришдан кейин амалда чиққан доннинг кондицияли уруғликларига мувофиқ тўланиши мумкин.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бизнинг мисолда тозалаш ва ишлов беришдан кейин кондицияли уруғликларнинг амалда чиқиши 23000 * 91,0 % = 20930 кг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Амалда чиқиш бўйича кондицияли уруғликларнинг сотиб олиш қиймати 75100 * 20,93 = 1571843 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Нав устамаси 80% 1257474 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Нав устамасини ҳисобга олган ҳолда уруғликларнинг жами сотиб олиш қиймати 2829317 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Етказиб берувчига илгари ўтказилган тўлов чиқариб ташланган ҳолда кондицияли уруғликлар учун қўшимча тўланади 2829317 – 1563207 = 1266110 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қўшимча дон маҳсулотлари ва чиқитларнинг амалда чиқиши, қуриб камайиши ва норматив механик йўқотишлар 9% ёки 23000 – 20930 = 2070 кг, шу жумладан:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) таркибида 70% дан 85% гача озиқ-овқат экинлари дони бўлган 1702 кг дон аралашмаси, 43,580 * 1702 = 74173 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) 205 кг худди ўша, таркибида 50% дан 70% гача дон бўлган, 33,250 * 205 = 6816 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в) 30% дан 50% гача таркибида дон бўлган I тоифа чиқитлар, 62 кг, 20,630 * 62 = 1279 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г) 60 кг 10% дан 30% гача таркибида дон бўлган II тоифа чиқитлар, 9,090 * 60 = 545 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д) 21 кг 10% гача (шу жумладан) таркибида дон бўлган кам қийматли чиқитлар, 3,636 * 21 = 76 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
е) яроқсиз чиқитлар, қуриб камайиш ва норматив механик йўқотишлар 20 кг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Жами бўлиб 82889 сўм тўланади (74173 + 6816 + 1279 + 545 + 76).
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Илгари ҳисобланган (бироқ тўланмаган) кредитор қарздорлик суммасининг камайишига қарши 12333 сўм (95222 – 82889) сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
10. Кондицияли уруғликларнинг амалда чиқишини қайта ҳисоблаш бўйича бухгалтерия проводкалари схемаси:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) тозалаш ва ишлов беришдан кейин кондицияли уруғликларнинг амалда чиқиши бўйича кондицияли нав уруғликларини сотиб олиш қийматига қўшимча тўловлар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1010 6012 1 266 110 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) тозалаш ва ишлов беришдан кейин йўлдош дон маҳсулотларининг амалда чиқиши бўйича улгуржи-сотиш нархлари бўйича йўлдош дон маҳсулотларининг қиймати камайиши суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
6012 1010 12 333 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шундай қилиб, ўтказилган қайта ҳисоблаш инобатга олинган ҳолда етказиб берувчига 1348999 сўм (1266110 + 95222 - 12333) ёки (1266110 + 82889 = 1348999) қўшимча тўланиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Дон ва дон маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва сотиш бўйича операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботини ташкил этиш тўғрисида»ги йўриқномага
7-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Қайта ишлаш ва юклаб жўнатиш жараёнида молиявий захирани шакллантириш ва ундан фойдаланишни бухгалтерия ҳисобида акс эттириш бўйича мисоллар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Қайта ишлашга юборилган ва сотилган (юклаб жўнатилган) доннинг ҳақиқий ҳажмидаги сифат кўрсаткичлари (намлик ва ифлослик аралашмаси) фарқлари бўйича пул кўринишида ҳисобланадиган сақлаш ва ташиш жараёнида дондаги камайишлар ва йўқотишлар ҳисоб-китоб суммасини аниқлашда дастлабки маълумотлар сифатида, дон ва дон маҳсулотларини қайта ишлашга бериш ҳамда харидорларга юклаб жўнатишни ҳисобга олиш журналларидаги ҳамда «Миқдор-сифатни ҳисобга олиш китоб»ларида (36-сонли шакл) қайд қилинган бир ойда сарф қилинган дон ва дон маҳсулотларининг миқдори ва қиймати ҳамда намлик ва ифлослиги аралашмаси бўйича ўртача даражадаги сифат кўрсаткичлари хизмат қилади. Молиявий захира суммасини аниқлаш учун махсус ҳисоб-китоб тузилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Жорий ойда амалда қайта ишланган ва сотилган дон миқдорига молиявий захирани аниқлаш бўйича ҳисоб-китобга мисоллар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Доннинг оғирлиги унинг миқдори ўзгариши оқибатида асосли ўзгарганлигини аниқлаш учун қуйидаги формулалардан фойдаланилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) Х = 100 (а – б) / (100 – б), бунда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Х — оғирликдаги камомаднинг аниқланадиган фоизи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а — кирим бўйича намлик кўрсаткичи, %;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б — сарф бўйича намлик кўрсаткичи, %;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
б) У = (в – г) * (100 – д) / (100 – г), бунда:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
У — оғирликдаги камомаднинг аниқланадиган фоизи;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
в — кирим бўйича ифлослиги аралашмаси, %;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
г — сарф бўйича ифлослиги аралашмаси, %;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
д — «а» бандда келтирилган формула бўйича ҳисобланган, намлик пасайиши оқибатида фоизлардаги камомадлар миқдори;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-синф юмшоқ буғдой:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Х = 100 (15,6 – 14,5) / (100 – 14,5) = 110 / 85,5 = 1,29%;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
У = (1,6 - 1,1 ) * ( 100 – 1,29 ) / (100–1,1) = 0,5 * 98,71 / 98,9 = 49,36 / 98,9 = 0,5%.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Жами: 1,29 + 0,5 = 1,79%.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-синф юмшоқ буғдой:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Х = 100 (15,8 – 14,5) / (100 – 14,5) = 130 / 85,5 = 1,52%;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
У = (1,8 – 1,2) * (100 – 1,52) / (100 – 1,2) = 0.6 * 98,48 / 98,8 = 59,088 / 98,8 = 0,58%.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Жами: 1,52 + 0,58 = 2,1%.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Арпа:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

