“Taʼlim toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 9-son, 225-modda) va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 11-12-son, 295-modda) Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 28-iyundagi PQ-1990-son “Yuridik kadrlar tayyorlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2013-y., 29-son, 372-modda) muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi, Oliy sudi, Oliy xoʻjalik sudi, Bosh prokuraturasi, Moliya vazirligi va Oliy va oʻrta-maxsus taʼlim vazirligi qaror qiladi:

1. Yuridik taʼlim muassasalari (harbiy, maxsus oliy taʼlim muassasalaridan tashqari) talabalari tomonidan tanishtiruv va malakaviy amaliyotni, shuningdek stajirovkani oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim hamda u rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Mazkur Nizom “Taʼlim toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 9-son, 225-modda) va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 11-12-son, 295-modda) Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 28-iyundagi PQ-1990-son “Yuridik kadrlar tayyorlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2013-y., 29-son, 372-modda) muvofiq “yurisprudensiya” mutaxassisligi boʻyicha yuridik kadrlarni tayyorlashni amalga oshiruvchi oliy taʼlim muassasalari (harbiy, maxsus oliy taʼlim muassasalaridan tashqari) (bundan buyon matnda OTM deb yuritiladi) talabalari tomonidan tanishtiruv va malakaviy amaliyotni, shuningdek stajirovka oʻtash tartibini belgilaydi.

1. Mazkur Nizomda quyidagi tushunchalardan foydalaniladi:

qabul qiluvchi tashkilot — talabalar tomonidan amaliyot (stajirovka) oʻtilayotgan davlat hokimiyati va boshqaruvi organi, sud, huquqni muhofaza qiluvchi organ, ishlab chiqarish, xoʻjalik, tijorat tashkilotlari, moliya-bank va boshqa muassasalarning yuridik xizmati;

amaliyot — nazariy bilimlarni mustahkamlash, amaliy koʻnikma va mahorat hosil qilish, taʼlim dasturining maʼlum (yakuniy) qismidagi mavzusi boʻyicha materiallar toʻplash uchun oʻtkaziladigan oʻquv jarayonining bir qismi;

talaba stajirovkasi (bundan buyon matnda stajirovka deb yuritiladi) — magistrlik dissertatsiyasining amaliy qismi materiallarini ishlab chiqish bilan birgalikda oʻqish davomida olingan amaliy va nazariy bilimlarni amaliyotda mustahkamlashga yoʻnaltirilgan oʻquv jarayonining bir qismi;

tanishtiruv amaliyoti — bakalavriatning II kurs talabalari tomonidan kelajakdagi kasbiy faoliyat haqida boshlangʻich maʼlumotlarni olish va nazariy bilimlarni mustahkamlash maqsadida oʻtaladigan amaliyot turi;

malakaviy amaliyot — bakalavriatning III va IV kurs va magistraturaning I kurs talabalari tomonidan nazariy bilimlarni mustahkamlash, amaliy koʻnikma va oʻquv hosil qilish, taʼlim dasturining maʼlum (yakuniy) qismidagi mavzusi boʻyicha materiallar toʻplash maqsadida oʻtaladigan amaliyot turi;

diplom oldi amaliyoti — taʼlimning yakunlovchi bosqichi hisoblanadigan va bakalavriatning IV kurs talabalari tomonidan nazariy va amaliy taʼlim dasturlari oʻzlashtirilgandan soʻng bitiruv malakaviy ishining mavzusi boʻyicha materiallar toʻplash maqsadida oʻtaladigan malakaviy amaliyot turi;

OTMdan amaliyot (stajirovka) rahbari — oʻquv yuklamasiga amaliyot (stajirovka) kiritilgan OTM oʻqituvchisi;

qabul qiluvchi tashkilotdan amaliyot (stajirovka) rahbari — talabalarni amaliy koʻnikmalarga oʻrgatish va OTMdagi amaliyot (stajirovka) rahbari bilan birgalikda egallangan bilimlarni baholash masʼuliyati yuklangan qabul qiluvchi tashkilot xodimi;

amaliyot (stajirovka)ni oʻtash dasturi — ishchi-oʻquv rejalarini hisobga olgan holda OTM tomonidan ishlab chiqiladigan va tasdiqlanadigan dastur.

2. Amaliyot (stajirovka)ni oʻtash muddati va joyi amaliyot (stajirovka)ni oʻtash dasturi va ishchi-oʻquv rejalari bilan nazariy tayyorgarlik hamda tanlangan bakalavriat yoʻnalishi va magistratura mutaxassisligini inobatga olgan xolda belgilanadi.

