Oʻzbekiston Respublikasi Bojxona kodeksining 27-moddasi va Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 20-noyabrdagi “Bojxona ombori, erkin ombor va boj olinmaydigan savdo doʻkoni faoliyatini litsenziyalash toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash haqida”gi 523-sonli qaroriga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi qaror qiladi:

1. “Erkin ombor” bojxona rejimi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Ushbu qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olinganidan soʻng oʻn kun muddat oʻtgach kuchga kiritilsin.

3. Ushbu qaror kuchga kirishi bilan “Erkin ombor” bojxona rejimi toʻgʻrisidagi vaqtinchalik nizom oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin (2000-yil 23-oktabr, roʻyxat raqami 981-son).

4. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish Rais oʻrinbosari S. Nasirov zimmasiga yuklatilsin.

Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Bojxona kodeksining 27-moddasiga va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 20-noyabrdagi 523-sonli “Bojxona ombori, erkin ombor va boj olinmaydigan savdo doʻkoni faoliyatini litsenziyalash toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq ishlab chiqilgan.

Nizom tovarlarni erkin ombor bojxona rejimiga joylashtirishda, erkin omborda saqlashda va chiqarishda bojxona operatsiyalarini amalga oshirish, bojxona toʻlovlarini toʻlash tartibini belgilaydi.

Erkin ombor — shunday rejimki, bunda chet el tovarlari muayyan hududlar va joylarda boj, soliqlar va iqtisodiy siyosat choralari qoʻllanilmasdan joylashtiriladi va ishlatiladi, Oʻzbekiston tovarlari esa eksport rejimiga muvofiq olib chiqishda qoʻllaniladigan shartlarga koʻra joylashtiriladi va ishlatiladi.

Erkin ombor — maxsus jihozlangan va belgilangan joy boʻlib, binolarning hududini va (yoki) ochiq maydonchalarni oʻz ichiga oladi hamda tovarlarni erkin ombor rejimida bojxona nazorati ostida saqlashga moʻljallangan.

1. Oʻzbekiston Respublikasidan olib chiqish va Oʻzbekiston Respublikasiga olib kirish taqiqlangan tovarlarni erkin omborda saqlashga ruxsat berilmaydi.

2. Boshqa tovarlarga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan yoki alohida shart-sharoitlarda saqlanishi talab etiladigan tovarlar omborlarda yoki erkin omborning bir qismi hisoblangan va bunday tovarlarni saqlash uchun maxsus moslashtirilgan alohida binolarda Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq belgilangan majburiy talablarga rioya qilingan holda saqlanishi kerak.

3. Tovarlar erkin omborga bojxona organining vakolatli mansabdor shaxslari ishtirokida yoki ular xabardor qilingan holda joylashtiriladi.

4. Tovarlar erkin ombor rejimida muddatlari cheklanmagan holda turishi mumkin.

5. Tovarlarni erkin ombor rejimiga joylashtirish bojxona organiga ilovaga muvofiq toʻldirilgan bojxona yuk deklaratsiyasini taqdim etish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

6. Ayni vaqtda bojxona yuk deklaratsiyasi bilan birgalikda olib kirilgan tovarlarga oid va tovarlarga ilova qilinuvchi boshqa hujjatlar (yukxatlar, konosamentlar, spetsifikatsiyalar, fakturalar) bojxona organiga taqdim qilinadi.

7. Sertifikatlanishi lozim boʻlgan tovarlarni erkin omborga joylashtirilganda tovarlarni saqlash davrida sertifikatni taqdim etilishi talab etilmaydi.

8. Xorijdan olib kirilgan oʻsimlik va hayvonot mahsulotlarining erkin omborga joylashtirilishi chogʻida tegishli davlat organlari tomonidan, agar bunday nazorat Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish chogʻida amalga oshirilmagan boʻlsa, fitosanitariya va veterinariya nazorati amalga oshiriladi.

9. Erkin omborning normal faoliyat koʻrsatishini taʼminlash uchun foydalanadigan tovarlar (masalan, ortish-tushirish texnikasi, sovutish uskunasi, kompyuter texnikasi, maxsus kiyim-bosh va hokazolar) bojxona rejimi ostida joylashtirilmaydi.

