“Urganch qurilish materiallari zavodi” ishlab chiqarish kooperativi xoʻjalik sudiga murojaat qilib, “Shaydo meʼmor” shuʼba korxonasini Urganch shahar, I. Dosov koʻchasi, 112-uy manzilida joylashgan 88236,57 kv. m. va 13854,14 kv. m. yer maydonlaridagi bino va inshootlardan majburiy tartibda chiqarish, daʼvogarni binoga kiritib qoʻyish va 2007-yil 18-yanvardagi sud buyrugʻi asosida 2007-yil 5-maydagi dalolatnoma bilan topshirilgan mol-mulklarni qaytarib olib berishni soʻragan.

Birinchi instansiya sudining 2009-yil 20-noyabrdagi hal qiluv qarori bilan daʼvo qisman qanoatlantirilgan. “Shaydo meʼmor” shuʼba korxonasini Urganch shahar, I. Dosov koʻchasi, 112-uy manzilida joylashgan 88236,57 kv. m. va 13854,14 kv. m. yer maydonlaridagi bino va inshootlardan majburiy tartibda chiqarish va 2007-yil 5-maydagi dalolatnoma bilan topshirilgan mol-mulklarni qaytarish toʻgʻrisida hal qiluv qarori qabul qilingan.

Ish apellatsiya instansiyasi sudida koʻrilmagan.

Kassatsiya shikoyatida hal qiluv qarorini bekor qilib, ish boʻyicha ish yuritishni tugatish soʻralgan.

Protestda hal qiluv qarorini oʻzgartirib, qonunga muvofiqlashtirish soʻralgan.

Sudlov hayʼati kassatsiya shikoyati va protestda keltirilgan vajlarni muhokama qilib, ish hujjatlarini oʻrganib chiqib, quyidagilarga asosan hal qiluv qarorini oʻzgartirishni lozim topadi.

Ishdagi hujjatlardan koʻrinishicha, Urganch shahar Yer tuzish va koʻchmas mulk kadastri xizmati boʻlimi tomonidan 2007-yil 15-mayda “Temur” fermer xoʻjaligining “Shaydo meʼmor” shuʼba korxonasi nomiga Urganch shahar, I. Dosov koʻchasi, 112-uy manzilida joylashgan 88236,57 kv. m. yer uchastkasiga boʻlgan huquqning davlat roʻyxatiga olinganligi toʻgʻrisida OU-172528-sonli, 13854,14 kv. m. yer maydonida joylashgan bino va inshootlarga egalik huquqining davlat roʻyxatiga olinganligi toʻgʻrisida TA-0310018-sonli guvohnoma berilgan.

Yuqorida qayd etilgan guvohnomalarning berilishiga xoʻjalik sudining 2007-yil 18-yanvardagi 530-sonli ish boʻyicha berilgan sud buyrugʻi, 2007-yil 1-fevraldagi kelishuv shartnomasi va 2007-yil 5-mayda tuzilgan dalolatnoma asos qilib olingan.

Xoʻjalik sudining 2007-yil 18-yanvardagi 530-sonli ish boʻyicha berilgan sud buyrugʻi sudning 2009-yil 8-maydagi ajrimi bilan bekor qilingan.

“Urganch qurilish materiallari zavodi” ishlab chiqarish kooperativi va “Temur” fermer xoʻjaligi oʻrtasida 2007-yil 1-fevralda imzolangan kelishuv shartnomasini tuzish uchun xoʻjalik sudining 2007-yil 18-yanvardagi 530-sonli ish boʻyicha berilgan sud buyrugʻi asos boʻlgan. Ushbu kelishuv shartnomasining 7-bandida kelishuv shartnomasi taraflar tomonidan imzolanib, dumaloq muhr bilan tasdiqlanib, xoʻjalik sudi tomonidan tasdiqlangach, yuridik kuchga kirishi koʻrsatilgan. Lekin, kelishuv shartnomasi xoʻjalik sudi tomonidan tasdiqlanmagan.

Sudning 2009-yil 2-iyundagi hal qiluv qarori bilan “Shaydo meʼmor” shuʼba korxonasi nomiga berilgan guvohnomalar haqiqiy emas deb topilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 116-moddasiga asosan qonun hujjatlarining talablariga muvofiq kelmaydigan mazmundagi bitim, shuningdek huquq-tartibot yoki axloq asoslariga atayin qarshi maqsadda tuzilgan bitim oʻz-oʻzidan haqiqiy emasdir. Bunday bitimga nisbatan ushbu Kodeks 114-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllaniladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi 114-moddasining ikkinchi qismiga koʻra, bitim haqiqiy boʻlmaganida taraflarning har biri boshqasiga bitim boʻyicha olgan hamma narsani qaytarib berishi, olingan narsani aslicha qaytarib berish mumkin boʻlmaganda esa, agar bitim haqiqiy emasligining boshqa oqibatlari qonunda nazarda tutilgan boʻlmasa, uning qiymati pul bilan toʻlanishi shart.

