Ushbu Qonunning maqsadi tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Qonun hamda boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

yerlarni rekultivatsiya qilish — buzilgan tuproq qoplamini tiklash, uni foydalanish uchun yaroqli holga keltirish;

tuproq — yer yuzasining tabiiy yoki antropogen omillar ta’siri natijasida shakllanadigan, o‘simliklarning yashashi uchun zarur unumdorlik xususiyatlariga ega bir nechta qatlamdan iborat bo‘lgan ustki qismi;

tuproqning buzilishi — foydali qazilmalarni qazib olish, geologiya-qidiruv, geodeziya, qurilish ishlarini va boshqa ishlarni amalga oshirish jarayonida tuproq qoplamining fizik jihatdan buzilishi, qisman yoki to‘liq yo‘q qilinishi;

tuproq degradatsiyasi — tabiiy yoki antropogen omillar ta’siri natijasida tuproq unumdorligining pasayishiga, tuproqning ekologik-meliorativ holati yomonlashishiga, shuningdek tuproqning miqdor va sifat jihatidan salbiy o‘zgarishlariga olib keladigan jarayonlar majmui;

tuproqning ifloslanishi — tuproqning sifatini yomonlashtiradigan hamda atrof-muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan zararli kimyoviy va radioaktiv moddalarning, neftning, neft mahsulotlarining hamda mikroorganizmlarning tuproqqa tushishi va to‘planishi;

tuproqni muhofaza qilish — tuproqdan oqilona foydalanishga va uni saqlashga, uning ifloslanishi, buzilishi hamda degradatsiyasining oldini olishga, shuningdek tabiiy va texnogen ta’sirlardan himoya qilishga qaratilgan huquqiy, tashkiliy, xo‘jalik tadbirlari va boshqa tadbirlar majmui;

tuproq sifati — tuproq unumdorligini belgilaydigan xususiyatlar;

tuproq sifatini baholash (tuproq bonitirovkasi) — tuproqning sifati va tabiiy unumdorlik qobiliyatini 100 balli shkala bo‘yicha qiyosiy baholash;

tuproqni tiklash — tuproqning holatini, sifatini yaxshilashga va unumdorligini oshirishga qaratilgan tadbirlar;

tuproq unumdorligi — tuproqning o‘simliklarni oziqli moddalar, issiqlik, namlik, havo va boshqa yashash faoliyati omillari bilan ta’minlaydigan xususiyatlari;

tuproqning unumdor qatlami — tuproqning o‘simliklar o‘sishi uchun qulay xususiyatlarga ega bo‘lgan ustki qatlami;

tuproq eroziyasi — tuproqning yog‘ingarchiliklar, sug‘orish va shamol ta’sirida yemirilish jarayoni;

tuproqning holati — tuproqning tarkibini, tuzilishini va xususiyatlarini tavsiflovchi ko‘rsatkichlar majmui.

Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi asosiy prinsiplar quyidagilardan iborat:

qonuniylik;

inson sog‘lig‘ining va atrof-muhit xavfsizligining ustuvorligi;

ochiqlik va shaffoflik;

yer egalari, yerdan foydalanuvchilar va yer uchastkalari ijarachilari huquqlari hamda qonuniy manfaatlarining ustuvorligi.

Tuproqni muhofaza qilish obyekti yer fondining barcha toifalaridagi tuproqning unumdor va tuproq hosil qiluvchi qatlamlaridan iboratdir.

Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish tadbirlari jumlasiga quyidagilar kiradi:

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi davlat dasturlarini hamda boshqa dasturlarni amalga oshirish;

ifloslangan, buzilgan yoki boshqacha tarzda degradatsiyaga uchragan tuproqni tiklash;

tuproq monitoringini yuritish;

yer egalarining, yerdan foydalanuvchilarning, yer uchastkalari ijarachilarining tuproq muhofazasini ta’minlashga, undan oqilona foydalanishga hamda tuproq unumdorligini saqlashga doir tegishli majburiyatlarini belgilash;

