Qashqadaryo viloyat sudining iqtisodiy ishlar boʻyicha apellatsiya instansiyasi sudlov hayʼati M. Bozorov raisligida, sudyalar D. Raximov va X. Tursunovdan iborat tarkibda sudya katta yordamchisi B. Toshmurodovning kotibligida javobgar “K” xususiy korxonasining Chiroqchi tumanlararo iqtisodiy sudining 2023-yil 21-sentabrdagi hal qiluv qaroriga nisbatan bergan apellatsiya shikoyati boʻyicha ishni javobgar vakili A.A. (ishonchnoma va advokatlik orderi asosida), daʼvogar G.A.V.ning vakili M.J. (ishonchnoma va advokatlik orderi asosida)lar ishtirokida videokonferensaloqa rejimida sud binosida ochiq sud majlisida koʻrib chiqib, quyidagilarni aniqladi:

Daʼvogar G.A.V. javobgarlar “K” xususiy korxonasi va taʼsischi Q.S.B.ga nisbatan sudga daʼvo ariza bilan murojaat qilib, “K” ishlab chiqarish va savdo firmasining 2019-yil 9-dekabrdagi 1-sonli umumiy yigʻilish qarorini haqiqiy emas deb topishni soʻragan.

Shahrisabz tumanlararo iqtisodiy sudining 2023-yil 11-yanvardagi ajrimi bilan ish yuritish tugatilgan.

Qashqadaryo viloyat sudi iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼati apellatsiya instansiyasining 2023-yil 2-maydagi qaroriga asosan birinchi sudining 2023-yil 11-yanvardagi ajrimi bekor qilinib, daʼvo talabini qanoatlantirish toʻgʻrisida yangi qaror qabul qilingan.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼati kassatsiya instansiyasining 2023-yil 18-iyuldagi qaroriga koʻra “K” xususiy korxonasining kassatsiya shikoyati qanoatlantirilib, Shahrisabz tumanlararo iqtisodiy sudining 2023-yil 11-yanvardagi ajrimi va Qashqadaryo viloyat sudi iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼati apellatsiya instansiyasining 2023-yil 2-maydagi qarori bekor qilingan hamda ish koʻrish uchun Shahrisabz tumanlararo iqtisodiy sudiga yuborilgan.

Shahrisabz tumanlararo iqtisodiy sudining 2023-yil 8-avgustdagi ajrimi bilan ish Chiroqchi tumanlararo iqtisodiy sudiga oʻtkazilgan.

Birinchi instansiya sudining 2023-yil 21-sentabrdagi hal qiluv qaroriga asosan daʼvo talabi qanoatlantirilgan.

Javobgar tomonidan keltirilgan apellatsiya shikoyatida hal qiluv qarorini bekor qilib, ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida yangi qaror qabul qilish soʻralgan.

Bunga asos sifatida daʼvo talabi korporativ nizolar toifasiga kirmasligi, nizo meros mol-mulk bilan bogʻliq ekanligi, sud tomonidan Fuqarolik kodeksining bitimlarni haqiqiy emas deb topish haqidagi normalari notoʻgʻri qoʻllanilganligi, daʼvo talabida umumiy yigʻilish qarorini haqiqiy emas deb topish soʻralganligi, Plenum qarori tushuntirish boʻyicha umumiy yigʻilish qarorini haqiqiy emas deb haqidagi ishlar boʻyicha fuqarolik qonunchiligi normalari qoʻllanilmasligi, daʼvogar taʼsischi emas ekanligi, umumiy yigʻilish qarori “K” xususiy korxonasi tomonidan qabul qilinmaganligi, korporativ nizo yuridik shaxs ishtirokchilari oʻrtasida kelib chiqishi lozimligi koʻrsatilgan.

Sud majlisida ishtirok etgan javobgar vakili apellatsiya shikoyatida qayd etilgan vajlarni qoʻllab-quvvatlab, hal qiluv qarorini bekor qilib, nizo korporativ ishlar toifasiga kirmasligi sababli ish yuritishni tugatishni soʻradi.