3. Amaliyot (stajirovka) uzluksiz hamda amaliyot (stajirovka) mazmunini va nazariy taʼlimning oʻzaro aloqasini taʼminlash sharti bilan nazariy bilimlar bilan navbatlanish yoʻli orqali amalga oshirilishi mumkin. Amaliyotning barcha turlari va stajirovka ishchi-oʻquv rejalariga muvofiq muddatlarda oʻtkaziladi.

4. Tanishtiruv amaliyoti qabul qiluvchi tashkilotlarning amaliy faoliyati haqida tasavvurga ega boʻlish hamda birlamchi kasbiy mahorat va koʻnikmalarni egallashni nazarda tutadi.

Tanishtiruv amaliyoti bakalavriatning 4-semestri yakunidan soʻng oʻtkaziladi.

Tanishtiruv amaliyotining davomiyligi 3 yoki 4 ta tashkilotlarda bir oyni tashkil etadi.

5. Malakaviy amaliyot oʻrganilayotgan fanlar boʻyicha amaliy koʻnikmalarni takomillashtirishga, talabalarning qonun hujjatlarining huquqiy normalarini amaliyotda qoʻllash boʻyicha mahoratlarini tekshirishga imkon beradi.

Malakaviy amaliyot:

bakalavriat talabalari uchun 6-semestr yakunidan soʻng;

magistratura talabalari uchun 2-semestr yakunidan soʻng oʻtkaziladi.

Malakaviy amaliyotning davomiyligi bakalavriat talabalari uchun bir oy, magistratura talabalari uchun esa bir yarim oyni tashkil etadi.

Amaliyotni oʻtash joyi tanlangan bakalavriat yoʻnalishi va magistratura mutaxassisligini inobatga olgan holda amaliyotni oʻtash dasturi bilan belgilanadi.

6. Diplom oldi amaliyoti bitiruv malakaviy ishini tayyorlashda foydalanish maqsadida materiallar toʻplash uchun talabaning tayyorgarlik darajasiga qoʻyiladigan talablarga muvofiq, talaba tomonidan kasbiy faoliyatni egallashning uzluksiz va izchil jarayonini taʼminlashga qaratilgan.

Diplom oldi amaliyot bakalavriatning IV kurs talabalari uchun 7-semestr yakunlanganidan soʻng oʻtkaziladi.

Diplom oldi amaliyotining davomiyligi ikki yarim oyni tashkil etadi.

Amaliyot oʻtash joyi talaba tomonidan OTMdagi amaliyot rahbari bilan kelishilgan holda tanlangan bakalavriat yoʻnalishi va bitiruv malakaviy ishi mavzusiga asosan tanlanadi.

Bakalavriat talabalari 7-semestr mobaynida oʻqishdan ajralmagan holda amaliy koʻnikmalarni rivojlantirish boʻyicha kurslarni oʻtashlari mumkin.

7. Stajirovka talabalar tomonidan taʼlim jarayonida olingan nazariy bilimlarni mustahkamlashga va ushbu bilimlarni kasbiy yuridik faoliyatning koʻnikma va mahoratlariga aylantirishga, talabalarni aniq ish joyidagi amaliy ishga tayyorlash hamda magistrlik dissertatsiyasining amaliy qismi materiallarini ishlab chiqishga yoʻnaltirilgan.

Stajirovka magistratura talabalari uchun 3-semestr yakunlanganidan soʻng oʻtkaziladi.

Stajirovkaning davomiyligi uch yarim oyni tashkil etadi.

8. Amaliyot (stajirovka)ni oʻtashdan ozod qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

9. Amaliyot (stajirovka)ni oʻtash jarayonida talaba tomonidan OTMdan beriladigan amaliyot (stajirovka) kundaligi yuritiladi.

Amaliyot (stajirovka) kundaligida qabul qiluvchi tashkilotdan amaliyot (stajirovka) rahbarining imzosi bilan tasdiqlanadigan, talaba tomonidan amaliyot (stajirovka)ni oʻtash vaqtida amalga oshirilgan ishlar har kunlik asosida yoritilib boriladi.

10. Qabul qiluvchi tashkilotdan amaliyot (stajirovka) rahbarlari amaliyot (stajirovka) kundaligiga talabaning ijobiy va salbiy fazilatlarini, uning oʻzlashtiruvchanligi va boshqa maʼlumotlarni yorituvchi yozuvlarni kiritish huquqiga ega.