10. Erkin omborda saqlanayotgan tovarlarga nisbatan ularning saqlanishini taʼminlashga oid quyidagi operatsiyalar amalga oshirilishi mumkin:

tozalash, shamollatish, quritish (shu jumladan issiqlik oqimini hosil qilish orqali);

saqlashning maqbul harorati rejimini hosil qilish (sovutish, muzlatish, isitish);

himoyalash oʻroviga joylashtirish, himoyalash moyi va konservantlarni surtish;

zanglashdan himoya qilish uchun boʻyash, saqlash qoplamlarini kiritish;

tashishdan oldin chirishga qarshi boʻyoq bilan qoplash.

11. 10-bandda qayd etilgan operatsiyalardan tashqari erkin omborga joylashtirilgan tovarlarga nisbatan ularni sotish va tashishga tayyorlash uchun quyidagi operatsiyalar ham amalga oshirilishi mumkin:

turkumlarga boʻlish va joʻnatmalarni shakllantirish;

oʻrash, qayta oʻrash, tamgʻalash va saralash;

ortish, tushirish va yuklab joʻnatish;

komplektlashgacha boʻlgan yoki ish holatiga keltirish bilan bogʻliq oddiy operatsiyalar;

tovarlarni oqilona joylashtirish maqsadida ombor ichida olib oʻtish;

tovarlarni namoyish stendlarida joylashtirish va ularning testdan oʻtkazilishi.

Tovarlarga doir barcha operatsiyalar ushbu tovarlarning TIF TN boʻyicha tasniflash raqam kodining toʻqqizinchi belgisi darajasida oʻzgartirilishi bilan bogʻliq xususiyati (sifati)ni yoʻqotmasligi kerak.

12. Erkin omborlarda tovarlarga oid, ularning chakana sotilishi mustasno qilingan holda, ishlab chiqarish va tijoratga oid operatsiyalarning amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

13. Erkin omborda turgan tovarlarning sotilishiga yoki ularga egalik qilish huquqini boshqa yoʻl bilan berilishiga yoʻl qoʻyiladi, bundan chakana sotishlar mustasno.

14. Bojxona organlari alohida shaxslarga, agar ushbu shaxslar Bojxona kodeksi va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlarining qoidalariga rioya etmayotgan boʻlsalar, erkin omborlarda tovarlar bilan operatsiyalar oʻtkazishni taqiqlab qoʻyishlari va ularning tovarlardan foydalanishini rad etishlari mumkin.

15. Qonun hujjatlariga muvofiq tovarlarning alohida toifalarini erkin omborlarga joylashtirish cheklab qoʻyilishi yoki taqiqlanishi mumkin.

16. Bojxona organlari erkin omborlarda turgan tovarlar ustidan bojxona nazoratini amalga oshirish huquqiga egadirlar.

17. Erkin ombor egasi, erkin omborga tushuvchi va erkin ombordan olib chiqiluvchi tovarlar hisobini yuritish (shu jumladan avtomatlashtirilgan hisobini yuritish) va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi tomonidan belgilangan tartibda bojxona organlariga ushbu tovarlar toʻgʻrisida hisobot taqdim etadilar va tovarlar hisobini olib boruvchi jurnal yuritadilar.

18. Erkin ombor doirasida tovarlar bilan yuz berayotgan har qanday oʻzgarishlar hisob hujjatlarida va jurnallarida aks ettirilishi kerak.

19. Bojxona organining talabi boʻyicha erkin ombordagi saqlanayotgan tovarlarni bojxona organining mansabdor shaxsi ishtirokida xatlovdan (inventarizatsiya) oʻtkazish lozim.

20. Tovarlarni erkin ombor rejimiga rasmiylashtirish chogʻida bojxona yigʻimlari qonun hujjatlariga muvofiq undiriladi.

Agar erkin omborga joylashtirilgan tovarlardan boj toʻlovlari undirilsa, toʻlovlar toʻlanishi uchun ularni omborga joylashtirgan shaxs javobgar boʻladi.

21. Erkin ombor rejimida turgan tovarlarni erkin muomalaga chiqarish yoki eksportga chiqarish rejimlariga joylashtirganda, agar qonun hujjatlarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, boj, soliqlar hamda iqtisodiy siyosat choralari tovarning kelib chiqishiga qarab qoʻllaniladi.

