Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-y., 12-son, 247-modda), “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-y., 5-6-son, 54-modda), “Elektron toʻlovlar toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2005-y., 51-son, 373-modda) va “Elektron raqamli imzo toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 4-son, 41-modda) qonunlari hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 27-iyundagi PQ-1989-sonli “Oʻzbekiston Respublikasining Milliy axborot-kommunikatsiya tizimlarini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining hisob-kitoblar kliring tizimi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Mazkur Nizom “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi, “Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisida”gi, “Elektron raqamli imzo toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining qonunlariga va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 27-iyundagi PQ-1989-sonli “Oʻzbekiston Respublikasining milliy axborot-kommunikatsiya tizimlarini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining hisob-kitoblar kliring tizimi (bundan buyon matnda Kliring tizimi deb yuritiladi) faoliyatini tartibga soladi.

1. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

kliring — elektron toʻlovlarni yigʻish, ishlov berish, tasdiqlash va yuritish hamda Kliring tizimi ishtirokchilarining sof pozitsiyalarini amalga oshirish jarayoni;

kliring sessiyasi — Kliring tizimida kliring amalga oshirilishi uchun oʻrnatilgan vaqt;

yakuniy hisob-kitob — tijorat banklarining Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining Hisob-kitoblar markazida ochilgan vakillik hisobvaraqlari orqali Kliring tizimida amalga oshirilgan hisob-kitob;

Kliring tizimi foydalanuvchilari — mablagʻlarni toʻlovchi va mablagʻlarni oluvchilar;

elektron toʻlov — Kliring tizimi orqali naqd pulsiz shaklda amalga oshiriladigan toʻlov;

elektron toʻlov boʻyicha xabar — Kliring tizimidagi hisob-kitoblarga oid elektron axborot;

sof pozitsiya — Kliring tizimi ishtirokchisining kliring sessiyasi davrida toʻlovlar boʻyicha majburiyatlar va talablarning farqi (ishtirokchining boshqa barcha ishtirokchilardan olgan toʻlovlari yigʻindisidan ushbu ishtirokchining boshqa barcha ishtirokchilarga yuborgan toʻlovlari yigʻindisining ayirmasi);

billing tizimi — isteʼmolchilarning rekvizitlari va yetkazib berilgan tovar va koʻrsatilgan xizmatlar boʻyicha tarifikatsiyalashning hisobini yurituvchi axborot tizimi;

2. Mazkur Nizom talablari jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan Kliring tizimi orqali naqd pulsiz toʻlovlarni amalga oshirishga nisbatan tatbiq etiladi.

3. Kliring tizimining maqsadi — elektron toʻlov hujjatlari (bundan buyon matnda ETH deb yuritiladi) va elektron toʻlov boʻyicha xabarlarni ishonchli, xavfsiz, samarali ravishda real vaqt rejimida almashish va toʻlovlarni amalga oshirish jarayonida moliyaviy xavf-xatarlarni bartaraf etilishini taʼminlashdan iborat.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankida (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) vakillik hisobvaragʻiga ega boʻlgan va Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining Axborotlashtirish Bosh markazi (bundan buyon matnda ABM deb yuritiladi) bilan Kliring tizimida ishtirok etish toʻgʻrisida shartnoma tuzgan tijorat banklari Kliring tizimi ishtirokchilari hisoblanadi.

Toʻlov tizimlari operatorlari hamda toʻlov tashkilotlari ham ABM bilan tuzilgan shartnoma asosida Kliring tizimi ishtirokchisi boʻlishlari mumkin.

5. Kliring tizimi ishtirokchilari Kliring tizimida ishtirok etish toʻgʻrisidagi shartnomani qonun hujjatlarida belgilangan tartibda bekor qilish orqali tizim ishtirokchiligidan chiqishlari mumkin.

6. Kliring tizimi ishtirokchilari elektron toʻlovlarni amalga oshirganlik uchun haq olishga va qonunda belgilangan hollarda toʻlov tizimidan foydalanuvchilarning hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib turishga haqlidir.

