Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
qarori
DAVLAT EHTIYoJLARI UChUN TANLOV ASOSIDA OZIQ-OVQAT TOVARLARI ETKAZIB BERIShNI TAShKIL ETISh TOʻGʻRISIDA
Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016-yil 27-fevraldagi 57-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish, shuningdek baʼzilarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblash toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligining tuzilmasini maqbullashtirish va uning faoliyati samaradorligini yanada oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2015-yil 31-dekabrdagi PQ-2463-son qarori)”gi qaroriga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan.
Importni tartibga solish tizimini yanada takomillashtirish, davlat ehtiyojlari uchun oziq-ovqat tovarlari importi boʻyicha operatsiyalar samaradorligini oshirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
1. Quyidagilar:
“Oʻzbektenderkonsalting” tenderlar oʻtkazuvchi agentlik toʻgʻrisidagi Nizom 1-ilovaga muvofiq;
Davlat ehtiyojlari uchun oziq-ovqat tovarlari importiga tenderlar (tanlovlar) oʻtkazish tartibi 2-ilovaga muvofiq;
Oldingi tahrirga qarang.
Davlat ehtiyojlari uchun oziq-ovqat tovarlarini import qilish yuzasidan kontraktlarni Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar agentligi tomonidan ekspertizadan oʻtkazish tartibi 3-ilovaga muvofiq;
(1-bandning toʻrtinchi xatboshi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 30-sentabrdagi 416-sonli qarori tahririda — OʻR QHT, 2003-y., 17-18-son, 161-modda)
Keyingi tahrirga qarang.
2. Vazirlar Mahkamasining 1996-yil 1-oktabrdagi 342-son qarori bilan tasdiqlangan Import kontraktlarini Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligida roʻyxatdan oʻtkazish tartibining davlat ehtiyojlari uchun oziq-ovqat tovarlari importi boʻyicha kontraktlarni roʻyxatdan oʻtkazishga oid qismi oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.
3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Vazirlar Mahkamasining Tashqi iqtisodiy faoliyatni muvofiqlashtirish departamentiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri Oʻ. SULTONOV
Toshkent sh.,
1997-yil 26-sentabr,
454-son
Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 26-sentabrdagi 454-son qaroriga
1-ILOVA
1-ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligi huzuridagi
“Oʻzbektenderkonsalting” tenderlar oʻtkazuvchi agentlik toʻgʻrisida
“Oʻzbektenderkonsalting” tenderlar oʻtkazuvchi agentlik toʻgʻrisida
Keyingi tahrirga qarang.
NIZOM
I. UMUMIY QOIDALAR
1. Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligi huzuridagi “Oʻzbektenderkonsalting” tenderlar oʻtkazuvchi agentlik keyingi oʻrinlarda “Agentlik” deb ataladi, Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligiga qarashli tashkilot va Davlat ehtiyojlari uchun asosiy oziq-ovqat mahsulotlarini xarid qilish boʻyicha tenderlar oʻtkazishni muvofiqlashtiruvchi respublika komissiyasi agenti hisoblanadi.
2. Agentlik oziq-ovqat tovarlarining asosiy turlarini davlat ehtiyojlari uchun xarid qilish samaradorligini oshirish maqsadida tashkil etilgan.
Keyingi tahrirga qarang.
II. AGENTLIKNING VAZIFALARI
1. Quyidagilar Agentlikning asosiy vazifalari hisoblanadi:
Oʻzbekiston Respublikasining iqtisodiy manfaatlarini taʼminlash;
davlat ehtiyojlari uchun oziq-ovqat asosiy turlarini xarid qilish boʻyicha savdolar, tanlovlar oʻtkazishga doir uslubiy va normativ hujjatlarni ishlab chiqish;
davlat ehtiyojlari uchun bevosita mahsulot ishlab chiqaruvchilar va tovar yetkazib beruvchilarni tanlov oldidan saralash;
Keyingi tahrirga qarang.
tender qatnashchilari uchun teng tanlov shartlarini taʼminlash;
mahsulot yetkazib beruvchilarni oldindan tanlash, tushayotgan takliflarni ekspert baholash, reklama ishlarini tashkil etish.
III. AGENTLIKNING YuRIDIK MAQOMI
1. Agentlik yuridik shaxs hisoblanadi, alohida mol-mulkka, mustaqil balansga, bank muassasalaridan birida schyotlarga ega boʻladi, oʻz nomidan shartnomalar tuzishga, mulkiy va shaxsiy nomulkiy huquqlarni sotib olishga hamda oʻz zimmasiga majburiyatlar olishga, sudlarda daʼvogar va javobgar boʻlishga haqlidir.
2. Agentlik oʻz majburiyatlari boʻyicha oʻziga tegishli butun mol-mulk bilan javob beradi.
3. Agentlik oʻz faoliyatini tenderlarni oʻtkazishga tayyorgarlik koʻrishning xolisligi prinsiplariga muvofiq quradi, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga, Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining qarorlari va boshqa hujjatlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Farmonlariga, Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, Davlat ehtiyojlari uchun asosiy oziq-ovqat mahsulotlarini xarid qilish boʻyicha tenderlar oʻtkazishni muvofiqlashtiruvchi respublika komissiyasi qarorlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirining buyruqlariga, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga, shuningdek mazkur Nizomga amal qiladi.
Keyingi tahrirga qarang.
4. Agentlik oʻz faoliyatini toʻla xoʻjalik mustaqilligi shartlarida amalga oshiradi.
5. Agentlikning moliyaviy-xoʻjalik faoliyat boʻyicha boshqa sheriklar bilan oʻzaro munosabatlari shartnoma asosida amalga oshiriladi.
6. Agentlik Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi tasviri tushirilgan, oʻz nomi oʻzbek va ingliz tillarida yozilgan muhrga, rasmiy ish qogʻozlariga va tashqi identifikatsiyalashning boshqa vositalariga ega boʻladi.
