Kadrlar tayyorlash milliy dasturiga muvofiq, umumtaʼlim maktablarining oʻqitish dasturlarini isloh qilish, toʻqqiz yillik umumiy oʻrta taʼlimning sifat jihatidan yangi tizimini yaratish, uning oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi bilan davomiyligini va uzviy bogʻliqligini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Belgilab qoʻyilsinki, umumiy oʻrta taʼlimning (maktabning 1 — 9-sinflari) taʼlim dasturlari:

oʻquvchilarning muntazam bilim olishini, ularda bilim olish ehtiyojini rivojlantirishni, asosiy oʻquv, ilmiy va umummadaniy bilimlarni shakllantirishni;

oʻquvchilarda mehnat koʻnikmalari, mustaqil ijodiy fikrlash, kasb tanlashga va atrof-olamga ongli munosabatni hosil qilishni;

milliy va umumbashariy qadriyatlarni uzviy birlashtirish asosida yuksak maʼnaviy-axloqiy fazilatlarni tarbiyalashni, oʻz Vataniga va xalqiga sodiq fuqaroni shakllantirishni;

1 — 9 sinflar oʻquv dasturlarining akademik litseylar va kasb-hunar kollejlaridagi oʻqitish dasturlari bilan oʻzaro uzviy bogʻlanishini taʼminlashi lozim.

2. “Oʻzbekiston Respublikasida umumiy oʻrta taʼlim toʻgʻrisida”gi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi:

1998-yil 1-avgustga qadar — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi bilan birgalikda umumiy oʻrta taʼlim davlat taʼlim standartini ishlab chiqsin, unda:

tayyorlash sifati va taʼlim mazmuniga talablarni belgilashni;

oʻquvchilarni tayyorlash uchun maqbul boʻlgan zarur oʻquv fanlarini, taʼlim dasturlarini va oʻquv soatlari hajmlarini shakllantirishni;

maktabni bitiruvchilarga nisbatan malaka talablarini belgilashni;

taʼlim muassasasi (maktab) faoliyatini baholash tartibini ishlab chiqishni nazarda tutsin;

1998-1999 oʻquv yili davomida — umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standartini sinovdan oʻtkazishni taʼminlasin;

1999-yil 1-iyulga qadar — sinov natijalarini hisobga olgan holda umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standartini puxta ishlab chiqsin va tasdiqlash uchun Vazirlar Mahkamasiga kiritsin;

1999-2000 oʻquv yilidan boshlab — umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standartini umumtaʼlim maktabida oʻqitish dasturlari bilan birgalikda joriy etilishini taʼminlasin.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi:

1998-yil 1-sentabrga qadar — umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standartini ishlab chiqish bilan bir paytda uning asosida umumtaʼlim maktablari uchun tajriba oʻquv dasturlari ishlab chiqilishini taʼminlasin. Bunda 10-11-sinflar oʻquv yuklamalari va dasturlarining tegishli ravishda 5 — 9 sinflar oʻquv dasturlariga, shuningdek, akademik litseylar va kasb-hunar kollejlari dasturlariga oʻtkazilishini nazarda tutsin;

1998-1999 oʻquv yili mobaynida — koʻrsatib oʻtilgan oʻquv dasturlarini umumtaʼlim maktablarida tajriba tariqasida sinab koʻrsin;

1999-yil 1-iyulgacha — tajriba oʻquv dasturlarini joriy etishni tajriba tariqasida sinab koʻrish yakunlarini hisobga olgan holda xalq taʼlimi tizimi pedagoglari, mutaxassislari va rahbarlarining xulosalarini umumlashtirsin va Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.

5. Tajriba oʻquv dasturlari ishlab chiqilishi va ularning sinab koʻrilishi ustidan nazoratni taʼminlash, shuningdek, kiritilgan takliflarni umumlashtirish maqsadida 2-ilovaga* muvofiq Respublika komissiyasi va maxsus ishchi guruhlari tashkil etilsin. Komissiyaga va ishchi guruhlariga ona tili, adabiyot, tarix, matematika, fizika, kimyo, biologiya va boshqa fanlar boʻyicha oʻquv dasturlari tayyorlash, shuningdek, ularning respublikada tajriba tariqasida sinab koʻrilishi uchun javobgarlik yuklansin.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi, barcha viloyatlar va Toshkent shahrida ham shunday komissiyalar tuzilsin. Komissiyalarga malakali pedagoglar va mutaxassislarni ishga jalb qilishga ruxsat etilsin.

