Mamlakatimizda mahkumlarning huquq va erkinliklarini kafolatlash, ularning tuzalish yoʻliga oʻtishini taʼminlash hamda ijtimoiylashuvini jadallashtirish orqali ularda qonunga itoatkorlik xulq-atvorini, insonga, jamiyatga, mehnatga, ijtimoiy qoidalar va anʼanalarga nisbatan hurmat bilan munosabatda boʻlishni shakllantirish borasida salmoqli ishlar olib borilmoqda. Mazkur yoʻnalishda ichki ishlar organlarining jazoni ijro etish tizimi tubdan takomillashtirilib, mahkumlarni saqlash sharoitlari xalqaro standartlarga muvofiqlashtirildi, ushbu sohadagi qonunchilik takomillashtirildi.

Oʻtkazilgan islohotlar natijasida mahkumlarning jazoni oʻtash sharoitlari sifat jihatidan tubdan oʻzgartirilib, ularning axloqan tuzalishiga qaratilgan ishlar samaradorligi oshirildi, jumladan keyingi yillarda mahkumlarni oziq-ovqat va kiyim-kechak bilan taʼminlash darajasi oshirildi, ularni qiynoqqa solishning oldini olish mexanizmlari yaratildi, mahkumlarning jazoni ijro etish koloniyalaridagi huquqlari kengaytirildi.

Shu bilan birga bugungi kunda manzil-koloniyalarda jazoni oʻtash davrida ayrim mahkumlarning oʻrnatilgan tartib-qoidalarni buzgan holda jazoni oʻtash muassasasi hududini oʻzboshimchalik bilan tashlab ketishi, eng achinarlisi, ogʻir va oʻta ogʻir jinoyatlarga qayta qoʻl urishi hollari kuzatilmoqda. Manzil-koloniyalarda mahkumlarga yaqin qarindoshlari va boshqa shaxslar bilan uchrashuvlar soni cheklanmaganligi natijasida ayrim mahkumlar tomonidan bunday huquqlardan foydalanishda turli suiisteʼmolliklarga yoʻl qoʻyilmoqda. Mazkur muammolarni hal etish uchun mahkumlarni manzil-koloniyalarga oʻtkazish tartibini, jazoni ijro etish muassasasining ichki tartib-qoidalarini qayta koʻrib chiqish zarur.

Ushbu Qonun bilan Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat hamda Jinoyat-ijroiya kodekslariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilmoqda.

Xususan, ogʻir va oʻta ogʻir jinoyatlar sodir etib, jazo muddatini oʻtayotgan mahkumlarni manzil-koloniyalarga oʻtkazish, shuningdek jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish va jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ravishda ozod etish mexanizmlari qayta koʻrib chiqilmoqda.

Bundan tashqari jazoni ijro etish muassasalarida mahkumlarning ichki tartib-qoidalarga rioya etishi bilan bogʻliq mexanizmlar takomillashtirilmoqda.

Ushbu Qonun jazoni ijro etish muassasalarining ichki tartib-qoidalariga mahkumlar tomonidan rioya etilishiga, ularning tuzalish yoʻliga oʻtishiga, jinoyatchilikning oldini olishga, shuningdek mahkumlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishni yanada kuchaytirishga xizmat qiladi.

1-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 1994-yil 22-sentabrda qabul qilingan 2012-XII-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995-yil, № 1, 3-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-yil, № 9, 144-modda; 1997-yil, № 2, 56-modda, № 9, 241-modda; 1998-yil, № 5-6, 102-modda, № 9, 181-modda; 1999-yil, № 1, 20-modda, № 5, 124-modda, № 9, 229-modda; 2000-yil, № 5-6, 153-modda; 2001-yil, № 1-2, 23-modda, № 9-10, 165-modda; 2002-yil, № 9, 165-modda; 2003-yil, № 1, 8-modda, № 9-10, 149-modda; 2004-yil, № 1-2, 18-modda, № 9, 171-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2005-yil, № 9, 314-modda, № 12, 417, 418-moddalar; 2006-yil, № 6, 261-modda, № 12, 656-modda; 2007-yil, № 4, 158, 166-moddalar, № 6, 248-modda, № 9, 416, 422-moddalar, № 12, 607-modda; 2008-yil, № 4, 187, 188, 189-moddalar, № 7, 352-modda, № 9, 485, 487, 488-moddalar, № 12, 640, 641-moddalar; 2009-yil, № 1, 1-modda, № 4, 128-modda, № 9, 329, 334, 335, 337-moddalar, № 12, 470-modda; 2010-yil, № 5, 176, 179-moddalar, № 9, 341-modda, № 12, 471, 477-moddalar; 2011-yil, № 1, 1-modda; 2012-yil, № 4, 108-modda, № 9/1, 242-modda, № 12, 336-modda; 2013-yil, № 4, 98-modda, № 10, 263-modda; 2014-yil, № 1, 2-modda, № 5, 130-modda, № 9, 244-modda, № 12, 343-modda; 2015-yil, № 6, 228-modda, № 8, 310, 312-moddalar, № 12, 452-modda; 2016-yil, № 4, 125-modda, № 9, 276-modda, № 12, 383, 385-moddalar; 2017-yil, № 3, 47-modda, № 6, 300-modda, № 9, 506, 510-moddalar; 2018-yil, № 1, 4-modda, № 4, 218, 224-moddalar, № 7, 430-modda, № 10, 679-modda; 2019-yil, № 1, 3, 5-moddalar, № 3, 161-modda, № 5, 259, 267, 268-moddalar, № 7, 386-modda, № 8, 471-modda, № 9, 592-modda, № 11, 787-modda, № 12, 880-modda; 2020-yil, № 1, 4-modda, № 3, 204-modda, № 7, 449-modda, № 10, 593-modda, № 11, 651-modda, № 12, 691-modda; 2021-yil, № 1, 5, 14-moddalar, № 2, 142, 144-moddalar, № 3, 217-modda, 4-songa ilova, № 8, 800, 803-moddalar, № 10, 966, 968, 973-moddalar, № 12, 1193-modda; 2022-yil, № 2, 81-modda, № 3, 215, 216-moddalar, № 4, 337-modda, № 5, 464, 466-moddalar, № 6, 575-modda, № 10, 981-modda) quyidagi oʻzgartishlar kiritilsin:

