“Oʻzbekiston Respublikasining referendumi toʻgʻrisida”gi Qonunning 18-moddasi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Saylov kodeksining 16-moddasiga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasining referendumida siyosiy partiyalar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va fuqarolar tashabbuskor guruhlaridan qatnashadigan kuzatuvchilar toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasining rasmiy veb-saytida eʼlon qilinsin.

3. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi raisining oʻrinbosari B. Kuchkarov zimmasiga yuklansin.

Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining referendumi toʻgʻrisida”gi Qonunning 8 va 9-moddalari, Oʻzbekiston Respublikasining “Siyosiy partiyalar toʻgʻrisida”, “Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq ishlab chiqilgan boʻlib, Oʻzbekiston Respublikasining referendumiga (bundan buyon matnda referendum deb yuritiladi) tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazish davrida siyosiy partiyalar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va fuqarolar tashabbuskor guruhlaridan qatnashadigan kuzatuvchilarining (bundan buyon matnda kuzatuvchi deb yuritiladi) huquqiy maqomini, huquq va majburiyatlarini hamda ularning hujjatlarini rasmiylashtirish tartibini belgilaydi.

1. Referendumga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazishga doir barcha tadbirlarda, shuningdek har bir referendum uchastkasida referendum kuni ovoz berish va ovozlarni sanab chiqish jarayonlarida kuzatuvchi qatnashish huquqiga ega.

2. Kuzatuvning maqsadi referendumga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazishga doir barcha tadbirlarda, shu jumladan referendum kuni ovoz berish va ovozlarni sanab chiqish jarayonlarida referendum toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirishdan iborat.

3. Referendum oʻtkazuvchi komissiyalar kuzatuvchini mandati va shaxsini tasdiqlovchi hujjatiga asosan roʻyxatga olgandan keyin unga oʻz vakolatlarini toʻlaqonli hamda toʻsqinliksiz amalga oshirishi uchun sharoit yaratib beradi.

4. Siyosiy partiya aʼzosi yoki tarafdori yoxud siyosiy partiyaga xayrixoh boʻlgan har qanday Oʻzbekiston Respublikasining 18 yoshga toʻlgan fuqarosi siyosiy partiyadan kuzatuvchi boʻlishi mumkin.

Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlaridan fuqarolar yigʻini raisi (oqsoqoli), uning oʻrinbosari, maslahatchisi, shuningdek fuqarolar yigʻini organlarining boshqa mansabdor shaxslari kuzatuvchi boʻlishi mumkin, bundan profilaktika inspektorlari mustasno.

Referendumda ishtirok etish huquqiga ega boʻlgan fuqarolar tashabbuskor guruhi aʼzosi yoki tarafdori yoxud fuqarolar tashabbuskor guruhiga xayrixoh boʻlgan har qanday Oʻzbekiston Respublikasining 18 yoshga toʻlgan fuqarosi fuqarolar tashabbuskor guruhidan kuzatuvchi boʻlishi mumkin.

5. Siyosiy partiyaning tuman (shahar) tashkiloti, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, fuqarolar tashabbuskor guruhi referendum oʻtkazuvchi okrug komissiyasi (bundan buyon matnda okrug komissiyasi deb yuritiladi) tuzilganidan keyin oʻz kuzatuvchilari toʻgʻrisida tegishli okrug komissiyasiga ariza bilan murojaat qiladi.

Arizaga kuzatuvchilarning roʻyxati (ismi-familiyasi, lavozimi, yashash manzili va telefon raqami koʻrsatilgan holda), ularning shaxsini tasdiqlovchi hujjat nusxalari, 3x4 sm. oʻlchamdagi ikki dona fotosurat ilova qilinadi.

6. Siyosiy partiyalar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, fuqarolar tashabbuskor guruhlari oʻz kuzatuvchilari toʻgʻrisida tegishli okrug komissiyasiga referendumga kamida oʻn kun qolgunga qadar murojaat qilishi mumkin.

7. Tegishli okrug komissiyasi siyosiy partiya tashkilotining va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organining, shuningdek fuqarolar tashabbuskor guruhining arizasini olgandan keyin besh kun ichida qaror qabul qiladi va kuzatuvchi uchun mandat beradi.

8. Mandat namunasi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasining 2022-yil 28-iyundagi 1171-son qarori bilan tasdiqlangan nizom bilan belgilanadi.

Mandatda siyosiy partiyani boshqa siyosiy partiyadan va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlaridan, shuningdek fuqarolar tashabbuskor guruhlaridan farqlash uchun alohida belgilar (mandat rangi yoki boshqa) aks ettirilishi mumkin.

9. Siyosiy partiya tashkiloti, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, fuqarolar tashabbuskor guruhi tegishli okrug komissiyasidan mandatlarni olgandan soʻng ularni oʻz kuzatuvchilariga yetkazilishini taʼminlaydi.

10. Quyidagi hollarda mandat berish rad etilishi mumkin:

shaxs 18 yoshga toʻlmagan boʻlsa yoki Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlmasa;

referendumga oʻn kundan kam muddat qolganda murojaat etilsa;

fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organining mansabdor shaxsi boʻlmasa (fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organining kuzatuvchilari uchun);

mazkur Nizomning 5-bandida koʻrsatilgan hujjatlar toʻliq taqdim etilmasa.

11. Kuzatuvchi referendumga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazishga doir barcha tadbirlarda, shuningdek ovoz berish kuni mandatni taqib yurishi shart.

