Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman:

1. Maxsus suyuqliklar (benzin, benzol, sulfat kislota, ishqorlar, texnik moylar) bilan ishlashda‎ mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 223-modda) hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq maxsus suyuqliklar (benzin, benzol, sulfat kislota, ishqorlar, texnik moylar) bilan ishlashda mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi.

1. Mazkur Qoidalar maxsus suyuqliklar (benzin, benzol, sulfat kislota, ishqorlar, texnik moylar) bilan ishlovchi tashkilotlar (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) uchun taalluqlidir.

2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim.

3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.

4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Mehnat muhofazasi boʻyicha ishlarni tashkil etish toʻgʻrisidagi namunaviy nizomga (roʻyxat raqami 273, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshiriladi.

5. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish Mehnat muhofazasi boʻyicha oʻqishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash toʻgʻrisidagi namunaviy nizomga (roʻyxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim.

6. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari Mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 870, 2000-yil 7-yanvar) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-y., 1-son) muvofiq ishlab chiqiladi va xodimlar hamda ish joylarini shu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi.

7. Tashkilot xonalaridagi harorat, nisbiy namlik, havoning harakatlanish tezligi va boshqalar GOST 12.1.005-88 talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

8. Noqulay omillar taʼsiriga qarshi himoya tadbirlarini tuzishda samarali havo almashinuvi tizimini QMQ 2.04.05-97 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” talabiga muvofiq tashkil qilish lozim.

9. Ishlab chiqarish xonalari tabiiy va sunʼiy yorugʻliligi darajasi QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sunʼiy yorugʻlik” talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

10. Ishlab chiqarish binolarida mikroiqlim SanQvaM 0203-06 “Ishlab chiqarish binolari mikroiqlimi sanitariya meʼyorlari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

11. Ish joylari ishlab chiqish jarayonlari xususiyatlariga muvofiq tik turib va oʻtirib ishlash uchun GOST 12.2.032-78 va GOST 12.2.033-78 talablariga muvofiq moslamalar bilan jihozlanishi lozim.

12. Xodimlarni xavfli va zararli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish belgilangan standartlar va meʼyorlar talablariga mos jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanish orqali taʼminlanishi lozim.

13. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari xonadagi barcha xodimlarga taʼsir qilganda qoʻllanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim.

14. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda yakka tartibdagi himoya vositalari qoʻllanilishi lozim. Bunday hollarda yakka tartibdagi himoya vositalarisiz xodimlarning ishga jalb qilinishi taqiqlanadi.

15. Yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qoʻllashi, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati toʻgʻrisida maʼlumotlarga ega boʻlishi lozim.

16. Sulfat kislotasi, ishqorlar va ularning aralashmalari maxsus kiyimga tekkan zahoti suv bilan yuvib tashlanishi lozim.

17. Maxsus kiyimning sirtiga sulfat kislotasi va ishqor quyilib ketganda uni oʻsha zahoti almashtirish kerak. Maxsus kiyimni yechish ehtiyotkorlik bilan rezina yoki xlorvinil qoʻlqop yordamida iliq suv bilan yuvib tashlangandan soʻng amalga oshiriladi.

18. Sulfat kislotasi, ishqorlar toʻkilgan maxsus kiyim yogʻsizlantiruvchi aralashmada boʻktiriladi, suvda yuviladi va yuvishga beriladi.

19. Maxsus suyuqlik aralashmalarini tayyorlovchi xodimlar maxsus kiyimlarning tozaligini kuzatib borishlari va haftada bir marta yuvishga berishlari lozim.

20. Maxsus kiyimni tashkilotdan tashqariga olib chiqish taqiqlanadi.

21. Barcha himoya vositalari belgilangan muddatlarda sinovlardan oʻtkazib borilishi lozim.

22. Himoyalanmagan qoʻl bilan maxsus suyuqliklarga tegish taqiqlanadi.

23. Maxsus suyuqliklar bilan ishlashda yuqori samarali ventilyatsiya tizimlari va yakka tartibdagi himoya vositalarini qoʻllash (respirator) lozim.

24. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish “Xodimlarni ishga kirishdan oldin dastlabki va davriy tibbiy koʻriklardan oʻtkazish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi buyruq (roʻyxat raqami 937, 2000-yil 23-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-y., 12-son) asosida amalga oshirilishi lozim.

25. Xodim tibbiy koʻrikdan oʻtishdan boʻyin tovlagan yoki tibbiy koʻrik natijalariga koʻra berilgan tavsiyalarni bajarmagan taqdirda ushbu xodim ishga qoʻyilishi mumkin emas.

26. Xodim holsizlanib, zaharlanganligiga gumon boʻlganda tashkilotning tibbiy muassasasiga, u mavjud boʻlmagan hollarda davolash-profilaktika muassasalariga murojaat qilinishi lozim.

27. Maxsus suyuqliklar bilan ishlovchi xodimlar oʻz-oʻziga va oʻzgalarga yordam koʻrsatish dasturi boʻyicha oʻqitilgan boʻlishi lozim.

28. Maxsus suyuqliklar bilan ishlovchining ish joyida koʻrinib turadigan joyda zaharlanganda va kuyganda birinchi yordam koʻrsatish qoʻllanmasi boʻlishi lozim.

29. Sulfat kislotasi, ishqor yoki ularning aralashmasi bilan zararlangan joyni toza suv bilan yuvib, zararsizlantiruvchi vosita bilan ishlov berish kerak.

30. Xodim sulfat kislotasi, ishqor yoki uning aralashmasi bilan zararlanganda uni darhol yechintirish, iliq suvda yuvintirish va tibbiyot muassasasiga yetkazish lozim.

31. Koʻzga sulfat kislotasi, ishqor yoki uning aralashmasi tushganda oʻsha zahoti maxsus suv quvuridagi favvorachada yoki rezina naychali butilkada 10—15 minut davomida yuvish hamda toza bogʻich qoʻyib bogʻlash va tibbiy muassasaga murojaat etish lozim.

32. Sulfat kislotasi bugʻi bilan zaharlangan xodimni darhol zararlangan atmosferadan toza havoga olib chiqish va erkin nafas olishi uchun xalaqit berayotgan kiyimini yechish, osoyishta dam olishiga imkon berish va nam kislorod bilan uzoq vaqt nafas oldirish kerak.

33. Ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sunʼiy yoritish QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” talabiga mos boʻlishi lozim.

34. Yoritish vositalarida koʻzni qamashtirishdan saqlovchi choralar koʻrilgan boʻlishi kerak.

35. Uchastkalarda va xonalarda portlash boʻyicha xavfli gaz va changlar konsentratsiyasi yigʻilib qolish ehtimoli boʻlsa, elektr yoritish tizimi portlashdan alohida bajarilishi kerak.

36. Koʻchma yoritish vositalari sifatida 36 V dan yuqori boʻlmagan elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Koʻchma yoritish vositalarini ishlatishda rezina shlangli egiluvchan oʻtkazgichdan foydalanish lozim.

37. Yoritish vositalarini taʼmirlash va uning ichki elementlarini koʻzdan kechirish, kuygan lampa va himoya shishalarini almashtirish ishlari elektr tarmogʻidan oʻchirilgan holda bajarilishi lozim.

38. Yoritish vositalari toza va soz holatda boʻlishi kerak.

39. Yoritish vositalarini nazorat qilish va taʼmirlash ishlari shu ishlarni amalga oshirishga masʼul boʻlgan xodimlar tomonidan amalga oshirilishi lozim.

40. Elektr yoritish oʻtkazgichlari poldan 2,5 m dan past boʻlmagan balandlikda boʻlishi kerak.

41. Evakuatsiya yoʻlaklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari boʻlishi lozim.

42. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, oʻlchamlari va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalab turilishi lozim.

43. Tashkilotlarda maxsus suyuqliklardan foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan texnologik hujjatlar mehnat muhofazasi boʻyicha GOST.SSBT.12.3.002-91 talablariga muvofiq ishlab chiqilgan boʻlishi kerak.

44. Yangi texnologik jarayonlarni ishlab chiqish va yangitdan ishlatiladigan maxsus suyuqliklarni joriy qilishda tegishli texnologiyalarda va texnologiya yoʻriqnomalarida bayon etilgan mehnat muhofazasi talablari inobatga olinishi shart.

45. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ishlab chiqilayotgan talablar amaldagi meʼyoriy hujjatlar talablari va texnologik jarayonlariga muvofiq ishlab chiqilishi kerak.

46. Maxsus suyuqliklarni qoʻllovchi tashkilot sex va uchastkalarda ish vaqti, tanaffuslar koʻrsatilgan ish grafigini ishlab chiqqan holda xodimlarga zararli omillarning taʼsir qilishini kamaytirishi lozim.

47. Maxsus suyuqliklarni qoʻllashda ularni kamroq zaharlovchi xususiyatga ega boʻlgan turlari bilan almashtirish kerak.

48. Ishlab chiqarish jarayonlari yongʻin va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.004-91 “Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga va ushbu Qoidalarga muvofiq taʼminlanishi lozim.

49. Ishlab chiqarishda sinalmagan yongʻin va portlash xavfi mavjud hamda toksik xususiyatlarga ega boʻlgan moddalar va materiallarni qoʻllash taqiqlanadi.

50. Ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda yongʻinlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir boʻlishi hamda atrof muhitni uning chiqindilari (oqova suvlari, ventilyatsiya chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim.

51. Ishlab chiqarish binolari va xonalari dastlabki yongʻinni oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart.

52. Ventilyatsiya tizimi yongʻindan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan boʻlishi lozim.

53. Ishlab chiqarish binolari va xonalari hududiy yongʻin xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan holda yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqilishi va koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi lozim.

54. Xodimlar bilan yongʻin xavfsizligi boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazilishi va yongʻinning oldini olish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar berilishi kerak.

55. Bino va yongʻin suv manbai yoʻlaklari hamda yongʻin vositalari va uskunalariga boradigan yoʻlaklar doimo boʻsh boʻlishi kerak.

56. Ish joylari GOST.SSBT. 12.4.026-85 talablariga muvofiq ogohlantiruvchi va taqiqlovchi belgilar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

57. Maxsus suyuqliklardan boʻshagan idishlar zararsizlantirilgan va yuvilgan holda omborxonaga yoki bostirma ostiga qoʻyilishi kerak. Yengil alangalanuvchi moddalardan boʻshagan idishlarni ishchilar ishlayotgan xonalarda saqlash taqiqlanadi.

58. Texnologik jarayonlarning xavfsizligi texnologik hujjatlarga hamda mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalarga muvofiq taʼminlanishi kerak.

59. Ish hududida zararli moddalarning konsentratsiyasi nazoratini amalga oshiruvchi hamda qurilmalarning avariyaviy oʻchirilishini taʼminlovchi gaz tahlil qilish apparatlari oʻrnatilishi zarur.

60. Maxsus suyuqliklar bilan bajariladigan ishlar maxsus jihozlangan xonalarda, yoki xonalarda oʻrnatilgan maxsus kameralar (stendlar)da bajarilishi kerak. Xonalarga kirishda “Yongʻindan xavfli”, “Chekilmasin”, “Begonalar kirishi taqiqlanadi” kabi ogohlantiruvchi va taqiqlovchi xavfsizlik belgilari oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

61. Alohida olingan texnologik jarayon (operatsiya)larda ishlab chiqarishning xavfli va zararli omillarining vujudga kelganligi toʻgʻrisida oʻz vaqtida xabar berishni taʼminlash maqsadida, gaz tahlil qilish apparatlaridan tashqari, gaz tahlil qilish apparatlarida ishlaydigan yorugʻlik va ovoz beruvchi signalizatorlar koʻzda tutilishi lozim.

62. Ishlab chiqarishning xavfli va zararli omillari yuzaga kelishi bilan bogʻliq boʻlgan texnologik jarayonlar va operatsiyalar vaqtida, ushbu hududda xodimga bevosita xavfli va zararli omillarning taʼsirini chegaralovchi himoya ekrani oʻrnatilgan maxsus stendlar boʻlishi yoki ushbu operatsiyalar mexanizatsiyalangan (avtomatlashtirilgan) qurilmalardan foydalangan holda amalga oshirilishi lozim.