11. Amaliyot (stajirovka)ni oʻtashning normal kunlik davomiyligi olti soatni tashkil etadi.

12. Amaliyot (stajirovka) uch bosqichga boʻlinadi:

tayyorlov;

asosiy;

amaliyot (stajirovka) boʻyicha imtihon.

13. Tayyorlov bosqichida ishchi-oʻquv rejasiga asosan amaliyot (stajirovka)ni oʻtashning birinchi kunida OTMdan amaliyot (stajirovka) rahbari va qabul qiluvchi tashkilotdan amaliyot (stajirovka) rahbari tomonidan yigʻilish oʻtkaziladi. Yigʻilishda talabalar amaliyot (stajirovka)ni oʻtash dasturi bilan tanishadilar, uning maqsad va vazifalariga taalluqli koʻrsatmalar, ularni bajarish boʻyicha qoʻllanmalarni oladilar, amaliyot (stajirovka) oʻtash va amaliyot (stajirovka) kundaligini toʻldirish tartibi haqida xabardor qilinadi.

Amaliyot (stajirovka)ni oʻtashning dastlabki uch kunida talabalar qabul qiluvchi tashkilotning tuzilishi, faoliyat yoʻnalishlari, oʻziga xosligi bilan tanishadilar hamda OTMdan amaliyot (stajirovka) rahbari va qabul qiluvchi tashkilotdan amaliyot (stajirovka) rahbari bilan birgalikda amaliyot (stajirovka)ni oʻtash dasturini bajarish reja-jadvalini tuzadilar.

14. Amaliyot (stajirovka)ni oʻtashning asosiy bosqichida talaba bevosita qabul qiluvchi tashkilotda amaliyot (stajirovka)ni oʻtash dasturini bajarish reja-jadvalida koʻrsatib oʻtilgan ishni bajaradi.

15. Amaliyot (stajirovka) boʻyicha imtihon amaliyot (stajirovka)ning yakuniy bosqichi hisoblanib, unda talabalar tomonidan amaliyot (stajirovka)ni oʻtash jarayonida qilingan ishlarning natijalari tahlil qilinadi va baholanadi. Amaliyot (stajirovka) boʻyicha imtihon OTM vakillari orasidan tuzilgan komissiya tomonidan OTMda yozma ravishda oʻtkaziladi.

Qabul qiluvchi tashkilotning vakili amaliyot (stajirovka) boʻyicha imtihonda OTMdan amaliyot (stajirovka) rahbari bilan birgalikda qatnashishi mumkin.

16. Amaliyot (stajirovka) boʻyicha imtihon quyidagi baholash mezonlariga asosan amalga oshiriladi:

nazariy va amaliy bilimlari darajasi;

talaba tomonidan amaliyot (stajirovka) davomida toʻplangan materiallarning tuzilishi, darajasi va sifati hamda uni oʻtash davomida oʻrganilgan masalalarning yoritib berilishi.

17. Talaba:

amaliyot (stajirovka) boʻyicha uslubiy va koʻrsatma materiallar bilan tanishishi va OTMdan amaliyot (stajirovka) rahbarida yoʻl-yoʻriqdan oʻtishi;

amaliyot (stajirovka)ni tashkil etish va oʻtashni nazorat qilish boʻyicha tadbirlarda ishtirok etishi;

amaliyot (stajirovka)ni oʻtash dasturida nazarda tutilgan barcha topshiriqlarni belgilangan muddatlarda, toʻliq hajmda va sifatli bajarishi;

OTMdan amaliyot (stajirovka) rahbarining talabi bilan koʻrib chiqish uchun amaliyot (stajirovka) kundaligini taqdim qilishi;

keyingi oʻquv va amaliy faoliyatda foydalanilishi mumkin boʻlgan materiallar toʻplamini yuritishi;

ichki mehnat tartib qoidalari va qabul qiluvchi tashkilot xodimlari faoliyatining tartibini belgilovchi hujjatlarga rioya qilishi shart.

18. Talaba amaliyot (stajirovka) boʻyicha imtihonni oʻtkazish kunida OTMdagi amaliyot (stajirovka) rahbariga belgilangan muddatda amaliyot (stajirovka) yakuni boʻyicha quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:

amaliyot (stajirovka) kundaligi;

yakuniy xulosa chiqarilgandan soʻng talabaga kelgusida oʻquv va amaliy faoliyatda foydalanish uchun qaytarib beriladigan amaliyot (stajirovka) oʻtash vaqtida toʻplangan materiallar jildi (ularning roʻyxati amaliyot (stajirovka) kundaligida aks ettirilgan boʻlishi lozim).

