13.04.2016 yildagi O‘RQ-404-son
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni
“Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida
Qonunchilik palatasi tomonidan 2016-yil 3-martda qabul qilingan
Senat tomonidan 2016-yil 31-martda maʼqullangan
1-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 1996-yil 30-avgustda qabul qilingan “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi 279-I-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-yil, № 9, 142-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2013-yil, № 4, 98-modda, № 10, 263-modda, № 12, 350-modda; 2014-yil, № 5, 130-modda; 2015-yil, № 12, 452-modda) oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilib, uning yangi tahriri tasdiqlansin (ilova qilinadi).
2-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;
davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.
3-modda. Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I. KARIMOV
Toshkent sh.,
2016-yil 13-aprel,
OʻRQ-404-son
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni
Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida
(yangi tahriri)
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi buxgalteriya hisobini tashkil etish, yuritish va hisobotni tuzish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
2-modda. Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilik
Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.
Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy Qonuni bilan maxsus huquqiy rejim oʻrnatilgan hududda buxgalteriya hisobini tashkil etish, yuritish va hisobotni tuzish sohasidagi munosabatlar ushbu Qonunda belgilanganidan boshqacha qoidalar bilan tartibga solinadi.
(2-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2026-yil 13-iyuldagi OʻRQ-1158-sonli Qonuniga asosan ikkinchi qism bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.07.2026-y., 03/26/1158/0727-son. Kuchga kirish sanasi — 2026-yil 25-iyul)
Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.
(2-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
3-modda. Buxgalteriya hisobining asosiy prinsiplari
Uzluksizlik, ishonchlilik, koʻrsatkichlarning qiyoslanuvchanligi buxgalteriya hisobining asosiy prinsiplaridir.
4-modda. Buxgalteriya hisobi
Buxgalteriya hisobi barcha xoʻjalik operatsiyalarini yaxlit, uzluksiz, hujjatlar asosida hisobga olish yoʻli bilan buxgalteriya axborotini yigʻish, qayd etish va umumlashtirishning tartibga solingan tizimidan, shuningdek uning asosida moliyaviy va boshqa hisobotni tuzishdan iboratdir.
Buxgalteriya hisobi xoʻjalik operatsiyasini buxgalteriya hisobining kamida ikkita schyotida bir vaqtda va oʻzaro bogʻliq holda pulda baholab aks ettirish yoʻli bilan ikkiyoqlama yozuv usulida yuritiladi.
5-modda. Buxgalteriya axboroti
Buxgalteriya axboroti boshlangʻich hisob hujjatlariga asoslangan, buxgalteriya hisobi registrlarida, moliyaviy hisobotlarda, tushuntirishlarda hamda buxgalteriya hisobini tashkil etish va yuritish bilan bogʻliq boshqa hujjatlarda aks ettiriladigan buxgalteriya hisobi obyektlari haqidagi qayta ishlangan maʼlumotlardir.
6-modda. Buxgalteriya hisobi subyektlari
Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, Oʻzbekiston Respublikasida roʻyxatga olingan yuridik shaxslar, ularning Oʻzbekiston Respublikasi hududida hamda undan tashqarida joylashgan shuʼba korxonalari, vakolatxonalari, filiallari va boshqa tarkibiy boʻlinmalari buxgalteriya hisobi subyektlaridir.
Yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi shaxslar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, shuningdek chet el yuridik shaxslarining Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi vakolatxonalari, filiallari va boshqa tarkibiy boʻlinmalari qonunchilikda belgilangan tartibda hisob yuritadi hamda hisobot taqdim etadi.
(6-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
7-modda. Buxgalteriya hisobi obyektlari
Aktivlar, majburiyatlar, xususiy kapital, zaxiralar, daromadlar, xarajatlar, foyda, zararlar va ularning harakati bilan bogʻliq xoʻjalik operatsiyalari buxgalteriya hisobining obyektlaridir.
Buxgalteriya hisobi obyektlari sintetik va analitik hisoblarda yuritiladi.
8-modda. Sintetik va analitik hisob
Sintetik hisob qonunchilikda belgilanadigan tartibda buxgalteriya hisobi obyektlari haqidagi maʼlumotlarni muayyan iqtisodiy belgilari boʻyicha umumlashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi.
(8-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Analitik hisob buxgalteriya hisobi obyektlari haqidagi batafsil buxgalteriya axborotini shakllantirish maqsadida buxgalteriya hisobining subyekti tomonidan mustaqil ravishda belgilanadigan tartibda yuritiladi.
9-modda. Buxgalteriya hisobi va hisobotini tartibga solish
Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotni tartibga solish, buxgalteriya hisobi standartlarini ishlab chiqish va tasdiqlash Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining zimmasiga yuklatiladi.
Buxgalteriya hisobini yuritish qoidalari buxgalteriya hisobi standartlari, shu jumladan kichik tadbirkorlik subyektlari uchun soddalashtirilgan buxgalteriya hisobini yuritish standarti bilan belgilanadi.
Budjet tashkilotlarining hamda davlat maqsadli jamgʻarmalarining buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotini tartibga solish budjet hisobi standartlari hamda boshqa qonunchilik hujjatlari asosida amalga oshiriladi.
Banklar va boshqa kredit tashkilotlarining buxgalteriya hisobi hamda hisobotini tartibga solish Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.
(9-moddaning uchinchi va toʻrtinchi qismlari Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
10-modda. Buxgalteriya hisobi standartlari
Buxgalteriya hisobi standartlari buxgalteriya hisobini yuritish va moliyaviy hisobotni tuzishga doir minimal talablarni belgilaydi.
Buxgalteriya hisobining milliy standartlari buxgalteriya hisobini tashkil etish, yuritish va moliyaviy hisobotni tuzishga doir maxsus talablarni belgilaydi.
Buxgalteriya hisobi subyektlari moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini qonunchilikda belgilangan tartibda qoʻllashi mumkin.
(10-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
11-modda. Buxgalteriya hisobi va hisobotini tashkil etish
Buxgalteriya hisobi va hisobotini tashkil etishni buxgalteriya hisobi subyektining rahbari amalga oshiradi.
Buxgalteriya hisobi subyektining rahbari quyidagi huquqlarga ega:
buxgalteriya hisobi xizmatining rahbari boshchiligida buxgalteriya hisobi xizmatini tashkil etish yoki shartnoma asosida jalb qilingan buxgalter xizmatidan foydalanish;
buxgalteriya hisobini yuritishni ixtisoslashtirilgan tashkilotga (auditorlik tashkilotlari, soliq maslahatchilari tashkilotlari va ustavida buxgalteriya hisobini yuritish boʻyicha xizmat koʻrsatish nazarda tutilgan boshqa tashkilotlar) shartnoma asosida yuklash;
buxgalteriya hisobini mustaqil yuritish.