22. Tovar Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga olib chiqilayotganda tovarning kelib chiqishi toʻgʻrisidagi sertifikati mavjud boʻlmasa, unga nisbatan eksport boji, soliqlar va iqtisodiy siyosat choralarini qoʻllash maqsadida Oʻzbekiston tovari deb, boshqa maqsadlarda esa chet el tovari deb qaraladi.

23. Erkin ombor rejimiga joylashtirilayotgan va eksport rejimida Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga olib chiqishga moʻljallangan tovarlar, agar tovarlarni amalda olib chiqishda eksport boji va soliqlardan ozod qilish yoki toʻlangan summalarni qaytarish nazarda tutilgan boʻlsa, eksport boji, soliqlardan ozod qilinadi, yoxud toʻlangan summalar qaytariladi. Bunday tovarlarni amalda olib chiqish boj, soliqlar qaytarilgan yoki ulardan ozod qilingan kundan boshlab olti oydan kechiktirilmay amalga oshirilishi lozim.

24. Oʻzbekiston Respublikasidan tashqariga olib chiqilishi lozim boʻlgan tovarlar erkin omborlardan bojxona hududiga qaytarilganda yoxud belgilangan muddatlarda ular amalda olib chiqib ketilmagan taqdirda qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda boj, soliqlar, shuningdek, ularning foizlari toʻlanadi.

25. Erkin ombor hududida qayta ishlashga oid operatsiyalarga tortilgan chet el tovarlariga nisbatan boj, soliqlar qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda undiriladi.

26. Agar tovarlarning erkin ombordan olib chiqilishida bojxona maqsadlari uchun tovarlarning maqomini aniqlashning iloji boʻlmasa, tovarlar Oʻzbekiston Respublikasi bojxona hududidan tashqariga olib chiqish chogʻida qayta ishlashga oid operatsiyalar qoʻllanilmaydigan Respublika tovarlari sifatida, qolgan hollarda esa chet el tovarlari sifatida koʻrib chiqiladi.

27. Ombor egasi ombor, omborda saqlanayotgan tovarlar turidan, uning chiqarilish imkoniyatidan va uning faoliyat koʻrsatishi bilan bevosita aloqador boshqa omillardan kelib chiqqan holda erkin ombor bojxona rejimidan foydalanish qoidalarini bojxona organi bilan kelishib tasdiqlaydi.

28. Qoidalarda quyidagilar belgilanadi:

bojxona organining erkin ombor, shu jumladan bojxona organi xodimlari uchun xonalarning ham tashkil etilishi va jihozlanishiga oid talablari;

ombordagi ish tartibi;

tovarlarni hisobga olish shakllari;

ombor egasi tomonidan erkin omborda saqlanayotgan tovarlar toʻgʻrisidagi hisobotni taqdim etish shakllari va muddatlari;

omborning faoliyat yuritishi bilan bogʻliq boshqa talab va shartlar.

29. Koʻrsatib oʻtilgan qoidalar mazkur Nizomga va bojxona toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga zid kelishi mumkin emas.

30. Ushbu Nizom talablarini buzgan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligida nazarda tutilgan tartibda javobgarlikka tortiladilar.

Deklarant tomonidan BYuD asosiy varagʻining quyidagi ustunlari va qoʻshimcha varaqlarning tegishli ustunlari toʻldiriladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi bojxona hududida erkin muomalada boʻlgan Oʻzbekiston tovarlarini rasmiylashtirish vaqtida 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 11, 13, 14, 17, 17a, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 31, 32, 33, 35, 37, 38, 39, 41, 42, 43, 44, 46, 47, 49, 50, 54, A (BYuD asosiy varaQida), V, S.

2. Oʻzbekiston Respublikasi bojxona hududida ilgari boshqa bojxona rejimida joylashtirilgan tovarlarni rasmiylashtirish vaqtida 2-bandda koʻrsatilgan ustunlarga qoʻshimcha ravishda 15, 15a, 40, 53-ustunlar toʻldiriladi.