IV. AGENTLIKNING FUNKSIYALARI
Agentlik koʻrsatib oʻtilgan vazifalarni taʼminlash uchun Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi:
davlat ehtiyojlari uchun import mahsulot yetkazib beruvchilarni tanlash shartlarini ishlab chiqadi va tasdiqlash uchun Davlat ehtiyojlari uchun asosiy oziq-ovqat mahsulotlarini xarid qilish boʻyicha tenderlar oʻtkazishni muvofiqlashtiruvchi respublika komissiyasiga taqdim etadi;
davlat ehtiyojlari uchun import mahsulot yetkazib beruvchilarni tanlov oldidan saralaydi;
Keyingi tahrirga qarang.
tenderlar tayyorlaydi va ularning oʻtkazilishini bevosita tashkil etadi;
Oʻzbekiston Respublikasida va chet elda tenderlar oʻtkazish shartlari va tartibiga doir axborot faoliyatini amalga oshiradi;
tenderlar oʻtkazish boʻyicha chet el ish tajribasini va tenderlar oʻtkazish sohasidagi xizmatlarning boshqa turlarini oʻrganadi;
davlat isteʼmolchilari uchun davlat ehtiyojlari uchun xarid qilishga oid normativ hujjatlarni qabul qilish va ularning amal qilishi boʻyicha konsalting xizmatlari koʻrsatadi.
V. AGENTLIKNING HUQUQLARI
1. Agentlik oʻz funksiyalarini amalga oshirish uchun quyidagilarga haqlidir:
ayirboshlash shartlarida yoki tijorat asosida tenderlar oʻtkazish boʻyicha axborot berish (sotib olish) toʻgʻrisida tenderlar oʻtkazish boʻyicha boshqa xorijiy agentliklar bilan bitimlar tuzish;
vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, davlat hokimiyati mahalliy organlari, Oʻzbekiston Respublikasi va xorijiy davlatlarning yuridik shaxslaridan oʻz vazifalarini amalga oshirish uchun Agentlikka zarur boʻlgan axborotni belgilangan tartibda olish;
oʻz axborot xabarnomalari va boshqa axborot mahsulotini nashr etish va Oʻzbekiston Respublikasida va chet elda tarqatish;
tenderlar oʻtkazilishi haqidagi axborotni chet el va mamlakatimiz tashkilotlariga shartnoma asosida berish;
kreditlar olish, oʻz nomidan shartnomalar tuzish, mulkiy va shaxsiy nomulkiy huquqlarni sotib olish, sudda, xoʻjalik sudida va xolis hakamlar sudida daʼvogar va javobgar boʻlish;
tenderlar oʻtkazish boʻyicha axborotni tarqatish uchun Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligining roziligi bilan mintaqaviy boʻlimlar tashkil etish;
Keyingi tahrirga qarang.
Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq xoʻjalik faoliyatini, shu jumladan mazkur Nizom bilan belgilangan Agentlik maqsadlari va vazifalariga zid boʻlmagan tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirish.
2. Agentlik mazkur Nizomda belgilangan vazifalarni hal etish uchun faoliyatning Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan taqiqlanmagan boshqa turlarini amalga oshirish huquqiga egadir.
V1. AGENTLIKNI BOShQARISh
1. Agentlik Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligiga va Davlat ehtiyojlari uchun asosiy oziq-ovqat mahsulotlarini xarid qilish boʻyicha tenderlar oʻtkazishni muvofiqlashtiruvchi respublika komissiyasiga hisob beradi.
2. Agentlikka operativ rahbarlikni Davlat ehtiyojlari uchun asosiy oziq-ovqat mahsulotlarini xarid qilish boʻyicha tenderlar oʻtkazishni muvofiqlashtiruvchi respublika komissiyasi bilan kelishgan holda Tashqi iqtisodiy aloqalar vaziri tomonidan tayinlanadigan Direktor amalga oshiradi.
Keyingi tahrirga qarang.
3. Agentlik tuzilmasi va shtatlari, shuningdek mansabdor shaxslarga haq toʻlash tizimi Agentlik Direktori tomonidan tasdiqlanadi.
4. Agentlik Direktori mazkur Nizom bilan unga berilgan vakolatlarga muvofiq Agentlik faoliyatiga rahbarlik qiladi va Agentlikka yuklangan vazifalar bajarilishi uchun shaxsan javob beradi.
5. Agentlik Direktori Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonun hujjatlariga, mazkur Nizomga va Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligining normativ hujjatlariga muvofiq:
Agentlikka rahbarlik qiladi va uning joriy faoliyati uchun javob beradi;
yuridik va jismoniy shaxslar, shu jumladan xorijiy yuridik va jismoniy shaxslar bilan shartnomalar tuzadi;
Agentlikning barcha xizmatlari va boʻlinmalari tomonidan bajarilishi majburiy boʻlgan buyruqlar, farmoyishlar, yoʻriqnomalar chiqaradi;
Agentlik nomidan ishonchnomasiz ish koʻradi, barcha respublika organlari, respublika korxonalari va tashkilotlarida, shuningdek boshqa davlatlarda oʻz vakolati doirasida tender faoliyatini oʻtkazish masalalari boʻyicha Agentlik nomidan vakillik qiladi;
Agentlik mol-mulkiga egalik qiladi;
ishonchnomalar beradi;
mazkur Nizomga muvofiq Agentlik faoliyatining boshqa masalalarini koʻrib chiqadi va hal etadi.
Keyingi tahrirga qarang.