Respublika komissiyasi tadbirlar ish rejasini tayyorlasin hamda tajriba oʻtkazish jarayonida, oʻtkazilgan tajribaning toʻplangan natijalarini, fanlar boʻyicha maxsus ishchi guruhlari va hududiy komissiyalar takliflarini hisobga olgan holda, 1999-yil 1-avgustgacha 1 — 9 sinflar uchun maktab darsliklarini tayyorlash dastur-topshiriqlarini ishlab chiqishni taʼminlasin.

Darsliklarni tayyorlash boʻyicha shaxsiy javobgarlik Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vaziri, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vaziri va Davlat matbuot qoʻmitasi raisi zimmasiga yuklansin.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi Xalq taʼlimi vazirligi bilan birgalikda umumiy oʻrta maktablarda yangi oʻqitish dasturlari va uslublari boʻyicha maxsus kurslarni ishlab chiqsin va ularni 1999-2000 oʻquv yilidan boshlab pedagogika institutlari va universitetlarining talabalarini tayyorlash dasturiga kiritsin.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Davlat test markazi:

1998-yil 1-avgustga qadar — taʼlim muassasalarini, umumiy oʻrta taʼlim rahbar xodimlarini va pedagog kadrlarini davriy ravishda attestatsiyadan oʻtkazib turish tartibini ishlab chiqsinlar va Vazirlar Mahkamasiga kiritsinlar;

1998-yil 1-sentabriga qadar — 5 — 9-sinf oʻquvchilarining bilimlari sifatini nazorat qilishning reyting tizimi toʻgʻrisidagi nizomni ishlab chiqsinlar va tasdiqlasinlar;

1998-1999 oʻquv yili mobaynida — 5 — 9-sinflar bitiruvchilarini yakuniy attestatsiyadan oʻtkazishning test usullarini tajriba tekshiruvidan oʻtkazsinlar va ularning 1999-2000 oʻquv yilidan boshlab joriy qilinishini taʼminlasinlar.

8. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi:

1998-yil 1-sentabrga qadar — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi bilan birgalikda xalq taʼlimi tuman, shahar boʻlimlari tuzilmasida oʻquvchilarni kasb-hunarga yoʻnaltirish va psixologik-pedagogik tashhis markazlarini tashkil etsin;

markazlarni — oʻquvchilar kontingentini hisobga olgan holda, xalq taʼlimi tuman, shahar boʻlimlari va ularning uslubiyot kabinetlarining mehnatga haq toʻlash fondi va xodimlari soni doirasida tashkil etsin. Markazlar shtatdagi xodimlarining cheklangan soni koʻpi bilan 4 nafardan iborat etib belgilansin;

Oʻquvchilarni kasb-hunarga yoʻnaltirish va psixologik-pedagogik tashhis markazi toʻgʻrisidagi nizomni ikki hafta muddatda ishlab chiqsin va tasdiqlasin.

Quyidagilar markazlarning asosiy vazifalari etib belgilansin:

bolalar rivojlanishiga psixologik-pedagogik jihatdan tashhis qoʻyish, ularning qobiliyati va moyilligini aniqlash, bolani olti yoshdan boshlab maktabga qabul qilish toʻgʻrisida tavsiyanomalar berish;

oʻquvchilarni har yili tibbiy-pedagogik tekshirishlardan oʻtkazish;

bolalarga va ota-onalarga oʻquvchilarni oʻqitishda, tarbiyalashda va ijtimoiy moslashtirishda psixologik-pedagogik yordam koʻrsatish;

maktab oʻquvchilariga, ularning qobiliyatlarini, kasb-hunarga moyilliklarini, qiziqishlarini va koʻnikmalarini hisobga olgan holda, akademik litsey yoki kasb-hunar kollejidagi taʼlim yoʻnalishini tanlashda koʻmaklashish.

9. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Makroiqtisodiyot va statistika vazirligi, Moliya vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari har yili 1-avgustga qadar:

maktablarning malakali pedagog kadrlar, oʻquv-uslubiy adabiyotlar va didaktik materiallar, oʻqitishning texnik va axborot vositalari bilan taʼminlanishini;

umumiy oʻrta taʼlim tizimi taʼlim muassasalarining moddiy-texnika bazasini tayyorlashni, oʻquvchilar uchun zarur sanitariya-maishiy va ijtimoiy sharoitlar yaratilishini taʼminlasinlar.

10. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, “Ustoz” jamgʻarmasi oʻqitishning ilgʻor usullarini, zamonaviy pedagogik va axborot texnologiyalarini ishlab chiqayotgan va ulardan foydalanayotgan umumiy oʻrta va oliy taʼlimning ilgʻor taʼlim muassasalari negizida umumiy oʻrta maktablar oʻqituvchilarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish kurslarini tashkil etsinlar va ularning muntazam ishlashini taʼminlasinlar.

11. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi Xalq taʼlimi vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan birgalikda maktab oʻquvchilarini har yili tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni, sanitariya va maktab gigiyenasi normalariga, oʻquv-tarbiyaviy jarayonning sogʻlomlashtirish yoʻnalishiga rioya qilinishini taʼminlasin.

12. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari A.A. Azizxoʻjayev zimmasiga yuklansin.

1.1. Umumiy oʻrta taʼlim “Taʼlim toʻgʻrisida”, “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq tashkil etiladi.

1.2. Oʻqish muddati 9 yil boʻlgan umumiy oʻrta taʼlim (maktabning I — IX sinflari) majburiy hisoblanadi. U boshlangʻich taʼlimni (I—IV sinflar) qamrab oladi hamda uzluksiz taʼlim tizimining mustaqil turi hisoblanadi.

1.3. Umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida Kadrlar tayyorlash milliy dasturiga muvofiq taʼlimning ushbu turi maqsadlari va vazifalarini amalga oshirish uchun zarur tashkiliy, psixologik-pedagogik, uslubiy, moddiy-texnikaviy va sanitariya-maishiy shart-sharoitlar yaratiladi.

1.4. Umumiy oʻrta taʼlim muassasasi (maktab) yuridik shaxs hisoblanadi va qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tashkil etiladi.

1.5. Umumiy oʻrta taʼlim muassasasining ustavi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998-yil 5-yanvardagi 5-son qaroriga, mazkur Nizomga muvofiq ishlab chiqiladi, umumiy oʻrta taʼlimni boshqarish vakolatiga ega boʻlgan davlat organi tomonidan tasdiqlanadi va ijro etuvchi hokimiyat mahalliy organida roʻyxatdan oʻtkaziladi.

2.1. Davlat taʼlim standartlariga muvofiq oʻquvchilarni oʻqitish va tarbiyalash hamda shaxsning taʼlim olish huquqini roʻyobga chiqarish umumiy oʻrta taʼlimning maqsadi hisoblanadi.

Umumiy oʻrta taʼlim bilimlar zarur hajmiga asos soladi, oʻquvchilarda tashkilotchilik qobiliyatlari va amaliy tajriba koʻnikmalarini rivojlantiradi, dastlabki kasb yoʻnalishini va taʼlimning keyingi bosiqichini tanlashga koʻmaklashadi.

2.2. Umumiy oʻrta taʼlimning vazifalari:

oʻquvchilar tomonidan muntazam bilimlar olinishini taʼminlash, ularda bilim olish ehtiyojini rivojlantirish, bazaviy oʻquv, ilmiy va umummadaniy bilimlarni shakllantirish;

oʻquvchilarda mehnat koʻnikmalarini, ijodiy mustaqil fikrlashni, kasb tanlashga va atrof-olamga ongli munosabatni hosil qilish;

milliy hamda umumbashariy qadriyatlarni uzviy birlashtirish asosida oʻquvchilarda yuksak maʼnaviy-axloqiy fazilatlarni tarbiyalash, oʻz Vataniga va xalqiga sodiq fuqaroni shakllantirish;

taʼlimning uzluksizligini va izchilligini, maktab oʻquv dasturlarining akademik litseylar va kasb-hunar kollejlaridagi oʻquv dasturlari bilan uzviy oʻzaro bogʻlanishini taʼminlash.