Buxgalteriya hisobi subyektining rahbari:
hisob siyosati, ichki hisob va hisobot tizimi ishlab chiqilishini;
ichki nazorat tartibini;
buxgalteriya hisobi toʻliq va ishonchli yuritilishini;
hisob hujjatlarining but saqlanishini;
qonunchilikda belgilangan tartibda moliyaviy hisobotning tayyorlanishi va eʼlon qilinishini;
(11-modda uchinchi qismining oltinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 29-oktabrdagi OʻRQ-726-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.10.2021-y., 03/21/726/1001-son — 2022-yil 31-yanvardan kuchga kiradi)
soliq hisobotining va boshqa moliyaviy hujjatlarning tayyorlanishini;
hisob-kitoblar oʻz vaqtida amalga oshirilishini;
ushbu Qonun 12-moddasining talablariga rioya etilishini taʼminlashi shart.
12-modda. Buxgalteriya hisobi xizmatining rahbari
Bosh buxgalter yoki buxgalteriya hisobi va moliyaviy boshqarish vazifalarini amalga oshiruvchi boshqa mansabdor shaxs buxgalteriya hisobi xizmatining rahbaridir.
Buxgalteriya hisobi xizmatining rahbari bevosita buxgalteriya hisobi subyektining rahbariga boʻysunadi.
Buxgalteriya hisobi xizmati rahbarining xoʻjalik operatsiyalarini hujjatlar asosida rasmiylashtirish va ularni buxgalteriya hisobi xizmatiga taqdim etish boʻyicha talablari buxgalteriya hisobi subyektining barcha xodimlari uchun majburiydir.
Buxgalteriya hisobi subyektining rahbari va buxgalteriya hisobi xizmatining rahbari oʻrtasida ayrim xoʻjalik operatsiyalarini amalga oshirishga doir kelishmovchiliklar yuzaga kelgan taqdirda, ular boʻyicha hujjatlar operatsiyalar amalga oshirilishining oqibatlari uchun shaxsan javobgar boʻlgan buxgalteriya hisobi subyekti rahbarining yozma farmoyishi bilan ijroga qabul qilinishi mumkin.
Majburiy auditorlik tekshiruvidan oʻtishi lozim boʻlgan buxgalteriya hisobi subyektining (banklar va boshqa kredit tashkilotlari bundan mustasno) buxgalteriya hisobi xizmati rahbari quyidagi talablarga javob berishi kerak:
oliy maʼlumotga ega boʻlish;
oliy iqtisodiy maʼlumotga ega boʻlgan taqdirda, oxirgi besh kalendar yildan kamida uch yili, noiqtisodiy oliy maʼlumotga ega boʻlgan taqdirda esa, oxirgi oʻn kalendar yildan kamida yetti yili buxgalteriya hisobini yuritish yoki moliyaviy hisobotni tuzish yoxud auditorlik faoliyati bilan bogʻliq ish stajiga ega boʻlish.
Majburiy auditorlik tekshiruvidan oʻtishi lozim boʻlgan buxgalteriya hisobi subyektining rahbari buxgalteriya hisobi xizmati rahbarining har yili malaka oshirishdan oʻtishini taʼminlashi shart.
Ushbu modda beshinchi va oltinchi qismlarining talablari majburiy auditorlik tekshiruvidan oʻtishi lozim boʻlgan buxgalteriya hisobi subyektining rahbari buxgalteriya hisobini yuritishni shartnoma asosida zimmasiga yuklagan ixtisoslashtirilgan tashkilot xodimiga nisbatan ham tatbiq etiladi.
Belgilangan tartibda muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilgan, shuningdek qasddan sodir etilgan jinoyat uchun sudlanganlik holati tugallanmagan yoki sudlanganligi olib tashlanmagan shaxs buxgalteriya hisobi xizmatining rahbari boʻlishi mumkin emas.
Banklar va boshqa kredit tashkilotlarining buxgalteriya hisobi xizmati rahbarlariga qoʻyiladigan talablar Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilanadi.
13-modda. Imzo huquqi
Pul, tovar-moddiy boyliklarni va boshqa boyliklarni qabul qilish hamda berish uchun asos boʻlib xizmat qiladigan hujjatlar, kredit va hisob-kitob majburiyatlari, shuningdek moliyaviy va boshqa hisobotlar buxgalteriya hisobi subyektining rahbari tomonidan yoki u belgilaydigan shaxslar tomonidan imzolanadi.
Buxgalteriya hisobi subyektining rahbari imzolash huquqiga ega boʻlgan shaxslarning ikkita roʻyxatini tasdiqlaydi. Birinchi roʻyxatga buxgalteriya hisobi subyektida rahbarlik vazifalarini amalga oshiruvchi shaxslar, ikkinchisiga esa, buxgalteriya hisobi va moliyaviy boshqarish vazifalarini amalga oshiruvchi shaxslar kiradi. Agar buxgalteriya hisobi subyekti rahbari buxgalteriya hisobi va moliyaviy boshqarish vazifalarini oʻz zimmasiga olgan boʻlsa, u holda har ikkala roʻyxatda ham oʻzini koʻrsatadi.
Ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatilgan shaxslarning imzosi mavjud boʻlmagan hujjatlar haqiqiy emas deb hisoblanadi.
14-modda. Boshlangʻich hisob hujjatlari
Operatsiyalar amalga oshirilganligini qayd etuvchi boshlangʻich hisob hujjatlari va ularni oʻtkazishga doir farmoyishlar xoʻjalik operatsiyalarining buxgalteriya hisobi uchun asos boʻladi. Xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan savdo va servis sohasida olinadigan tovarlar (ishlar, xizmatlar) haqi bank korporativ plastik kartalaridan foydalangan holda toʻlanganida toʻlov terminallarining cheklari ham boshlangʻich hisob hujjatlari deb tan olinadi.
Boshlangʻich hisob hujjatlari xoʻjalik operatsiyalari amalga oshirilayotgan paytda yoki operatsiyalar amalga oshirib boʻlinganidan keyin tuziladi.
Hisobot davriga tegishli boʻlgan xoʻjalik operatsiyalari, agar ular amalga oshirilganligini tasdiqlovchi hujjatlar olinmagan boʻlsa, tegishli boshlangʻich hujjat rasmiylashtirilib, buxgalteriya hisobida aks ettiriladi.