6. Agentlik direktori Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar vaziriga:
amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq Agentlikning tarkibiy birliklarini, boʻlimlarini va unga qarashli boshqa korxonalar va tashkilotlarni tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish;
Agentlik tuzilmasi va shtatlarini takomillashtirish, uning tarkibiy birliklari, boʻlimlari va unga qarashli boshqa korxonalar va tashkilotlarning xodimlari sonini va ish haqini belgilash;
xorijiy mutaxassislarni Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda va ular bilan kontraktlar imzolash asosida ishga qabul qilish boʻyicha takliflar kiritadi.
Keyingi tahrirga qarang.
VII. HISOB, HISOBOT VA AGENTLIK FAOLIYATINI TAFTISh QILISh
1. Agentlik amalga oshirilayotgan faoliyat boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq hisob va hisobotni amalga oshiradi.
2. Agentlikning operatsiya yili 1-yanvardan boshlanadi va 31-dekabrda tamom boʻladi. Har bir yil tamom boʻlgandan keyin tasdiqlash uchun Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligiga taqdim etiladigan balans hamda foyda va zararlar schyoti tuziladi.
Keyingi tahrirga qarang.
3. Agentlik faoliyatini hujjatlar orqali taftish qilish va tekshirishni mustaqil auditorlik tashkilotlari va qonun hujjatlariga muvofiq bunday tekshirishlarni amalga oshirishga vakil qilingan nazorat qiluvchi boshqa organlar amalga oshiradi.
VIII. AGENTLIKNING MOL-MULKI VA MABLAGʻLARI
Agentlikning mol-mulki va mablagʻlari quyidagilardan iborat boʻladi:
Agentlikning toʻliq xoʻjalik tasarrufida boʻlgan asosiy fondlar va aylanma mablagʻlar, shu jumladan unga qarashli tarkibiy boʻlinmalarga foydalanish uchun berilgan asosiy fondlar va aylanma mablagʻlar;
tenderlar oʻtkazish boʻyicha axborot xizmatlari va boshqa xizmatlar koʻrsatishdan, Agentlik mahsulotlarini mamlakatimiz va chet el korxonalari, tashkilotlariga hamda xususiy shaxslarga sotishdan olingan daromadlar;
aksiyalar va qimmatli qogʻozlarga dividendlar, oʻziga qarashli korxonalar va qoʻshma korxonalar ustav sarmoyalariga ulushlar;
depozit va boshqa moliyaviy ulushlar va operatsiyalar boʻyicha foizlar;
yuridik shaxslarning, shu jumladan xorijiy yuridik shaxslarning tekin badallari.
Agentlik mol-mulki, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan taqiqlanmagan boshqa manbalardan ham shakllanishi mumkin.
IX. AGENTLIK FAOLIYATINING TOʻXTATILIShI
Agentlik faoliyati Davlat ehtiyojlari uchun asosiy oziq-ovqat mahsulotlarini xarid qilish boʻyicha tenderlar oʻtkazishni muvofiqlashtiruvchi respublika komissiyasining qaroriga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligi tomonidan toʻxtatiladi.
Keyingi tahrirga qarang.
Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 26-sentabrdagi 454-son qaroriga
2-ILOVA
2-ILOVA
Davlat ehtiyojlari uchun oziq-ovqat tovarlari importiga tenderlar oʻtkazish
TARTIBI
I. UMUMIY QOIDALAR
1.1. Mazkur tartib davlat taʼminoti muassasalari, maxsus isteʼmolchilar va davlat zaxirasi uchun oziq-ovqat tovarlari importiga tenderlarni tashkil etish prinsiplarini va uni oʻtkazish mexanizmini, tender qatnashchilarining takliflarini koʻrib chiqish va Tenderlar oʻtkazishni muvofiqlashtiruvchi respublika komissiyasi tomonidan qarorlar qabul qilish tartibini belgilaydi.
1.2. Vazirlar Mahkamasining “Davlat ehtiyojlari uchun asosiy oziq-ovqat turlarini xarid qilish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida” 1997-yil 14-avgustdagi 397-son qarori bilan tasdiqlangan Tenderlar oʻtkazishni muvofiqlashtiruvchi respublika komissiyasi (keyingi oʻrinlarda “Komissiya” deb ataladi) tender tashkilotchisi hisoblanadi.
1.3. Budjet resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish va davlat ehtiyojlari uchun oziq-ovqat xarid qilish tenderlar oʻtkazishning maqsadi hisoblanadi.
1.4. Tenderlar qatnashchilari uchun teng raqobat shart-sharoitlarini va oshkoralikni, baholashning xolisligini hamda talablar birligini yaratish tenderlar oʻtkazishni tashkil etishning asosiy prinsiplari hisoblanadi.
II. KOMISSIYA IShINI TAShKIL ETISh
2.1. Komissiya majlislari oziq-ovqat tovarlarini import qiluvchilarni aniqlash uchun zaruratga koʻra vaqti-vaqti bilan, biroq bir oyda kamida bir marta oʻtkaziladi.
2.2. Komissiya oziq-ovqat tovarlari ishlab chiqarish va ularni yetkazib berishga ixtisoslashtirilgan xorijiy kompaniyalar boʻyicha umumlashtirilgan axborotlarni koʻrib chiqadi.
2.3. Tender takliflarini koʻrib chiqish va ularni baholash toʻgʻrisidagi axborot baholash tartibotiga rasmiy aloqasi boʻlmagan shaxslarga maʼlum qilinmaydi. Komissiya aʼzolari mazkur axborot oshkor qilinganligi uchun Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligiga muvofiq javob beradilar.
2.4. Tender savdolarini oʻtkazishni amalda tashkil etuvchi asosiy agentlik boʻlib (mahsulot yetkazib beruvchilarni tanlash, tushgan takliflarni ekspert baholash, binolar va yordamchi xodimlar berish, reklama ishlarini tashkil etish, tender komissiyasining hujjatlarini rasmiylashtirish va boshqalar) Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligi huzuridagi “Oʻzbektenderkonsalting” tenderlar oʻtkazuvchi agentlik hisoblanadi.
