Keyingi yillarda respublikada qorakoʻlchilik sohasini rivojlantirishga, naslchilik ishlarini takomillashtirishga, ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarni qayta ishlash va eksportga yoʻnaltirish masalalariga katta eʼtibor qaratilmoqda.

Hozirgi vaqtda Respublika “Qorakoʻlchilik” uyushmasi tizimidagi qorakoʻlchilikka ixtisoslashgan subyektlarda 1 mln. 100 ming bosh qorakoʻl zotli qoʻylar parvarish qilinmoqda.

Dastlabki hisob-kitoblarga koʻra ular tomonidan joriy yilda 200 ming dona qorakoʻl teri, 1 ming 700 tonna jun hamda 10 ming tonnadan ortiq goʻsht mahsulotlari yetishtirilishi kutilmoqda.

Shu bilan birga, quyidagilar qorakoʻlchilik mahsulotlarini ishlab chiqarish hajmlarini koʻpaytirish, ularni xarid qilish, saqlash va qayta ishlash korxonalariga yetkazib berishga oʻzining salbiy taʼsirini koʻrsatmoqda:

birinchidan, qorakoʻlchilik bilan shugʻullanadigan subyektlarni aksariyati uzoq choʻl xududlarida joylashganligi va uning oʻziga xos xususiyatlarining inobatga olinmaganligi;

ikkinchidan, asosiy ozuqa bazasi tabiiy yaylovlar boʻlib, yaylovlar hosildorligi bevosita yilning kelishiga va yogʻingarchilikning miqdoriga bogʻliqligi;

uchinchidan, tabiat injiqliklari, yogʻingarchiliklar kam boʻlgan va qish davrida sovuq ob-havoning uzoq davom etishi natijasida chorva mollarini nobud boʻlishini oldini olish maqsadida uzoq choʻl hududlarida joylashgan qorakoʻlchilikka ixtisoslashgan subyektlarni har tomonlama qoʻllab-quvvatlash va ularga omixta yem, arpa doni, paxta shroti, paxta sheluxasi va boshqa zaruriy resurslarni yetkazib berish tizimining yoʻqligi;

toʻrtinchidan, asosiy podadan yaroqsizga chiqarilgan qari ona (sovliq) qoʻylarni goʻsht uchun boqish va eksportbop qorakoʻl teri yetishtirish tizimining joriy etilmaganligi;

beshinchidan, yetishtirilgan qorakoʻlchilik mahsulotlarini qayta ishlash korxonlariga yetkazib berish ishlarining oʻz holiga tashlab qoʻyilganligi.

Qorakoʻlchilik sohasini yanada rivojlantirish qorakoʻlchilik subyektlari tomonidan qayta ishlash korxonalariga yetkazib berilgan mahsulotlar uchun ularni ragʻbatlantirish tizimini yaratish, shuningdek, yogʻingarchiliklar kam boʻlgan yoki qish mavsumi uzoq davom etgan va qattiq sovuq boʻlgan davrlarda qorakoʻlchilik bilan shugʻullanadigan subyektlarga kuchli ozuqa mahsulotlari yetkazib berishning alohida tizimini joriy etishni taqozo qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Qorakoʻlchilik sohasini jadal rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2018-yil 14-martdagi PQ-3603-son qarori ijrosini taʼminlash, shuningdek, uzoq choʻl hududlarida faoliyat koʻrsatayotgan qorakoʻlchilik bilan shugʻullanadigan subyektlar tomonidan yetishtiriladigan mahsulotlarni qayta ishlash korxonalariga yetkazib berishni ragʻbatlantirish va ob-havoni noqulay kelgan davrlarida ularga zarur resurslarni zudlik bilan yetkazib berish tizimini joriy etish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi va Respublika “Qorakoʻlchilik” uyushmasining qorakoʻlchilik bilan shugʻullanadigan subyektlar tomonidan yetishtirilgan qoʻy terisi, qorakoʻl terisi va junni hududiy “Qorakoʻl” uyushmalarining “Qorakoʻlchilik” markazlari tomonidan qorakoʻl terisi va junni xarid qilish, saqlash hamda qayta ishlash tashkilotlariga shartnoma asosida yetkazib berish tizimini tashkil etish toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin.

