1.1. Ушбу меъёрлар қуйидагиларни белгилайди:

электр қурилмаларига хизмат кўрсатувчи ва улар томонидан ҳосил қилинган электр майдонининг таъсир зонасида бўлган ходимлар учун электр майдонда бўлиш вақтига қараб 50 Гс частотали электр майдон кучланганлигининг (ЭМ) рухсат этилган чегаравий даражалари;

иш жойларида ЭМ кучланганлик даражаларини назорат қилиш ва ўлчов асбобларига қўйиладиган умумий талаблар.

1.2. Санитария меъёрлари ва қоидалари 1992 йил 3 июлдаги «Давлат санитария назорати тўғрисида»ги Қонунни амалда жорий этишга қаратилган. Санитария меъёрлари ЭМ кучланганлиги бўйича потенциал хавфли бўлган қурилмалар, асбоб-ускуналар, машиналарни лойиҳалаштирувчи, қурувчи ва улардан фойдаланувчи барча вазирликлар, идоралар, ташкилотлар; электр майдони кучланганлигини пасайтириш тадбирларини ўтказувчи ташкилотлар; ва ишчиларнинг меҳнат шароитлари устидан санитария назоратини амалга оширувчи санитария-эпидемиология хизмати муассасалари учун мажбурийдир.

1.3. Ушбу меъёрларнинг талаблари РСТнинг меъёрий-техник ҳужжатлари, қурилиш меъёрлари ва қоидалари, техник шартлар, йўриқномалар, услубиётлар ва бошқаларда ҳисобга олиниши лозим. Булар электр майдон кучланиши бўйича потенциал хавфли бўлган машиналар, қурилмалар ва ускуналарга қўйиладиган конструктив ва эксплуатацион талабларни тартибга солади.

1.4. Санитария меъёрларини амалга киритиш муддати улар тасдиқланган кундан бошлаб белгиланади.

2.1. Электр майдон кучланишининг йўл қўйиладиган чегаравий даражаси ходимларнинг иш жойларида бўлиш вақтига қараб белгиланади.

2.2. Иш куни давомида иш жойларидаги электр майдон кучланишининг чегаравий-рухсат этилган даражаси 5 кВ/м этиб белгиланади.

2.3. Электр майдон кучланганлиги 20 дан 50 кВ/м гача бўлганда, унинг ходимларга таъсир қилиш вақти 10 дақиқадан ошмаслиги керак.

2.4. Кучланганлиги 5 дан 20 кВ/м гача бўлган электр майдонда бўлишнинг рухсат этилган вақти қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

бунда: Т — тегишли кучланиш даражасида электр майдонда бўлишнинг рухсат этилган вақти, соат;

Э — назорат қилинаётган ҳудудда таъсир этувчи электр майдон кучланганлиги, кВ/м.

Электр майдондаги вақтга қараб рухсат этилган кучланганликни ҳисоблаш намунаси 1-иловада келтирилган.

2.5. Ходимларнинг электр майдонда бўлишининг йўл қўйиладиган вақти бир марта ёки иш куни давомида бўлиб-бўлиб амалга оширилиши мумкин. Қолган вақтда электр майдон кучланганлиги 5 кВ/м дан ошмаслиги керак.

2.6. Ходимлар иш куни давомида турли кучланганликдаги электр майдон зоналарида бўлганда, уларнинг бўлиш вақти қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

бу ерда: Т пр — биологик таъсир жиҳатидан нормаланган кучланишнинг қуйи чегарасидаги электр майдонида бўлишга тенг келтирилган вақт, соат;

т Э1, т Э2, т Эн — кучланганлик Э1, Э2, Эн бўлган назорат қилинадиган ҳудудларда бўлиш вақти, соат;

Т Э1, Т Э2, Т Эн — тегишли назорат қилинадиган ҳудудлар учун электр майдонида бўлишнинг рухсат этилган вақти 2.3 ва 2.4-бандларга кўра.

Келтирилган вақт 8 соатдан ошмаслиги лозим (назорат қилинадиган ҳудудлардаги электр майдон кучланганлик даражалари орасидаги фарқ 1 кВ/м га тенг деб белгиланади).

Электр майдонида бўлишнинг келтирилган вақтини аниқлаш намунаси 2-иловада келтирилган.

2.7. 2.1, 2.3 ва 2.4-бандлардаги талаблар электр майдон таъсир ҳудудида ишловчилар тегиши мумкин бўлган, ходимларга электр разрядлари таъсирини истисно этадиган, ердан ажратилган барча буюмлар, конструкциялар, ускуналар, машиналар ва механизмларнинг қисмларини ҳимоявий ерга улаш қўлланилган тақдирдагина амал қилади.