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish bo‘yicha iqtisodiy tadbirlarni amalga oshirishda manfaatdorlik mexanizmini qo‘llash;

qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish chog‘ida tuproq va suv manbalarining sho‘rlanishini, botqoqlanishi hamda ifloslanishini istisno etadigan usullardan foydalanish;

sho‘rlangan yerlarda meliorativ tadbirlarni amalga oshirish;

yerlarni davriy ravishda tekislash;

ihota daraxtzorlarini barpo etish, qum ko‘chishining oldini olish va uni mustahkamlash;

hududiy sharoitlardan kelib chiqqan holda iqtisodiy jihatdan samarali dehqonchilik tizimlaridan foydalanish;

qishloq xo‘jaligi ekinlarini sug‘orishda suvni tejaydigan texnologiyalardan foydalanish;

qiyaliklarda suv eroziyasiga qarshi kurashish uchun ko‘p yillik o‘tlar, butalar va daraxtlar ekish;

shamol eroziyasiga qarshi tadbirlarni qo‘llash;

kollektor-drenaj va sug‘orish tarmoqlarini, shuningdek suv havzalarini tozalash chog‘ida olingan tuproqdan foydalangan holda qumli, qumloq va yengil qumoq tuproqlarning mexanik tarkibini yaxshilash;

sug‘oriladigan yerlarda ilmiy asoslangan tavsiyalarga muvofiq eroziyaga qarshi tadbirlarni qo‘llash, sug‘orish rejimlariga va normalariga rioya etish;

tuproqning texnogen zichlanishining oldini olish;

mineral, organik, organik-mineral, bakterial o‘g‘itlar hamda boshqa o‘g‘itlarni, shuningdek kompost va sideratlarni tuproq-iqlim sharoitlari va o‘simliklarning ehtiyojlari hisobga olingan holda qo‘llash.

Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish tadbirlari qonunchilikka muvofiq boshqa tadbirlarni ham o‘z ichiga olishi mumkin.

Shaharsozlik faoliyatini yoki qishloq xo‘jaligiga oid bo‘lmagan boshqa faoliyatni amalga oshirish chog‘ida tuproqni muhofaza qilishga va undan oqilona foydalanishga qo‘yiladigan talablar quyidagilardan iborat:

obyektlarni joylashtirish va ularni qurish loyihalarida — tuproqqa oid tadqiqotlar natijalarini hisobga olgan holda tabiatni muhofaza qilish hamda sanitariya talablariga rioya etishga va tuproq unumdorligini saqlashga qaratilgan tadbirlarni nazarda tutish;

obyektlarni qurish loyihalarida — yer uchastkalaridagi mavjud tuproqni saqlab qolish ustuvorligini belgilash;

obyektlarni loyihalashtirish chog‘ida loyiha hududiga kirmaydigan tutash hududlarda — tuproq ifloslanishining, buzilishining yoki boshqacha tarzdagi degradatsiyasining oldini olish choralarini ko‘rish;

obyektlarni loyihalashtirish chog‘ida — tuproqning unumdor qatlamini sidirib olish, saqlash va undan foydalanish tadbirlarini belgilash;

loyihalashtirilgan obyektlar qurilishi chog‘ida — tuproqni muhofaza qilish talablariga rioya etish.

Shaharsozlik faoliyatini yoki qishloq xo‘jaligiga oid bo‘lmagan boshqa faoliyatni amalga oshirish chog‘ida tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish to‘g‘risidagi qonunchilikka muvofiq boshqa talablar ham belgilanishi mumkin.

Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish ishlarini moliyalashtirish quyidagilar hisobidan amalga oshiriladi:

O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablag‘lari;

yer egalarining, yerdan foydalanuvchilarning, yer uchastkalari ijarachilarining, shuningdek korxonalar va tashkilotlarning mablag‘lari;

homiylik xayriyalari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar.

Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi faoliyatni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlashning asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat:

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish bo‘yicha investitsiya faoliyatini rag‘batlantirish;

tuproqqa oid xizmatlar infratuzilmasini rivojlantirish;

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasida ilmiy-tadqiqot hamda tajriba-sinov ishlarini tashkil etish;

qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarning sifati yaxshilangan (bonitet balli oshgan) taqdirda soliq to‘g‘risidagi qonunchilikka muvofiq yer solig‘ini to‘lashga doir imtiyozlar berish.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini ta’minlaydi;

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi davlat dasturlarini tasdiqlaydi hamda ularning amalga oshirilishini tashkil etadi, shuningdek ularning bajarilishini nazorat qiladi;

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni o‘z vakolatlari doirasida qabul qiladi;

mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining tuproqni muhofaza qilish hamda uning unumdorligini oshirish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtiradi;

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish ustidan davlat nazorati amalga oshirilishini ta’minlaydi;

tuproq monitoringini amalga oshirish tartibini, tuproqning unumdor qatlamini sidirib olish, saqlash va undan foydalanish tartibini belgilaydi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi:

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi yagona davlat siyosatini amalga oshiradi;

davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni, strategiyalarni ishlab chiqadi, amalga oshiradi hamda nazorat qiladi;

tuproqni muhofaza qilishga va uning unumdorligini oshirishga doir normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqadi hamda ularni o‘z vakolatlari doirasida qabul qiladi;

tuproqqa oid va agrokimyoviy tadqiqotlar olib boradi, ilmiy jihatdan asoslangan tavsiyalar ishlab chiqadi;

degradatsiyaga uchragan yerlarning hisobini yuritadi va ularni muvofiqlashtiradi;

qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlardan maqsadli foydalanilishi, almashlab ekishning tashkil etilishi, rivojlantirilishi va olib borilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;

tuproqdan oqilona foydalanilishini va uning muhofaza qilinishini iqtisodiy jihatdan rag‘batlantirishni qonunchilikka muvofiq amalga oshiradi;

mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga tuproqning buzilishiga yoki yo‘q qilinishiga olib keladigan harakatlar sodir etilgan, shuningdek tuproqni tiklash bo‘yicha majburiyatlar bajarilmagan taqdirda choralar ko‘rish to‘g‘risida takliflar kiritadi;

tuproqqa oid tadqiqotlar asosida o‘simliklar uchun mineral o‘g‘itlar va boshqa turdagi o‘g‘itlarning maqbul bo‘lgan normalarini belgilaydi;

qishloq xo‘jaligi yerlarining rekultivatsiya qilinishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi.

O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi:

yerlarni sug‘orishning suvni tejaydigan, tuproqni himoyalaydigan texnologiyalarini joriy etadi;

sug‘oriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash, barqarorligini ta’minlash va degradatsiyaning oldini olish choralarini ko‘radi;

kollektor-drenaj tarmoqlari va inshootlarining ishlash qobiliyatini ta’minlash bo‘yicha choralar ko‘radi, sug‘oriladigan yerlarning meliorativ holatini baholaydi va hisobotini yuritadi;

ilmiy-texnika yutuqlarini, shuningdek suvni tejaydigan zamonaviy texnologiyalarning innovatsion usullarini hamda ilg‘or tajribani joriy etadi.

O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi:

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish to‘g‘risidagi qonunchilik talablarining yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan bajarilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;

o‘simliklarni himoya qilish vositalarini, ularning o‘sishini tezlashtiruvchi moddalarni, mineral o‘g‘itlarni, boshqa kimyoviy moddalar va preparatlarni transportda tashish, saqlash hamda qo‘llash chog‘ida tuproqni ifloslanishdan muhofaza qilishni amalga oshiradi;

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirishga oid tadbirlarning yer egalari, yerdan foydalanuvchilar va yer uchastkalari ijarachilari tomonidan bajarilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;

vaqtincha foydalanishga berilgan hamda qurilish, foydali qazilmalarni qazib olish va boshqa ta’sirlar natijasida buzilgan yerlarning tiklanishi, ular foydalanish uchun yaroqli holga keltirilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;

cho‘llanishning oldini olish, o‘rmonlarni tiklash hamda ihota daraxtzorlarini barpo etish tadbirlarini ishlab chiqadi va amalga oshiradi;

tog‘ yonbag‘irlarida, jarliklarda, tashlandiq, yaylov va foydalanishdan chiqarilgan yerlarda eroziyaga qarshi ko‘chatzorlar (daraxtzorlar) yaratilishini tashkil etadi;

o‘rmon meliorativ dehqonchilik tizimiga ilmiy yutuqlarni va ilg‘or tajribani joriy etadi;

o‘rmon fondi yerlarining rekultivatsiya qilinishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi.