2.5. “Oʻzbektenderkonsalting” oʻz yozishmalarini oʻzi olib boradi, tender takliflarini joʻnatadi, yigʻadi va Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi hamda mazkur Tartib asosida ish koʻradi.
III. TENDERLARNING TURLARI
3.1. Oʻtkazilish shakllariga koʻra tenderlar ochiq yoki yopiq (qatnashchilar soni cheklangan) boʻlishi mumkin. Tenderlarni oʻtkazish shakli toʻgʻrisidagi qarorni Komissiya qabul qiladi.
Maxsus isteʼmolchilar, davlat taʼminoti muassasalari va davlat zaxirasi uchun xarid qilinadigan mahsulotlarga eng qulay narxlarni shakllantirish maqsadida ularni import boʻyicha xarid qilish faqat Komissiya tomonidan eʼlon qilinadigan yopiq tender asosida amalga oshiriladi.
3.2. Ochiq tenderlarda tenderda qatnashish uchun talab etiladigan shartlarni bajargan xoʻjalik yurituvchi subyektlar qatnashishi mumkin.
Komissiya qaroriga koʻra, ochiq tenderlar tenderda qatnashish toʻgʻrisida ariza yuborgan talabgorlarni oldindan tanlagan holda oʻtkazilishi mumkin.
3.3. Yopiq tenderlarda mazkur Tartibning 3.2-bandida koʻrsatib oʻtilgan, Komissiyadan rasmiy taklif olgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar qatnashishi mumkin.
IV. TENDERNI TAShKIL ETISh VA UNI OʻTKAZISh BOSQIChLARI
Tenderni tashkil etish va uni oʻtkazish quyidagi bosqichlarni oʻz ichiga oladi:
tenderning mavzusini belgilash;
tenderlarning ehtimol tutilgan qatnashchilarini belgilash va tenderda qatnashish uchun ularga taklifnomalar yuborish;
tenderda qatnashish uchun talabgorlarni oldindan tanlash maqsadida yoʻriqnoma materiallari tuzish;
tender hujjatlarini (ixtisoslashtirilgan texnik va tijorat konsultantlarini jalb qilgan holda) tayyorlash;
oldindan tanlash;
tender qatnashchilaridan tender takliflarini qabul qilish;
tushgan tender takliflarini baholash va tender gʻolibini aniqlash;
tender gʻolibi bilan bitim imzolash.
V. TENDERNING MAVZUSI
Xoʻjalik yurituvchi subyektlarga davlat ehtiyojlari uchun oziq-ovqat import qilish huquqini berish tenderning mavzusi hisoblanadi.
VI. TENDERLAR HAQIDA EʼLONLAR TAYYoRLASh VA ULARNI EʼLON QILISh
6.1. “Oʻzbektenderkonsalting” agentligi tender oʻtkazish boshlangunga qadar kamida 30 kun oldin tender toʻgʻrisidagi axborotni talabgorlarga yetkazadi. Axborot talabgorlarga:
ommaviy axborot vositalarida eʼlonlar berish orqali yetkaziladi. Eʼlon “Oʻzbektenderkonsalting” agentligi tomonidan beriladi;
aniq talabgorlarga rasmiy taklifnomalar pochta, telefaks orqali yoki boshqa shaklda yuboriladi. Bunda talabgor taklifnomaning asl nusxasini olishi kerak.
6.2. Tenderlar haqidagi axborot quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi:
tender tashkilotchisining nomi;
tenderning mavzusi;
moʻljallanayotgan tovarni yetkazib berish shartlari va muddatlari;
tenderda qatnashish uchun talabgorlarni oldindan tanlash muddatlari;
tender hujjatlarini olish mumkin boʻlgan “Oʻzbektenderkonsalting” agentligining manzili, telefoni va telefaksi;
tender hujjatining qiymati;
tender taklifini berishda tender qatnashchisi uchun depozit summasi;
tender komissiyasi tomonidan takliflarni qabul qilishning oxirgi muddati (kuni va soati koʻrsatilgan holda).
VII. TENDER HUJJATLARIGA QOʻYILADIGAN ASOSIY ShARTLAR
7.1. Tender hujjati quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
tenderlar qatnashchisining yoʻriqnomasi;
tenderning texnik qismi;
tenderning tijoratga oid qismi;
bitim (kontrakt) shakli.
7.2. Tender qatnashchisi yoʻriqnomasi quyidagilardan iborat boʻladi:
tenderlar oʻtkazilishiga oid tushuntirishlar olish mumkin boʻlgan “Oʻzbektenderkonsalting” vakili bilan bogʻlanish uchun manzil;
Komissiya nomiga yuboriladigan tender takliflari nusxalari toʻgʻrisidagi koʻrsatma;
tender taklifini rasmiylashtirish tartibi va unga viza qoʻyishga nisbatan qoʻyiladigan talablar;
qatnashchi tomonidan Komissiyaga tender taklifi taqdim etilgandan soʻng unga oʻzgartirishlar kiritish va ularni rasmiylashtirish tartibi;
narxlar va valyutalar taqdim etishga oid koʻrsatmalar;
Komissiyaga takliflar berish tartibiga nisbatan qoʻyiladigan talablar;
kelishilgan davr mobaynida tenderlar qatnashchisi taklifining qaytarib olinmasligini kafolatlovchi pul depozitining miqdori, uni toʻlash va qaytarish tartibi;
tender hujjatlari talablariga asoslangan taklif bilan bir qatorda tender qatnashchilari tomonidan muqobil takliflar taqdim etish mumkinligi toʻgʻrisida axborotnoma;
tender qatnashchisining asoslangan iltimosi boʻlganda tenderlarni yopishni boshqa kunga koʻchirish mumkinligiga koʻrsatma;
oʻtkaziladigan tenderlar doirasida tuziladigan har qanday hujjatning maxfiyligiga ishora;
takliflar boʻlgan konvertlarni ochish tartibi, tavsifi va komissiya tomonidan tenderlar gʻolibini aniqlash muddati.
