1.1. Ўзбекистон Республикасининг ушбу СанҚваМ талаблари алоҳида иссиқ сув таъминоти тармоқларига эга очиқ ва ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимларида марказлаштирилган иссиқ сув таъминоти учун қўлланилади.

1.2. Ўзбекистон Республикасининг ушбу СанҚваМ талаблари ёнғин, электр ва гелиотермик иситишга (уй ва квартира ичида) эга маҳаллий иссиқ сув таъминотининг локал тизимларига, шунингдек геотермал сувдан фойдаланадиган тизимларга қўлланилмайди.

1.3. Марказлаштирилган иссиқ сув таъминоти тизимларида санитария назоратини амалга оширувчи Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги хизмати ходимлари учун мўлжалланган.

1.4. Сув олиш пунктларида (истеъмолчиларда) иссиқ сувнинг сифати қўлланиладиган тизим тури ва сувга ишлов бериш усулларидан қатъий назар, Ўзбекистон Республикаси Давлат стандарти ЎзДСт 950:2011 «Ичимлик суви» талабларига мувофиқ бўлиши керак.

Буни амалга оширишда қуйидагилар таъминланиши лозим:

сувнинг эпидемик хавфсизлиги;

сувнинг ижобий органолептик хоссалари;

сувнинг инсон организмига зарарли таъсирини олдини олиш (терида қичишиш хусусиятли таъсирдан ташқари).

1.5. Сувга ишлов бериш жараёнида ишлатиладиган реагентлар, шунингдек, конструктив материаллар гигиеник баҳолашдан ўтиши ва уларни қўллашга рухсат олиниши, сув омборлари сувида РЕКда (рухсат этилган концентрация) белгиланганидек, аниқлаш учун мавжуд усулларга, ишлаб чиқариш ва фойдаланиш учун техник шартларга эга бўлиши керак.

1.6. Иссиқ сув таъминоти тизимларида симоб билан тўлдирилган асбоблардан фойдаланиш тақиқланади.

1.7. Сув олиш жойларида иссиқ сувнинг ҳарорати 60 — 75° оралиғида бўлиши керак, чунки ҳароратнинг пасайиши иссиқ сувда микроорганизмларнинг кўпайиши, иссиқ сув сарфининг ошиши, кийимларни ва қийин эрийдиган ёғлар билан ифлосланган идиш-товоқларни ювишда қийинчиликларга олиб келиши мумкин.

1.8. Сувга ишлов бериш ва аҳолига етказишдаги барча босқичларда сувнинг сифати устидан лаборатория-ишлаб чиқариш назорати идоравий лабораториялар томонидан амалга оширилади.

1.9. Иссиқ сув таъминоти тизимларининг давлат санитария назорати сувнинг тармоққа кирадиган жойларида (истеъмолчиларда) танлаб амалга оширилади.

2.1. Иссиқ сув таъминоти тизимларида фойдаланиладиган дастлабки сувнинг сифати Ўзбекистон Республикаси Давлат стандарти ЎзДСт 950:2011 «Ичимлик суви» талабларига жавоб бериши керак.

2.2. Иссиқ сув таъминоти тизимларидан сувни сув ҳавзаларига оқизишга фақат «Ер усти сувларини ифлосланишдан ҳимоя қилишнинг санитария қоидалари» (СанҚваМ ЎзР Н 0056-96) талабларига риоя қилингандагина рухсат этилади; шу билан бирга, оқизилган сув таркибидаги кимёвий зарарли моддаларнинг сув ҳавзалари сувида концентрацияси уларнинг сув ҳавзалари сувидаги РЕК (рухсат этилган концентрация) миқдоридан ошмаслиги керак.

Иссиқ сувни канализация тармоқларидан қайтариш коммунал хўжалиги ташкилотлари билан келишилган ҳолда бўлиши керак.