Daʼvogar vakili apellatsiya shikoyatida keltirilgan vajlarning asossiz ekanligini, protsessual qonunchilikda boshqa nizolar ham korporativ nizo boʻlishi mumkinligi belgilanganligini, korporativ nizolar toifasi tugal emasligini, umumiy yigʻilish qarori noqonuniy oʻtkazilganligini, daʼvogarning huquq va manfaatlari buzilganligini, ushbu yigʻilish qarori haqiqiy emas deb topilmas ekan meros ololmasligini bayon qilib, hal qiluv qarorini oʻzgarishsiz, apellatsiya shikoyatini qanoatlantirilmasdan qoldirishni soʻradi.

Sudlov hayʼati taraflar vakillarining tushuntirishlarini eshitib, apellatsiya shikoyatida keltirilgan vajlarni ishdagi dalillar hamda moddiy va protsessual qonun hujjatlari asosida koʻrib chiqib, muhokama qilib, quyidagilarga asosan apellatsiya shikoyatini toʻliq qanoatlantirib, birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini bekor qilishni hamda daʼvo arizasi boʻyicha ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida yangi qaror qabul qilishni lozim topdi.

Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy protsessual kodeksi (keyingi oʻrinda — IPK deb yuritiladi)ning 30-moddasiga muvofiq korporativ nizolar boʻyicha ishlar jumlasiga quyidagilar kiradi:

1) yuridik shaxsni tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish bilan bogʻliq nizolar;

2) xoʻjalik jamiyatlari va shirkatlarining ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) aksiyalarning, ulushlarning, kooperativlar aʼzolari paylarining mansubligi, ularga yuklamalar belgilash va ulardan kelib chiqadigan huquqlarni amalga oshirish bilan bogʻliq nizolar, bundan xoʻjalik jamiyatlari va shirkatlarining ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) aksiyalarni, ulushlarni, kooperativlar aʼzolarining paylarini oʻz ichiga oluvchi meros mol-mulkni yoki er-xotinning umumiy mol-mulkini boʻlish bilan bogʻliq holda yuzaga keladigan nizolar mustasno;

3) yuridik shaxs ishtirokchilarining (muassislarining, aʼzolarining) yuridik shaxs tomonidan tuzilgan bitimlarni haqiqiy emas deb topish va (yoki) bunday bitimlarning haqiqiy emasligi oqibatlarini qoʻllash haqidagi daʼvolari boʻyicha nizolar;

4) qimmatli qogʻozlar emissiyasi bilan, shu jumladan emitentning boshqaruv organlari qarorlari yuzasidan nizolashish bilan, emissiyaviy qimmatli qogʻozlarni joylashtirish jarayonida tuzilgan bitimlar, emissiyaviy qimmatli qogʻozlar chiqarish (qoʻshimcha ravishda chiqarish) natijalari boʻyicha hisobotlar (xabarnomalar) yuzasidan nizolashish bilan bogʻliq nizolar;

5) qimmatli qogʻozlarni nominal saqlovchilarning aksiyalar va boshqa qimmatli qogʻozlarga boʻlgan huquqlarni hisobga olish, qonunda nazarda tutilgan boshqa huquq va majburiyatlarni qimmatli qogʻozlarni joylashtirish va (yoki) ularning muomalasi munosabati bilan qimmatli qogʻozlarning nominal saqlovchilari tomonidan amalga oshirish bilan bogʻliq faoliyatidan kelib chiqadigan nizolar;

6) yuridik shaxs ishtirokchilarining umumiy yigʻilishini chaqirish toʻgʻrisidagi nizolar;

7) yuridik shaxs boshqaruv organlarining qarorlari ustidan shikoyat qilish toʻgʻrisidagi nizolar.