1) 73-modda uchinchi qismining:

“b” bandidagi “yarmini” degan soʻz “uchdan ikki qismini” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

“v” bandidagi “uchdan ikki” degan soʻzlar “toʻrtdan uch” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

2) 74-modda uchinchi qismining:

“b” bandidagi “uchdan bir qismini” degan soʻzlar “yarmini” degan soʻz bilan almashtirilsin;

“v” bandidagi “yarmini” degan soʻz “uchdan ikki qismini” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

2-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 1997-yil 25-aprelda qabul qilingan 409-I-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-ijroiya kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-yil, № 6, 175-modda; 2003-yil, № 9-10, 149-modda; 2004-yil, № 1-2, 18-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2007-yil, № 6, 248-modda, № 9, 422-modda, № 12, 595-modda; 2008-yil, № 4, 187-modda, № 12, 636, 641-moddalar; 2009-yil, № 4, 136-modda, № 12, 470-modda; 2010-yil, № 9, 334-modda; 2012-yil, № 9/1, 238-modda; 2014-yil, № 9, 244-modda; 2015-yil, № 8, 310-modda; 2017-yil, № 3, 47-modda, № 10, 605-modda; 2019-yil, № 3, 165-modda, № 5, 267-modda, № 8, 469-modda, № 9, 588, 592-moddalar, № 12, 880-modda; 2020-yil, № 6, 337-modda; 2021-yil, 4-songa ilova, № 11, 1061-modda, № 12, 1193-modda; 2022-yil, № 5, 464-modda) quyidagi oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilsin:

1) 18-moddaning beshinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Mahkumlarni kino-, foto-, videotasvirga tushirishga va ulardan intervyu olishga ularning yozma roziligi bilan, shuningdek jazoni ijro etuvchi organning ruxsatiga asosan yoʻl qoʻyiladi. Mahkumlarning xavfsizligini va qoʻriqlanishini taʼminlovchi obyektlarni tasvirga olishga jazoni ijro etuvchi muassasaning yoki organning ruxsati bilan yoʻl qoʻyiladi”;

2) 76-moddaning ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Mahkumlar qarindoshlari bilan yoki muassasa boshligʻining ruxsatiga asosan boshqa shaxslar bilan muddati toʻrt soatgacha boʻlgan qisqa muddatli uchrashuv olishi mumkin”;

3) 105-moddaning:

birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Jazoni oʻtash tartibini buzganlik uchun ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoni oʻtayotgan mahkumlarga nisbatan quyidagi intizomiy jazo choralari qoʻllanilishi mumkin:

ogohlantirish;

hayfsan;

yengillashtirilgan saqlash sharoitlarini bekor qilish;

navbatdagi uchrashuvdan mahrum qilish;

intizomiy boʻlinmaga kiritib qoʻyish”;

ikkinchi qismining ikkinchi xatboshisidagi “ishni rad qilish yoki ishdan” degan soʻzlar “mahkumning mehnatdan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

quyidagi mazmundagi uchinchi va toʻrtinchi qismlar bilan toʻldirilsin:

“Agar mahkum quyidagi harakatlardan birini sodir etsa, mehnatdan boʻyin tovlagan deb hisoblanadi:

uzrli sabablarsiz ishga chiqmaslikni yoki ishga bir oy ichida ikki va undan ortiq marta kechikishni;

ish vaqti davomida ish joyini uzrli sabablarsiz oʻzboshimchalik bilan tark etishni yoki ishlab chiqarish vazifalarini qasddan bajarmaslikni yoxud bajarishni rad etishni.