3.1. Umumiy oʻrta taʼlim quyidagi bosqichlardan iborat boʻladi:

boshlangʻich taʼlim (I — IV sinflar), umumiy oʻrta taʼlim (I — IX sinflar).

Boshlangʻich taʼlim oʻqish, yozish, sanash, oʻquv faoliyatining asosiy malaka va koʻnikmalari, ijodiy fikrlash xislatlari, oʻzini-oʻzi nazorat qilish oʻquvi, nutq va xulq-atvor madaniyati, shaxsiy gigiyena va sogʻlom turmush tarzi asoslari egallab olinishini taʼminlashga daʼvat etilgan.

Boshlangʻich maktabda oʻquv-tarbiyaviy faoliyatni bolalarning qobiliyatiga bogʻliq ravishda tabaqalashtirishga davlat taʼlim standarti doirasida oʻqitish jarayoni mazmuni va usullarining xilma-xilligi; oʻquv topshiriqlarini bolalarning individual imkoniyatlariga moslashtirish; tenglashtirish sinflari va guruhlari tashkil etish hisobiga erishiladi.

Boshlangʻich maktab oʻquv fanlari mazmuni maktablarning turli xillariga va oʻqitish shart-sharoitlariga nisbatan moslashuvchan boʻladi.

Umumiy oʻrta taʼlim muntazam bilimlar olinishini, keng dunyoqarash hamda ijodiy mustaqil fikrlash shakllantirilishini, oʻquvchi shaxsi qaror topishini, uning qiziqishlari va ijtimoiy oʻzini-oʻzi aniqlab olish qobiliyatlari rivojlantirilishini taʼminlaydi.

3.2. Umumiy oʻrta taʼlim mazmuni majburiy va qoʻshimcha komponentlardan iborat boʻladi.

Majburiy komponent davlat taʼlim standarti bilan belgilanadi va oʻquvchilarni tayyorlashning oʻrta maxsus va kasb-hunar taʼlimi muassasalarida bilimlar asoslarini yanada puxta oʻrganish va kasb egallash uchun yetarli boʻlgan zarur darajasini belgilaydi.

Qoʻshimcha komponent oʻquvchining ehtiyojlari va qobiliyatlaridan, maktabning moddiy-texnika va kadrlar bilan taʼminlanganligidan kelib chiqib belgilanadi. Qoʻshimcha oʻquv yuklamalari hajmi Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligining Sogʻliqni saqlash vazirligi bilan kelishilgan normativlariga muvofiq belgilanadi.

3.3. Oʻquv fanlari va umumiy taʼlim dasturlari roʻyxati umumiy oʻrta taʼlimning davlat taʼlim standarti bilan belgilanadi.

Maktabning oʻquv-tarbiyaviy ishi Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlangan bazaviy oʻquv rejasi va umumiy oʻrta taʼlim dasturlari asosida amalga oshiriladi. Ular:

davlat taʼlim standarti doirasida oʻqitiladigan fanlar boʻyicha zamonaviy bilimlar olinishi va oʻzlashtirilishini;

integratsiya qilingan oʻquv kurslari ishlab chiqilishi va joriy etilishini;

davlat tili va chet tillarni, gumanitar-ijtimoiy va estetik turkumdagi fanlarni oʻrganishning roli va ahamiyatini kuchaytirishni;

oʻquvchilarning iqtisodiy, huquqiy, ekologik, sanitariya-gigiyena maʼlumotini takomillashtirishni;

yangi axborot va pedagogik texnologiyalar yaratilishini va ulardan foydalanishni;

oʻquvchilarni kasbga yoʻllashni va ularni kasb-hunar oʻrgangungacha tayyorlashni nazarda tutadi.