2.3. Турар-жой ҳудудларида очиқ тизимларда оғир коррозия шароитида фойдаланиладиган бак-аккумуляторларни ўрнатиш (уларнинг конструкцияси талабларига риоя қилиш, ички юзалардан чўкиндиларни чиқариб ташлаш)га йўл қўйилмайди. Улар иссиқлик манбаи ҳудудидан ташқарида жойлашганида, тўсиқ қўйилиши керак.

2.4. Иссиқ сув таъминоти тизимларини лойиҳалаш ва қуришда, санитария нуқтаи назаридан, ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимларига ёки алоҳида иссиқлик таъминоти тармоқларига уланган марказлаштирилган иссиқ сув таъминотига устунлик бериш керак. Бу эса, очиқ тизимларда иссиқ сувнинг сифати Ўзбекистон Республикаси Давлат стандарти ЎзДСт 950:2011 «Ичимлик суви» талабларига, жумладан ҳид, ранг, тизимдаги камчиликлар туфайли темир таркиби, дастлабки сувнинг сифати ёмонлиги, сувга ишлов бериш тартибининг бузилишига боғлиқ.

2.5. Истеъмолчиларга босим остида сув етказиб бериладиган, очиқ йўл (идиш) ҳолатининг баландлиги билан белгиланадиган, иссиқ ва совуқ сув тақсимланишидан олдин дарҳол аралаштириладиган марказлаштирилган иссиқ сув таъминотининг очиқ тизимларида режим устидан қаттиқ назорат зарур (102 — 104 °С ҳароратли термик атмосфера деаэраторларининг мавжудлиги, коррозияга қарши воситалар ва органик моддаларни қўллаш ва бошқалар).

3.1. Марказлаштирилган иссиқ сув таъминоти тизимларида сувга ишлов беришда турли хил, шу жумладан анъанавий усуллар (магнитли қайта ишлаш, кимёвий усуллар), шунингдек қувурлар ва ускуналарни коррозияга қарши ҳимоя қилиш усуллари (сувни термик деаэрация қилиш, суюқ натрий ёки калий шишасини киритиш йўли билан силикатли ишлов бериш ёки оксиэтилидендифосфон кислотанинг рухли тузлари билан сувга ишлов бериш)дан фойдаланилади.

Бундай ҳолда, тозаланган сувда СиО₂ бўйича силикатнинг умумий концентрацияси 40 мг/л, комплексли рухнинг қолдиқ миқдори эса 5 мг/л дан ошмаслиги керак.

3.2. Республиканинг иссиқлик ва иссиқ сув таъминоти тизимларида минерал тузлар тўпланадиган ингибиторлар сифатида ўзбекистонлик ишлаб чиқарувчилар томонидан таклиф этилган «IOMS-I» (Россияда ишлаб чиқарилган) ва «IOMS-альфа» комплексларидан фойдаланиш мумкин.

3.3. «IOMS-I» комплекс сони формалин ва фосфор кислотаси билан аммоний хлорид асосида реагентнинг ўзаро таъсири натижасида олинган полиэлектролитнинг сувли эритмасига эга (сариқ рангдан яшил-жигарранггача бўлган суюқлик). Препарат деярли заҳарли эмас, кумулятив хусусиятлари йўқ. Сув ҳавзалари сувида «IOMS-I» комплекс сони РЕК (рухсат этилган концентрация) — зарарлиликнинг (ҳид) органолептик чеклов кўрсаткичи бўйича — 4 мг/л. Сувнинг ўз-ўзини тозалаш жараёнларига таъсири бўйича комплекс сон 25,0 мг/л даражадаги чегара концентрациясига эга ва бу миқдор «ИОМС-И» комплекс сон таркибидаги сувни сув ҳавзаларига оқизиш шартларини аниқлашда ёрдам бериши мумкин.

3.4. Минерал тузлар тўпланувчи янги «IOMS-альфа» ингибитори «Унифло» ва «К-9» препаратлари асосида ишлаб чиқарилади; оч сариқ рангли, ёпишқоқ суюқлик; ҳиди кучсиз. Асосий модданинг таркиби 10 — 12%; ҳаракатдаги модда учун қўлланадиган доза 0,8 — 2,0 мг/л. Карбонат ва кальций сульфат бўйича ингибирлаш самарадорлиги 90% дан кам эмас. Комплекс соннинг 20,0 мг/л даражасидаги концентрацияси сув ҳавзаларида ўз-ўзини тозалаш жараёнларига таъсир қилиш чегараси деб ҳисобланиши мумкин.