19. Talaba amaliyot (stajirovka)ni oʻtagandan soʻng OTMda amaliyot (stajirovka) boʻyicha imtihon topshirishga majbur.

20. Amaliyot (stajirovka)ni tashkil etishga talablar amaliyot (stajirovka)ni oʻtash dasturlari bilan belgilanadi. Amaliyot (stajirovka)ni barcha bosqichlarda tashkil etish talabalar tomonidan kasbiy faoliyatni egallashda uzluksizlik va izchillikni taʼminlashga yoʻnaltirilishi lozim.

21. Oʻqituvchilarning amaliyot (stajirovka)dagi oʻquv yuklamasi ishchi-oʻquv rejada koʻrsatilgan oʻquv pedagogik soatlar (haftalar)dan va amaliyotni oʻtash turidan kelib chiqib aniqlanadi.

22. Amaliyot (stajirovka)ni tashkil etish uchun oldindan OTM rektori tomonidan amaliyotlar turi yoki stajirovka, muddati va uni oʻtash joyi, moddiy taʼminot, OTMdan amaliyot (stajirovka) rahbarlarini turar joy bilan taʼminlash, masʼul shaxslar va joʻnatilayotgan talabalarning, OTMdan amaliyot (stajirovka) rahbarlarining tarkibiy roʻyxati belgilangan buyruq qabul qilinadi.

23. OTM rahbari amaliyot (stajirovka)ga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazish jarayonida mehnatni muhofaza qilish hamda faoliyat xavfsizligini taʼminlash boʻyicha kompleks chora-tadbirlar koʻrilishini taʼminlaydi, talabalarni oʻz vaqtida amaliyot (stajirovka) oʻtash joylariga taqsimlaydi.

24. Amaliyot (stajirovka)ni tayyorlash, taʼminlash va oʻtashni muvofiqlashtirishni OTMning amaliyotni tashkillashtiruvchi boʻlinmasi amalga oshiradi.

25. OTMdagi amaliyot (stajirovka) rahbari:

amaliyot (stajirovka)ga ketayotgan talabalar bilan yoʻl-yoʻriqlar oʻtkazadi;

talabalarning amaliyot (stajirovka) oʻtash joyiga yetib kelishini nazorat qiladi;

qabul qiluvchi tashkilot rahbari va qabul qiluvchi tashkilotdan amaliyot (stajirovka) rahbari bilan aloqalar oʻrnatadi;

talabalarga amaliyot (stajirovka)ni oʻtash dasturini bajarish boʻyicha uslubiy yordam koʻrsatadi;

amaliyot (stajirovka)ning butun davri uchun talabalarga individual reja tuzadi, qabul qiluvchi tashkilotdan amaliyot (stajirovka) rahbari bilan birgalikda ishning hajmi va tarkibini belgilaydi;

amaliyot (stajirovka)ni oʻtash joylariga talabalarni taqsimlashda ishtirok etadi;

amaliyot (stajirovka) muddatlariga va uning tarkibiga rioya qilinishi, shuningdek amaliyot (stajirovka)ni oʻtash dasturi bajarilishining nazoratini amalga oshiradi, shu jumladan talabalarni amaliyot (stajirovka) oʻtash joylariga koʻrishga borish yoʻli bilan;

amaliyot (stajirovka) boʻyicha imtihonda ishtirok etadi;

amaliyot (stajirovka)ga, uni takomillashtirish yuzasidan takliflar bilan, rahbarlik boʻyicha hisobot tuzadi va uni OTMga taqdim etadi.

26. Qabul qiluvchi tashkilot rahbari:

OTMlar bilan amaliyot (stajirovka)ni oʻtash haqida shartnomalar tuzadi;

qabul qiluvchi tashkilotda amaliyot (stajirovka)ni tashkil etish toʻgʻrisida buyruqlar chiqaradi;

malakali va tajribali mutaxassislar orasidan qabul qiluvchi tashkilotda amaliyot (stajirovka) oʻtash uchun masʼul shaxslarni tayinlaydi, shuningdek ularning orasidan amaliyot (stajirovka) oʻtashni tashkil etish va nazorat qilish uchun ishchi guruh tuzadi;

amaliyot (stajirovka)ni oʻtash dasturiga muvofiq amaliyot (stajirovka) oʻtash uchun sharoitlar yaratadi.