4.1. Bolalarni umumtaʼlim maktabiga qabul qilish tibbiy-psixologiya-pedagogika komissiyasining tavsiyanomalari boʻyicha 6-7 yoshdan amalga oshiriladi. Maktablarda har yili mutaxassislar jalb qilingan holda oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish taʼminlanadi.

Jismoniy va psixologik rivojlanishida nuqsonlari boʻlgan bolalar va oʻsmirlarni oʻqitish maxsus (yordamchi) maktablarda, shuningdek sanatoriy-internat turidagi maktablarda amalga oshiriladi.

4.2. Umumiy oʻrta taʼlim kunduzgi oʻqish shaklida amalga oshiriladi. Darsning, oʻquv choragi va oʻquv yilining davom etish muddati, kunlar va haftalar boʻyicha darslar jadvali, oʻquvchilarning sinflarda oʻquv yuklamasi va sinflarning toʻldirilishi hamda oʻquv-tarbiya jarayonini maqbullashtirishning boshqa masalalari umumiy oʻrta taʼlim davlat standartiga muvofiq belgilanadi.

4.3. Maktablarda iqtidorli bolalarni izlash, tanlab olish va oʻqitish boʻyicha aniq maqsadli ishlar amalga oshiriladi. Ular uchun maxsus (shu jumladan mualliflik) oʻquv dasturlari ishlab chiqiladi hamda ularga qoʻshimcha ilmiy-uslubiy adabiyotlar beriladi. Iqtidorli va isteʼdodli bolalar taʼlim dasturlarini oʻzlashtirishning yakka tartibdagi jadvaliga ega boʻlishlari mumkin.

Bolalarning qobiliyatlari va isteʼdodlarini rivojlantirish uchun fanlarni chuqur oʻrganish yoʻnalishlari boʻyicha ixtisoslashtirilgan sinflar hamda maktablar tashkil etilishi mumkin.

4.4. Oʻquvchilar bilimi sifatini va oʻqitish natijalarining davlat taʼlim standartiga muvofiqligini nazorat qilishni taʼminlash uchun quyidagi nazorat tartibotlarini oʻtkazish nazarda tutiladi:

joriy nazorat — soʻrovlar, kollokviumlar, seminarlar, kontrol ishlar, testlar tarzida oʻquvchilarning bilimlari, malaka va koʻnikmalari muntazam nazorat qilinadi;

oraliq nazorat — chorak tamom boʻlganda va oʻquv dasturining tegishli boʻlimi tugallangandan keyin oʻquvchilarning bilimlari, malaka va koʻnikmalarini baholash uchun amalga oshiriladi. U imtihonlar, testlar, sinovlar va malakaga doir ishlar shaklida oʻtkaziladi;

bosqichli nazorat — oʻquv yili tamom boʻlgandan keyin imtihonlar, test sinovlari, sinovlar shaklida amalga oshiriladi. Uning asosida reyting aniqlanadi va oʻquvchini navbatdagi sinfga oʻtkazish toʻgʻrisida qaror qabul qilinadi;

yakuniy nazorat — oʻqish tugallangandan keyin davlat attestatsiyasi shaklida oʻtkaziladi.

4.5. Umumiy taʼlim dasturlarini davlat taʼlim standarti doirasida mustaqil oʻzlashtirgan oʻquvchilarga, Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlangan Eksternat toʻgʻrisida nizom asosida, eksternat tartibida attestatsiyadan oʻtish huquqi beriladi.

4.6. Oʻquvchilar tibbiyot komissiyasining va maktab pedagogika kengashining xulosasi asosida yakuniy attestatsiyadan ozod etilishi mumkin. Attestatsiyadan ozod boʻlish huquqini beruvchi kasalliklar roʻyxati Xalq taʼlimi vazirligi va Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan belgilanadi.

Yakuniy attestatsiyaning belgilangan tartibidan istisnolar Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilanadi.

Oʻquvchilarni sinfdan-sinfga va bir taʼlim muassasasidan boshqasiga oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilangan tartibga muvofiq amalga oshiriladi.