3.5. Сувни тозалаш учун фақат ГОСТ ёки ТУ эга бўлган реагентлардан фойдаланишга рухсат этилади; уларни сақлаш, ташиш, тозаланган сувга киритиш усули унинг ифлосланиш эҳтимолини истисно қилиши керак.

4.1. Барча иссиқлик тармоқлари (тизими ва туридан қатъий назар) ҳар бир капитал таъмирлашдан сўнг сув-ҳаво аралашмаси ҳисоби камида 0,5 м/сек. тезликдан ошиб кетгандагина гидропневматик ювилади, сўнгра тармоқлар хлорланади.

4.2. Иситиш мавсуми тугагандан сўнг очиқ иситиш тизимларида барча тизимларни бўшатиш, текшириш, таъмирлаш ва таркибида коррозия ингибитори бўлган деаэрланган ёки водопровод сувига тўлдириб ювиш керак.

4.3. Тармоқларни консервациялаш учун фойдаланиладиган сув канализация тармоғига қуйилиши керак ва тизимлар ишга туширилишидан олдин тармоқ бевосита сув билан тўлдирилади.

4.4. Иссиқ сув таъминоти тизимларида иссиқлик таъминоти тизимини йиллик профилактик таъмирланиши учун 10 кундан ортиқ ўчириб қўймаслик керак. Ушбу даврда эпидемик аҳамиятга эга объектлар бошқа иссиқлик манбаларидан ёки ўзларининг захира манбаларидан иссиқ сув билан таъминланиши керак.

4.5. Иссиқ сув таъминоти тизимларини хом сув билан тўлдирилишига йўл қўйилмайди.

4.6. Иссиқлик таъминоти тизимининг туридан қатъий назар, иссиқ сув сифати бўйича лаборатория-ишлаб чиқариш назорати истеъмолчилар томонидан давлат санитария назорати органлари билан келишилган нуқталарда ҳам амалга оширилиши керак. Назорат қилинадиган кўрсаткичлар рўйхатида «Ичимлик суви» ЎзДСт да назарда тутилганидан ташқари, сувни тозалаш жараёнида қўлланиладиган реагентларнинг қолдиқ миқдорини, шунингдек қувурлар ва жиҳозларнинг конструктив хусусиятлари билан боғлиқ моддаларнинг (мис ва рух таркиби) юзага келишини аниқлаш зарур. Намуна олишнинг қолдиқсиз бўлиниши «Ичимлик суви» ЎзДСт талаблари билан белгиланади.

4.7. Лаборатория тадқиқотлари билан бир қаторда, аҳоли ўртасида махсус сўровномалар ёрдамида иссиқ сув сифатини баҳолаш ва маиший ҳаётда ундан турли кўринишда фойдаланиш миқдори бўйича ижтимоий-гигиеник тадқиқотлар ўтказиш зарур.

4.8. Марказлаштирилган иссиқ сув таъминоти тизимлари устидан ҳам санитария, ҳам идоравий назоратни амалга оширишда республикада фаолият кўрсатаётган турли иссиқлик ва иссиқ сув таъминоти объектларида ҳар хил бўлиши мумкин бўлган юқоридаги барча гигиеник жиҳатлар ва омилларни ҳисобга олиш мажбурийдир; бироқ уларнинг барчаси ҳисобга олиниши, назорат қилиниши, аниқланган камчиликлар бартараф этилиши зарур.

4.9. Истеъмолчиларга етказиб бериладиган иссиқ сувнинг сифатига жавобгарлик иссиқлик таъминотини амалга оширувчи ва марказлаштирилган сув таъминоти тармоғини ишга солувчи ташкилот зиммасига юкланади.