Urganch shahar Yer tuzish va koʻchmas mulk kadastri xizmati boʻlimi tomonidan 2009-yil 26-avgustda “Urganch qurilish materiallari zavodi” ishlab chiqarish kooperativi nomiga Urganch shahar, I. Dosov koʻchasi, 112-uy manzilida joylashgan 88236,57 kv. m. yer uchastkasiga boʻlgan huquqning davlat roʻyxatiga olinganligi toʻgʻrisida OU-239045-sonli, 13854,14 kv. m. yer maydonida joylashgan bino va inshootlarga egalik huquqining davlat roʻyxatiga olinganligi toʻgʻrisida TA-0746120-sonli guvohnomalar berilgan.

Yer uchastkasiga boʻlgan huquqning davlat roʻyxatiga olinganligi toʻgʻrisidagi OU-239045-sonli hamda bino va inshootlarga egalik huquqining davlat roʻyxatiga olinganligi toʻgʻrisidagi TA-0746120-sonli guvohnomalardan koʻrinib turibdiki, ushbu yer uchastkasi va bino va inshootlar daʼvogarga tegishlidir.

Dyemak, birinchi instansiya sudi “Shaydo meʼmor” shuʼba korxonasini majburiy tartibda koʻchirish va dalolatnoma asosida topshirilgan mol-mulklarni qaytarib olib berish toʻgʻrisida asosli toʻxtamga kelgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Xoʻjalik protsessual kodeksining 24-moddasida xoʻjalik sudlari tomonidan koʻrib chiqiladigan nizolar turkumi koʻrsatilgan boʻlib, ushbu moddada binoga kiritib qoʻyish haqidagi nizo xoʻjalik sudida koʻrilishi qayd etilmagan.

Oʻzbekiston Respublikasi Xoʻjalik protsessual kodeksi 86-moddasining birinchi qismi 1-bandida nizo xoʻjalik sudida koʻrish uchun tegishli boʻlmasa, ish yuritishni tugatish belgilangan.

Shuning uchun birinchi instansiya sudi “Urganch qurilish materiallari zavodi” ishlab chiqarish kooperativini binoga kiritib qoʻyish toʻgʻrisidagi daʼvo talabi yuzasidan ish yuritishni tugatish lozimligini hal qiluv qarorining asoslantiruvchi qismida toʻgʻri qayd etgan.

Birinchi instansiya sudi daʼvogarni binoga kiritib qoʻyish toʻgʻrisidagi daʼvo talabini hal qiluv qarorining asoslantiruvchi qismida muhokama qilgan boʻlsa-da, ushbu talab boʻyicha ish yuritish tugatilganligini hal qiluv qarorining qaror qismida koʻrsatmasdan, xatoga yoʻl qoʻygan.

Shuning uchun sudlov hayʼati hal qiluv qarorining qaror qismini oʻzgartirib, daʼvogarni binoga kiritib qoʻyish toʻgʻrisidagi daʼvo talabi boʻyicha ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida band kiritishni lozim topadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Xoʻjalik protsessual kodeksining 92-moddasida daʼvoning bahosini aniqlash tartibi koʻrsatilgan boʻlib, ushbu modda birinchi qismining 3-bandida mol-mulkni talab qilib olish toʻgʻrisidagi daʼvolar boʻyicha davlat boji shu mol-mulkning qiymatiga qarab aniqlanadi, deb belgilangan.

Daʼvogarning dalolatnoma asosida javobgarga topshirilgan mol-mulklarini qaytarib olib berish toʻgʻrisidagi daʼvo talabi boʻyicha birinchi instansiya sudi eng kam ish haqining oʻn baravari miqdorida davlat boji undirib, xatolikka yoʻl qoʻygan. Chunki, daʼvo arizasida talab qilinayotgan mol-mulklar qiymati 219261053 soʻm ekanligi koʻrsatilgan. Lekin, dalolatnomaning oʻzida qabul qilib olingan mol-mulklarning qoldiq qiymati 196211053 soʻm ekanligi qayd etilgan.

Shuning uchun sudlov hayʼati hal qiluv qarorining qaror qismini oʻzgartirib, daʼvogarning dalolatnoma asosida javobgarga topshirilgan mol-mulklarini qaytarib olib berish toʻgʻrisidagi daʼvo talabida koʻrsatilgan qiymat boʻyicha davlat boji undirishni lozim topadi.

Yuqoridagilarni inobatga olib, sudlov hayʼati hal qiluv qarorini oʻzgartirishni, kassatsiya protestini toʻliq qanoatlantirib, kassatsiya shikoyatini esa qanoatlantirmasdan qoldirishni, ishni kassatsiya instansiyasi sudida koʻrish bilan bogʻliq sud xarajatlarini javobgardan undirishni lozim topadi.