Boshlangʻich hisob hujjatlarining majburiy rekvizitlari quyidagilardir:
buxgalteriya hisobi subyektining nomi;
hujjatning nomi va raqami, u tuzilgan sana va joy;
xoʻjalik operatsiyasining nomi, mazmuni va oʻlchov birliklari koʻrsatilgan miqdor oʻlchovi (natura va pulda ifodalangan holda);
xoʻjalik operatsiyasini bajargan shaxslarning (shaxsning) identifikatsiya qilish uchun zarur boʻlgan familiyasi hamda ismi va otasi ismining bosh harflari yoxud boshqa rekvizitlari koʻrsatilgan holda lavozimlari nomi va imzolari.
Boshlangʻich hisob hujjatlarini tuzgan hamda imzolagan shaxslar ularning oʻz vaqtida, toʻgʻri va ishonchli tuzilishi, shuningdek buxgalteriya hisobida aks ettirish uchun belgilangan muddatlarda topshirilishiga javobgardir.
Boshlangʻich hisob hujjatlari elektron hujjat tarzida tuzilishi va taqdim etilishi mumkin.
Boshlangʻich hisob hujjatlariga xoʻjalik operatsiyasi ishtirokchilari tomonidan tasdiqlanmagan tuzatishlar kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Bank va kassa-pul hujjatlarida tuzatishlar hamda oʻchirib yozishlarga yoʻl qoʻyilmaydi.
15-modda. Buxgalteriya hisobi registrlari
Buxgalteriya hisobi registrlari ikki yoqlama yozuv usuliga muvofiq yuritiladigan jurnallar, qaydnomalar, kitoblar va tasdiqlangan blankalardan (shakllardan) iboratdir.
Buxgalteriya hisobi registrlari texnika vositalaridan, axborot tizimlaridan va axborot texnologiyalaridan foydalanilgan holda elektron hujjat tarzida yaratilishi, ishlov berilishi va saqlanishi mumkin.
Buxgalteriya hisobi registrlarida boshlangʻich hisob hujjatlaridagi maʼlumotlar tizimlashtirilishi va toʻplanishi kerak.
Buxgalteriya hisobi registrining majburiy rekvizitlari quyidagilardan iborat:
registrning nomi;
buxgalteriya hisobi subyektining nomi;
registrni yuritish boshlangan hamda tugallangan sana va (yoki) registr tuzilgan davr;
xoʻjalik operatsiyalarining xronologik va (yoki) tizimli guruhlanishi;
xoʻjalik operatsiyalarining oʻlchov birligi koʻrsatilgan holda puldagi oʻlchov miqdori;
registrni yuritish uchun masʼul boʻlgan shaxslarning lavozimlari, familiyalari hamda ismi va otasi ismining bosh harflari koʻrsatilgan holdagi imzolari yoki ushbu shaxslarni identifikatsiya qilish uchun zarur boʻlgan boshqa rekvizitlar.
Buxgalteriya hisobi registrlariga tasdiqlanmagan tuzatishlar kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
16-modda. Aktivlar va majburiyatlarni inventarizatsiya qilish
Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot maʼlumotlarining toʻgʻriligi hamda ishonchliligi aktivlar va majburiyatlarni majburiy tarzda inventarizatsiyadan oʻtkazish orqali tasdiqlanadi. Inventarizatsiya obyektlari, uni oʻtkazish tartibi va muddatlari inventarizatsiya boʻyicha buxgalteriya hisobi standartida belgilanadi.
17-modda. Aktivlar va majburiyatlarni baholash
Tovar-moddiy zaxiralarni baholash quyidagi ikkita bahoning eng pasti boʻyicha — balans tuzilayotgan sanadagi haqiqiy tannarx (sotib olish narxi yoki ishlab chiqarish tannarxi) boʻyicha yoki bozor bahosi (realizatsiya qilishning sof qiymati) boʻyicha amalga oshiriladi.
Asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar ularning boshlangʻich (qayta tiklanish) qiymati boʻyicha hisobga olinadi.
Asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar qiymatini hisobdan chiqarish ularning qiymati toʻliq qoplanguniga yoki obyekt hisobdan chiqib ketguniga qadar eskirishni (amortizatsiyani) hisoblash yoʻli bilan amalga oshiriladi. Amortizatsiya ajratmalari obyekt foydalanishga topshirilganidan keyingi oydan boshlab amalga oshiriladi. Yerning qiymati amortizatsiya qilinmaydi.
Moliyaviy qoʻyilmalar buxgalteriya hisobi standartlariga muvofiq hisobga olinadi.
Majburiyatlar taraflarning kelishuviga muvofiq pulda ifodalangan holda aks ettiriladi.
Sud qarori boʻyicha yuzaga kelgan majburiyatlar tegishli summada aks ettiriladi.
Shartli aktivlar va majburiyatlar buxgalteriya hisobi standartlariga muvofiq aks ettiriladi.
Budjet tashkilotlarining aktivlari va majburiyatlarini baholash budjet hisobi standartlariga muvofiq amalga oshiriladi.
Buxgalteriya hisobi milliy valyutada — soʻmda yuritiladi.
18-modda. Daromadlar va xarajatlarni hisobga olish
Daromadlar va xarajatlar toʻlangan vaqti va pul kelib tushgan sanadan qatʼi nazar, qaysi davrga taalluqli boʻlsa, oʻsha hisobot davrida buxgalteriya hisobi standartlariga muvofiq aks ettiriladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetining va davlat maqsadli jamgʻarmalari budjetlarining ijrosi boʻyicha daromadlar va xarajatlar budjet toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq aks ettiriladi.
(18-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
19-modda. Xususiy kapitalni hisobga olish
Xususiy kapital ustav fondidan (ustav kapitalidan), qoʻshilgan, zaxira kapitalidan va taqsimlanmagan foydadan tarkib topadi.
Ustav fondi (ustav kapitali) taʼsis hujjatlarida belgilangan hissalarning (pulda ifodalangan holdagi) yigʻindisini aks ettiradi. Ustav fondiga (ustav kapitaliga) hissalar shaklida kiritiladigan moddiy va nomoddiy aktivlar taʼsischilar (ishtirokchilar) oʻrtasidagi kelishuvga koʻra baholanadi, qonunda nazarda tutilgan hollarda esa, baholovchi tashkilot tomonidan baholanishi kerak.