O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari:

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasida qabul qilingan davlat dasturlarining hamda boshqa dasturlar va strategiyalarning amalga oshirilishini tashkil etadi;

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi hududiy dasturlarni amalga oshiradi;

shaharsozlik faoliyatini, geologik qidiruvni va foydali qazilmalarni qazib olishni, shuningdek qishloq xo‘jaligiga oid bo‘lmagan boshqa faoliyatni amalga oshirish chog‘ida tuproqning sidirib olingan unumdor qatlamini saqlash uchun joylarni belgilaydi. Bunda joylar buzilgan va unumdorligi past bo‘lgan qishloq xo‘jaligi yerlaridan belgilanadi;

mahalliy budjet mablag‘lari hisobidan tuproqni muhofaza qilishga va uning unumdorligini oshirishga qaratilgan tadbirlarni belgilaydi.

Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi davlat nazorati quyidagilarga nisbatan amalga oshiriladi:

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish, tuproq holatining saqlanishi sohasidagi talablar va normalarning bajarilishiga;

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish, tuproqning holatini yaxshilash, shuningdek tuproq degradatsiyasining, buzilishi va ifloslanishining oldini olishga doir tadbirlarning amalga oshirilishiga;

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi kamchiliklarni bartaraf etishga doir choralar ko‘rishga;

tuproqning holati to‘g‘risidagi axborotning ishonchliligiga.

Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi davlat nazorati O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi hamda Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi tomonidan o‘z vakolatlari doirasida amalga oshiriladi.

Yer egalari, yerdan foydalanuvchilar va yer uchastkalarining ijarachilari quyidagi huquqlarga ega:

o‘z mablag‘lari hamda jalb qilinadigan boshqa mablag‘lar hisobidan tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish, tuproqning holatini yaxshilash, uning degradatsiyasi, buzilishi va ifloslanishining oldini olishga doir tadbirlarni mustaqil ravishda amalga oshirish;

tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish chog‘ida ilm-fan, texnika va texnologiya yutuqlaridan foydalanish;

jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan tuproqqa yetkazilgan zararning o‘rni qoplanishini talab qilish;

O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar institutidan (bundan buyon matnda Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti deb yuritiladi) o‘ziga tegishli yer uchastkasidagi tuproqning sifatini baholash to‘g‘risida axborot olish;

mexanizatsiyalashtirish, kimyoviy ishlov berish va o‘simliklarni himoya qilish vositalari, shuningdek urug‘lik materialining tuproq holatiga ta’siri to‘g‘risida tegishli davlat organlaridan yoki xo‘jalik yurituvchi subyektlardan ma’lumotlar olish.

Yer egalari, yerdan foydalanuvchilar va yer uchastkalarining ijarachilari qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.

Yer egalari, yerdan foydalanuvchilar va yer uchastkalarining ijarachilari o‘ziga tegishli yer uchastkasida:

yerlardan foydalanish chog‘ida tuproqni muhofaza qilishni, uning unumdorligini saqlash, tiklash hamda oshirishni ta’minlashi, shuningdek tuproqning ifloslanishiga va unumdorligi pasayishiga olib keladigan harakatlarga (harakatsizlikka) yo‘l qo‘ymasligi;

tuproq-iqlim sharoitlaridan kelib chiqqan holda dehqonchilikning ilmiy jihatdan asoslangan agrotexnik tadbirlariga rioya etishi;

tuproqning zichlanishiga olib keladigan texnika va texnologiyalardan foydalanmasligi;

tuproqqa oid tadqiqotlarni o‘tkazishda hamkorlik qilishi;

tuproqning ifloslanishiga yo‘l qo‘ymasligi;

tuproqning sho‘rlanishiga qarshi agrotexnik tadbirlarni amalga oshirishi;