7.3. Tender hujjatining tijorat qismi oʻz ichiga quyidagilarni oladi:
tovarning bahosi va uni aniqlash tartibi;
tovarlarni yetkazib berish shartlari;
toʻlov shartlari va toʻlovlar jadvali;
bitishuvlarni moliyaviy taʼminlash manbalari.
VIII. TALABGORLARNI OLDINDAN TANLASh
8.1. Tenderlarda qatnashish uchun talabgorlarni oldindan tanlash toʻgʻrisidagi Nizom Komissiya tomonidan tasdiqlanadi.
8.2. Talabgorlarni oldindan tanlash mazkur Tartibning 8.1-bandida koʻrsatilgan qoidaga muvofiq “Oʻzbektenderkonsalting” agentligi tomonidan oʻtkaziladi va Komissiya tomonidan tasdiqlanadi.
8.3. Oldindan tanlashda qatnashish uchun telefaks orqali buyurtmanomalar qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi, keyinchalik oldindan tanlash oʻtkaziladigan kundan kamida 3 kun oldin buyurtmanomaning asl nusxasi taqdim etiladi. Oldindan tanlash qatnashchilari uchun yoʻriqnoma, zarur boʻlganda, buyurtmachiga “Oʻzbektenderkonsalting” agentligi tomonidan pochta yoki telefaks orqali yuboriladi.
8.4. Quyidagi:
qayta tashkil etish, tugatish va bankrot holatida boʻlgan;
oldindan tanlashdan oʻtish uchun zarur hujjatlarni, jumladan moliyaviy majburiyatlarni bajarish boʻyicha bank kafolatlarini belgilangan muddatda taqdim etmagan;
moliyaviy, ishlab chiqarish yoki tijorat koʻrsatkichlari boʻyicha Komissiya talablariga javob bermaydigan talabgorlar tenderlarga qoʻyilmaydilar.
8.5. Tenderlarda qatnashtirishni rad etish haqidagi qaror Komissiya tomonidan qabul qilinadi.
IX. TENDERLAR QATNAShChILARIDAN TENDER TAKLIFLARINI QABUL QILIB OLISh
9.1. Tender takliflari toʻldirilgan tender hujjatidan tashqari tender qatnashchisi toʻgʻrisidagi axborot bilan birga quyidagi hujjatlarni oʻz ichiga olishi kerak:
toʻldirilgan tender buyurtmanomasi;
tender qatnashchisining rekvizitlari (manzil, telefon, teleks, telefaks, bank);
roʻyxatdan oʻtkazish hujjatlarining nusxasi;
tender qatnashchisining toʻlov qobiliyatiga ega ekanligi toʻgʻrisida vakolatli bankning xulosasi;
tender qatnashchisi nomidan ish koʻrishga vakil qilingan va yuridik hujjatlarni imzolash huquqiga ega boʻlgan shaxslarning familiyalari.
9.2. Tender taklifiga bank kafolati yoki tender qatnashchisi tomonidan summasi Komissiya tomonidan belgilanadigan muqarrar va qaytarib olinmaydigan pul depoziti toʻlaganligini tasdiqlovchi boshqa hujjat ilova qilinadi.
9.3. Tender qatnashchilarining huquqlarini kamsituvchi har qanday huquqni buzishlar (tenderda qatnashish uchun berilgan buyurtmanomalarni yashirish, yakun chiqarishda ularni hisobga olmaslik va boshqalar) Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligida nazarda tutilgan javobgarlikka olib keladi. Bunday hollarda tender natijalari haqiqiy emas deb eʼtirof etiladi.
X. TENDER OʻTKAZISh TARTIBI
10.1. Komissiya eʼloni ommaviy axborot vositalarida rasman eʼlon qilingan sana yoki tender qatnashchisi pochta (sana pochta shtempeli boʻyicha aniqlanadi), telefaks orqali yoki boshqa xil shaklda rasman xabardor qilingan (taklif etilgan) sana tenderlar ish boshlagan sana hisoblanadi.
10.2. Oʻtkaziladigan tenderlar doirasida tender takliflarini tayyorlash muddati Komissiya tomonidan belgilanadi va tender ochilganligi toʻgʻrisidagi eʼlonda koʻrsatiladi.
Komissiya tenderning barcha qatnashchilariga tarqatiladigan tender takliflarini taqdim etish muddatini uzaytirish toʻgʻrisida qaror qabul qilishi mumkin.
10.3. Komissiya oʻz ish tartibini mustaqil ishlab chiqadi va tasdiqlaydi. Mazkur masala boʻyicha qaror Komissiya aʼzolari umumiy sonining oddiy koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Ovozlar teng boʻlib qolgan hollarda Komissiya raisining ovozi hal qiluvchi ovoz hisoblanadi.
10.4. Har bir aniq holda Komissiya tenderda qatnashish uchun talabgor tomonidan depozit toʻlash tartibini, uning miqdori va shaklini belgilaydi.
10.5. Tender takliflari faqat muhrlangan ikki qavat konvertda qabul qilinadi. Tashkilotchining nomi va manzili koʻrsatilgan ustki konvertda tender qatnashchisi tomonidan depozit kiritilganligini tasdiqlovchi hujjat boʻladi. Ichki konvertda tender taklifi, savdosi eʼlon qilingan tovarning nomi va takliflarni qabul qilish uchun belgilangan sana koʻrsatiladi.