Qoʻshilgan kapital aksiyalarni nominal qiymatidan baland narxlarda dastlabki sotishdan olinadigan emissiya daromadini, shuningdek ekvivalenti chet el valyutasida ifodalangan ustav fondini (ustav kapitalini) shakllantirish jarayonida yuzaga keladigan kurs farqini aks ettiradi.
Zaxira kapitali uzoq muddatli aktivlarni qayta baholashda hosil boʻladigan inflyatsiya zaxiralarini, qonunchilikda va taʼsis hujjatlarida nazarda tutilgan miqdorlarda sof foydadan ajratmalarni, shuningdek tekinga olingan mol-mulkning qiymatini aks ettiradi.
(19-moddaning toʻrtinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Taqsimlanmagan foyda foydaning jamgʻarilayotganligini ifodalaydi va mulkdorlarning qaroriga binoan ustav fondiga (ustav kapitaliga) qoʻshilishi mumkin.
20-modda. Garovni hisobga olish
Oʻzining yoki oʻzgalarning majburiyatlarini taʼminlash uchun garovga berilgan mol-mulkning qiymati, shu jumladan pul mablagʻlari buxgalteriya hisobi subyekti tomonidan boshqa aktivlardan alohida hisobga olinadi.
Garovga olingan mol-mulkning qiymati, garov sifatida qabul qilib olingan pul mablagʻlari va valyuta boyliklari alohida balansdan tashqari schyotlarda aks ettiriladi.
21-modda. Ichki nazorat
Ichki nazorat buxgalteriya hisobini yuritishda, moliyaviy va boshqa hisobotlarni tuzishda xoʻjalik operatsiyalarini amalga oshirishning qonuniyligini, iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiqligini, aktivlarning but saqlanishini taʼminlash, talon-toroj qilish hollari va xatoliklarning oldini olish hamda aniqlash maqsadida buxgalteriya hisobi subyektining rahbari tomonidan qabul qilingan hisob siyosati asosida tashkil etilgan chora-tadbirlar tizimidir.
Buxgalteriya hisobi subyekti ichki nazoratni tashkil etadi va amalga oshiradi.
22-modda. Moliyaviy hisobot
Moliyaviy hisobot buxgalteriya hisobi subyektining hisobot sanasidagi moliyaviy holati, hisobot davridagi faoliyatining moliyaviy natijasi va pul mablagʻlarining harakati toʻgʻrisidagi tizimlashtirilgan axborotdan iboratdir.
Yillik moliyaviy hisobot quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
buxgalteriya balansi;
moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot;
pul oqimlari haqidagi hisobot;
xususiy kapital toʻgʻrisidagi hisobot;
izohlar, hisob-kitoblar va tushuntirishlar.
Xalqaro standartlar boʻyicha tuziladigan moliyaviy hisobotga doir talablar moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarida belgilanadi.
Buxgalteriya hisobi subyekti moliyaviy hisobotni tuzishda mustaqil balansga ajratilgan oʻz vakolatxonalarining, filiallarining va boshqa tarkibiy boʻlinmalarining buxgalteriya balanslarini hamda boshqa hisobot shakllarini kiritishi kerak.
Moliyaviy hisobot hisobot yili boshidan ortib boruvchi yakun bilan tuziladi.
Budjet tashkilotlarining, budjet mablagʻlarini oluvchilarning hamda davlat maqsadli jamgʻarmalarining moliyaviy hisoboti budjet toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq tuziladi va taqdim etiladi.
(22-moddaning oltinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Moliyaviy hisobotning tarkibi va mazmuni Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan belgilanadi.
Banklar va boshqa kredit tashkilotlari moliyaviy hisobotining tarkibi hamda mazmuni Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilanadi.
23-modda. Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot
Asosiy xoʻjalik jamiyati boʻlgan va shuʼba xoʻjalik jamiyatlariga, oʻz nazorati ostidagi tashkilotlarga ega buxgalteriya hisobi subyekti konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotni tuzadi.
Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotni tuzish tartibi, shuningdek asosiy xoʻjalik jamiyatining nazorati ostidagi tashkilotlarga qoʻyiladigan talablar buxgalteriya hisobi standartlari bilan belgilanadi.
Ushbu modda talablari vazirliklar, idoralar va budjet tashkilotlarining jamlanma moliyaviy hisobotiga nisbatan tatbiq etilmaydi.
(23-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yil 28-noyabrdagi OʻRQ-880-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 29.11.2023-y., 03/23/880/0905-son)
24-modda. Moliyaviy hisobotning hisobot davri
1-yanvar — 31-dekabr kalendar yili yillik moliyaviy hisobotning hisobot davridir.
1-yanvardan boshlab davriy moliyaviy hisobot tuzilayotgan davrning hisobot sanasini ham qamrab olgan davr kalendar yil mobaynida tuziladigan davriy moliyaviy hisobot uchun hisobot davridir.
Yangidan tashkil etilgan yuridik shaxslar uchun yuridik shaxs huquqi qoʻlga kiritilgan sanadan boshlab oʻsha yilning 31-dekabriga qadar boʻlgan davr, yuridik shaxs boʻlmaganlar uchun esa, ular davlat organlarida roʻyxatdan oʻtkazilgan sanadan boshlab oʻsha yilning 31-dekabriga qadar boʻlgan davr birinchi hisobot yili deb hisoblanadi.
Agar yuridik shaxs (budjet tashkilotlaridan tashqari) 1-oktabrdan keyin roʻyxatga olingan boʻlsa, birinchi hisobot yili keyingi yilning 31-dekabrida tugaydi.
Roʻyxatdan oʻtilguniga yoki yuridik shaxs huquqi olinguniga qadar amalga oshirilgan xoʻjalik operatsiyalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar birinchi hisobot yilining moliyaviy hisobotiga kiritiladi.
25-modda. Moliyaviy hisobotni taqdim etish
Moliyaviy hisobot quyidagilarga taqdim etiladi:
davlat soliq xizmati organlariga;
taʼsis hujjatlariga muvofiq mulkdorlarga;
davlat statistika organlariga;
qonunchilikka muvofiq boshqa organlarga.
(25-modda birinchi qismining beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Moliyaviy hisobot elektron hujjat tarzida taqdim etilishi mumkin.
Moliyaviy hisobot yilning har choragida taqdim etiladi. Kichik korxonalar va mikrofirmalar buxgalteriya balansidan hamda moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotdan iborat faqat yillik moliyaviy hisobotni taqdim etadi.