4.7. Maktabni bitiruvchilarga yakuniy test attestatsiyasi natijalari, oʻquvchining reytingi, taʼlim fanlari roʻyxati, ular boʻyicha dars soatlari soni va baholar koʻrsatilgan holda davlat namunasidagi attestat, alohida muvaffaqiyatlarga erishganlarga esa imtiyozli attestat beriladi.

Imtiyozli attestat 5 — 9-sinflarda oʻqish davrida oʻzlashtirish (reyting) boʻyicha faqat aʼlo koʻrsatkichlarga ega boʻlgan bitiruvchilarga beriladi.

4.8. Umumiy taʼlim muassasalari fan, oʻrta maxsus, kasb-hunar, oliy taʼlim va ishlab chiqarish muassasalari bilan mustahkam aloqada ish olib boradi.

Ularning oʻzaro hamkorligi olimlar, ishlab chiqarish vakillari, madaniyat arboblarini taʼlim jarayonini yuritish uchun jalb etish, kasbga yoʻllash ishlari, lektoriylar, tanlovlar, seminarlar, ekskursiyalar tashkil qilish yoʻli bilan hamda boshqa shakllarda taʼminlanadi.

4.9. Oʻquvchilarni maʼnaviy-axloqiy tarbiyalash, oʻz Vataniga va xalqiga sodiq fuqaroni shakllantirish boʻyicha maktablarning ota-onalar, oilalar, mahalla qoʻmitalari, Respublika Maʼnaviyat targʻibot markazi boʻlinmalari, jamoat tashkilotlari va jamgʻarmalar bilan mustahkam oʻzaro hamkorligi amalga oshiriladi.

5.1. Tegishli maʼlumotga, kasb-kor tayyorgarligiga hamda yuksak axloqiy fazilatlarga ega boʻlgan shaxslar pedagogik faoliyat bilan shugʻullanish huquqiga egadirlar. Sud hukmi bilan pedagogik faoliyat bilan shugʻullanish taqiqlangan shaxslar bu ishga qoʻyilmaydi.

Vakolatli organlar tomonidan pedagog kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish, kasb-kor sifatini raqobatbardoshli darajada saqlab turish taʼminlanadi.

Pedagoglar tarkibi oʻqitish yoʻnalishlari (tabiiy-matematika, gumanitar, ijtimoiy va boshqa fanlar) boʻyicha uslubiy seksiyalarga birlashadilar.

5.2. Umumiy oʻrta taʼlim muassasalari oʻqituvchilarining oʻquv-pedagogik yuklamasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

5.3. Umumiy oʻrta taʼlim muassasalari oʻqituvchilarining (oʻquv fanlari va soatlari boʻyicha) vazifasini vaqtinchalik bajarib turish tartibi, xodimlarining sinfdan tashqari faoliyatini tartibga solish Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligining tegishli meʼyoriy hujjatlari bilan belgilanadi.

5.4. Maktab maʼmuriyati oʻqituvchilar, murabbiylarning obroʻ-eʼtiborini va ijtimoiy maqomini, ularning masʼuliyati va kasb mahoratini oshirish boʻyicha aniq yoʻnalishli ishlarni amalga oshiradi. Ilgʻor pedagogik va axborot texnologiyalarini, yangi (shu jumladan mualliflik) oʻquv dasturlari, darsliklar, didaktik materiallarni joriy etish uchun shart-sharoitlarni taʼminlaydi.

Pedagoglar va oʻquvchilarning munosabatlari hamkorlik, demokratiya, oʻzaro hurmat, shaxsning oʻz qadr-qimmatini bilishini eʼtirof etish pedagogikasi asosida quriladi.

5.5. Maktab oʻquvchilari va ota-onalarga psixologik-pedagogik maslahatlar berish, ularda bundan buyongi taʼlim va kasbga yoʻnalishni anglagan holda tanlashini shakllantirish maqsadida shahar va tuman xalq taʼlimi boʻlimlari huzurida oʻquvchilarni kasbga yoʻnaltirish va psixologik-pedagogik tashhis markazlari tashkil etiladi. Markazlarning faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlangan tegishli Nizom bilan belgilanadi.