sug‘oriladigan, haydaladigan yerlarning davriy ravishda tekislanishini amalga oshirishi;

sug‘orish rejimiga va normalariga rioya etishi;

tuproq-iqlim sharoitlarini va o‘simliklar ehtiyojlarini hisobga olgan holda mineral o‘g‘itlardan tabaqalashtirilgan tarzda foydalanishi;

tuproq degradatsiyasiga qarshi tadbirlarni amalga oshirishi, tuproq degradatsiyasi hollari to‘g‘risida tegishli davlat organlarini xabardor qilishi;

shaharsozlik faoliyatini, geologik qidiruvni va foydali qazilmalarni qazib olishni, shuningdek qishloq xo‘jaligiga oid bo‘lmagan boshqa faoliyatni amalga oshirish chog‘ida tuproqning mavjud unumdor qatlamini sidirib olishi va saqlashi shart.

Yer egalarining, yerdan foydalanuvchilarning va yer uchastkalari ijarachilarining zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham bo‘lishi mumkin.

Shaharsozlik faoliyatini, geologik qidiruvni va foydali qazilmalarni qazib olishni, shuningdek qishloq xo‘jaligiga oid bo‘lmagan boshqa faoliyatni amalga oshirish chog‘ida mazkur faoliyat turlarini amalga oshiruvchi subyektlar tomonidan tuproqning unumdor qatlami sidirib olinadi va saqlanadi.

Shaharsozlik faoliyatini amalga oshirish chog‘ida sidirib olingan tuproqning unumdor qatlamini qurilish tashkilotlari mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan belgilangan joylarga saqlash uchun olib chiqadi.

Shaharsozlik faoliyati, geologik qidiruv va foydali qazilmalarni qazib olish, shuningdek qishloq xo‘jaligiga oid bo‘lmagan boshqa faoliyat uchun yerlarni ajratish loyihalarini ishlab chiqish chog‘ida tuproqning unumdor qatlami Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti tomonidan loyiha ijrochilarining buyurtmasiga asosan aniqlanadi.

Shaharsozlik faoliyatini, geologik qidiruvni va foydali qazilmalarni qazib olishni, shuningdek qishloq xo‘jaligiga oid bo‘lmagan boshqa faoliyatni amalga oshirish chog‘ida tuproqning unumdor qatlami sidirib olinmaganligi va saqlanmaganligi fakti aniqlangan taqdirda, yetkazilgan zararning o‘rni belgilangan tartibda mahalliy budjetga qoplanadi. Mazkur pul mablag‘laridan qishloq xo‘jaligida foydalanilmayotgan sug‘oriladigan yerlarni foydalanishga kiritish va yerlarning meliorativ holatini yaxshilash uchun foydalaniladi.

Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlarda hamda o‘rmon fondi yerlarida geologik qidiruvni va foydali qazilmalarni qazib olishni, shuningdek qishloq xo‘jaligiga oid bo‘lmagan boshqa faoliyatni amalga oshiruvchi subyektlar mazkur yerlarni o‘z mablag‘lari hisobidan rekultivatsiya qilishi shart.

Tuproqning holatini va sifatini baholash normalari Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti tomonidan ishlab chiqiladi hamda O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi tomonidan tegishli vazirliklar bilan kelishilgan holda tasdiqlanadi.

Tuproqni o‘rganish tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish maqsadida tuproqning holatini o‘rganish, uning sifatini baholash hamda tuproq degradatsiyasi darajasini aniqlash orqali amalga oshiriladi.

Tuproqni o‘rganish O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining, Suv xo‘jaligi vazirligining, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligining vakolatli tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi.

Yer egalari, yerdan foydalanuvchilar va yer uchastkalarining ijarachilari o‘ziga tegishli yer uchastkalarida tuproqni o‘rganishni amalga oshirishi mumkin.

O‘rganish davomida tanlab olingan tuproq namunalarini tahlil qilish akkreditatsiya qilingan laboratoriyalarda amalga oshiriladi.