Moliyaviy hisobotni taqdim etish muddatlari Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan belgilanadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan buxgalteriya hisobining ayrim subyektlari uchun moliyaviy hisobotni taqdim etishning boshqa muddatlari belgilanishi mumkin.
26-modda. Moliyaviy hisobotni eʼlon qilish
Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning yillik moliyaviy hisoboti manfaatdor banklar, birjalar, investorlar, kreditorlar, shuningdek qonunchilikka muvofiq boshqa shaxslar uchun ochiqdir.
Aksiyadorlik jamiyatlari, shuningdek sugʻurta tashkilotlari, banklar, jamoat fondlari va qonunchilikka muvofiq boshqa tashkilotlar har yilgi moliyaviy hisobotni aksiyadorlarning yoki buxgalteriya hisobi subyekti boshqa yuqori boshqaruv organining yillik umumiy yigʻilishi oʻtkaziladigan sanadan kamida ikki hafta oldin auditorlik xulosasi bilan birga eʼlon qilishi shart.
Ushbu modda oʻziga nisbatan qonunchilikning boshqa talablari belgilangan buxgalteriya hisobi subyektlarining moliyaviy hisobotiga tatbiq etilmaydi.
(26-moddaning birinchi, ikkinchi, va uchinchi qismlari Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
27-modda. Tugatish chogʻidagi moliyaviy hisobot
Xoʻjalik yurituvchi subyektni tugatish chogʻida yakuniy moliyaviy hisobot tuziladi.
Tugatish boʻyicha operatsiyalarni hisobga olish, tugatish balansini va hisobotni tuzish, aktivlar qiymatini aniqlash yuzasidan javobgarlik tugatish komissiyasining (tugatuvchining) zimmasiga yuklatiladi.
Umidsiz qarzlar va zararlar tugatish balansiga kiritilmaydi.
Tugatish balansida majburiyatlar uni tuzish sanasida hisoblangan foizlari bilan aks ettiriladi.
28-modda. Buxgalteriya axborotining maxfiyligi
Buxgalteriya hisobini yuritishda maxfiylikka rioya qilinadi. Buxgalteriya hisobi registrlarining mazmuni bilan tanishishga buxgalteriya hisobi subyekti rahbarining ruxsatiga koʻra yoki qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda yoʻl qoʻyiladi.
(28-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Buxgalteriya hisobi registrlari bilan tanishishga ruxsat olgan shaxslar maxfiylikni saqlashi shart. Maxfiylikni buzganlik qonunda belgilangan tartibda javobgarlikka sabab boʻladi.
29-modda. Buxgalteriya hujjatlarini saqlash
Boshlangʻich hisob hujjatlari, buxgalteriya hisobi registrlari, moliyaviy hisobot va boshqa hisobotlar, shuningdek buxgalteriya hisobini tashkil etish hamda yuritish bilan bogʻliq boshqa hujjatlar qonunchilikda belgilangan muddatlar mobaynida, biroq hisobot yilidan keyin kamida besh yil buxgalteriya hisobi subyekti tomonidan saqlanadi.
Buxgalteriya hujjatlarini olib qoʻyish qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.
(29-moddaning birinchi va ikkinchi qismlari Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
30-modda. Buxgalterlarning jamoat birlashmalari
Buxgalterlar umumiy manfaatlarini ifodalash va himoya qilish maqsadida qonunchilikda belgilangan tartibda buxgalterlarning jamoat birlashmalarini tuzish huquqiga ega.
(30-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
31-modda. Nizolarni hal etish
Buxgalteriya hisobini tashkil etish, yuritish va hisobotni tuzish sohasidagi nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.
(31-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
32-modda. Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.
(32-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi OʻRQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2016-y., 15-son, 142-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 31.12.2020-y., 03/20/660/1682-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son; 30.10.2021-y., 03/21/726/1001-son; 29.11.2023-y., 03/23/880/0905-son; 14.07.2026-y., 03/26/1158/0727-son)
Закон Республики Узбекистан
О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Узбекистан «О бухгалтерском учете»
Принят Законодательной палатой 3 марта 2016 года
Одобрен Сенатом 31 марта 2016 года
Статья 1. Внести в Закон Республики Узбекистан от 30 августа 1996 года № 279-I «О бухгалтерском учете» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1996 г., № 9, ст. 142; Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2013 г., № 4, ст. 98, № 10, ст. 263, № 12, ст. 350; 2014 г., № 5, ст. 130; 2015 г., № 12, ст. 452) изменения и дополнения, утвердив его новую редакцию (прилагается).
Статья 2. Кабинету Министров Республики Узбекистан:
привести решения правительства в соответствие с настоящим Законом;
обеспечить пересмотр и отмену органами государственного управления их нормативно-правовых актов, противоречащих настоящему Закону.
Статья 3. Настоящий Закон вступает в силу со дня его официального опубликования.
Президент Республики Узбекистан И. КАРИМОВ
г. Ташкент,
13 апреля 2016 г.,
№ ЗРУ-404
Закон Республики Узбекистан
О бухгалтерском учете
(новая редакция)
Статья 1. Цель настоящего Закона
Целью настоящего Закона является регулирование отношений в области организации, ведения бухгалтерского учета и составления отчетности.
Статья 2. Законодательство о бухгалтерском учете
Законодательство о бухгалтерском учете состоит из настоящего Закона и иных актов законодательства.
Если международным договором Республики Узбекистан установлены иные правила, чем те, которые предусмотрены законодательством Республики Узбекистан о бухгалтерском учете, то применяются правила международного договора.
Статья 3. Основные принципы бухгалтерского учета
Основными принципами бухгалтерского учета являются непрерывность, достоверность, сопоставимость показателей.
Статья 4. Бухгалтерский учет
Бухгалтерский учет представляет собой упорядоченную систему сбора, регистрации и обобщения бухгалтерской информации путем сплошного, непрерывного, документального учета всех хозяйственных операций, а также составление на ее основе финансовой и иной отчетности.
Бухгалтерский учет ведется методом двойной записи путем одновременного и взаимосвязанного отражения хозяйственной операции в денежной оценке на не менее двух счетах бухгалтерского учета.
Статья 5. Бухгалтерская информация
Бухгалтерской информацией являются обработанные данные об объектах бухгалтерского учета, основанные на первичных учетных документах, которые отражаются в регистрах бухгалтерского учета, финансовой отчетности, пояснениях и других документах, связанных с организацией и ведением бухгалтерского учета.
