Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining
Qarori
Banklar va ularning filiallari binolarida kassa tarmoqlarini tuzilishiga qoʻyiladigan texnik talablarni tasdiqlash toʻgʻrisida
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2016-yil 26-iyulda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 2816]
Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 10-martdagi 56-son “Tadbirkorlik subyektlarining bank ishi sohasida ruxsat berish tartib-taomillaridan oʻtishi tartibi toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi:
Keyingi tahrirga qarang.
1. Banklar va ularning filiallari binolarida kassa tarmoqlarini tuzilishiga qoʻyiladigan texnik talablar ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan boshlab 3 oy oʻtgandan soʻng kuchga kiradi.
Markaziy bank raisi F. MULLAJONOV
Toshkent sh.,
2016-yil 25-iyun,
18/2-son
Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2016-yil 25-iyundagi 18/2-sonli qaroriga
ILOVA
ILOVA
Banklar va ularning filiallari binolarida kassa tarmoqlarini tuzilishiga qoʻyiladigan
texnik talablar
Mazkur Texnik talablar Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 10-martdagi 56-son “Tadbirkorlik subyektlarining bank ishi sohasida ruxsat berish tartib-taomillaridan oʻtishi tartibi toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq banklar va ularning filiallari binolarida kassa tarmoqlarini tuzilishiga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi.
Keyingi tahrirga qarang.
1-bob. Umumiy talablar
1. Kassa tarmogʻi bank va uning filiali binosidagi boshqa tarkibiy boʻlinmalaridan alohida ajratilgan boʻlishi va binoning birinchi qavatida joylashishi shart.
Kassa hujjatlarini oʻzaro almashinuvida qulaylik yaratish maqsadida buxgalteriya boʻlimi kassa tarmogʻiga yaqin joylashtirilishi lozim.
2. Kassa tarmogʻi tarkibida quyidagi asosiy xonalar boʻlishi lozim:
pul ombori;
pul ombori old xonasi;
kechki kassa xonasi yoki pul ombori;
inkassatsiya qop (xalta)larini qabul qilish xonasi;
pulni qayta sanash kassa xonasi;
kirim va chiqim kassa xonalari;
kassirlarning shaxsiy buyumlarini saqlash xonasi;
maishiy-xoʻjalik xonalari;
inkassatsiya avtomashinalarini boʻshatish boksi (bundan buyon matnda inkassatsiya boksi deb yuritiladi).
Keyingi tahrirga qarang.
3. Kassa tarmogʻi tarkibida valyuta ayirboshlash shoxobchasi va omonat (jamgʻarma) kassa xonalarini joylashtirilishiga ruxsat etilmaydi.
Keyingi tahrirga qarang.
4. Kassa tarmogʻining barcha xonalari oʻzaro yaqin va qulay joylashgan boʻlishi lozim.
5. Kassa tarmogʻidagi qimmatliklar bilan ishlash jarayonini begona shaxslar tomonidan kuzatish imkoniyati boʻlmasligi kerak.
6. Kassa tarmogʻi va uning xonalari qimmatliklarning hajmi kelgusida ortishini inobatga olgan holda qurilishi lozim.
Keyingi tahrirga qarang.
2-bob. Kassa tarmogʻi xonalari
7. Kassa tarmogʻi xonalari eshiklari va yoʻlaklarining eni yuk aravachalarini (oʻlchami 700 x 1200 mm) erkin harakatini taʼminlaydigan kenglikda qurilishi lozim.
8. Kassa tarmogʻidagi barcha xonalar pollarining sathi bir xil darajada boʻlishi kerak.
9. Kassa tarmogʻining barcha xonalaridagi derazalarga ichki tomondan kamida 16 mm diametrli simdan yasalgan va teshiklari koʻpi bilan 150 mm boʻlgan metall panjaralar oʻrnatilishi lozim.
10. Kassa mudirining xonasi kassa tarmogʻida undan kirim va chiqim kassa amallari bajarilishini kuzatish imkoniyatini beradigan boʻlib joylashishi kerak.
11. Kirim va chiqim kassa xonalari har birining maydoni kamida 6 m2 boʻlishi kerak.
12. Kirim va chiqim kassa xonalarining old tomoni kassa zaliga qaragan boʻlishi va mijozlarga qulay holda joylashtirilishi lozim.