Х

=

__100 (16,0 – 14,8) _

=

__120__

=

 1,41%

100 – 14,8

85,2

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш

У

 =

_(2,0 – 1,4) * (100 – 1,41) 0,6 * 98,59_

 =

_0,6 * 98,59 _

 =

_59,154_

 = 0,6%.

100 – 1,4

98,6

98,6

Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Жами: 1,41 + 0,6 = 2,01%.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2-синф юмшоқ буғдой (2000 т * 1,79) / 100 = 35,8 т, 35,8 т * 112040 = 4011032 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3-синф юмшоқ буғдой (1500 * 2,1) / 100 = 31,5 т, 31,5 т * 96800 = 3049200 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Арпа: (1000 * 2,01) / 100 = 20,1 т, 20,1 т * 94740 = 1904274 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. Донни қайта ишлашга ҳисобдан чиқаришда ҳисоб-китоб, мисолга мувофиқ, қайта ишланаётган доннинг амалдаги ҳажмига сифат кўрсаткичлари (намлик ва ифлослик аралашмаси) фарқлари бўйича пул кўринишида ҳисобланадиган, донни сақлаш ва ташиш жараёнида камайишлар ва йўқотишлар ҳисоб-китоб суммасига бухгалтерия ёзуви тузилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Саноат ва дон қабул қилиш корхоналари томонидан келгусида саноатда қайта ишлаш учун донни юклаб жўнатишда, юқорида кўрсатилган ҳисоб-китоб мисолга мувофиқ, дондаги йўқотишлар қийматига харидорга ҳисоб-фактураларда алоҳида қатор билан ажратиладиган натура ҳолидаги устама (қўшимча тўлов) тақдим қилинади. Юк жўнатувчининг бухгалтерия ҳисобида кўрсатилган операция қуйидаги бухгалтерия ёзуви билан акс эттирилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
а) харидорга юклаб жўнатилаётган доннинг ҳақиқий ҳажмининг сифат кўрсаткичлари (намлик ва ифлослик аралашмаси) фарқлари бўйича пул кўринишида ҳисобланадиган намлик ва ифлослиги аралашмаси бўйича тақдим қилинган натура ҳолидаги устамалар суммасига:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти дебет;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9020 «Товарлар сотишдан даромадлар» счёти кредит;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
9120 «Сотилган товарларнинг таннархи» счёти дебет;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1710 «Донни сақлаш, қуритиш, тозалаш, ташиш ва қайта ишлаш жараёнида юзага келган камайиш ва йўқотишларни қоплаш учун молиявий захира» счёти кредит.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Бизнинг мисолда 1904274 сўмлик 20,1 тонна арпа йўқотилиши қийматига юк жўнатувчи томонидан қуйидаги бухгалтерия ёзуви тузилади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
4010 9020 1 904 274 сўм;
9120 1710 1 904 274 сўм;
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Юк қабул қилувчи (донни қайта ишловчи корхона) етказиб берувчининг ҳисоб-фактурасидаги позиция асосида 1904274 сўм миқдоридаги тақдим қилинган устамалар суммасига қуйидаги бухгалтерия ёзувини тузади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дебет Кредит Сумма
1710 6011 1 904 274 сўм.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Дон тизим ичидаги истеъмолчиларга (экспортдан ташқари) юклаб жўнатилган ҳолатда доннинг сотиш қиймати бўйича ҳисобланган ҚҚС суммасига қуйидаги бухгалтерия ёзуви қайд қилинади:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
дебет 4011 «Дон учун харидорлардан олинадиган счётлар — тизим ичида» счёти;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