Статья 6. Субъекты бухгалтерского учета
Субъектами бухгалтерского учета являются органы государственной власти и управления, юридические лица, зарегистрированные в Республике Узбекистан, их дочерние предприятия, представительства, филиалы и другие структурные подразделения, расположенные как на территории Республики Узбекистан, так и за ее пределами.
Лица, занимающиеся предпринимательской деятельностью без образования юридического лица, органы самоуправления граждан, а также представительства, филиалы и иные структурные подразделения иностранных юридических лиц, находящиеся на территории Республики Узбекистан, ведут учет и представляют отчетность в порядке, установленном законодательством.
Статья 7. Объекты бухгалтерского учета
Объектами бухгалтерского учета являются активы, обязательства, собственный капитал, резервы, доходы, расходы, прибыль, убытки и хозяйственные операции, связанные с их движением.
Объекты бухгалтерского учета подлежат синтетическому и аналитическому учету.
Статья 8. Синтетический и аналитический учет
Синтетический учет осуществляется путем обобщения данных об объектах бухгалтерского учета по определенным экономическим признакам в порядке, определяемом законодательством.
Аналитический учет ведется в целях формирования детальной бухгалтерской информации об объектах бухгалтерского учета в порядке, определяемом субъектом бухгалтерского учета самостоятельно.
Статья 9. Регулирование бухгалтерского учета и отчетности
Регулирование бухгалтерского учета и финансовой отчетности, разработка и утверждение стандартов бухгалтерского учета возлагаются на Министерство финансов Республики Узбекистан.
Правила ведения бухгалтерского учета определяются стандартами бухгалтерского учета, включая стандарт упрощенного ведения бухгалтерского учета для субъектов малого предпринимательства.
Регулирование бухгалтерского учета и финансовой отчетности бюджетных организаций и государственных целевых фондов осуществляется на основе стандартов бюджетного учета и других актов законодательства.
Регулирование бухгалтерского учета и отчетности банков и иных кредитных организаций осуществляется Центральным банком Республики Узбекистан в соответствии с законодательством.
Статья 10. Стандарты бухгалтерского учета
Стандарты бухгалтерского учета определяют минимальные требования к ведению бухгалтерского учета и составлению финансовой отчетности.
Национальные стандарты бухгалтерского учета устанавливают специальные требования к организации, ведению бухгалтерского учета и составлению финансовой отчетности.
Субъекты бухгалтерского учета могут применять международные стандарты финансовой отчетности в порядке, установленном законодательством.
Статья 11. Организация бухгалтерского учета и отчетности
Организацию бухгалтерского учета и отчетности осуществляет руководитель субъекта бухгалтерского учета.
Руководитель субъекта бухгалтерского учета имеет право:
создавать службу бухгалтерского учета под руководством руководителя службы бухгалтерского учета или пользоваться услугами бухгалтера, привлеченного на договорной основе;
делегировать на договорной основе ведение бухгалтерского учета специализированной организации (аудиторские организации, организации налоговых консультантов и другие организации, в уставе которых предусмотрено оказание услуги по ведению бухгалтерского учета);
самостоятельно вести бухгалтерский учет.
Руководитель субъекта бухгалтерского учета обязан обеспечивать:
разработку учетной политики, системы внутреннего учета и отчетности;
порядок внутреннего контроля;
полный и достоверный бухгалтерский учет;
сохранность учетных документов;
подготовку и публикацию финансовой отчетности в порядке, установленном законодательством;
(абзац шестой части третьей статьи 11 в редакции Закона Республики Узбекистан от 29 октября 2021 года № ЗРУ-726 — Национальная база данных законодательства, 30.10.2021 г., № 03/21/726/1001 — Вступает в силу с 31 января 2022 года)
подготовку налоговой отчетности и других финансовых документов;
своевременность расчетов;
соблюдение требований статьи 12 настоящего Закона.
Статья 12. Руководитель службы бухгалтерского учета
Руководителем службы бухгалтерского учета является главный бухгалтер или иное должностное лицо, осуществляющее функции бухгалтерского учета и финансового управления.
Руководитель службы бухгалтерского учета подчиняется непосредственно руководителю субъекта бухгалтерского учета.
Требования руководителя службы бухгалтерского учета по документальному оформлению хозяйственных операций и представлению их в службу бухгалтерского учета обязательны для всех работников субъекта бухгалтерского учета.
В случае возникновения разногласий между руководителем субъекта бухгалтерского учета и руководителем службы бухгалтерского учета по осуществлению отдельных хозяйственных операций документы по ним могут быть приняты к исполнению с письменного распоряжения руководителя субъекта бухгалтерского учета, который единолично несет ответственность за последствия осуществления таких операций.
Руководитель службы бухгалтерского учета субъекта бухгалтерского учета (за исключением банков и иных кредитных организаций), подлежащего обязательной аудиторской проверке, должен отвечать следующим требованиям:
иметь высшее образование;
иметь стаж работы, связанной с ведением бухгалтерского учета или составлением финансовой отчетности либо аудиторской деятельностью, при наличии высшего экономического образования — не менее трех лет из последних пяти календарных лет, а при наличии высшего неэкономического образования — не менее семи лет из последних десяти календарных лет.
Руководитель субъекта бухгалтерского учета, подлежащего обязательной аудиторской проверке, обязан обеспечивать ежегодное прохождение повышения квалификации руководителя службы бухгалтерского учета.
Требования частей пятой и шестой настоящей статьи распространяются также на работника специализированной организации, которой руководитель субъекта бухгалтерского учета, подлежащего обязательной аудиторской проверке, делегировал на договорной основе ведение бухгалтерского учета.
Руководителем службы бухгалтерского учета не может быть лицо, признанное в установленном порядке недееспособным или ограниченно дееспособным, а также имеющее непогашенную или неснятую судимость за умышленное преступление.
Требования к руководителям службы бухгалтерского учета банков и иных кредитных организаций устанавливаются Центральным банком Республики Узбекистан.
Статья 13. Право подписи
Документы, служащие основанием для приема и выдачи денег, товарно-материальных и других ценностей, кредитные и расчетные обязательства, а также финансовая и иная отчетность подписываются руководителем субъекта бухгалтерского учета или лицами, им определяемыми.
Руководитель субъекта бухгалтерского учета утверждает два перечня лиц, имеющих право подписи. В первый перечень входят лица, осуществляющие руководящие функции субъекта бухгалтерского учета, во второй — осуществляющие функции бухгалтерского учета и финансового управления. В случаях, если руководитель субъекта бухгалтерского учета принимает на себя функции бухгалтерского учета и финансового управления, то в обоих перечнях указывает себя.
Документы без подписи лиц, указанных в части второй настоящей статьи, считаются недействительными.
Статья 14. Первичные учетные документы
Основанием для бухгалтерского учета хозяйственных операций являются первичные учетные документы, фиксирующие факты совершения операций и распоряжения на их проведение. Первичными учетными документами признаются также чеки платежных терминалов при оплате с использованием банковских корпоративных пластиковых карт товаров (работ, услуг), приобретаемых хозяйствующими субъектами в сфере торговли и сервиса.
Первичные учетные документы составляются на момент совершения хозяйственных операций или после их проведения.
Хозяйственные операции, относящиеся к отчетному периоду, на которые документы, подтверждающие факт их совершения, не получены, отражаются в бухгалтерском учете с оформлением соответствующего первичного документа.
Обязательными реквизитами первичных учетных документов являются:
наименование субъекта бухгалтерского учета;
наименование и номер документа, дата и место его составления;
наименование, содержание и количественное измерение хозяйственной операции с указанием единиц измерения (в натуральном и денежном выражении);
наименование должностей и подписи с указанием фамилии и инициалов либо иных реквизитов, необходимых для идентификации лиц (лица), совершивших хозяйственную операцию.
Лица, составившие и подписавшие первичные учетные документы, несут ответственность за своевременность, правильность и достоверность, а также за передачу их в установленные сроки для отражения в бухгалтерском учете.
Первичные учетные документы могут составляться и представляться в виде электронного документа.
В первичные учетные документы не допускается внесение поправок, не подтвержденных участниками хозяйственной операции. В банковских и кассовых денежных документах исправления и помарки не допускаются.
Статья 15. Регистры бухгалтерского учета
Регистры бухгалтерского учета представляют собой журналы, ведомости, книги и утвержденные бланки (формы), которые ведутся в соответствии с методом двойной записи.
Регистры бухгалтерского учета могут быть в виде электронного документа, который создается, обрабатывается и хранится с использованием технических средств, информационных систем и информационных технологий.
В регистрах бухгалтерского учета должны систематизироваться и накапливаться данные, содержащиеся в первичных учетных документах.
Обязательными реквизитами регистра бухгалтерского учета являются:
наименование регистра;
наименование субъекта бухгалтерского учета;
дата начала и окончания ведения регистра и (или) период, за который составлен регистр;
хронологическая и (или) систематическая группировка хозяйственных операций;
величина денежного измерения хозяйственных операций с указанием единицы измерения;
подписи лиц, ответственных за ведение регистра, с указанием их должностей, фамилий и инициалов либо иные реквизиты, необходимые для идентификации этих лиц.
Внесение в регистры бухгалтерского учета неподтвержденных исправлений не допускается.
Статья 16. Инвентаризация активов и обязательств
Правильность и достоверность данных бухгалтерского учета и финансовой отчетности подтверждаются обязательным проведением инвентаризации активов и обязательств. Объекты, порядок и сроки проведения инвентаризации определяются стандартом бухгалтерского учета по инвентаризации.
Статья 17. Оценка активов и обязательств
Оценка товарно-материальных запасов осуществляется по низшей из двух оценок — по фактической себестоимости (цене приобретения или производственной себестоимости) или по рыночной цене (чистой стоимости реализации) на дату составления баланса.
Основные средства и нематериальные активы учитываются по их первоначальной (восстановительной) стоимости.
Списание стоимости основных средств и нематериальных активов осуществляется путем начисления износа (амортизации) до полного погашения их стоимости или выбытия объекта. Амортизационные отчисления производятся с месяца, следующего за вводом в эксплуатацию объекта. Стоимость земли амортизации не подлежит.
Финансовые вложения учитываются в соответствии со стандартами бухгалтерского учета.
Обязательства отражаются в денежном выражении в соответствии с соглашением сторон.
Обязательства, возникшие по решению суда, отражаются в соответствующей сумме.
Условные активы и обязательства отражаются в соответствии со стандартами бухгалтерского учета.
Оценка активов и обязательств бюджетных организаций осуществляется в соответствии со стандартами бюджетного учета.
Бухгалтерский учет ведется в национальной валюте — сумах.
Статья 18. Учет доходов и расходов
Доходы и расходы отражаются в отчетном периоде, к которому они относятся, независимо от времени оплаты и даты поступления денег в соответствии со стандартами бухгалтерского учета.
Доходы и расходы по исполнению Государственного бюджета Республики Узбекистан и бюджетов государственных целевых фондов отражаются в соответствии с бюджетным законодательством.
Статья 19. Учет собственного капитала
Собственный капитал состоит из уставного фонда (уставного капитала), добавленного, резервного капитала и нераспределенной прибыли.
Уставный фонд (уставный капитал) отражает совокупность вкладов (в денежном выражении), определенных учредительными документами. Материальные и нематериальные активы, вносимые в счет вкладов в уставный фонд (уставный капитал), оцениваются по соглашению между учредителями (участниками), а в случаях, предусмотренных законом, подлежат оценке оценочной организацией.
Добавленный капитал отражает эмиссионный доход, получаемый при первичной продаже акций по ценам, превышающим номинальную стоимость, а также курсовую разницу, возникающую в процессе формирования уставного фонда (уставного капитала), эквивалент которого выражен в иностранной валюте.
Резервный капитал отражает инфляционные резервы, образующиеся при переоценке долгосрочных активов, отчисления от чистой прибыли в размерах, предусмотренных законодательством и учредительными документами, а также стоимость безвозмездно полученного имущества.
Нераспределенная прибыль отражает накопление прибыли и может быть зачислена в уставный фонд (уставный капитал) по решению собственников.
Статья 20. Учет залога
Стоимость имущества, включая денежные средства, переданного в залог для обеспечения своих или чужих обязательств, учитывается субъектом бухгалтерского учета отдельно от других активов.
Стоимость имущества, полученного в залог, денежные средства и валютные ценности, принятые в качестве залога, отражаются на отдельных за балансовых счетах.
Статья 21. Внутренний контроль
Внутренний контроль — система мер, организованная на основе принятой учетной политики руководителем субъекта бухгалтерского учета с целью обеспечения законности, экономической целесообразности осуществления хозяйственных операций, сохранности активов, предотвращения и выявления случаев хищения и ошибок при ведении бухгалтерского учета, составлении финансовой и иной отчетности.
Субъект бухгалтерского учета организует и осуществляет внутренний контроль.