13. Kirim va chiqim kassa xonalarining kassa zali tomoni poldan kamida 2 m balandlikdagi mustahkam devor (buzilishi, sindirilishi qiyin mustahkam materiallar, qalinligi 8 mm dan kam boʻlmagan oynalar yoki zirhli oynalar) bilan toʻsiladi. Unda oʻlchami 200 x 300 mm boʻlgan maxsus darcha oʻrnatilishi, darchani ichki tomoniga qulf yoki ilgak oʻrnatilgan boʻlishi kerak.
Kirim va chiqim kassa xonalari mijozlardan kassa hujjatlari va naqd pullarni qabul qilish yoki topshirish uchun maxsus tashuvchi mexanizm (bunker) bilan jihozlanishi mumkin.
14. Mijozlarga maxsus darchadan bajarilayotgan kassa operatsiyalarini kuzatib turishlari uchun imkoniyat yaratilgan boʻlishi lozim.
15. Kirim va chiqim kassa xonalarining kassa zali tomoniga mijozlarga qulaylik yaratish maqsadida poldan 100 sm balandlikda, eni kamida 45 sm boʻlgan tokcha oʻrnatiladi.
16. Kirim va chiqim kassa xonalari orasi kassirlar stoli balandligidan boshlab oynaband toʻsiqlar bilan toʻsilgan boʻlishi va kassa operatsiyalarini nazorat qilish imkoniyati yaratilgan boʻlishi kerak.
17. Kirim va chiqim kassa xonalari eshiklarining eni kamida 90 sm, ichki va tashqi tomonidan qulflanadigan, yoʻlakka alohida chiqish imkoniyatiga ega boʻlishi lozim.
Keyingi tahrirga qarang.
18. Kassa zalida mijozlarga kassadan olgan naqd pullarni qayta sanashi uchun alohida xona yoki joy ajratilishi kerak.
19. Kassa tarmogʻiga kelib tushgan naqd pullarni saralash, taxlash, sanash va oʻrab-bogʻlash uchun qayta sanash kassasi xonasi tashkil etiladi.
20. Qayta sanash kassasi xonasining maydoni bitta xodimga kamida 4,5 m2 maydon toʻgʻri kelishini hisobga olgan holda qurilishi lozim.
Keyingi tahrirga qarang.
Qayta sanash xonasining derazalari binoning tashqari tomonida joylashganda, ushbu deraza panjaralari qoʻshimcha oʻlchami 5 x 5 sm katakli metall toʻrlar bilan jihozlanishi shart.
21. Qayta sanash kassasi xonasida tabiiy yorugʻlik boʻlishi, bundan tashqari kassirlar ish joylarining yoritilganlik darajasi kamida 400 lyuksni tashkil etishi lozim.
22. Kassa tarmogʻida maydoni kamida 10 m2 boʻlgan pul omborining old xonasi tashkil etilishi lozim.
Keyingi tahrirga qarang.
23. Pul omborining old xonasi pul omboriga bevosita tutashgan boʻlishi kerak.
24. Pul omborining old xonasiga surguchni qizdirganda chiqadigan hidni tortuvchi maxsus moslama oʻrnatilgan boʻlishi lozim.
Keyingi tahrirga qarang.
25. Pul omborining old xonasiga deraza oʻrnatish taqiqlanadi.
26. Saqlanadigan naqd pul va boshqa qimmatliklarning hajmiga qarab banklar va ularning filiallarining kassa tarmogʻida bir nechta pul ombori qurilishi mumkin.
27. Pul omboriga faqat bitta yoʻl bilan, yaʼni pul omborining old xonasidan kiriladi.
28. Pul omborining maydoni kamida 20 m2, balandligi esa 2,7 m boʻlishi lozim.
Keyingi tahrirga qarang.
29. Pul omborining devorlari, poli va shifti qalinligi 20 sm boʻlgan temir-beton qobiqdan quyiladi. Uning devorlari faqat ichki xonalarga tutashgan boʻlishi lozim.
30. Pul ombori temir-beton qobigʻining atrofi qalinligi kamida 38 sm boʻlgan pishgan gʻishtdan qurilgan qoʻshimcha devor bilan oʻralishi kerak. Bank va uning filiali binosining kapital devorlari bir vaqtda pul omborining qoʻshimcha devorlari boʻlishi mumkin.
31. Pul ombori bank binosining tashqi devorlariga tutashtirmagan holda binoning markaziy qismida joylashtirilishi kerak.
Agarda pul omborining devorlari binoning tashqi (koʻcha yoki boshqa bino) devorlariga tutashgan boʻlsa, ular oʻrtasida eni 90 — 120 sm boʻlgan kuzatish yoʻlagi qoldirilishi lozim.