10.6. Konvertlarni ochish tartibi, ularni koʻrib chiqish va maxfiylik choralariga rioya qilgan holda saqlash tartibi Komissiya tomonidan qabul qilinadi.
10.7. Tender takliflari buyurtma xat bilan Komissiyaga yuboriladi yoki tilxat bilan “Oʻzbektenderkonsalting” agentligiga topshiriladi. Ustki konvert olish sanasi va vaqti koʻrsatilgan holda roʻyxatdan oʻtkaziladi.
10.8. Komissiya tenderni yopish sanasini, konvertlarni ochish soati va joyini belgilaydi. Konvertlar Komissiya majlisida ochiladi. Tender yopilgandan soʻng olingan tender takliflari koʻrib chiqilmaydi va konvertlar ochilmasdan tender qatnashchilariga qaytariladi. Tender qatnashchisi tender yopilgandan soʻng unga oʻzgartirish kiritsa yoki oʻzining tender taklifini qaytarib olsa garov depoziti tender qatnashchisiga qaytarilmaydi. Tender qatnashchisi oʻz tender taklifini tender yopilishidan kechi bilan 5 kun oldin qaytarib olishga haqlidir.
10.9. Tender takliflarini koʻrib chiqish muddati konvertlar ochilgan paytdan boshlab Komissiya tomonidan belgilanadi. Takliflarni koʻrib chiqishda ularning tender hujjatlari talablariga toʻgʻri kelishi aniqlanadi, zarur hujjatlarning mavjudligi va ularning toʻgʻri rasmiylashtirilganligi tekshiriladi.
10.10. Tender yakunlarini chiqarishda tender qatnashchilari yoki ularning ishonchli shaxslari qatnashishlari mumkin.
Baholash natijasida Komissiya tender takliflari tender hujjatlari mezonlariga muvofiq boʻlgan talabgorlarni darajalarga ajratadi va tender taklifi eng ustun boʻlgan tender gʻolibini aniqlaydi.
10.11. Tender gʻolibi tender tugagandan soʻng Komissiya belgilagan muddat mobaynida oʻtkazilgan tender natijalari toʻgʻrisidagi bayonnomani imzolashi kerak.
Agar tender gʻolibi belgilangan muddatda bayonnomani imzolamasa yoki qabul qilib boʻlmaydigan shartlar qoʻysa, u toʻlagan depozit qaytarib berilmaydi va uning huquqlari tender komissiyasining qoʻshimcha qarori bilan aniqlanadigan qatnashchiga beriladi. Agar bu qatnashchi ham bayonnomani imzolashdan bosh tortsa, tender natijalari bekor qilinadi.
10.12. Tender oʻtkazilgandan keyin tender tashkilotchisi qatnashchilarga (gʻolibdan tashqari) ularning depozitlarini qaytarib beradi. Depozit tender gʻolibi eʼlon qilingan paytdan boshlab belgilangan muddatda, xarajatlarni chegirib qolgan holda, 11 bank kunidan kechiktirmay qaytariladi. Tender gʻolibining depoziti tender gʻolibi tomonidan bitim (kontrakt) shartlari zarur darajada bajarilishining kafolati sifatida bunday bitim shartlari bajarilishi tamom boʻlguncha tender tashkilotchisi ixtiyorida qolishi mumkin.
10.13. Tenderni tashkil etish va oʻtkazish chiqimlari, shuningdek ekspert tashkilotlarning xizmatlariga haq; tender qatnashchilari tender hujjatlari sotib olish uchun toʻlagan mablagʻlardan toʻlanadi.
10.14. Tenderda qatnashish, tender yakunlari boʻyicha majburiyatlarni bajarish yuzasidan huquqlarning boshqa yuridik shaxslarga berilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
10.15. Quyidagi hollarda, agar:
tenderni yopish muddati tamom boʻlgungacha bitta ham tender taklifi tushmasa;
taqdim etilgan barcha tender takliflarida zarur hujjatlar turkumi mavjud boʻlmasa;
taqdim etilgan tender hujjatlari tovarlarni import qilish boʻyicha barcha talablarga javob bermasa Komissiya tenderlar oʻtkazilmadi deb eʼlon qilishi mumkin.
10.16. Agar taqdim etilgan barcha tender takliflari tender hujjatlariga muvofiq kelmasa, tender boʻlib oʻtgan, lekin salbiy natijaga ega boʻlgan hisoblanadi.
XI. TENDER TAKLIFLARINI BAHOLASh TARTIBI
11.1. Tender takliflari Komissiya tomonidan belgilangan muddatda baholanadi. Tender qatnashchilari yoki ularning vakillari tender takliflarini baholash paytida qatnashish huquqiga ega emaslar. Baholash davrida Komissiya talabgorlarni tushuntirishlar berish uchun chaqirish, ulardan qoʻshimcha maʼlumotlar va tasdiqnomalar soʻrab olish huquqiga ega.
11.2. Komissiya tender takliflarini baholash uchun ekspert va maslahat tashkilotlarining vakillarini jalb qilishi mumkin.
11.3. Tender qatnashchilarining taqdim etilgan takliflari bilan tanishgandan soʻng Komissiyaning har bir aʼzosi asoslangan yozma xulosa yozadi.
11.4. Tender gʻolibi toʻgʻrisidagi rasmiy qaror Komissiya tomonidan qabul qilinadi. Ushbu masala boʻyicha qaror Komissiya aʼzolari umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi.
11.5. Tender takliflari koʻrib chiqilganligi va baholash toʻgʻrisidagi axborot baholash tartibiga rasman aloqasi boʻlmagan shaxslarga maʼlum qilinmaydi. Komissiya aʼzolari va jalb qilingan ekspertlar ushbu axborot oshkor qilinganligi uchun javob beradilar.