12. Kuzatuvchining vakolat muddati unga mandat berilgan kundan boshlanadi va referendum yakunlari rasman eʼlon qilingan kuni tugaydi.

13. Kuzatuvchi:

referendum oʻtkazuvchi komissiyalarning majlislarida hozir boʻlish;

referendum uchastkasida hozir boʻlish, tayyorgarlik ishlarining borishini, yashirin ovoz berish kabinalarining yoki xonalarining joylashtirilishini va ovoz berish qutilarining muhrlanishini, fuqarolarning roʻyxatga olinishini, ovoz berish byulletenlarining ularga berilishini kuzatish;

referendum kuni ovoz berish jarayonini kuzatish;

muddatidan oldin ovoz berishni oʻtkazish vaqti va joyi haqida xabardor boʻlish hamda ushbu jarayonni kuzatish;

fuqaroning turgan joyida uning ruxsati bilan ovoz berishi jarayonini, yashirin ovoz berish prinsipini buzmagan holda kuzatish;

ovozlarni sanab chiqishda va referendum oʻtkazuvchi uchastka komissiyasining (bundan buyon matnda uchastka komissiyasi deb yuritiladi) ovoz berish yakunlari toʻgʻrisidagi bayonnomasini tuzishda hozir boʻlish;

ovoz berish natijalari toʻgʻrisidagi hujjatlarning tegishli referendum oʻtkazuvchi komissiya tomonidan tasdiqlangan koʻchirma nusxalarini soʻrash va olish;

referendum oʻtkazuvchi komissiyalarning faoliyatiga hamda ovoz berish jarayoniga xalaqit bermasdan va ovoz berishning yashirinligini buzmasdan foto, video, audio yozuvlarni amalga oshirish (qamoqda saqlash va ozodlikdan mahrum etish joylari, harbiy qismlar, davolash muassasalari bundan mustasno);

kuzatuv natijalari toʻgʻrisida ommaviy axborot vositalari vakillariga murojaat qilish;

okrug komissiyasi tomonidan uchastka komissiyalaridan ovozlarni sanab chiqish natijalari toʻgʻrisidagi bayonnomalarni qabul qilib olish hamda okrug boʻyicha ovoz berish yakunlarini aniqlash jarayonida hozir boʻlish;

harbiy qismlarda, qamoqda saqlash va ozodlikdan mahrum etish joylarida tuzilgan referendum uchastkalariga borishi haqida kamida uch kun oldin tegishli uchastka komissiyasini belgilangan tartibda xabardor qilish;

agar referendum uchastkasida referendumga oid qonunchilik talablari buzilishiga yoʻl qoʻyilgan deb hisoblash uchun asoslar boʻlsa, oʻz kuzatuvlari toʻgʻrisida ushbu uchastka komissiyasi aʼzolariga ularning ishiga aralashmagan holda maʼlum qilish, shuningdek yuqori turuvchi referendum oʻtkazuvchi komissiyalarga xabar berish;

referendum toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari haqida, shuningdek referendumga tayyorgarlik koʻrish va uning oʻtkazilishi boʻyicha oʻz fikrini bayon qilish huquqiga ega.

Kuzatuvchi qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlardan ham foydalanadi.

14. Kuzatuvchi:

oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga, “Oʻzbekiston Respublikasining referendumi toʻgʻrisida”gi Qonunga, Markaziy saylov komissiyasining qarorlariga amal qilishi;

barcha darajadagi referendum oʻtkazuvchi komissiyalarga, davlat hokimiyati va boshqaruv organlari va boshqa tashkilotlarga tashrif buyurganida unga berilgan mandatni hamda oʻz shaxsini tasdiqlovchi hujjatni yonida olib yurishi hamda mansabdor shaxslar talabiga muvofiq ularni koʻrsatishi;

oʻz xulosalarini shaxsan oʻtkazilgan kuzatuv va haqiqiy materiallar bilan asoslashi shart.

15. Kuzatuvchiga quyidagilar man etiladi:

ovoz beruvchi ovoz berish byulleteniga oʻz belgisini qoʻyayotgan paytda ovoz berish kabinasida yoki xonasida boʻlish;

ovoz beruvchilarga taʼsir oʻtkazish, biron bir tashviqot materiali yoki adabiyotini tarqatish;

ovoz beruvchilardan ular qanday ovoz berganliklarini surishtirish yoki ularga ovoz berish byulleteniga belgi qoʻyishda biron-bir tarzda yordam koʻrsatish;

uchastka komissiyasining faoliyatiga, shu jumladan ovoz berish qutilarini muhrlash, ularni ochish, ovozlarni sanab chiqish chogʻida aralashish;

referendum kuni va ovoz berish boshlanishidan bir kun oldin jamoatchilik fikri soʻrovlari natijalarini, referendum natijalari prognozlarini, oʻtkazilayotgan referendum bilan bogʻliq boshqa tadqiqotlarni eʼlon qilish.

16. Kuzatuvchi “Oʻzbekiston Respublikasining referendumi toʻgʻrisida”gi Qonun talablariga va ushbu Nizom qoidalariga rioya etmagan taqdirda, tegishli okrug komissiyasi uning vakolatlarini muddatidan ilgari tugatishi mumkin.

17. Kuzatuvchi referendum oʻtkazuvchi komissiyalarning harakatlari va qarorlari ustidan qonunda belgilangan tartibda sudga shikoyat qilishi mumkin.

Kuzatuvchi shikoyatni koʻrib chiqishda bevosita ishtirok etishi mumkin.