3. 1 va 2-bandlarda koʻrsatib oʻtilgan ustunlar (1, 9, 17, 17a, 44, 49, 50-ustunlardan tashqari), Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi tomonidan 1999-yilning 24-sentabrida tasdiqlangan “Bojxona yuk deklaratsiyasini toʻldirish tartibi toʻgʻrisida”gi Yoʻriqnomaning (keyingi oʻrinlarda — Yoʻriqnoma) (1999-yil 3-noyabr, roʻyxat raqami 834-son) 3-boʻlimiga, yaʼni “Eksport bojxona rejimida joylashtiriladigan tovarlarga oid BYuDni toʻldirish qoidalari”ga muvofiq toʻldiriladi.

4. Bojxona organining mansabdor shaxslari tomonidan BYuD asosiy varagʻining ustunlari va qoʻshimcha varaqlarning tegishli 7, A (qoʻshimcha varaqlarda) D ustunlari toʻldiriladi.

Koʻrsatilgan ustunlar Yoʻriqnomaning 3-boʻlimi, yaʼni “Eksport bojxona rejimida joylashtirilgan tovarlarga oid BYuDni toʻldirish qoidalari”ga muvofiq toʻldiriladi.

5. 1, 9, 44, 49, 50-ustunlarni toʻldirish quyidagi oʻziga xos jihatlarga ega:

1-ustun. “Deklaratsiya turi”:

ustunning birinchi boʻlinmasida tovarlarni yoʻnalishi “EK” koʻrsatiladi;

ustunning ikkinchi boʻlinmasida tovarlarni bojxona chegarasi orqali olib oʻtishga oid tadbirlar tasnifnomasiga muvofiq bojxona rejimining ikki belgili kodi koʻrsatiladi;

uchinchi boʻlinmada quyidagilar koʻrsatiladi:

“1” — agar shaxs erkin omborga oʻzi tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotni joylashtirsa;

“0” — agar shaxs erkin omborga oʻzi tomonidan ishlab chiqarilmagan mahsulotni joylashtirsa.

9-ustun. “Moliyaviy toʻlovlar uchun javobgar shaxs”:

ustunda tovarlarni erkin omborga joylashtirgan shaxsning nomi va pochta manzili koʻrsatiladi. Ustunni toʻldirish tartibi Yoʻriqnomaning 3-boʻlimida, yaʼni “Eksport bojxona rejimida joylashtiriladigan tovarlarga oid BYuDni toʻldirish qoidalari”da keltirilgan ustunni toʻldirish tartibiga oʻxshagan boʻladi.

17-ustun. “Tayin etilgan mamlakat”:

ustunda “Erkin ombor/Oʻzbekiston” koʻrsatiladi.

17a-ustun. “Tayin etilgan mamlakat kodi”:

ustunda jahon mamlakatlari tasnifnomasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasining kodi koʻrsatiladi.

44-ustun. “Qoʻshimcha axborot/taqdim etiladigan hujjatlar”:

ustun Yoʻriqnomaning 3-boʻlimi, yaʼni “Eksport bojxona rejimida joylashtiriladigan tovarlarga oid BYuDni toʻldirish qoidalari”ga muvofiq toʻldiriladi.

Bundan tashqari, 8 raqami ostidagi ustunda tovarlarni erkin omborga joylashtiradigan shaxs bilan erkin ombor egasi oʻrtasida tuzilgan shartnomaning raqami va sanasi koʻrsatiladi.

49-ustun. “Omborning nomi”:

ustunda erkin omborni taʼsis etilishiga oid berilgan litsenziyaning raqami va sanasi koʻrsatiladi.

50-ustun. “Ishonchnoma beruvchi shaxs”:

ustun Yoʻriqnomaning 3-boʻlimi, yaʼni “Eksport bojxona rejimida joylashtiriladigan tovarlarga oid BYuDni toʻldirish qoidalari”ga muvofiq toʻldiriladi.

“Eksport” bojxona rejimiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga erkin ombordan olib chiqib ketilishi uchun moʻljallangan Oʻzbekiston tovarlarini rasmiylashtirish vaqtida ushbu ustunga kiritiladigan maʼlumotlarga qoʻshimcha ravishda tovarlar ombordan olib chiqib ketilishi kerak boʻlgan sana ham koʻrsatiladi.

1. Deklarant tomonidan BYuDning asosiy varagʻini quyidagi ustunlari va qoʻshimcha varaqlarning tegishli ustunlari toʻldiriladi: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 11, 13, 14, 15, 15a, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 31, 32, 33, 35, 37, 38, 41, 42, 44, 46, 47, 49, 50, 53, 54, A (BYuDning asosiy varagʻida), V, S.