11.6. Arifmetik yoxud boshqa xato mavjud boʻlganda Komissiya tender takliflarini rad etishga yoki tender takliflarini tenderda keyin koʻrib chiqish shartlarini belgilashga haqlidir, bu haqda tender qatnashchisi xabardor qilinadi.
11.7. Tender takliflarini baholash va tender gʻolibini aniqlash tender hujjatlarida koʻrsatilgan mezonlar asosida amalga oshiriladi. Taqdim etilgan tender takliflarining qoʻshimcha texnik tashkiliy va tijorat afzalliklari, shuningdek tender qatnashchisining nom chiqarganligi ham eʼtiborga olinishi mumkin.
11.8. Komissiyaning tender gʻolibi toʻgʻrisidagi qarori bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi. Bayonnomada:
tender gʻolibining nomi;
Komissiya tarkibi;
ovoz berish natijalari va Komissiya aʼzolarining rasmiy xulosalari;
tender qatnashchilari tender takliflari yigʻma jadvali;
tender gʻolibi bilan bitim (kontrakt)ni imzolash muddati koʻrsatiladi.
Bayonnoma Komissiya raisi tomonidan tasdiqlanishi kerak.
11.9. Tender oʻtkazilmagan deb hisoblansa yoki salbiy natijaga ega boʻlsa, Komissiya tenderni takror oʻtkazishi mumkin.
11.10. Tenderni oʻtkazish bilan bogʻliq nizolar Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda koʻrib chiqiladi.
Keyingi tahrirga qarang.
Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 23-sentabrdagi 454-son qaroriga
3-ILOVA
3-ILOVA
Oldingi tahrirga qarang.
Davlat ehtiyojlari uchun oziq-ovqat tovarlarini import qilish yuzasidan kontraktlarni Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar agentligi tomonidan ekspertizadan oʻtkazish tartibi
(Ilovaning nomi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 30-sentabrdagi 416-sonli qarori tahririda — OʻR QHT, 2003-y., 17-18-son, 161-modda)
TARTIBI
Oldingi tahrirga qarang.
Mazkur Tartib respublikaning xoʻjalik yurituvchi subyektlari tomonidan tanlovdan oʻtgan xorijiy kompaniyalar bilan davlat ehtiyojlari uchun oziq-ovqat tovarlarini import qilish yuzasidan tuziladigan kontraktlar, shartnomalar (keyingi oʻrinlarda kontraktlar deb ataladi) Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar agentligida ekspertizadan oʻtkazish mexanizmini belgilaydi.
(muqaddima Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 30-sentabrdagi 416-sonli qarori tahririda — OʻR QHT, 2003-y., 17-18-son, 161-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
I. Kontraktlar Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar agentligiga taqdim etiladigan quyidagi hujjatlar asosida ekspertizadan oʻtkaziladi:
ilova qilinayotgan hujjatlar koʻrsatilgan holda kontraktni ekspertizadan oʻtkazish toʻgʻrisida ariza;
(1-boʻlimning birinchi va ikkinchi xatboshilari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 30-sentabrdagi 416-sonli qarori tahririda — OʻR QHT, 2003-y., 17-18-son, 161-modda)
Davlat ehtiyojlari uchun asosiy oziq-ovqat mahsulotlarini xarid qilish boʻyicha tenderlar oʻtkazishni muvofiqlashtiruvchi respublika komissiyasining ijobiy xulosasi;
kontraktning asl nusxasi va uning 1 nusxasi;
joʻnatishga tayyorlangan tovarning kelib chiqish sertifikati yoki tovarning kelib chiqishi toʻgʻrisidagi kafolat xati — 1 nusxada;
taqdim etilgan kontrakt boʻyicha kontrakt umumiy qiymatini qoplaydigan mablagʻ bilan taʼminlash manbaining mavjudligini tasdiqlovchi hujjat;
import qiluvchining Ustavi nusxasi (har yili bir marta taqdim etiladi).
Oldingi tahrirga qarang.
II. Quyidagilar kontraktni ekspertizadan oʻtkazishda asosiy shartlar hisoblanadi:
(II-boʻlimning birinchi xatboshi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 30-sentabrdagi 416-sonli qarori tahririda — OʻR QHT, 2003-y., 17-18-son, 161-modda)
kontraktning xalqaro savdo huquqining umumiy qabul qilingan meʼyorlariga va Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligiga muvofiqligi;
kontraktning Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan boshqa davlatlar va xalqaro tashkilotlar oldida qabul qilingan majburiyatlarga muvofiqligi.
III. Kontraktga qoʻyiladigan asosiy talablar:
Kontrakt batartib taxt qilingan, kontrakt matni va tomonlarning muhrlari oʻqiladigan, sahifalarda tartib raqami qoʻyilgan boʻlishi kerak;
Namunaviy kontraktda quyidagi asosiy boʻlimlar boʻlishi lozim:
1. Kontraktning kirish qismi (muqaddimasi), u kontrakt matnidan oldin beriladi va kontrakt raqami, kontrakt tuzish joyi va sanasi, bitishuvni amalga oshiruvchi tomonlarning atalishidan iborat boʻladi.
2. Kontraktning mavzusi, unda tovarning nomi, uning tavsifi hamda miqdori va sifati boʻyicha assortimenti koʻrsatiladi.
Tovarning miqdori miqdorni belgilash tartibi, Oʻzbekiston Respublikasida yoki xalqaro savdoda qabul qilingan oʻlchov va ogʻirlik tizimlariga muvofiq oʻlchov birliklarida belgilanadi.
Tovarning sifat jihatdan tavsifi tovarning undan muayyan maqsadda foydalanish uchun yaroqliligini aks ettiruvchi xususiyatlari jamini belgilaydi.