Статья 22. Финансовая отчетность
Финансовая отчетность представляет собой систематизированную информацию о финансовом положении субъекта бухгалтерского учета на отчетную дату, финансовом результате его деятельности и движении денежных средств за отчетный период.
Годовая финансовая отчетность включает:
бухгалтерский баланс;
отчет о финансовых результатах;
отчет о денежных потоках;
отчет о собственном капитале;
примечания, расчеты и пояснения.
Требования к финансовой отчетности, составляемой по международным стандартам, определяются международными стандартами финансовой отчетности.
Субъект бухгалтерского учета при составлении финансовой отчетности должен включать бухгалтерские балансы и другие отчетные формы своих представительств, филиалов и иных структурных подразделений, выделенных на самостоятельный баланс.
Финансовая отчетность составляется с нарастающим итогом с начала отчетного года.
Финансовая отчетность бюджетных организаций, получателей бюджетных средств и государственных целевых фондов составляется и предоставляется в соответствии с бюджетным законодательством.
(часть шестая статьи 22 в редакции Закона Республики Узбекистан от 30 декабря 2020 года № ЗРУ-660 — Национальная база данных законодательства, 31.12.2020 г., № 03/20/660/1682)
Структура и содержание финансовой отчетности определяются Министерством финансов Республики Узбекистан.
Структура и содержание финансовой отчетности банков и иных кредитных организаций определяются Центральным банком Республики Узбекистан.
Статья 23. Консолидированная финансовая отчетность
Субъект бухгалтерского учета, являющийся основным хозяйственным обществом и имеющий дочерние хозяйственные общества, организации, находящиеся под его контролем, составляет консолидированную финансовую отчетность.
Порядок составления консолидированной финансовой отчетности, а также требования к организациям, находящимся под контролем основного хозяйственного общества, определяются стандартами бухгалтерского учета.
Требования данной статьи не распространяются на сводную финансовую отчетность министерств, ведомств и бюджетных организаций.
(часть третья статьи 23 в редакции Закона Республики Узбекистан от 28 ноября 2023 года № ЗРУ-880 — Национальная база данных законодательства, 29.11.2023 г., № 03/23/880/0905)
Статья 24. Отчетный период финансовой отчетности
Отчетным периодом годовой финансовой отчетности является календарный год с 1 января по 31 декабря.
Отчетным периодом для периодической финансовой отчетности, составляемой в течение календарного года, является период с 1 января на отчетную дату периода, за который составляется периодическая финансовая отчетность, включительно.
Первым отчетным годом для вновь созданных юридических лиц считается период с даты приобретения права юридического лица по 31 декабря того же года, а не являющихся юридическими лицами — с даты их регистрации в государственных органах по 31 декабря того же года.
Если юридическое лицо (кроме бюджетных организаций) зарегистрировано после 1 октября, первый отчетный год завершается 31 декабря следующего года.
Данные о хозяйственных операциях, проведенных до регистрации или приобретения права юридического лица, включаются в финансовую отчетность первого отчетного года.
Статья 25. Предоставление финансовой отчетности
Финансовая отчетность предоставляется:
органам государственной налоговой службы;
собственникам в соответствии с учредительными документами;
органам государственной статистики;
другим органам в соответствии с законодательством.
Финансовая отчетность может предоставляться в виде электронного документа.
Финансовая отчетность предоставляется ежеквартально. Малые предприятия и микрофирмы представляют только годовую финансовую отчетность, состоящую из бухгалтерского баланса и отчета о финансовых результатах.
Сроки предоставления финансовой отчетности устанавливаются Министерством финансов Республики Узбекистан.
Для отдельных субъектов бухгалтерского учета Кабинетом Министров Республики Узбекистан могут устанавливаться иные сроки предоставления финансовой отчетности.
Статья 26. Публикация финансовой отчетности
Годовая финансовая отчетность хозяйствующих субъектов является открытой для заинтересованных банков, бирж, инвесторов, кредиторов, а также других лиц в соответствии с законодательством.
Акционерные общества, а также страховые организации, банки, общественные фонды и другие организации в соответствии с законодательством обязаны публиковать ежегодную финансовую отчетность вместе с аудиторским заключением не позднее чем за две недели до даты проведения годового общего собрания акционеров или иного высшего органа управления субъекта бухгалтерского учета.
Данная статья не распространяется на финансовую отчетность субъектов бухгалтерского учета, для которых установлены иные требования законодательства.
Статья 27. Финансовая отчетность при ликвидации
При ликвидации хозяйствующего субъекта составляется заключительная финансовая отчетность.
Ответственность за учет операций по ликвидации, составление ликвидационного баланса и отчетности, определение стоимости активов возлагаются на ликвидационную комиссию (ликвидатора).
Безнадежные долги и убытки в ликвидационный баланс не включаются.
Обязательства отражаются в ликвидационном балансе с процентами, начисленными на дату его составления.
Статья 28. Конфиденциальность бухгалтерской информации
При ведении бухгалтерского учета соблюдается конфиденциальность. Ознакомление с содержанием регистров бухгалтерского учета допускается с разрешения руководителя субъекта бухгалтерского учета или в случаях, предусмотренных законодательством.
Лица, получившие доступ к регистрам бухгалтерского учета, обязаны сохранить конфиденциальность. Нарушение конфиденциальности влечет ответственность в установленном законом порядке.
Статья 29. Хранение бухгалтерских документов
Первичные учетные документы, регистры бухгалтерского учета, финансовая и иная отчетность, а также другие документы, связанные с организацией и ведением бухгалтерского учета, подлежат хранению субъектом бухгалтерского учета в течение сроков, устанавливаемых законодательством, но не менее пяти лет после отчетного года.
Изъятие бухгалтерских документов производится в соответствии с законодательством.
Статья 30. Общественные объединения бухгалтеров
Бухгалтеры в целях представления и защиты общих интересов имеют право создавать общественные объединения бухгалтеров в порядке, установленном законодательством.
Статья 31. Разрешение споров
Споры в области организации, ведения бухгалтерского учета и составления отчетности разрешаются в порядке, установленном законодательством.
Статья 32. Ответственность за нарушение законодательства о бухгалтерском учете
Лица, виновные в нарушении законодательства о бухгалтерском учете, несут ответственность в установленном порядке.
(Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2016 г., № 15, ст. 142; Национальная база данных законодательства, 31.12.2020 г., № 03/20/660/1682; 30.10.2021 г., № 03/21/726/1001; 29.11.2023 г., № 03/23/880/0905)