2. Koʻrsatilgan ustunlar (1, 44, 49-ustunlardan tashqari) Yoʻriqnomaning 6-boʻlimi, yaʼni “Erkin muomalaga (import) chiqarish rejimida joylashtiriladigan tovarlarga oid BYuDni toʻldirish qoidalari”ga muvofiq toʻldiriladi.

3. Bojxona organining mansabdor shaxslari tomonidan BYuD asosiy varagʻining ustunlari va qoʻshimcha 7, A (qoʻshimcha varaqlarda), D varaqlarning tegishli ustunlari toʻldiriladi.

Koʻrsatilgan ustunlar Yoʻriqnomaning 3-boʻlimi, yaʼni “Eksport bojxona rejimida joylashtiriladigan tovarlarga oid BYuDni toʻldirish qoidalari”ga muvofiq toʻldiriladi.

4. 1, 44, 49-ustunlarning toʻldirilishi quyidagi oʻziga xos jihatlarga ega:

1-ustun. “Deklaratsiya turi”:

ustunning birinchi boʻlinmasida tovarlarni yoʻnalishi — “IM” koʻrsatiladi;

ustunning ikkinchi boʻlinmasida tovarlarni bojxona chegarasi orqali olib oʻtishga oid tadbirlar tasnifnomasiga muvofiq bojxona rejimining ikki belgili kodi koʻrsatiladi;

uchinchi boʻlinmada quyidagilar koʻrsatiladi:

“1” — agar shaxs oʻz ehtiyojlari uchun moʻljallangan mahsulotni erkin omborga joylashtirsa;

“0” — agar shaxs oʻz ehtiyojlari uchun moʻljallanmagan mahsulotni erkin omborga joylashtirsa.

44-ustun. “Qoʻshimcha axborot/taqdim etiladigan hujjatlar”:

ustun Yoʻriqnomaning 6-boʻlimi, yaʼni “Erkin muomalaga (import) chiqarish rejimida joylashtiriladigan tovarlarga oid BYuDni toʻldirish qoidalari”ga muvofiq toʻldiriladi.

Bundan tashqari, 8 raqami ostidagi ustunda tovarlarni erkin omborga joylashtiruvchi shaxs bilan erkin ombor egasining oʻrtasida tuzilgan shartnomaning raqami va sanasi koʻrsatiladi.

49-ustun. “Erkin omborning nomi”:

ustunda erkin omborni taʼsis etilishiga oid berilgan litsenziyaning raqami va sanasi koʻrsatiladi.

1. Erkin ombordan Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga chiqariladigan tovarlarni rasmiylashtirishda quyidagilarni hisobga olgan holda BYuDni toʻldirish qoidalari qoʻllaniladi:

“Eksport” bojxona rejimiga muvofiq olib chiqiladigan tovarlar uchun:

9, 28, 36, 39, 43, A, S-ustunlari toʻldirilmaydi.

44-ustunning toʻldirilishi quyidagi oʻziga xos jihatlarga ega:

ustunda raqam ostida quyidagilar koʻrsatiladi:

2 — tovar-transport hujjatlari, hisob-fakturalar, invoyslarning raqamlari;

3 — shartnomaning (kontraktning, kelishuvning), shartnomaga qoʻshimchaning raqami va sanasi, shuningdek shartnomaning umumiy summasi;

4 — boshqa davlat organlarining (ularning nomlari koʻrsatilgan holda), agar tovarlar ushbu organlarning nazorati ostida boʻlgan taqdirda, ruxsatnomaning berilish raqami va sanalari;

7 — tovarning kelib chiqishi toʻgʻrisidagi sertifikat raqami va sanasi;

8 — bojxona rasmiylashtiruvi vaqtida zarur boshqa hujjatlar va maʼlumotlar.

Erkin ombordan Oʻzbekiston Respublikasi bojxona hududiga chiqariladigan tovarlarni rasmiylashtirishda quyidagilar hisobga olingan holda BYuDni toʻldirish qoidalari qoʻllaniladi:

15-ustunda “Oʻzbekiston/erkin ombor” koʻrsatiladi;

15a-ustunga Jahon mamlakatlari tasnifnomasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi kodi qoʻyiladi.