3. Etkazib berishning bazis shartlari, ushbu shartlar bilan kontrakt tuzuvchilarning tovarlarni berishga oid huquq va majburiyatlari, shu jumladan tovarni topshirish joyi va paytiga, tavakkalchilikning oʻtishiga (INKOTERMS—1990 xalqaro qoidalariga muvofiq) huquq va majburiyatlari belgilanadi.
4. Kontraktga oldindan rozilik bildirish. Kontraktning har bir sahifasi, shuningdek matndagi har bir tuzatish yoki qoʻshimcha kontrakt tuzayotgan mansabdor shaxslar yoki ularning bunga vakil qilingan shaxslari tomonidan imzolanishi kerak
5. Kontraktning umumiy summasi erkin muomaladagi valyutada koʻrsatiladi.
6. Narx. Kontraktda tovar narxini belgilashda oʻlchov birligi, narx valyutasi (erkin muomaladagi valyutada koʻrsatiladi) narx bazisi va narx darajasi koʻrsatiladi.
7. Toʻlovlar. Toʻlov shartlarini belgilashda kontraktda toʻlov valyutasi, toʻlov muddati, toʻlov shakli koʻrsatiladi.
8. Oʻrash-joylash. Tovarni oʻrash-joylash zarur boʻlgan hollarda kontraktda oʻrash-joylashning turi va xususiyati, uning sifati, oʻlchamlari koʻrsatiladi.
9. Joʻnatish tartibi. Sotuvchiga tovar joʻnatishga tayyor ekanligi va joʻnatishning amalga oshirilganligi toʻgʻrisida xaridorni xabardor qilish vazifasi yuklanadi, shuningdek bu vazifani bajarish tartibi belgilanadi.
10. Topshirish-qabul qilish tartibi. Tomonlarning mazkur majburiyatni amalga oshirish joyi va tartibi, shuningdek tovar sotuvchi tomonidan topshirildi va xaridor tomonidan qabul qilib olindi deb hisoblanadigan payt belgilanadi.
11. Reklamatsiya. Etkazib berilgan tovarning sifat va miqdor jihatdan kontrakt shartlariga muvofiq emasligi munosabati bilan xaridor tomonidan sotuvchiga bildiriladigan eʼtirozlar. Kontrakt tuzuvchi tomonlar reklamatsiya bildirilishi mumkin boʻlgan muddatlarni, ularni bartaraf etish boʻyicha tomonlarning huquq va majburiyatlarini belgilaydilar.
12. Kafolatlar. Sotuvchi yetkazib beriladigan tovarning sifati uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga oladi. Etkazib berilayotgan tovar umumiy yaroqlilik muddatining kamida 80 foiziga ega boʻlishi kerak, bu kontraktda nazarda tutiladi. Tovar sifatining kontrakt shartlariga muvofiq emasligi aniqlangan holda sotuvchining majburiyatlari (almashtirish muddati hamda ushbu majburiyat kim hisobiga amalga oshirilishi) belgilab qoʻyiladi.
13. Jazo jarimalari. Kontraktda shartnoma bajarilishini taʼminlovchi shart-sharoitlar hamda biriga nisbatan shartnoma shartlaridagi oʻz majburiyatlarini bajarmagan tomon toʻlaydigan penyalar, neustoykalar, jarimalar koʻrinishidagi turli xil jazolar belgilashni oʻz ichiga oluvchi jazo jarimalari koʻrsatiladi.
14. “Fors-major” holatlar. Kontraktda kontraktni toʻliq yoki qisman bajarish imkoni boʻlmagan holatlar yuzaga kelganda tomonlarning majburiyatlari, bunday holat yuzaga kelganligidan va uning oqibatlaridan xabardor qilish tartibi koʻrsatiladi.
15. Hakamlik Tomonlar oʻrtasida paydo boʻlishi mumkin boʻlgan va ikki tomonlama asosda hal etish mumkin boʻlmagan nizolarni hal etish tartibi belgilanadi. Bunda kontrakt boʻyicha nizolarni koʻrib chiqish joyi hamda koʻrib chiquvchi organ aniqlashtiriladi.
Oldingi tahrirga qarang.
16. Kontraktning kuchga kirish shartlari. Kontrakt tenderlar oʻtkazishni muvofiqlashtiruvchi respublika komissiyasining ijobiy xulosasi asosida tomonlar imzolagandan, shuningdek Tashqi iqtisodiy aloqalar agentligida va vakolatli banklarda roʻyxatdan oʻtkazilgandan keyin kuchga kiradi.
(III boʻlimning 16-bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 30-sentabrdagi 416-sonli qarori tahririda — OʻR QHT, 2003-y., 17-18-son, 161-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
IV. Kontraktni ekspertizadan oʻtkazish muddatlari:
Kontrakt Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar agentligiga murojaat qiluvchidan hujjatlar kelib tushgan vaqtdan boshlab 3 ish kuni mobaynida ekspertizadan oʻtkaziladi.
Ijobiy qaror qabul qilinganda kontrakt belgilangan shakldagi daftarda roʻyxatdan oʻtkaziladi. Kontraktning har bir sahifasiga bunga vakil qilingan shaxsning imzosi chekilgan tegishli shtamp qoʻyiladi hamda muhr va identifikatsiya shtampi qoʻyilgan kontraktning ekspertizadan oʻtkazilganligi toʻgʻrisida Tashqi iqtisodiy aloqalar agentligining tegishli xulosasi bilan murojaat etuvchiga qaytarib beriladi.
Kontrakt qoʻyilgan talablarga muvofiq kelmaganda bir kun muddatda murojaat etuvchiga yozma shakldagi nuqsonlarni bartaraf etish haqidagi tavsiyalar bilan puxta ishlash uchun qaytarib beriladi.
(IV-boʻlim Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 30-sentabrdagi 416-sonli qarori tahririda — OʻR QHT, 2003-y., 17-18-son, 161-modda)
Keyingi tahrirga qarang.