7. Kliring tizimi ishtirokchisi:

toʻlov tizimidan foydalanuvchining hisobvaragʻiga tushadigan pul mablagʻlarini qabul qilishi va hisobga kiritishi, uning tegishli summalarni oʻtkazish toʻgʻrisidagi topshiriqlarini bajarishi;

toʻlov xizmatlarini yetkazib beruvchi toʻlov xizmatlarini faqat toʻlov xizmatlaridan foydalanuvchining farmoyishida nazarda tutilgan shartlarga muvofiq koʻrsatishi;

toʻlov xizmatlaridan foydalanuvchining farmoyishi shartlari va u taqdim etgan rekvizitlarga oʻzgartirish kiritmasligi;

toʻlovchi tomonidan taqdim etilgan farmoyishga muvofiq holda toʻlovlarni amalga oshirishi;

oʻzining aybi bilan notoʻgʻri amalga oshirilgan operatsiyalarni tiklashi yoki tuzatishi;

toʻlov tizimidan foydalanuvchiga uning hisobvaragʻiga oid axborotni shartnomada belgilangan muddatlarda qogʻozdagi yoki elektron shaklda taqdim etishi;

toʻlov xizmatlarini yetkazib beruvchi toʻlov xizmati koʻrsatilganidan soʻng toʻlov xizmatlaridan foydalanuvchiga toʻlov xizmati koʻrsatilganligi faktini tasdiqlovchi hujjatni qogʻozda yoki elektron shaklda taqdim etishi;

yakuniy hisob-kitob qilish uchun vakillik hisobvaragʻining likvidligini taʼminlashi;

ETH va elektron toʻlov boʻyicha xabarlarni shakllantirishi hamda Kliring markaziga uzatishi shart.

8. Kliring tizimidan foydalanuvchilar oʻz hisobvaraqlarida turgan pul mablagʻlarini mustaqil tasarruf etishga va oʻz hisobvaraqlari boʻyicha pul mablagʻlarining harakati toʻgʻrisida axborot olishga haqlidir.

8¹. Billing tizimiga ega boʻlgan Kliring tizimi foydalanuvchilari — mablagʻlarni oluvchilar ABM tomonidan belgilanadigan talablarni bajargan holda Kliring tizimiga ulanishlari va oʻzlarining foydalariga oʻtkaziladigan toʻlovlar boʻyicha elektron maʼlumot almashinuvi jarayonida ishtirok etishlari mumkin.

Ular oʻrtasidagi munosabatlar shartnomalar asosida hamda maʼlumot almashinuvi texnologik yoʻriqnomalarga muvofiq amalga oshiriladi.

9. Kliring tizimi foydalanuvchisi:

Kliring tizimining qoidalari bilan belgilangan axborotni muhofaza qilish tartibiga rioya etishi;

elektron toʻlov vositalarining va identifikatsiya maʼlumotlarining saqlanishini taʼminlashi;

Kliring tizimining ishtirokchisiga elektron toʻlov vositalari yoki identifikatsiya maʼlumotlari yoʻqolganligi toʻgʻrisida shartnomada belgilangan muddatlarda xabar qilishi shart.

10. ABM Markaziy bank bilan shartnoma asosida Kliring tizimi faoliyat yuritishi boʻyicha texnik, dasturiy va ekspluatatsiya xizmatlarini koʻrsatadi.

Kliring tizimining uzluksiz ishlashi, ETH va xabarlariga oʻz vaqtida ishlov berilishi, axborotning toʻliqligi, xavfsizligi va maxfiyligini taʼminlash ABM zimmasiga yuklatiladi. ABM koʻrsatilgan xizmatlar uchun Kliring tizimi ishtirokchilaridan shartnomada belgilangan miqdorda haq olish huquqiga ega.

11. ABM, Kliring tizimi ishtirokchilari va foydalanuvchilari oʻrtasidagi munosabatlar tegishli qonun hujjatlari va shartnomalar bilan tartibga solinadi.

Kliring tizimi qoidalari Markaziy bank tomonidan ABM bilan kelishilgan holda belgilanadi.