63. Texnologik jarayon buzilgan hollarda xodimlarga zararli va xavfli omillarning taʼsir etishi istisno qilinishi va ular uchun ish bajarilayotgan joyni zudlik bilan va hech qanday qiyinchiliksiz tark etish imkoniyati taʼminlanishi zarur.

64. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini oʻrnatish va ulardan foydalanishda Isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan texnik foydalanish qoidalari (roʻyxat raqami 1383, 2004-yil 9-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 27-son, 317-modda) hamda Isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalari (roʻyxat raqami 1400, 2004-yil 20-avgust) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 33-son, 379-modda) va mazkur Qoidalar talablariga rioya qilinishi kerak.

65. Barcha tok oʻtkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va oʻlchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushirish apparatlari va moslamalari faqat yonmaydigan asoslarda montaj qilinishi lozim.

66. Yoritish va elektr tarmoqlarining tuzilishi xonalardagi muhit sharoitlariga va ulardagi ishlab chiqarishning xususiyatiga mos boʻlishi shart.

67. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritqichlar namlikdan elektr dvigatellari esa suyuqlik sachrashidan himoyalangan yoki yopiq ijroda boʻlishi shart.

68. Yongʻin xavfi mavjud xonalar, binolar va omborxonalardagi yoritqichlar yopiq va chang oʻtkazmaydigan boʻlishi lozim.

69. Xavflilik darajasi yuqori boʻlgan xonalarda kuchlanishi 220 V dan yuqori boʻlmagan elektr asbobi, oʻta xavfli xonalarda va xonalardan tashqarida kuchlanish 42 V dan yuqori boʻlmagan elektr asboblari qoʻllanishi lozim.

70. Elektr tarmogʻidagi va elektr qurilmalaridagi uchqun, qisqa tutashuv, kabellar va simlar izolyatsiyasining haddan tashqari qizishiga olib keluvchi nosozliklar bartaraf etilishi yoki oʻchirib qoʻyilishi lozim.

71. Kabellar va simlarning izolyatsiyasi, tashqi birikmalar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi tashkilot elektr xoʻjalik boʻyicha masʼul shaxs tomonidan tashqi koʻrikdan oʻtkazish va asboblar bilan oʻlchash orqali tekshirib turilishi lozim.

72. Nosoz elektr qurilma va jihozlaridan hamda shikastlangan elektr kabellar va simlardan foydalanish taqiqlanadi.

73. Qisqa tutashuv toklaridan himoyalash uchun nostandart saqlagichlardan va elektr isitgichlaridan foydalanish taqiqlanadi.

74. Tashkilotning barcha turdagi bino va inshootlari yashin qaytargichlar oʻrnatilgan holda toʻgʻridan-toʻgʻri yashin urishidan himoyalangan boʻlishi lozim.

75. Barcha qoʻllanilayotgan maxsus suyuqliklar haqida ularning nomlanishi, tarkibi, xavflilik (zaharlilik) darajasi, qoʻllanish sohasi, ularni qoʻllashda himoyalanish choralari toʻgʻrisida maʼlumot boʻlishi lozim. Ushbu maʼlumotlarga ega boʻlmagan maxsus suyuqliklarni ishlatish taqiqlanadi.

76. Maxsus suyuqliklar bilan ishlarni bajarish jarayonida ishlatilgan materiallar yonmaydigan maxsus idishga yigʻilishi kerak.

77. Maxsus suyuqliklar polga (yerga) toʻkilgan hollarda suyuqlik toʻkilgan joyga zudlik bilan qum sepilishi va shundan soʻng qum toʻplanib, yopiladigan maxsus idishga solinishi lozim.

78. Ishlatilgan maxsus suyuqliklar qayta ishlatilmasligi va ushbu suyuqliklar ish jarayoni tugaganidan keyin yopiladigan maxsus idishga yigʻilishi lozim.

79. Ishlab chiqarish chiqindilari uchun idish maxsus ajratilgan joyda turishi va ish tugaganidan keyin esa utillashtirish uchun maxsus jihozlangan joylarga chiqarilishi kerak.