27. Qabul qiluvchi tashkilotdan amaliyot (stajirovka) rahbari:

talabalarga texnika xavfsizligi boʻyicha yoʻl-yoʻriq, yongʻin xavfsizligi boʻyicha umumiy yoʻl-yoʻriq, shuningdek qabul qiluvchi tashkilotning ichki tartib qoidalari va ish rejimining xususiyatlari boʻyicha yoʻl-yoʻriq oʻtkazadi;

qabul qiluvchi tashkilotning belgilangan obyektlari boʻyicha talabalarni taqsimlaydi, uning tuzilishi, faoliyat yoʻnalishlari va oʻziga xos xususiyatlari bilan tanishtiradi;

talabalarni amaliyot (stajirovka)ni oʻtash dasturiga taalluqli materiallardan foydalanish imkoniyatini taʼminlaydi;

talabalar tomonidan amaliyot (stajirovka)ni oʻtash dasturining bajarilishi uchun zarur sharoitlar yaratadi;

talabalarga ishlab chiqarish masalalari boʻyicha maslahatlar beradi;

bajarilayotgan ish va amaliyot (stajirovka) kundaligining yuritilishi ustidan doimiy nazoratni amalga oshiradi;

talaba ish kunining belgilangan davomiyligiga rioya etilishini taʼminlaydi;

talaba ish vaqtidan samarali foydalanishini taʼminlaydi,

amaliyot (stajirovka) kundaligini tasdiqlaydi;

OTMdan amaliyot (stajirovka) rahbarini talaba tomonidan amaliyot (stajirovka) oʻtash dasturi bajarilmayotganligi hamda barcha mehnat intizomi buzilishlari haqida xabardor qiladi;

OTMdan amaliyot (stajirovka) rahbari bilan aloqani ushlab turadi.

Qabul qiluvchi tashkilotdan amaliyot (stajirovka) rahbariga talabaga amaliyot (stajirovka) oʻtash dasturi bilan bogʻliq boʻlmagan vazifalarni bajarish topshirigʻini berish taqiqlanadi.

28. Amaliyot (stajirovka) OTM bilan qabul qiluvchi tashkilot oʻrtasidagi qabul qiluvchi tashkilotning amaliyot (stajirovka) oʻtash uchun joy ajratish majburiyatini nazarda tutuvchi shartnomalar asosida amalga oshiriladi.

OTM va qabul qiluvchi tashkilot amaliyot (stajirovka)ni tashkil etish va oʻtkazish boʻyicha shartnomada shartnoma predmetini, taraflarning huquq va majburiyatlarini, amaliyot (stajirovka)ni tashkil etish tartibini, shartnomaning amal qilish muddatini, shartnomani bekor qilish asoslarini, shuningdek taraflarning javobgarligini kelishib oladi.

29. Amaliyot (stajirovka) boshlanishi vaqtidan boshlab talabalarga qabul qiluvchi tashkilotda belgilangan tartibda tanishtirilishi shart boʻlgan mehnatni muhofaza qilish qoidalari va ichki mehnat tartib qoidalari hamda qabul qiluvchi tashkilotda amalda boʻlgan boshqa hujjatlar tatbiq qilinadi.

30. Amaliyot (stajirovka) boʻyicha baho taʼlim boʻyicha baholarga tenglashtiriladi va talabalar umumiy oʻzlashtirishining yakunlarini chiqarishda inobatga olinadi.

31. Amaliyot (stajirovka) yakunlari boʻyicha qoniqarsiz baho, shuningdek uzrli sabablarsiz amaliyot (stajirovka)ga kelmaslik belgilangan tartibda akademik qarzdorlikka ega boʻlgan talaba sifatida, OTM talabalari safidan chiqarilishiga asos boʻlib xizmat qilishi mumkin.

32. Amaliyot (stajirovka)ni oʻtash davrida talabalarda stipendiya olish huquqi saqlanib qolinadi.

33. OTMdan amaliyot (stajirovka) rahbarlarining OTM joylashgan joydan amaliyot (stajirovka)ni oʻtash joyigacha borish bilan bogʻliq boʻlgan xizmat safarlari xarajatlari, shu jumladan yashash va sutkalik xarajatlar, oʻrnatilgan tartibda OTMning budjetdan tashqari mablagʻlari hisobidan toʻlanadi.