3.1. Электр майдон кучланганлигини ўлчашда Ўзбекистон Республикаси Давлат энергетика назорати томонидан тасдиқланган истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан фойдаланишда хавфсизлик техникаси қоидаларига риоя қилиниши, ўлчов ўтказаётган оператор ва ўлчов асбобидан кучланиш остидаги ток ўтказувчи қисмларгача бўлган масофалар асбобнинг паспорт маълумотларига мувофиқ чекланган йўл қўйиладиган масофалардан кам бўлмаслиги керак.

3.2. Электр майдон кучланганлиги одам иш бажараётган жойда ўлчанади. Барча ҳолларда электр майдон кучланганлиги ўлчаниши шарт.

3.3. Конструкция ёки ускунага кўтарилмасдан ишлар бажарилганда электр майдон (ЭМ) кучланишини ўлчаш қуйидагича амалга оширилиши керак:

ҳимоя воситалари бўлмаганда — ер сатҳидан 1,8 м баландликда;

жамоавий ҳимоя воситалари мавжуд бўлганда — ер сатҳидан 0,5; 1,0 ва 1,8 м баландликда.

3.4. Конструкция ёки ускунага кўтарилиб ишлар бажарилганда (ҳимоя воситалари мавжудлигидан қатъи назар) — иш майдончасидан 0,5; 1,0 ва 1,8 м баландликда ҳамда ускунанинг ерга уланган ток ўтказувчи қисмларидан 0,5 м масофада.

3.5. Назорат қилинадиган ҳудудда бўлиш вақти ўлчанган кучланишнинг энг юқори қийматига асосланиб белгиланади.

3.6. Ходимларнинг иш жойларида ЭМ кучланиши қуйидаги ҳолларда ўлчаниши шарт:

янги электр қурилмаларини фойдаланишга топширишда;

янги иш ўринларини ташкил этишда;

стационар ЭМ ҳимоя воситалари ёки электр қурилмаларининг конструкцияси ўзгарганда;

янги коммутация схемалари қўлланилганда;

жорий санитария назорати тартибида — ҳар икки йилда бир марта.

3.7. Ўлчов натижалари махсус журналда қайд этилиши ва 3-иловага мувофиқ маълумотлар кўрсатилган ҳолда баённома шаклида расмийлаштирилиши лозим.

3.8. ЭМ кучланишини аниқлаш учун амалдаги қийматларни ўлчайдиган ва ±20% дан ортиқ бўлмаган хатолик билан ўлчаш чегараларини таъминлайдиган асбобларни қўллаш зарур.

Ўлчаш учун НФМ-1 (ГДР) асбоби тавсия этилади.

3.9. Лойиҳалаштириш босқичида электр узатиш ҳаво линиялари яқинида ва электр тақсимлаш қурилмаларида ЭМ кучланишини ҳисоблаш усули билан аниқлашга рухсат этилади.

Электр майдон кучланганлигининг рухсат этилган чегаравий даражасини (ПДУ) кВ/м да ўрнатиш, унда бўлишнинг берилган вақти учун, қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

бу ерда: Т — электр майдонида бўлиш вақти, соат.

(формула бўйича ҳисоблаш 0,5 соатдан 0,8 соатгача бўлган оралиқда рухсат этилади)

Э1 = 6,0 кВ/м; тЕ1 = 3,5 соат; ТЕ1 = 6,3 соат;

Э1 = 10,0 кВ/м; тЕ1 = 0,5 соат; ТЕ1 = 3,0 соат;

Э1 = 18,0 кВ/м; тЕ1 = 0,2 соат; ТЕ1 = 0,8 соат;

Ўлчашлар баённомасида қуйидаги маълумотларни келтириш тавсия этилади:

1. Электр қурилмаларнинг номи, тури, маркаси.

2. Ўлчашлар ўтказилган сана.

3. Ўлчов асбоблари (тури, завод рақами ва уларни текшириш маълумотлари).

4. Ўлчаш жойи.

5. Ўлчаш пайтида электр қурилмаларнинг ишчи кучланиши.

6. Ҳаво ҳарорати ва нисбий намлиги.

7. Ўлчаш нуқтаси.

8. Ўлчаш натижалари.

9. Хулоса.

10. Электр майдонни ўлчаш амалга оширилган меъёрий-техник ҳужжатлар.

11. Ўлчашларни ўтказган шахснинг фамилияси ва лавозими, шунингдек ўлчашда иштирок этган корхона вакилининг фамилияси.

12. Имзо.