Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligi vaziri Sh. Xamrayevning “Irrigatsiya-melioratsiya obyektlarini qurish va rekonstruksiya qilish hamda suv resurslarini boshqarishni raqamlashtirish ishlarining amalga oshirilish holati toʻgʻrisida”gi axborotini eshitib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi taʼkidlaydiki, “Oʻzbekiston — 2030” strategiyasi doirasida suv resurslaridan samarali foydalanishni taʼminlash, suv xoʻjaligi obyektlarini modernizatsiya qilish va suvni tejaydigan texnologiyalarni keng joriy etishni qoʻllab-quvvatlash, shuningdek sohada raqamlashtirish ishlarini amalga oshirish boʻyicha tizimli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.

Xususan, suv xoʻjaligini rivojlantirish boʻyicha ustuvor yoʻnalishlar va kompleks tadbirlarni oʻz ichiga olgan Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirishning 2020 — 2030-yillarga moʻljallangan konsepsiyasi qabul qilindi. Maʼmuriy islohotlar doirasida suv xoʻjaligini boshqarish boʻyicha yaxlit respublika ijro etuvchi hokimiyat organi tizimi shakllantirildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari va farmonlarida suvdan foydalanishda samaradorlikni oshirish, suv resurslarini muhofaza qilish, suv xoʻjaligi sohasida energiyani tejovchi uskunalardan foydalanish, ayniqsa, raqamli texnologiyalarni keng joriy etish boʻyicha muhim vazifalar belgilab berilgan.

Jumladan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 5-yanvardagi “Quyi boʻgʻinda suv resurslarini boshqarish tizimini takomillashtirish hamda suv resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-5-sonli Qarori bilan suv resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish, suvdan foydalanish madaniyatini yuksaltirish hamda suvni tejaydigan sugʻorish texnologiyalarini kengaytirilgan tartibda joriy etish boʻyicha vazifalar belgilandi.

2023-yilda 190 ta irrigatsiya va melioratsiya obyektida qurilish va rekonstruksiya qilish ishlari amalga oshirilgan hamda 959,9 mlrd. soʻm mablagʻ sarflanib, belgilangan vazifalar toʻliq bajarilgan.

Jumladan, irrigatsiya yoʻnalishida 392,9 km. kanal, 57,7 km. lotok, 19 ta gidrotexnika inshooti, 4,6 km. bosimli quvurlar, 2 ta koʻprik va 60 ta sugʻorish quduqlarini qurish va rekonstruksiya qilish hamda 9,1 km. suv obyektlarining suvni muhofaza qilish zonalarida qirgʻoq himoya ishlari bajarilgan.

Bundan tashqari melioratsiya yoʻnalishida 230,3 km. ochiq, 156,0 km. yopiq kollektor-drenaj tarmoqlari, 6 ta vertikal drenaj qudugʻi, 59 ta gidrotexnik inshoot, 58 ta kuzatuv quduqlarini qurish va rekonstruksiya qilish ishlari amalga oshirilgan.

Ushbu tadbirlarning amalga oshirilishi natijasida irrigatsiya va melioratsiya obyektlarining texnik holati yaxshilanib, 207,6 ming gektar maydonning suv taʼminoti va 105,7 ming gektar sugʻoriladigan yer maydonining meliorativ holati yaxshilanishiga erishilgan.

Irrigatsiya tizimini raqamli texnologiyalar asosida avtomatlashtirilgan boshqaruvga oʻtkazish maqsadida 2023-yilda 7 339 ta “Aqlli suv”, 2 578 ta “Dayver” va 271 ta nasos qurilmalari oʻrnatilib, 21 ta yirik suv xoʻjaligi obyektining boshqaruv jarayonlari avtomatlashtirilgan. Bunda suv isteʼmolchilari kesimida suvning hisobini va hisobotini yuritish, shuningdek ular toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bazasini shakllantirish uchun moʻljallangan “Suv hisobi” axborot tizimi yaratilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi tomonidan 2024-yilda 215 ta obyektda 1 880,0 mlrd. soʻmlik qurilish va rekonstruksiya qilish ishlari amalga oshirilishi belgilangan. Bundan tashqari Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Suv xoʻjaligida xorijiy investitsiya loyihalarini amalga oshirish markazining buyurtmasi boʻyicha hamda Xalqaro moliya institutlari ishtirokidagi 3 ta loyiha uchun 385,8 mlrd. soʻm, Orolni qutqarish xalqaro jamgʻarmasi ijroiya qoʻmitasining Nukus filiali buyurtmasi boʻyicha 1 ta irrigatsiya obyekti uchun 25 mlrd. soʻm ajratilib, obyektlarni qurish va rekonstruksiya qilish ishlari olib borilmoqda.