Markaz maktab pedagogika kengashi bilan birgalikda attestatsiya yakunlariga koʻra 9-sinflarning bitiruvchilariga oʻqishni akademik litseyda yoki kasb-hunar kollejida davom ettirish toʻgʻrisida asosli tavsiyanomalar beradi.

6.1. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, xalq taʼlimi viloyat boshqarmalari, shahar va tuman boʻlimlari umumiy oʻrta taʼlimni boshqarishning vakolatli organlari hisoblanadilar.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, xalq taʼlimi viloyat boshqarmalari, shahar va tuman boʻlimlari ikki tomonlama — Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligiga va tegishli ravishda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashiga, viloyat, shahar, tuman hokimliklariga boʻysunadilar.

6.2. Maktabga bevosita rahbarlik taʼlimni boshqarishning yuqori organi tomonidan tayinlanadigan direktor, davlatga qarashli boʻlmagan taʼlim muassasalarida esa — muassis tomonidan amalga oshiriladi.

Umumiy oʻrta taʼlim qatnashchilarining lavozim huquqlari va majburiyatlari, ularning boshqaruv vakolatlari va funksiyalari Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlari, tegishli meʼyoriy hujjatlari, taʼlim muassasasi Ustavi bilan belgilanadi.

6.3. Umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga va maktab Ustaviga muvofiq ish olib boruvchi vasiylar, ijro etuvchi hokimiyat mahalliy organlari, ishbilarmon doiralar, jamoat tashkilotlari, jamgʻarmalarning vakillari va homiylarni oʻz ichiga oluvchi jamoatchilik boshqaruvi organlari (vasiylik kengashlari) tuzilishi mumkin.

6.4. Maktabda pedagogika kengashi tashkil etiladi, u pedagog xodimlar, ota-onalar, vasiylar, homiylarni birlashtiruvchi hamda oʻquv-tarbiya jarayoni tashkil etilishi va uning takomillashuviga koʻmaklashuvchi kollegial organ hisoblanadi. Pedogogika kengashi funksiyasi maktab Ustavi bilan belgilanadi.

6.5. Mulkchilik shakllaridan va boʻysunishidan qatʼi nazar, umumiy oʻrta taʼlim muassasalarini attestatsiyadan oʻtkazish va akkreditatsiya qilish Davlat test markazi huzuridagi Kadrlar tayyorlash sifatini nazorat qilish, pedagog kadrlar va taʼlim muassasalari attestatsiyasi boshqarmasi tomonidan oʻtkaziladi.

6.6. Davlatga qarashli boʻlmagan umumiy oʻrta taʼlim muassasasi u davlat akkreditatsiyasidan oʻtkazilgan vaqtdan boshlab taʼlim faoliyati bilan shugʻullanish huquqiga ega boʻladi.

6.7. Umumiy oʻrta taʼlim muassasasi attestatsiya natijalariga koʻra davlat akkreditatsiyasidan mahrum etilishi mumkin.

7.1. Umumiy oʻrta taʼlim muassasasi faoliyatini mablagʻ bilan taʼminlash belgilangan tartibda:

budjetdan ajratiladigan mablagʻlar;

Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari va maktab Ustavi bilan taqiqlanmagan shartnomalarni bajarishdan va boshqa xizmatlar koʻrsatishdan olinadigan mablagʻlar, shuningdek yuridik va jismoniy shaxslarning ixtiyoriy ehsonlari va maqsadli badallari hisobiga amalga oshiriladi.

7.2. Umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining moddiy-texnika taʼminoti va kadrlar bilan taʼminlanishi belgilangan normativlarga muvofiq ehtiyojlar asosida amalga oshiriladi.

Umumiy oʻrta taʼlimning boshqarish organlari va ularning taʼlim muassasalari xalqaro hamkorlikni pedagogik axborot va tajriba almashish, pedagog xodimlarning tajriba oʻrganishi va malaka oshirishi, progressiv xalqaro jamgʻarmalar va tashkilotlarning grantlarini olish sohasidagi davlatlararo, hukumatlararo va idoralararo bitimlar hamda shartnomalar asosida amalga oshiradilar.