Tuproqni o‘rganish natijalari to‘g‘risidagi hisobotlar O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi, Suv xo‘jaligi vazirligi, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi tomonidan belgilangan tegishli shakllar bo‘yicha rasmiylashtiriladi.

O‘zbekiston Respublikasi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrining, shuningdek tumanlarning (shaharlarning) tuproq xaritalarida tuproqning turlari bo‘yicha geografik joylashuvi, mexanik tarkibi, sho‘rlanish, eroziya darajasi, o‘zlashtirilish davri va tuproq hosil qiluvchi jinslar aks ettiriladi.

Tuproq xaritasi tuproq qoplamini o‘rganishga, tuproq monitoringiga oid ma’lumotlardan va tuproq to‘g‘risidagi boshqa axborotdan foydalanish asosida tuziladi.

Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrining, shuningdek tumanlarning (shaharlarning) tuproq xaritalarini tuzadi hamda ular asosida O‘zbekiston Respublikasining tuproq xaritasini tuzishni va yangilashni tashkil etadi.

Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti tomonidan tuproqni o‘rganish natijalari asosida tuproq sifatini baholash (bonitirovka), sho‘rlanish, eroziya xaritalari, agrokimyoviy, ekologik va boshqa tematik tuproq xaritalari tuziladi.

Tuproq xaritalarini tuzish va yangilash tartibi O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi tomonidan tasdiqlanadi.

Tuproqni o‘rganish va tuproq monitoringi natijasida olingan tuproqning holati va sifati to‘g‘risidagi ma’lumotlar (materiallar) tuproqqa oid ma’lumotlar fondini tashkil etadi.

Tuproqqa oid ma’lumotlar fondi quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

O‘zbekiston Respublikasi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrining, shuningdek tumanlarning (shaharlarning) tuproq xaritalari;

tuproqning sifatini baholash (bonitirovka), sho‘rlanish, eroziya xaritalari, agrokimyoviy, ekologik va boshqa tematik tuproq xaritalari;

tuproqni o‘rganishga oid ma’lumotlar;

tuproq monitoringi ma’lumotlari.

Tuproqqa oid ma’lumotlar fondi Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti tasarrufida bo‘ladi.

Tuproqqa oid ma’lumotlar fondini hisobga olish, saqlash va undan foydalanish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi tomonidan belgilanadi.

Tuproq monitoringi tuproqdagi o‘zgarishlarni davriy kuzatib borish tizimi bo‘lib, u yerlar monitoringining tarkibiy qismidir.

Tabiiy va antropogen omillar ta’sirida tuproqning kimyoviy, biologik, fizikaviy hamda boshqa xususiyatlari o‘zgarishini aniqlash tuproq monitoringi obyektidir.

Tuproq monitoringi Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti tomonidan amalga oshiriladi.

Tuproq monitoringi natijalariga ko‘ra tuproqning holatidagi salbiy jarayonlarni prognoz qilish, ularning oldini olish va ularni bartaraf etish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqiladi. Tuproq monitoringi natijalari va tavsiyalar tegishli davlat organlariga taqdim etiladi.

Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi ilmiy tadqiqotlar O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, tegishli sohaga oid ilmiy-tadqiqot muassasalari va oliy ta’lim tashkilotlari, shuningdek boshqa ilmiy tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi.

Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasida quyidagi ilmiy tadqiqotlar amalga oshiriladi:

tuproqning ekologik, meliorativ holatini va biologik faolligini yaxshilash;

tuproqning holatini va sifatini baholash;

agrotexnik, agrokimyoviy, meliorativ va eroziyaga qarshi texnologiyalarni ishlab chiqish;

tuproq degradatsiyasining oldini olish va oqibatlarini bartaraf etish;

tuproqning holatini masofadan turib zondlashni, zamonaviy geoaxborot tizimlarini va sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish.

Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasida yuzaga keladigan nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.

Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish to‘g‘risidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.

O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi o‘rtasida tushuntirilishini ta’minlasin.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid bo‘lgan o‘z normativ-huquqiy hujjatlarini qayta ko‘rib chiqishlari va bekor qilishlarini ta’minlasin.

Ushbu Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran uch oy o‘tgach kuchga kiradi.