кредит 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» счёти.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Дон ва дон маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва сотиш бўйича операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботини ташкил этиш тўғрисида»ги йўриқномага
8-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Механизациялашган тозалаш ва ишлов беришга юборилган доннинг қиймати ва ишлов бериш натижалари ўртасидаги фарқни аниқлаш ва ушбу операцияларни акс эттириш бўйича намунавий бухгалтерия ёзувлари бўйича мисол
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Доннинг тозалашгача бўлган вазни 500000 кг, 1 тоннасининг нархи 96800 сўмдан, жами 48400000 сўм. Тозалашдан кейин 1 тоннаси 96800 сўмдан, жами 46512400 сўмлик 480500 кг дон кирим қилинади. Қуйидаги қўшимча маҳсулотлар кирим қилинади: таркибида 70% дан 85% гача дон бўлган нархи 43580 сўм бўлган, жами 274554 сўмлик 6300 кг дон аралашмаси; таркибида 50% дан 70% гача дон бўлган нархи 33250 сўм бўлган, жами 229425 сўмлик 6300 кг дон аралашмаси; таркибида 30% дан 50% гача (шу жумладан) дон бўлган нархи 20630 сўм бўлган, жами 54670 сўмлик 2650 кг I тоифали дон чиқитлари; таркибида 10% дан 30% гача (шу жумладан) дон бўлган нархи 9090 сўм бўлган, жами 22271 сўмлик 2450 кг II тоифали дон чиқитлари; 1200 кг (таркибида 2% гача дон бўлган) яроқсиз чиқитлар баҳоланмайди ва кирим қилинмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Ушбу мисол бўйича бухгалтерия ёзувларининг схемаси:
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Дон ва дон маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва сотиш бўйича операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботини ташкил этиш тўғрисида»ги йўриқномага
9-ИЛОВА
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
«Дон сотиб олиш тўғрисидаги ҳисобот» № 1-дон шакли бўйича статистик ҳисоботни тузиш бўйича тавсиялар
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1. Ўзбекистон Республикаси Давлат статистика қўмитасининг «Қишлоқ хўжалиги ва экология бўйича давлат статистик ҳисобот шаклларини тасдиқлаш тўғрисида» 2006 йил 1 декабрдаги 13-сон қарори билан 1-дон «Дон сотиб олиш тўғрисидаги ҳисобот» статистик ҳисобот шакли (кейинги ўринларда — 1-дон шакл) тасдиқланган.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Мазкур шакл бўйича ҳисоботни тақдим этиш учун бир ҳафталик оралиқ давр белгиланган. Шунга кўра, 1-дон шакли бўйича ҳисобот дон маҳсулотлари корхоналари томонидан якшанба куни соат 10 гача бўлган ҳолат бўйича тузилади ва «Ўздонмаҳсулот» АК ва тумандаги давлат статистика идорасига душанба куни соат 10 гача тақдим этилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
2. Июнь-июль ойларида 1-дон шакл бўйича ҳисобот бошоқли дон экинлари бўйича тўлдирилади. Унга товар дони бўйича хўжаликлар билан ҳисоб-китоб қилиш вақтида нархлар бўйича амалга оширилган чегирмалар ва устамалар тўғрисидаги маълумотлар илова қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1 август ҳолатига вилоят ва туман статистика идоралари билан таққослаш далолатномалари асосида бошоқли дон экинлари бўйича якуний 1-дон шакл бўйича ҳисобот тақдим қилинади. Ҳисоботга вилоят статистика идораси томонидан тасдиқланган таққослаш далолатномалари илова қилинади. Сентябрь — декабрь ойларида 1-дон шакл бўйича ҳисобот шоли дони бўйича ҳам тўлдирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