Intizomiy boʻlinmaga kiritib qoʻyish tariqasidagi jazo chorasi jazoni oʻtash tartibini birinchi marta buzgan mahkumlarga nisbatan qoʻllanilmaydi, bundan jazoni oʻtash tartibini qoʻpol tarzda buzish mustasno”;

4) 111-moddaning birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksida nazarda tutilgan qilmishni sodir etish, yil mobaynida kamida ikki marta mehnatdan boʻyin tovlash, shuningdek ichki tartib-qoidalar bilan taqiqlangan buyumlar va narsalarni saqlash, tarqatish, isteʼmol qilish hamda ulardan foydalanish jazoni oʻtash tartibini qoʻpol tarzda buzish deb hisoblanadi”;

5) 112-moddaning:

ikkinchi qismidagi “yigirma toʻrt soatdan” degan soʻzlar “oʻn ikki soatdan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

uchinchi qismidagi “Rejimni” degan soʻz “Saqlash rejimini” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

6) 16-bob quyidagi mazmundagi 112¹-modda bilan toʻldirilsin:

Saqlash rejimini ashaddiy buzuvchi deb topilgan mahkumlarga nisbatan sudga quyidagilar toʻgʻrisida taqdimnoma kiritiladi:

manzil-koloniyadan umumiy tartibli koloniyaga, umumiy, qattiq yoki maxsus tartibli koloniyalardan — turmaga oʻtkazish toʻgʻrisida;

manzil-koloniyadan umumiy yoki qattiq tartibli koloniyaga, qattiq tartibli koloniyadan — maxsus tartibli koloniyaga, koloniyadan — turmaga qaytarish haqida.

Taqdimnoma Jinoyat-protsessual kodeksining 537-moddasida nazarda tutilgan tartibda sud tomonidan koʻrib chiqiladi”;

7) 113-moddaning:

ikkinchi xatboshisidagi “toʻrtdan” degan soʻz “uchdan” degan soʻz bilan almashtirilsin;

uchinchi xatboshisidagi “uchdan bir qismini” degan soʻzlar “yarmini” degan soʻz bilan almashtirilsin;

quyidagi mazmundagi toʻrtinchi va beshinchi xatboshilar bilan toʻldirilsin:

“jazoni oʻtash davrida ushbu Kodeksning 112¹-moddasida nazarda tutilgan tartibda manzil-koloniyadan umumiy tartibli koloniyaga oʻtkazilgan, shuningdek umumiy yoki qattiq tartibli koloniyaga qaytarilgan mahkumlar sud tomonidan bu haqda ajrim chiqarilgan kundan eʼtiboran kamida ikki yil mobaynida;

manzil-koloniyada jazoni oʻtash vaqtida jinoyat sodir etgan va sud tomonidan ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoga hukm qilingan mahkumlar”;

toʻrtinchi, beshinchi va oltinchi xatboshilari tegishincha oltinchi, yettinchi va sakkizinchi xatboshilar deb hisoblansin;

8) 114-moddaning:

oltinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“pul va qimmatli buyumlarni saqlashi, ulardan cheklanmagan miqdorda foydalanishi mumkin”;

yettinchi xatboshisidagi “cheklanmagan miqdorda” degan soʻzlar “ishdan boʻsh vaqtda cheklanmagan miqdorda” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Mahkumlar cheklanmagan miqdorda qisqa muddatli uchrashuvlar, yil mobaynida yigirma toʻrt marta uzoq muddatli uchrashuvlar olish huquqiga ega. Uchrashuvlar, qoida tariqasida, ishdan boʻsh vaqtda beriladi. Manzil-koloniya hududida uzoq muddatli uchrashuv oʻtkazish imkoniyati boʻlmasa, uchrashuv mahkumning arizasiga binoan manzil-koloniya hududidan tashqarida, ushbu koloniya joylashgan tuman (shahar) hududida oʻtkazilishi mumkin”;

uchinchi qismidagi “undan tashqarida” degan soʻzlar “manzil-koloniya joylashgan tuman (shahar) hududida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

quyidagi mazmundagi toʻrtinchi qism bilan toʻldirilsin:

“Manzil-koloniya hududidan tashqarida yashash huquqi Jinoyat kodeksi 73-moddasi toʻrtinchi qismining “v” va “g” bandlarida koʻrsatilgan mahkumlarga berilmaydi”.

3-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.

4-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

5-modda. Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Ushbu Qonunning 1-moddasi va 2-moddasi 7-bandining ikkinchi, uchinchi hamda toʻrtinchi xatboshilari sudning ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilinguniga qadar qonuniy kuchga kirgan qaroriga koʻra jazoni oʻtayotgan mahkumlarga nisbatan tatbiq etilmaydi. Mazkur shaxslarni manzil-koloniyalarga oʻtkazish, shuningdek ularni jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ravishda ozod qilish va jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilinguniga qadar amalda boʻlgan tartibda va muddatlarda amalga oshiriladi.