80. Maxsus suyuqliklar bilan ishlashda qoʻllaniluvchi qurilmalar GOST.SSBT. 12.2.003-91, SanQvaM-0011-94 talablariga muvofiq boʻlishi kerak. Barcha qurilmalarga, shu jumladan elektr qurilmalariga ulardan foydalanish boʻyicha texnik pasportlar boʻlishi lozim.

81. Qurilmalarning harakatlanuvchi qismlari toʻsiqlarga hamda ularning ajratib olinuvchi va ochiluvchi qismlari esa bexosdan ochilib ketishini istisno qiluvchi moslamalarga ega boʻlishi kerak.

82. Qurilmalarni boshqarish organlarining joylashishi, unda oʻrnatilgan nazorat-oʻlchov apparatlari qurilmalarga bemalol yaqinlashish imkonini berishi, shuningdek ularning oʻz-oʻzidan yoqilishi va oʻchishini istisno qilishi kerak.

83. Maxsus suyuqliklar bilan ishlashda qoʻllaniladigan asosiy va yordamchi qurilmalar uchqun chiqazmaydigan materiallar (aluminiy, mis qotishmalar)dan yasalgan boʻlishi kerak.

84. Qurilmalarning joylashtirilishi ularga xizmat koʻrsatish va avariya holatlarida xodimlarni xavfsiz evakuatsiya qilish uchun zarur qulayliklarni taʼminlashi kerak.

85. Qurilmalarni joylashtirishda ularda mavjud boʻlgan xavfli va zararli omillarning xodimlarga taʼsir koʻrsatishini istisno qilish uchun bir-biridan 2,5 m dan kam boʻlmagan masofada oʻrnatish lozim.

86. Qurilmalar orasida transport vositalarining harakatlanishi uchun moʻljallangan oʻtish oraligʻi 2,5 m dan kam boʻlmasligi kerak.

87. Qurilmalar va xona konstruksiyalari orasidagi masofaga muvofiq ravishda devordan — 1.5 m, kolonnadan — 1,2 m masofada boʻlishi kerak.

88. Maxsus suyuqliklarni qoʻllashda ish joylari umumiy havo almashish va mahalliy havo oqimini kiritish-tortib chiqarish, shamollatish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

89. Ish joylarida texnologik jarayonlarni bajarish bilan bogʻliq boʻlmagan predmetlar boʻlmasligi lozim.

90. Stendlarning ish zonasi, vannalar va boshqa jihozlarning balandligi polning yuzasidan 1 m dan baland boʻlmasligi shart.

91. Ish joylaridagi maxsus suyuqlik idishlari zich yopilgan va yerga ulangan holda boʻlishi, idishlardagi maxsus suyuqliklarning miqdori ularning smenaga moʻljallangan meʼyoridan oshmasligi kerak.

92. Ish joylarida zararli modda bugʻlarining konsentratsiya darajasi ularning yoʻl qoʻyilgan chegaraviy miqdori darajasidan ortiq boʻlmasligi kerak.

93. Maxsus suyuqliklar bilan ishlashda ish joylari ularni polga toʻkmasdan bir idishdan boshqa idishga quyish moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi shart.

94. Maxsus suyuqliklardan foydalanish bilan bogʻliq ish joylarida kuniga kamida bir marta pol yuvilishi shart.

95. Maxsus suyuqliklarni ishlatish bilan bogʻliq ishlarni balandlikda bajarishda ish joylari himoya moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi zarur.

96. Maxsus suyuqliklar bilan ishlashda xodimlar maxsus bilaguzuklar orqali yerga ulash konturlariga ulanishlari shart.

97. Maxsus suyuqliklar bilan ishlashda qoʻllaniluvchi qurilmalarni taʼmirlash ishlari GOST.SSBT. 12.2.003-91 “Ishlab chiqarish jihozlari. Xavfsizlik talablari”ga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

98. Maxsus suyuqliklar bilan ishlashda qoʻllaniluvchi qurilmalarni taʼmirlash ishlarini bajarishga taalluqli texnik hujjatlar mehnatni muhofaza qilish boʻlimi, zaruriyat boʻlganda esa bosh energetik bilan kelishilgan boʻlishi lozim.