32. Pul omborining poydevorini kamida 60 sm qalinlikdagi quyma beton yoki toshdan qurilishi lozim. Poydevor bilan temir-beton qobiq oraligʻida mustahkam gidroizolyatsiya boʻlishi lozim.
Pul omborining tagida texnik yertoʻlalar qurish man etiladi.
33. Pul omborining shipi 20 sm qalinlikdagi yaxlit temir-beton qobiq va tashqi yopuvchi plitadan iborat boʻladi. Bunda, temir-beton qobiqqa bino tomining ogʻirligi tushmasligi kerak.
Keyingi tahrirga qarang.
Agar, bank binosi bir qavatli boʻlsa, u holda pul ombori qobigʻining ustki yuzasi bilan yopuvchi plita oʻrtasidagi oraliq 25 sm boʻlishi lozim.
34. Pul ombori uchun temir-beton qobiqlar fibro-armaturali temir-betondan tayyorlanishi kerak. Temir-beton qobiq uchun mustahkamligi 400 — 500 kg/sm2 boʻlgan beton qorishmasi ishlatilishi lozim.
Beton qorishmasi M 400 — 500 markali sement, kattaligi 15 — 20 mm boʻlgan granit yoki diabaz shagʻali, 2 moduldan kam boʻlmagan qum, diametri 0,5 — 1,0 mm boʻlgan va uzunligi 30 mm boʻlgan sim kesimlaridan tayyorlanishi kerak.
Beton qorishmasi tarkibi quyidagicha boʻlishi lozim:
gorizontal element uchun — 490 kg sement, 650 kg qum, 1025 kg shagʻal, 100 — 120 kg sim qirqimi va 195 litr suv hamda choʻkish miqdori 2 — 4 sm;
vertikal element uchun — 525 kg sement, 630 kg qum, 980 kg shagʻal, 100 — 120 kg sim qirqimi va 210 litr suv hamda choʻkish miqdori 4 — 6 sm.
35. Beton qorishmasi quyilayotganda u vibrator bilan zichlanishi, soʻng 10 kun davomida beton qotishi va zarur harorat bilan taʼminlanishi uchun namlab turilishi kerak.
36. Temir-beton qobiq armaturasi A-Sh guruhidagi 16 mm diametrli, 100x100 mm oʻlchamdagi uyachali ikkita metall panjaradan tayyorlanib, oraligʻi 100 mm boʻladi. Bunda, bir panjara armaturalarining kesishgan tuguni ikkinchi panjara katakchalarining oʻrtasiga toʻgʻri kelishi lozim.
37. Pul ombori eshiklari zirhli boʻlishi kerak. Pul omboriga ichki metall panjarali eshik oʻrnatilishi lozim.
38. Pul omboriga ventilyatsiya oʻrnatilishi shart. Ventilyatsiyani loyihalash vaqtida u yerda haroratning 18 — 25 o S darajada saqlanishi, havoning nisbiy namligi 45 — 60 foizini tashkil etishi va 3 karra havo almashinishini taʼminlanishi hisobga olinishi lozim.
Pul ombori devorlarining pastki va yuqori qismlarida havo almashinuvi uchun maxsus himoyalangan ventilyatsiya kovaklari oʻrnatilishi kerak.
Kovaklarda 40 — 50 mm diametrdagi bukilgan shakldagi metall yoki plastmassa trubalar joylashtirilib, pul ombori tashqarisidan suyuqliklarni quyishga imkon boʻlmasligi kerak.
39. Pul ombori yopiq turdagi yoritqichlar bilan jihozlanishi kerak.
Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarining ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritishlarining sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi lozim.
40. Pul omborining yoritilganlik darajasi kamida 100 lyuks boʻlishi kerak.
41. Mexanizatsiya vositalari va qoʻriqlash signalizatsiyasini elektr manbaiga ulash uchun pul ombori devorida 20 mm va 15 mm diametrli oxirgi uchi egilgan metall quvurlar oʻrnatilgan boʻlishi kerak.
Metall quvurning biridan kuchli tok va ikkinchisidan kuchsiz tok kabellari alohida oʻtkazilishi kerak. Ularning joylashishi oʻrnatiladigan mexanizatsiya kompleksi soniga koʻra belgilanishi lozim. Foydalanilmaydigan metall quvurlarning ikki uchi berkitilgan boʻlishi shart.
42. Pul ombori ikki tabaqali metall javonlar bilan jihozlanishi kerak. Ularning barchasi qulflanadigan boʻlishi lozim.
43. Inkassatsiya xizmatidan pullik qop (xalta)larni qabul qilish uchun kechki kassa xonasi tashkil etiladi.
Keyingi tahrirga qarang.