2. Qorakoʻlchilik bilan shugʻullanadigan subyektlar tomonidan yetishtirilgan qoʻy terisi, qorakoʻl terisi va junni xarid qilish, shuningdek, ularga ozuqa maqsadlari uchun omixta yem, arpa doni, paxta shroti va sheluxasini sotish tartibi toʻgʻrisida nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

3. Buxoro, Qashqadaryo, Navoiy va Samarqand viloyatlari hokimliklari Respublika “Qorakoʻlchilik” uyushmasi bilan birgalikda:

naslchilik qorakoʻlchilik maqomiga ega boʻlgan jamiyatlarda mazkur qarorning 2-ilovasiga muvofiq kelgusida nasl olish uchun foydalanilmaydigan qari ona (sovliq) qoʻylarni markazlashtirilgan holda goʻsht uchun boqish hamda eksportbop qorakoʻl teri va sifatli goʻsht yetishtirishni tashkil etilishini;

boʻrdoqichilik xoʻjaliklari (komplekslari)da yetishtirilgan qorakoʻl terisining kamida 80 foizini eksport qilish hamda goʻsht mahsulotlarini shartnoma asosida isteʼmol bozorlariga yetkazib berilishini taʼminlasinlar.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Respublika “Qorakoʻlchilik” uyushmasi, “Oʻzdonmahsulot” AK, “Oʻzpaxtayogʻ” AJ rahbarlari, shuningdek, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va tumanlar hokimlariga ushbu qarorda belgilangan tartibga rioya etilishi yuzasidan shaxsiy masʼuliyat yuklansin.

5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari Z.T. Mirzayev va Qishloq xoʻjaligi vaziri B.T. Yusupov zimmasiga yuklansin.

1. Ushbu Nizom qorakoʻlchilik bilan shugʻullanadigan subyektlar tomonidan yetishtirilgan qoʻy terisi, qorakoʻl terisi va junni xarid qilish, shuningdek, ularga ozuqa maqsadlari uchun omixta yem, arpa doni, paxta shroti va sheluxa sotish tartibini belgilaydi.

2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

qorakoʻlchilik bilan shugʻullanadigan subyektlar — qorakoʻlchilik yoʻnalishidagi masʼuliyati cheklangan jamiyatlari, fermer va dehqon xoʻjaliklari;

kuchli ozuqa mahsulotlari — qorakoʻlchilik bilan shugʻullanadigan subyektlar uchun qishlov davrida, yil ogʻir kelganda va kelgusida nasl uchun foydalanilmaydigan ona (sovliq) qoʻylarni goʻsht uchun boqish va ulardan eksportbop qorakoʻl teri olish hamda qoʻylarni urugʻlantirish mavsumi uchun talab etiladigan omixta yem, arpa doni, paxta shroti va sheluxasi;

sotuvchilar — “Oʻzdonmahsulot” AKning omixta yem va arpa donini, “Oʻzpaxtayogʻ” AJning paxta shroti va sheluxasini birja savdolari orqali sotish huquqiga ega boʻlgan hududiy tashkilotlari;

xaridor — kuchli ozuqa mahsulotlarini sotib oluvchi qorakoʻlchilik bilan shugʻulladadigan subyektlar;

qorakoʻl teri — qorakoʻl zotiga mansub ona (sovliq) qoʻylardan tugʻilgan qoʻzilardan olinadigan xom ashyo;

jun — qoʻy va echkilarning junini qirqish natijasida olinadigan xom ashyo;

qorakoʻlchilik mahsulotlari — qoʻy terisi, qorakoʻl teri va jun xom ashyosi.

3. Respublika hududida qoʻy terisi, qorakoʻl teri va junni tayyorlash hamda xarid qilish “Charmsanoat” va “Qorakoʻlchilik” uyushmalari tizimidagi korxonalar tomonidan oldindan 50 foiz boʻnak toʻlash orqali amalga oshiriladi.

Boshqa yuridik va jismoniy shaxslar ham qoʻy terisi, qorakoʻl teri va junni tayyorlashi hamda xarid qilishi mumkin.

4. Qorakoʻlchilik bilan shugʻullanadigan subyektlarga ozuqa mahsulotlari savdolarini tashkil etish hamda ozuqa mahsulotlari yetkazib berish mazkur Nizomga ilovadagi sxemaga muvofiq amalga oshiriladi.

5. Hududiy “Qorakoʻl” uyushmalari har yil yakuni bilan Qoraqalpogʻiston Respublikasi va qorakoʻlchilik subyektlari mavjud boʻlgan viloyatlar kesimida qorakoʻlchilik subyektlaridagi chorva mollariga kelgusi yil uchun talab etiladigan kuchli ozuqa mahsulotlari miqdori toʻgʻrisidagi takliflarni tayyorlaydi va Respublika “Qorakoʻlchilik” uyushmasiga taqdim etadi.

Talab etiladigan kuchli ozuqalar miqdorini aniqlashda har bir qorakoʻlchilik subyektidagi chorva mol bosh soni va respublikamiz hududida kuz, qish va bahor oylarida ob-havoning kelishi, yaʼni, yogʻingarchilik miqdori va yaylovlarning hosildorligi inobatga olinadi.

Shuningdek, qayta ishlash korxonalariga qorakoʻlchilik mahsulotlarini yetkazib bergan qorakoʻlchilik subyektlarini ragʻbatlantirish maqsadida qayta ishlash korxonalariga yetkazib berilgan yoki yetkazib berilishi kutilayotgan mahsulot summasining 30 foiziga teng summadagi kuchli ozuqalar ham yillik talab etiladigan kuchli ozuqalar miqdoriga kiritiladi.