Biroq, daʼvo arizasida nizo umumiy yigʻilish qarori gʻayriqonuniy qabul qilinganligi oqibatida daʼvogar — merosxoʻrning mulkiy huquqlari buzilganligi natijasida kelib chiqqanligi bilan bogʻliq holatlar keltirilgan. Shuningdek, haqiqiy emas deb topish soʻralayotgan “K” ishlab chiqarish va savdo firmasining 2019-yil 9-dekabrdagi 1-sonli umumiy yigʻilish qarorida sobiq mulkdor Q.B.N. vafot etganligi sababli firma taʼsischiligini hamda firma nizomida barcha huquq va majburiyatlar boʻyicha boshqarishni “Xususiy korxona toʻgʻrisida”gi Qonunning 27-moddasiga koʻra sobiq mulkdor oʻgʻli Q.S.B.ning javobgarligiga topshirish nazarda tutilgan.

Holbuki, “Xususiy korxona toʻgʻrisida”gi Qonunning 3-moddasiga koʻra mulkdor yagona jismoniy shaxs tomonidan tuzilgan va boshqariladigan tijoratchi tashkilot xususiy korxona deb eʼtirof etiladi.

Ushbu Qonunning 8-moddasiga asosan xususiy korxona mulkdor tomonidan tuziladi, mulkdor unga tegishli mol-mulk beradi va uning ustavini tasdiqlaydi.

Mazkur holatda sudlov hayʼati mulkdor yagona jismoniy shaxs tomonidan tuziladigan xususiy korxona korporativ munosabatlar subyektiga kirmaydi deb hisoblaydi.

Bundan tashqari, birinchi instansiya sudi umumiy yigʻilish qarorini haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisidagi daʼvo talabiga nisbatan Fuqarolik kodeksining bitimlarni haqiqiy emas deb topish haqidagi normalarini qoʻllab xatolikka yoʻl qoʻygan.

IPKning 110-moddasi birinchi qismi 1-bandida ish sudga taalluqli boʻlmasa, sud ish yuritishni tugatishi belgilangan.

“Davlat boji toʻgʻrisida”gi Qonunning 18-moddasi birinchi qismi 5-bandiga muvofiq agar ish sudga taalluqli boʻlmasa, ish yuritish tugatilganda davlat boji toʻliq yoki qisman qaytariladi.

IPKning 66-moddasiga koʻra ish boʻyicha dalillar ushbu Kodeksda va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan tartibda olingan faktlar haqidagi maʼlumotlar boʻlib, ular asosida sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarning talablari va eʼtirozlarini asoslovchi holatlar, shuningdek nizoni toʻgʻri hal qilish uchun ahamiyatga ega boʻlgan boshqa holatlar mavjudligini yoki mavjud emasligini aniqlaydi. Bunday maʼlumotlar yozma va ashyoviy dalillar, ekspertlarning xulosalari, mutaxassislarning maslahatlari (tushuntirishlari), guvohlarning koʻrsatuvlari, ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlari bilan aniqlanadi.

IPKning 68-moddasiga asosan ishda ishtirok etuvchi har bir shaxs oʻz talab va eʼtirozlariga asos qilib keltirayotgan holatlarni isbotlashi shart.

Ushbu kodeksning 74-moddasiga muvofiq sud dalillarga ishning barcha holatlarini jamlab, ularni sud majlisida qonunga amal qilgan holda har tomonlama, toʻliq va xolis koʻrib chiqishga asoslangan oʻz ichki ishonchi boʻyicha baho beradi. Har bir dalil ishga aloqadorligi, maqbulligi va ishonchliligi nuqtai-nazaridan, dalillarning yigʻindisi esa yetarliligi nuqtai-nazaridan baholanishi lozim. Agar tekshirish natijasida dalilning haqiqatga toʻgʻri kelishi aniqlansa, u ishonchli deb tan olinadi.

IPKning 118-moddasiga asosan sud xarajatlari ishda ishtirok etuvchi shaxslarning qanoatlantirilgan daʼvo talablari miqdoriga mutanosib ravishda ularning zimmasiga yuklatiladi.