Kechki kassa xonasi inkassatsiya boksi yoki qimmatliklarni tushirish joyiga yaqin va qulay joyda joylashtirilishi kerak.
44. Kechki kassa xonasi bir vaqtning oʻzida kechki kassa pul omborining old xonasi vazifasini bajarishi mumkin. Bunda, mazkur xona qayta sanash kassasiga yaqin joylashishi lozim.
Keyingi tahrirga qarang.
45. Kechki kassa pul omborining old xonasi mazkur Texnik talablarning 22 — 25-bandlariga muvofiq qurilishi lozim.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
46. Kechki kassa xonasi bir vaqtning oʻzida kechki kassaning pul ombori vazifasini bajarishi mumkin. Bunda, kechki kassaga keltirilgan inkassatsiya qop (xalta)lari maxsus yonmaydigan seyflarda saqlanadi.
47. Kechki kassa pul ombori mazkur Texnik talablarning 27, 29 — 39-bandlariga muvofiq qurilishi va uning maydoni kamida 10 m2 va balandligi 2,7 m boʻlishi lozim.
48. Banklar va ularning filiallarida inkassatsiya boksi tashkil etilishi kerak.
Keyingi tahrirga qarang.
49. Inkassatsiya boksi maydoni qimmatliklarni tashish uchun moʻljallangan inkassatsiya avtomashinalarining erkin kirishiga yetarli boʻlishi hamda qimmatliklarni avtomashinalarga ortish va tushirish uchun moʻljallangan eni 2 m, balandligi 74 sm boʻlgan maydoncha bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.
Maydonchaning sathi kassa tormogʻi xonalari pollarining sathi bilan bir xil boʻlishi lozim.
Inkassatsiya boksining avtomobil kirish darvozasi qalinligi 3 mm dan kam boʻlmagan metalldan (mustahkamligi shundan kam boʻlmagan boshqa materiallardan) tayyorlanadi.
50. Kassa tarmogʻida operatsion kassa xonalaridan tashqari kassirlarning shaxsiy buyumlari va kiyimlarini saqlash uchun xona hamda maishiy-xoʻjalik xonalari tashkil etiladi.
51. Kassa tarmogʻida ikkita kirish eshigi boʻlishi lozim:
birinchisi — bank binosidan kirish eshigi;
ikkinchisi — bank hovlisidan yoki inkassatsiya boksidan kirish eshigi.
52. Kassa tarmogʻiga bank binosidan kirish eshigiga koʻrish tuynukchasi hamda kodli qulf yoki oʻzi qulflanadigan moslama oʻrnatilishi lozim.
53. Kassa tarmogʻiga bank hovlisidan yoki inkassatsiya boksidan kirish eshigi taxtadan yoki qalinligi 2 mm dan kam boʻlgan metalldan bajarilganda, qoʻshimcha ravishda qulflanadigan metall panjara bilan jihozlanadi.
54. Kassa tarmogʻining barcha xonalari havoni almashtirib turuvchi ventilyatsiya bilan jihozlanishi kerak.
3-bob. Kassa tarmogʻining qoʻriqlash, yongʻindan xabar berish va xavfdan ogoh etish vositalari bilan jihozlanishi
55. Kassa tarmogʻi qoʻriqlash, yongʻindan xabar berish va xavfdan ogoh etish qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.
Keyingi tahrirga qarang.
56. Kassa tarmogʻida foydalaniladigan elektr texnik vositalar yerga ulanishi lozim.
57. Kassa tarmogʻining elektr tarmogʻi va yoritish jihozlari yongʻinga qarshi xavfsizlik talablariga javob beradigan holda oʻrnatilishi lozim.
58. Pul ombori xonasining yoritish tizimini oʻchirib yoqish qurilmasi pul omborining old xonasiga oʻrnatilishi kerak.
4-bob. Yakuniy qoidalar
59. Mazkur texnik talablarni buzganlikda aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javobgar boʻladilar.
Keyingi tahrirga qarang.
60. Ushbu texnik talablar Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi bilan kelishilgan.
Ichki ishlar vaziri A. AXMEDBAYEV
2016-yil 17-iyun
Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi raisi B. ZAKIROV
2016-yil 10-iyun
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2016-y., 30-son, 366-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 30.07.2020-y., 10/20/2816-1/1337-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.07.2021-y., 10/21/3313/0724-son; 25.04.2023-y., 10/23/2816-2/0227-son; 30.12.2025-y., 10/25/2816-3/1246-son)