6. Respublika “Qorakoʻlchilik” uyushmasi taqdim etilgan takliflarni oʻrganib chiqadi va umumlashtirgan holda Vazirlar Mahkamasining Agrar va oziq-ovqat sohalarini rivojlantirish masalalari kotibiyatiga kiritadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Agrar va oziq-ovqat sohalarini rivojlantirish masalalari kotibiyati Respublika “Qorakoʻlchilik” uyushmasi tomonidan taqdim etilgan takliflarni oʻrganib chiqadi va kuchli ozuqa mahsulotlarini belgilangan tartibda ajratilishini taʼminlash uchun Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va sanoat vazirligiga taqdim etadi.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi “Oʻzdonmahsulot” AK va “Oʻzpaxtayogʻ” AJ bilan birgalikda har yili qorakoʻlchilik subyektlari uchun ajratiladigan kuchli ozuqa mahsulotlari hajmlarini Qoraqalpogʻiston Respublikasi va qorakoʻlchilik subyektlari mavjud boʻlgan viloyatlardagi omixta yem, paxta shroti va sheluxasini ishlab chiqaruvchi korxonalar kesimida shakllantiradi va tasdiqlaydi.

8. “Oʻzdonmahsulot” AK va “Oʻzpaxtayogʻ” AJ Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan oylar boʻyicha taqdim etilgan yillik talabga asosan tegishli oy uchun birja savdolariga qoʻyiladigan hajmlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni tegishli oyning 1-sanasigacha Respublika “Qorakoʻlchilik” uyushmasiga va oʻzlarining hududiy tashkilotlariga yuboradi.

Bunda, birja savdolariga chiqariladigan mahsulotning boshlangʻich narxi sotuvchi tomonidan deklaratsiyalanadigan narx va ulgurji sotish narxi darajasida belgilanadi.

Savdolar jarayonida narxlar oshishining yoʻl qoʻyiladigan chegarasi boshlangʻich narxga nisbatan 15 foizgacha miqdorida belgilanadi va narx 15 foizdan oshib ketgan taqdirda savdolar toʻxtatiladi hamda sotilmay qolgan mahsulot hajmi keyingi savdolarga oʻtkaziladi.

9. Birja savdolari orqali qorakoʻlchilik bilan shugʻullanadigan subyektlarga sotilishi lozim boʻlgan kuchli ozuqa mahsulotlari hajmi hududiy “Qorakoʻl” uyushmalari tomonidan har oyning 3-sanasigacha Respublika “Qorakoʻlchilik” uyushmasiga kiritiladi.

Bunda, qorakoʻlchilik bilan shugʻullanayotgan subyektlarga ajratiladigan ozuqa miqdori chorva mollari bosh soni, mazkur xududdagi yaylovlar hosildorligi va qayta ishlash tashkilotlariga yetkazib berilgan mahsulotlar hajmiga qarab aniqlanadi.

10. Hududiy “Qorakoʻl” uyushmalari tomonidan taqdim etilgan qorakoʻlchilik bilan shugʻullanayotgan subyektlar va ularga ajratilishi nazarda tutilgan kuchli ozuqalar miqdori Respublika “Qorakoʻlchilik” uyushmasi tomonidan oʻrganiladi va har bir hudud boʻyicha alohida roʻyxat har oyning 5-sanasigacha “Oʻzbekiston Respublika tovar xom ashyo birjasi” AJga taqdim etiladi.

Bunda, ajratilgan kuchli ozuqa mahsulotlarining faqatgina qorakoʻlchilik yoʻnalishidagi subyektlarga ajratilishiga Respublika “Qorakoʻlchilik” uyushmasi va undan maqsadli va samarali foydalanilishiga xududiy “Qorakoʻl” uyushmalari hamda qorakoʻlchilik bilan shugʻullanayotgan subyektlarning rahbarlari masʼul hisoblanadi.

11. Sotuvchilar va qorakoʻlchilik bilan shugʻullanadigan subyektlar birjaga xizmat qiluvchi bankdagi hisob-kitob-kliring palatasining ikkilamchi talab qilib olingungacha depozit hisobvaragʻiga birja savdolariga qoʻyilgan ozuqa mahsuloti umumiy qiymatining va moʻljallanayotgan kelishuv hajmining 2 foizigacha boʻlgan miqdordagi zakalat qoʻyadi.

12. Birja savdolari boʻyicha hisob-kitoblar tovar xom ashyo birjalarida hisob-kitob-kliring operatsiyalarini oʻtkazish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

13. Qorakoʻlchilik bilan shugʻullanadigan subyektlar tomonidan yetishtirilgan va qayta ishlash tashkilotlariga yetkazib berilgan mahsulotlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar hududiy “Qorakoʻl” uyushmalari tomonidan har oy yakuniga koʻra kelgusi oyning 3-sanasigacha Respublika “Qorakoʻlchilik” uyushmasiga taqdim etiladi.

14. Ushbu Nizom qoidalari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda javob beradilar.