99. Texnik hujjatlarni ishlab chiqishda maxsus suyuqliklar bilan ishlashda qoʻllaniluvchi qurilmalarni taʼmirlash vaqtida ishlatiluvchi birlamchi materiallar va yarim tayyor mahsulotlar xodimlarga zararli yoki xavfli taʼsir koʻrsatmasligi hisobga olinishi kerak.

100. Maxsus suyuqliklar bilan ishlashda qoʻllaniluvchi qurilmalarni taʼmirlash rejali-ehtiyot taʼmirlash rejasiga muvofiq bu ishlarni bajaruvchi tegishli tashkilotlar tomonidan amalga oshirilishi lozim.

101. Maxsus suyuqliklar bilan ishlashda qoʻllaniluvchi qurilmalarni taʼmirlash ishlarini bajarishda bu ishlarni bajaruvchi tegishli tashkilot yozma ravishda taʼmirlash ishlari bajarilishi lozim boʻlgan qurilma joylashgan boʻlinma rahbarini ogohlantirishi va ushbu boʻlinma rahbarining yozma ravishda bergan roziligi olinganidan soʻng taʼmirlash ishlari amalga oshirilishi kerak.

102. Taʼmirlash ishlarining bajarilishi toʻgʻrisidagi ogohlantirishda taʼmirlash ishlarining boshlanishi, tugashi va ishlarni bajarish vaqtlari hamda ushbu ishlarning bajarilishi uchun masʼul shaxs koʻrsatilgan boʻlishi lozim.

103. Taʼmirlash ishlari bajarilishi lozim boʻlgan qurilma joylashgan boʻlinma rahbari taʼmirlash ishlarining oʻtkazilishiga yozma ravishda bergan roziligida bu ishlarning bajarilishi uchun masʼul shaxs tayinlaydi.

104. Maxsus suyuqliklar bilan ishlashda qoʻllaniluvchi qurilmalarni taʼmirlash ishlariga mehnat muhofazasi boʻyicha tegishli yoʻriqnomalardan oʻtgan, bilimlari sinovdan oʻtkazilgan va oʻn sakkiz yoshdan kichik boʻlmagan xodimlar qoʻyiladi.

105. Taʼmirlash ishlarining boshlanishidan oldin ishlarni bajarish joyi birlamchi materiallar, yarim tayyor mahsulotlar va detallardan tozalanishi kerak. Zararli omillar boʻlgan hollarda qurilmalarni taʼmirlash ishlari faqat yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanilgan holda, atrofdagilarga zararli omillar taʼsir etishi ehtimoli boʻlgan hollarda esa ish bajarish joyi toʻsilgan va tegishli xavfsizlik belgilari oʻrnatilgan holda bajarilishi lozim.

106. Taʼmirlash ishlarini boshlashdan oldin taʼmirlanuvchi qurilmaga xodimlar bemalol oʻtishlari uchun joylar boʻlishi lozim.

107. Taʼmirlash ishlari amalga oshirilishidan oldin qurilma elektr manbaidan oʻchirilishi shart.

108. Ishlarni ochiq maydonchalarda bajarishda ishlarni bajarish hududi ajratilishi va u toʻsilgan boʻlishi lozim.

109. Taʼmirlash ishlarini bajarishda xodimlarning ishlayotgan qurilmaga toʻsatdan tegib ketish ehtimolini istisno etuvchi toʻsiqlar oʻrnatilishi shart.

110. Taʼmirlash ishlarini boshlashdan oldin ish zonasida zararli moddalarning konsentratsiya miqdorlari yoʻl qoʻyilgan chegaraviy miqdordan yuqori boʻlsa, xona shamollatilishi kerak. Bunda barcha taʼmirlanuvchi qurilmalar maxsus suyuqliklardan tozalanishi va maxsus suyuqliklar taʼmirlash ishlarini bajarish hududidan olib chiqilishi lozim.

111. Taʼmirlangan qurilmalar foydalanishga qabul qilinishidan oldin dalolatnoma bilan rasmiylashtirilishi va qurilmaning texnik pasportiga tegishli yozuvlar kiritilishi kerak.

112. Mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi.

113. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonun hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.

114. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, Oʻzbekiston Havo yoʻllari milliy aviakompaniyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi, Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi va “Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi bilan kelishilgan.