3. 1-дон шаклининг барча кўрсаткичлари бўйича якуний ҳисобот 1 январь ҳолатига, шунингдек, дон бўйича вилоят ва туман статистика идоралари билан таққослаш далолатномалари асосида тақдим қилинади. Ҳисоботга жами сотиб олинган дон бўйича таққослаш далолатномаси илова қилинади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
4. Жорий ҳисоботда дон сотиб олиш тўғрисидаги маълумотлар сотиб олишлар бошланганидан ўсиб бориш тартибида акс эттирилади. 1-дон шакл ҳисоботини тузиш учун асос бўлиб 10-шакл товар донига, Ўзбекистон Республикаси Давлат статистика қўмитасининг 2005 йил 13 майдаги 18-08-08/18 ва «Ўздонмаҳсулот» АК Бошқарувининг 2005 йил 14 майдаги 14-1-23-180-сон қарори билан тасдиқланган 10А-шакл (кейинги ўринларда — 10А-шакл) уруғлик донига қабул қилиш квитанциялари ҳисобланади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
5. 1-дон шакл ҳисоботи икки қисмга бўлинади. Биринчи қисм экинлар бўйича товар донини тайёрлашдан иборат. Иккинчи қисм уруғлик донини сотиб олишдан иборат. Уруғлик дони «Бундан ташқари» қаторида акс эттирилади, «Жами» қаторига ҳисоботнинг 01 қатори бўйича киритилмайди.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
1-устун бўйича 100 «Дон-жами» қаторида доннинг физик оғирлигидаги миқдори, 2-устун бўйича — доннинг ҳисобга олинган оғирлиги, яъни доннинг ҳисобга олиш оғирлигини аниқлашнинг амалдаги тартибига мувофиқ намлик ва ифлослик аралашмаси бўйича чегирмалар ва устамалар ҳисобга олинган ҳолда акс эттирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Шунга ўхшаш тартибда барча экинлар бўйича маълумотлар тўлдирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
Ҳисоботнинг иккинчи қисмида юқорида айтилганидек уруғлик дон акс эттирилади. Биринчи устундаги 120-сатр бўйича уруғлик материал акс эттирилади, иккинчи устунда уруғликларнинг чиқиш ҳисоб-китоби акс эттирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
6. 1-дон шакл статистика ҳисоботининг барча кўрсаткичлари бошоқли дон экинлари бўйича натура ҳолида физик оғирлигида акс эттиришда, «Дон маҳсулотларининг ҳаракати тўғрисида ҳисобот» 6-шакл 2-устунида жорий йилнинг биринчи июлига ва биринчи августига, шоли дони бўйича эса — сентябрдан декабргача мувофиқ бўлиши лозим.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
7. Уруғликларга ишлов бериш қиймати 1-П «Корхонанинг маҳсулот бўйича ҳисоботи» ҳисоботида ва натура ҳолида акс эттиришда «Дон маҳсулотларининг ҳаракати тўғрисида ҳисобот» 6-шаклда, кирим қисмида — келиб тушиш, чиқим қисмида эса — тозалашга топширилгани, акс эттирилади.
Ҳужжатга таклиф юборишАудиони тинглашҲужжат элементидан ҳавола олиш
8. Дон маҳсулотлари корхоналарининг тайёрлаш бўйича ҳисоботида 10А-шакл ихтисослаштирилган қабул қилиш квитанцияларига мувофиқ ҳар куни уруғлик материаллари ҳажмини кўрсатишади, «келиб тушиш тури» сатрида «уруғлик материал», шу жумладан уруғликлар ва қўшимча маҳсулотлар (ҳисоб-китоб чиқиши бўйича) кўрсатилади. Тайёрланган экиладиган уруғликларнинг якуний ҳажмлари тозалаш ва ишлов бериш тугаганидан кейин аниқланади, ҳар бир хўжалик бўйича таққослаш далолатномаси тузилади ва статистика идораларига 1-дон шакл бўйича тақдим қилинади.
Кейинги таҳрирга қаранг.

(Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2007 й., 22-сон, 231-модда; 2011 й., 27-сон, 288-модда; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.07.2021 й., 10/21/3313/0724-сон; 18.04.2025 й., 10/25/1684-2/0358-сон)
Марказ ҳақида
Сайт янгиликлари
Сайтда реклама
RSS
© Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги қошидаги “Адолат” миллий ҳуқуқий ахборот маркази давлат муассасаси