Shu bilan birga tahlillar sohada ayrim kamchiliklar va hal etilishi lozim boʻlgan masalalar mavjudligini koʻrsatmoqda.

Xususan, irrigatsiya-melioratsiya obyektlarini qurish va rekonstruksiya qilish yoʻnalishlariga ajratilgan mablagʻlarni oʻzlashtirish ishlari yetarli darajada olib borilmayapti. Ajratilgan mablagʻlar Xorazm, Fargʻona va Navoiy viloyatlarida bor-yoʻgʻi 15 — 25 foizga oʻzlashtirilgan, xolos.

Suv xoʻjaligi obyektlarida “Aqlli suv” qurilmalari, dayver va nasos qurilmalari hamda avtomatlashtirish ishlari uchun zarur mablagʻlar oʻz vaqtida ajratilmagan. Buning natijasida 2022-2023-yillarda suv oʻlchash postlarida “Aqlli suv” qurilmalarini oʻrnatish boʻyicha ishlar 49 foizga amalga oshirilgan, xolos.

Qurilish va rekonstruksiya qilish ishlari olib borilgan 6 ta irrigatsiya obyekti oʻz vaqtida foydalanishga topshirilmagan. Bu esa hududlarda 145,0 ming gektar yer maydonining suv taʼminotini, shu jumladan 105,9 ming gektar sugʻoriladigan yer maydonining meliorativ holatini yaxshilash imkoniyatini cheklamoqda.

Hududlarda suv xoʻjaligi obyektlarida oʻrnatilgan raqamli qurilmalarni Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi markaziy server qurilmasiga ulash orqali masofadan boshqarish yoki kuzatib borish, qurilmalarga masofadan texnik xizmat koʻrsatish tizimini samarali yoʻlga qoʻyish muhim ahamiyat kasb etadi.

Shuningdek sohada davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini joriy etish boʻyicha belgilangan vazifalarning ijrosini ham yetarli deb boʻlmaydi. Bundan tashqari davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida suv xoʻjaligi obyektlarini xususiy sektorga berish hamda investitsiyaviy majburiyatlarning bajarilishini nazorat qilish va sohadagi mavjud barcha axborot tizimlari maʼlumotlarini yigʻish, umumlashtirish hamda tahlil qilish imkonini beruvchi axborot tizimini yaratish zarurati mavjud.

Yuqorida bayon etilganlardan kelib chiqib, “Parlament nazorati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 10-moddasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligi vaziri Sh. Xamrayevning “Irrigatsiya-melioratsiya obyektlarini qurish va rekonstruksiya qilish hamda suv resurslarini boshqarishni raqamlashtirish ishlarining amalga oshirilish holati toʻgʻrisida”gi axboroti maʼlumot uchun qabul qilinsin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi (Sh. Xamrayev):

irrigatsiya va melioratsiya obyektlarini qurish, rekonstruksiya qilish hamda sohaga raqamli texnologiyalarni keng joriy etish borasida belgilangan vazifalarni oʻz vaqtida bajarish;

irrigatsiya-melioratsiya obyektlarini qurish va rekonstruksiya qilish yoʻnalishlariga ajratilgan mablagʻlarni oʻz vaqtida va maqsadli oʻzlashtirish;

irrigatsiya obyektlarini qurish va rekonstruksiya qilishda ishlarni belgilangan norma va talablar doirasida tashkil etish hamda ularning oʻz muddatida ishga tushirilishini taʼminlash;

hududlarda suv xoʻjaligi obyektlarida oʻrnatilgan raqamli qurilmalarni masofadan boshqarish, kuzatib borish, masofadan texnik xizmatlar koʻrsatishni yoʻlga qoʻyish;

suv xoʻjaligida bozor iqtisodiyoti tamoyillarini va davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini joriy etish hisobidan suv inshootlarini modernizatsiya qilish, suv xoʻjaligi tashkilotlarining moddiy-texnika bazasini takomillashtirish borasida olib borilayotgan ishlarni yanada jadallashtirish;

suv resurslaridan samarali foydalanish hamda aholiga suvni tejovchi texnologiyalar samaradorligi haqida tushuntirish va targʻibot ishlarini samarali yoʻlga qoʻyish choralarini koʻrsin.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Agrar va suv xoʻjaligi masalalari qoʻmitasi irrigatsiya-melioratsiya obyektlarini qurish va rekonstruksiya qilish hamda suv resurslarini boshqarishni raqamlashtirish doirasida amalga oshirilayotgan ishlar ustidan taʼsirchan parlament nazoratini oʻrnatsin.

4. Mazkur Qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Spikerining oʻrinbosari A. Xaitov zimmasiga yuklatilsin.

5. Ushbu Qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.