11¹. Kliring tizimiga ulangan bankning vakillik hisobvaragʻida yetarli mablagʻ mavjud boʻlmasa yoki likvidlilik koʻrsatkichining keskin tushib ketishi kuzatilsa, ABM Markaziy bankning koʻrsatmasiga asosan mazkur bank va ushbu bank orqali yakuniy hisob-kitobni amalga oshiradigan toʻlov xizmatlarini yetkazib beruvchilar tomonidan Kliring tizimi orqali toʻlovlar amalga oshirilishini kamchiliklar bartaraf etilgunga qadar cheklashi mumkin.

11². Kliring tizimi orqali toʻlovlarni qabul qilishga taalluqli texnik hujjat yoki dasturiy taʼminotga oʻzgartirish kiritilsa, Kliring tizimi foydalanuvchilari bu haqda uch ish kunidan kechiktirmay xabardor qilinadi.

12. Kliring tizimi ABM Kliring markazi hamda ishtirokchilarning axborot tizimlari va telekommunikatsiya tarmoqlaridan tashkil topgan.

13. Kliring tizimi ishtirokchilarining axborot tizimlari avtomatlashtirilgan ish joyi shaklida boʻlib, ETH va xabarlarini olish, tayyorlash va Kliring tizimiga uzatish hamda monitoring olib borish uchun moʻljallangan.

14. ABM Kliring markazi va Kliring tizimi ishtirokchilarining axborot tizimlari oʻrtasidagi aloqa Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining Bank telekommunikatsiya tarmogʻi orqali taʼminlanadi.

15. Kliring tizimi ishtirokchilari va foydalanuvchilari Kliring tizimi orqali maʼlumot almashinuvini amalga oshirishda axborot xavfsizligini taʼminlashga doir qonunchilik talablarini bajarishlari shart.

16. ABM Kliring markazi Kliring tizimi foydalanuvchilarini identifikatsiya qilish, ETH va elektron toʻlov boʻyicha xabarlarni markazlashgan tarzda yigʻish va ishlov berish, sof pozitsiyalarni hisoblash va yakuniy hisob-kitob qilish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining Hisob-kitob markaziga uzatish boʻyicha funksiyalarni amalga oshiradi.

17. Kliring tizimida texnik, dasturiy va ekspluatatsiya xizmatlari ishtirokchilar bilan tuzilgan shartnomalar asosida ABM tomonidan taʼminlanadi.

18. Kliring tizimida elektron toʻlovlar uzluksiz (dam olish kunlarisiz) tunu kun (24/7) rejimida onlayn tarzda amalga oshiriladi.

19. Kliring sessiyasi boshlanishidan oldin Kliring tizimi ishtirokchisining Markaziy bankdagi vakillik hisobvaragʻi ijobiy qoldiqqa ega boʻlishi shart. Banklar Kliring tizimida toʻlovlar uzluksizligini taʼminlash maqsadida oʻz vakillik hisobvaraqlaridagi likvidlikka javobgar hisoblanadi.

20. Kliring tizimida toʻlov xizmatlaridan foydalanuvchining rekvizitlariga aniqlik kiritish uchun ABM Kliring markazi tomonidan billing tizimlariga soʻrovnoma yuborilishi va olingan maʼlumotlar asosida ETHga oʻzgartirish kiritish uchun tizim ishtirokchilari va toʻlov xizmatlaridan foydalanuvchilarga taqdim qilinishi mumkin.

20¹. Oʻzbekiston Respublikasining “Toʻlovlar va toʻlov tizimlari toʻgʻrisida”gi Qonunining 13-moddasida keltirilgan toʻlov xizmatlarini yetkazib beruvchilar toʻlov xizmatlaridan foydalanuvchining rekvizitlari toʻgʻrisidagi Kliring tizimi orqali olingan maʼlumotlarning ETHda toʻliq aks ettirilishi uchun javobgardir.