IPKning 176-moddasi oltinchi qismiga koʻra sudning hal qiluv qarori qonuniy va asoslantirilgan boʻlishi kerak. U sud majlisida tekshirilgan dalillargagina asoslangan boʻlishi mumkin.

IPKning 276-moddasi birinchi va ikkinchi qismiga asosan sud ishni apellatsiya instansiyasida koʻrish chogʻida birinchi instansiya sudi hal qiluv qarorining qonuniyligini va asosliligini tekshiradi. Sud yangi dalillarni tekshirishi va yangi faktlarni aniqlashi mumkin. Apellatsiya instansiyasining sudi birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini toʻliq hajmda tekshirishi shart.

IPK 279-moddasining birinchi qismiga koʻra hal qiluv qarorini oʻzgartirish yoki bekor qilish uchun birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini oʻzgartirish yoki bekor qilish uchun ish uchun ahamiyatli holatlarning toʻliq aniqlanmaganligi, sud aniqlangan deb hisoblagan, ish uchun ahamiyatli boʻlgan holatlarning isbotlanmaganligi, hal qiluv qarorida bayon qilingan xulosalarning ish holatlariga muvofiq emasligi hamda moddiy va (yoki) protsessual huquq normalarining buzilganligi yoxud notoʻgʻri qoʻllanilganligi asos boʻladi.

“Davlat boji toʻgʻrisida”gi Qonunga muvofiq iqtisodiy sudlarga apellatsiya va kassatsiya tartibida berilgan shikoyatlardan birinchi instansiya sudida koʻrib chiqish uchun arizalar berilganda toʻlanadigan stavkaning 50 foizi miqdorida davlat boji undirilishi lozimligi qayd etilgan.

Yuqoridagilarga koʻra, sudlov hayʼati apellatsiya shikoyatini toʻliq qanoatlantirishni, birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini bekor qilib, nizo sudga taalluqli boʻlmaganligi sababli ish yuritishni tugatish haqida yangi qaror qabul qilishni hamda birinchi instansiya sudi uchun oldindan toʻlangan davlat bojini daʼvogarga qaytarish toʻgʻrisida maʼlumotnoma berishni, pochta xarajatini zimmasida qoldirishni va apellatsiya shikoyati boʻyicha sud xarajatlarini daʼvogardan undirishni lozim topdi.

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 15, 55-moddalarini hamda Iqtisodiy protsessual kodeksining 30, 66, 68, 72, 30, 110, 118, 194-195, 274, 278 — 280-moddalarini qoʻllab, sudlov hayʼati ajrim qiladi:

Javobgar “K” xususiy korxonasining apellatsiya shikoyati toʻliq qanoatlantirilsin.

Chiroqchi tumanlararo iqtisodiy sudining 2023-yil 21-sentabrdagi hal qiluv qarori bekor qilinsin. Ish boʻyicha yangi qaror qabul qilinsin.

Daʼvogar G.A.V. javobgarlar “K” xususiy korxonasi va taʼsischi Q.S.B.ga nisbatan “K” ishlab chiqarish va savdo firmasining 2019-yil 9-dekabrdagi 1-sonli umumiy yigʻilish qarorini haqiqiy emas deb topish haqidagi daʼvo arizasi boʻyicha ish yuritish tugatilsin.

Daʼvogar G.A.V.ga birinchi instansiya sudi uchun oldindan toʻlangan 3 000 000 soʻm davlat bojini qaytarish haqida maʼlumotnoma berilsin.

Daʼvogar G.A.V. hisobidan javobgar “K” xususiy korxonasi foydasiga apellatsiya shikoyati boʻyicha toʻlangan 1 500 000 soʻm davlat boji, 33 000 soʻm pochta xarajati;

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi depozit hisob raqamiga 82 500 soʻm sud xarajati undirilsin.

Ijro varaqasi berilsin.

Ajrim qabul qilingan kundan boshlab qonuniy kuchga kiradi.

Mazkur ajrimdan norozi tomon Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga kassatsiya tartibida shikoyat berishi (protest keltirishi) mumkin.