20². Kliring tizimi ishtirokchilari tomonidan toʻlovlarni amalga oshirish maqsadida uzatiladigan ETH Markaziy bankdan olingan elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

20³. Kliring tizimi orqali toʻlovlarni amalga oshirish uchun shakllantirilgan ETHning majburiy rekvizitlari quyidagilardan iborat:

1) toʻlov amalga oshirilgan sana va vaqt (soat, daqiqa, soniya);

2) ETH raqami;

3) toʻlovchining nomi;

4) toʻlovchining bank hisobvaragʻiga oid maʼlumotlar;

5) elektron toʻlov blankasining tartib raqami;

6) toʻlovning Kliring tizimidagi tartib raqami;

7) ETHga Kliring tizimi aʼzosining (toʻlov xizmatlarini koʻrsatuvchining) axborot tizimida biriktirilgan roʻyxat raqami;

8) toʻlov summasi;

9) oluvchining nomi;

10) oluvchining hisobvaragʻiga oid maʼlumotlar;

11) toʻlov maqsadi;

12) xizmatlar yetkazib beruvchining (mablagʻ oluvchining) Kliring tizimidagi kodi;

13) xizmatlar yetkazib beruvchi foydasiga qabul qilinadigan toʻlov turi kodi.

20⁴. Kliring tizimi foydalanuvchilari – mablagʻlarni oluvchilar foydasiga shakllantiriladigan ETH rekvizitlari tarkibiga tegishli mablagʻ oluvchi bilan kelishilgan holda qoʻshimcha rekvizitlar kiritilishi mumkin.

20⁵. Kliring tizimi orqali toʻlovni amalga oshirish istagida boʻlgan jismoniy shaxslar Kliring tizimi ishtirokchilariga toʻlovni amalga oshirish uchun kerak boʻladigan, mablagʻlarni oluvchi tomonidan berilgan rekvizitlarni bevosita murojaat qilganda qogʻoz shaklida yoki masofaviy xizmat koʻrsatish tizimlari orqali elektron shaklda taqdim qiladilar.

20⁶. Toʻlov amalga oshirilganligini tasdiqlash maqsadida, ETHning qogʻoz yoki elektron shakldagi nusxasi toʻlovchiga taqdim etilishi yohud ETHning rekvizitlariga oid maʼlumotlar mijoz taqdim etgan hujjatga chop etib berilishi shart.

21. Bank amaliyot kuni davomida kliring tizimida bir necha marta kliring sessiyalari amalga oshirilishi mumkin. Bank amaliyot kunidagi soʻnggi kliring sessiyasidan keyin ETH boʻyicha yakuniy hisob-kitoblar keyingi bank amaliyot kunining dastlabki kliring sessiyasida amalga oshiriladi.

22. ABM Kliring markazi tomonidan ETH va xabarlari boʻyicha tasdiqnoma yuboriladi. Tasdiqnoma olingan vaqtdan boshlab, toʻlov yakuniy va chaqirilmas hisoblanadi.

23. Kliring tizimida belgilangan texnik talablarga mos kelmagan elektron toʻlovlar rad etiladi va ishlovga qabul qilinmaydi. Bunda toʻlovlarni rad etish sabablari kod orqali Kliring tizimi ishtirokchilariga yuboriladi.

24. Sof pozitsiya maʼlumotlari ABM Kliring markazi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining Hisob-kitob markaziga uzatiladi.

25. Bank amaliyot kuni davomida amalga oshirilgan kliring sessiyalari yakunlari boʻyicha shakllantirilgan hisobotlar Kliring tizimi ishtirokchilariga yuboriladi.

26. Toʻlovlar boʻyicha mablagʻlarni bank hisobvaragʻiga oʻtkazish tartibi hamda vositachilik haqlari miqdori Kliring tizimi ishtirokchilari va pul mablagʻlarini oluvchilar oʻrtasida tuziladigan shartnomaga asosan belgilanadi.

Kliring tizimi orqali toʻlovlar amalga oshirilganligi uchun undiriladigan xizmat haqini oʻzgartirish haqida qaror qabul qilinganda, Markaziy bank oʻzining rasmiy veb-saytida uch ish kunidan kechikmay eʼlon joylashtiradi va bu oʻzgartirish Markaziy bankning rasmiy veb-saytida eʼlon qilinganidan oʻn besh kun oʻtgach toʻlov tizimi operatori va ishtirokchilari tomonidan qoʻllaniladi.

27. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi.