Taqdim etiladigan hujjatlarning shakli, amalga oshirish mexanizmi va kutilayotgan natija

Nomoddiy madaniy merosni saqlash, muhofaza qilish va kelajak avlodga yetkazishga qaratilgan normativ-huquqiy bazani hamda maʼmuriy boshqaruv tizimini takomillashtirish

Nomoddiy madaniy meros obyektlarining roʻyxatini yuritish toʻgʻrisidagi nizom va Nomoddiy madaniy meros obyektlarini tarixiy-madaniy ekspertizadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni ishlab chiqish va belgilangan tartibda Vazirlar Mahkamasiga kiritish.

Vazirlar Mahkamasi qarori loyihasi.
Nomoddiy madaniy meros obyektlarining roʻyxatini yuritish, ularning tarixiy-madaniy ekspertizasini tashkil etish mexanizmi yaratiladi.

Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 29-iyuldagi 269-son qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasi madaniy meros obyektlari davlat kadastrini yuritish tartibi toʻgʻrisida nizom” va “Madaniy meros obyektlarining tarixiy-madaniy ekspertizasi toʻgʻrisida nizom”ga oʻzgartirishlar kiritish.

Vazirlar Mahkamasi qarori loyihasi.
Har ikki normativ-huquqiy hujjatga “Madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuniga oʻzgartirishlar kiritish haqida”gi 228-sonli qonunda koʻzda tutilgan talablar asosida oʻzgartirishlar kiritiladi.

Davlat va nodavlat tashkilotlarning nomoddiy madaniy meros masalalaridagi faoliyatini muvofiqlashtirish:
davlat va nodavlat tashkilotlarining nomoddiy madaniy meros masalalari boʻyicha faoliyatini muvofiqlashtiruvchi muassasani aniqlash;
nomoddiy madaniy meros borasidagi hujjatlarning bir joyda jamlanishiga erishish.

Vazirlar Mahkamasi qarorining loyihasi.
Respublika xalq ijodiyoti va madaniy maʼrifiy ishlar ilmiy-metodik hamda axborot markaziga davlat va nodavlat tashkilotlarning nomoddiy madaniy meros masalalari boʻyicha faoliyatini muvofiqlashtiruvchi muassasa maqomi beriladi. Mazkur markaz tarkibida maxsus hujjatlashtirish boʻlimi tashkil etiladi.
Nomoddiy madaniy meros yoʻnalishdagi faoliyatni muvofiqlashtirish va hujjatlashtirish mexanizmi yaratiladi.

Nomoddiy madaniy merosni ilmiy jihatdan oʻrganish va tadqiqot ishlarini tashkil etish

Nomoddiy madaniy meros muammolariga bagʻishlangan xalqaro va respublika ilmiy-amaliy anjumanlarini oʻtkazish.

Vazirlar Mahkamasining Farmoyishi loyihasi.
Manfaatdor vazirlik va idoralar bilan hamkorlikda ilmiy-amaliy anjumanning mavzusi aniqlanadi va Vazirlar Mahkamasiga kelishilgan takliflar kiritiladi. Anjuman dasturi ishlab chiqilib, shu asosda uning ishi tashkil etiladi.
Nomoddiy madaniy merosning tiklanishi va saqlanishi bilan bogʻliq muammolarning yechimi topilishiga erishiladi.

Nomoddiy madaniy merosning quyidagi yoʻnalishlari boʻyicha grantlar ajratilishini taʼminlash, ilmiy-tadqiqot ishlarini kuchaytirish, tadqiqot ishlariga yosh olimlarni jalb etish:
— oʻzlikni namoyon qilishning ogʻzaki shakl va anʼanalari (shu jumladan, til — nomoddiy madaniy merosni ifodalash omili sifatida);
— ijrochilik sanʼati;
— jamiyatning urf-odat, marosim va bayramlari;
— tabiat va koinot bilan bogʻliq bilim va urf-odatlar;
—anʼanaviy hunarmandchilik bilan bogʻliq bilim va koʻnikmalar.

Fan va texnologiyalarni rivojlantirishni muvofiqlashtirish qoʻmitasining mazkur masala boʻyicha qarori.
Manfaatdor vazirlik va idoralar hamkorligida istiqbolli reja ishlab chiqiladi. Har bir yoʻnalish boʻyicha ilmiy tadqiqotlar ishlariga iqtidorli yoshlar jalb etiladi. Ilmiy tadqiqotlar uchun grantlar ajratiladi. Nomoddiy madaniy merosning barcha yoʻnalishlari ilmiy tadqiq etilishiga erishiladi. Tadqiqot natijalari, erishilgan ilgʻor tajribalar targʻib etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Hayʼatining qarori.
Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik, Tarix, Sanʼatshunoslik, Til va adabiyot institutlari hamda Alisher Navoiy nomidagi Davlat adabiyot muzeyida saqlanayotgan noyob manbalar oʻrganiladi. Madaniy merosimizning hali ochilmagan boyliklarining ommalashtirilishiga erishiladi. Undan nafaqat mamlakatimiz aholisi, balki xorijiy mamlakat fuqarolarining ham bahramand boʻlishlari uchun imkoniyat yaratiladi.

Oʻzbekistonning qadimiy folklor va anʼanaviy ijrochiligi saqlanib qolgan Surxondaryo, Qashqadaryo, Samarqand, Navoiy, Buxoro, Xorazm viloyatlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Fargʻona vodiysi boʻylab kompleks folklor ekspeditsiyalari uyushtirish.

Manfaatdor vazirlik va idoralar hamkorligida ishlab chiqilgan besh yillik rejalar. Oʻzbekiston hududidagi anʼanaviy madaniyat unsurlari tabiiy ravishda saqlanib qolgan joylar sinchiklab oʻrganiladi. Roʻyxatga kiritishga tavsiya etilgan obyektlarni joyida oʻrganish imkoniyati yaratiladi. Qoʻshimcha materiallar toʻplanishi va manbalarning boyitilishiga erishiladi.

Madaniyat va sport ishlari vazirligi va Fanlar akademiyasining yillik rejal??ri. Oʻzaro kelishilgan taklif Madaniyat va sport ishlari vazirligi tomonidan Tashqi ishlar vazirligiga kiritiladi. Belgilangan tartibda ekspeditsiyalarni oʻtkazishga ruxsat olinadi. Xorijiy davlatlarda yashayotgan oʻzbeklarning folklori oʻrganiladi. Eng noyob namunalar bosma koʻrinishda, audio variantda chop etiladi. Millatga xos folklorning turli koʻrinishlarini taqqoslash imkoniyati yaratiladi.

Tadqiqot natijalarining chop etilishi. Navroʻz ensiklopediyasini nashrga tayyorlash va chop etish. Ushbu yoʻnalishda Oʻzbekistonda orttirilgan boy tajriba toʻgʻrisida xalqaro va mahalliy xabardorlik darajasi ortadi. Ilgʻor natijalar amaliyotda foydalanish uchun tavsiya etiladi.

Xalq ijodiyotining eng sara namunalari jamlanmasi nashrga tayyorlanadi. Ular bosqichma-bosqich chop etiladi. Turli manbalarda qayd etilgan durdonalar bir joyga jamlanadi. Mutaxassislar va barcha qiziquvchilarni qoniqtiradigan maʼlumotlarning yagona nashr doirasida toʻplanishiga erishiladi.

Fundamental tadqiqotlar natijalari. Turkiy xalqlarda keng tarqalgan dostonlarni, ularning variantlarini solishtirish, birgalikda tadqiq etish imkoniyati yaratiladi. Ushbu dostonlarning umumiyligidan, barcha turkiy xalqlarni birlashtiruvchi kuchidan foydalanish yoʻlga qoʻyiladi.

“Oʻzbek anʼanaviy musiqasi” koʻp tomlik antalogiyasi nashrga tayyorlanadi va chop etiladi. “Shashmaqom”, Xorazm va Fargʻona-Toshkent maqomlari, dutor va surnay maqom yoʻllari, “Feruz” va “Ushshoq” kabi turkumlarning zamonaviy ijrochilar talqini sifatli zamonaviy texnik vositalarda yozib olinishiga erishiladi va foydalanish uchun SD, DVD, multimedia koʻrinishlarida tayyorlanadi. Ulardan taʼlim dasturlarida keng foydalanish imkoniyati yaratiladi.

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Hayʼat qarori. Sanʼatshunoslik instituti tarkibida maxsus Nomoddiy madaniy meros boʻlimi tashkil etiladi. Fanlar akademiyasi tizimida nomoddiy madaniy meros masalalarini tadqiq etish ishlari muvofiqlashtirilishiga erishiladi.

Zudlik bilan muhofaza ostiga olinishi lozim boʻlgan nomoddiy madaniy meros obyektlarining roʻyxati. Tarixiy-madaniy ekspertiza xulosasi asosida zudlik bilan muhofaza ostiga olinishi lozim boʻlgan obyektlar aniqlanadi. Ularni saqlab qolish va muhofaza qilish ishlariga mahalliy hokimlik, homiylar, davlat organlari jalb etiladi. Zarur boʻlgan hollarda tegishli hujjatlar tayyorlanib, xalqaro miqyosdagi yordam uchun taklif kiritiladi. Yoʻqolib ketish xavfi bartaraf etilgan obyektlar roʻyxatdan chiqariladi.

Maʼlumotlar banki.
YuNESKO va YuNESKOning institutlari tomonidan tavsiya etilgan andozalar asosida Jahon nomoddiy madaniy merosining Reprezentativ roʻyxatiga kiritilgan “Shashmaqom”, “Navroʻz”, “Katta ashula” obyektlari boʻyicha kerakli barcha yozma, audio va video maʼlumotlar toʻplanadi va hujjatlashtirish ishlari yakuniga yetkaziladi. Bank maʼlumotlari asosida maqolalar eʼlon qilinadi, qoʻllanmalar chop etiladi. Qiziqarli maʼlumotlar internet saytlariga kiritiladi. Ushbu obyektlar toʻgʻrisida xalqaro va mahalliy xabardorlik darajasi ortadi.

“Askiya”, “Lapar”, “Xalfachilik”, “Baxshichilik” obyektlari boʻyicha maʼlumotlar bazasi. Soʻnggi davrda ularni saqlash va muhofaza qilish, targʻib etish borasida hukumat, mahalliy boshqaruv organlari, nodavlat va jamoatchilik tashkilotlari tomonidan amalga oshirilgan ishlar toʻgʻrisida maʼlumotlar jamlanadi. Barcha yangi maʼlumotlar asosida takliflar tayyorlanadi va YuNESKO ishlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi milliy komissiyasi orqali YuNESKOning markaziy qarorgohiga joʻnatiladi.

Maʼlumotlar bazasining andozalari. Roʻyxatga olingan nomoddiy madaniy meros obyektlariga tegishli yozma, audio, video maʼlumotlar asosida ularni inventarlashtirish, arxivlashtirish va barcha maʼlumotlar bazasini shakllantirishning andozalari ishlab chiqiladi. Roʻyxatga olingan har bir obyekt boʻyicha mazkur andozalar asosida hujjatlar jamlanadi va belgilangan tartibda saqlanishiga erishiladi.

Nomoddiy madaniy meros obyektlarining Milliy roʻyxati. Mamlakat miqyosida ahamiyatga ega boʻlgan nomoddiy madaniy meros obyektlari aniqlanib, ularga tegishli maʼlumotlar belgilangan shaklda tarixiy-madaniy ekspertizadan oʻtkazish uchun kiritiladi. Ekspertiza xulosasi asosida obyektlar Milliy roʻyxatga kiritiladi. Roʻyxat doimiy ravishda yangilanib boriladi.

Nomoddiy madaniy meros obyektlarining Mahalliy roʻyxatlari. Mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan nomoddiy madaniy meros obyektlari aniqlanib, mahalliy davlat hokimiyati organlari, shuningdek yuridik va jismoniy shaxslarning takliflari asosida mahalliy roʻyxatlarga kiritish uchun tavsiya etiladi. Tegishli hujjatlar toʻplanib, belgilangan shaklda rasmiylashtirilgan hujjatlar tarixiy-madaniy ekspertizadan oʻtkazish uchun kiritiladi. Ekspertiza xulosasi asosida obyektning roʻyxatga kiritilishi hal etiladi. Mahalliy roʻyxatdan Milliy roʻyxatga tavsiya etilgan va unga kiritilgan obyektlar Mahalliy roʻyxatdan chiqariladi. Yangi obyektlarni roʻyxatga olish va roʻyxatdan chiqarish hisobiga roʻyxatlar doimiy ravishda yangilanib turishiga erishiladi.

Oʻzbekiston Respublikasining ishtirokchi-davlat sifatidagi 6 yillik hisoboti. Har olti yilda bir marotaba ishtirokchi-davlatlarning belgilangan shaklda hisobot taqdim etishlari munosabati bilan oʻtgan olti yil mobaynida mamlakatda nomoddiy madaniy merosni saqlash borasida amalga oshirilgan ishlar yuzasidan hisobot tayyorlanadi. Vazirlar Mahkamasidan tayinlangan masʼul xodimning imzosi bilan tasdiqlangan hisobot YuNESKOning markaziy qarorgohiga joʻnatiladi.

Yangi oʻquv rejasi, oʻquv dasturlari, oʻquv qoʻllanmalari. Nomoddiy madaniy merosni muhofaza qilish boʻyicha xalqaro konvensiya talablari asosida nomoddiy madaniy merosni oʻrganish masalalari mavjud taʼlimiga joriy etiladi. Kollej, litsey va oliy taʼlim muassasalarida nomoddiy madaniy meros har tomonlama chuqur oʻrganilishi uchun sharoit yaratiladi.

Uslubiy tavsiyanoma va qoʻllanmalar. Nomoddiy madaniy merosni muhofaza qilish boʻyicha xalqaro konvensiya talablari asosida taʼlim dasturlarida yoshlarga nomoddiy madaniy meros haqida tarbiyaviy jihatdan toʻgʻri yoʻnalish berish imkoniyati yaratiladi. Nomoddiy madaniy meros, uning mohiyati va jamiyat taraqqiyotidagi oʻrni toʻgʻrisida oʻquvchilarning xabardorlik darajasi ortadi.

Yangi oʻquv rejalari, fan dasturlari, oʻquv qoʻllanma va tavsiyanomalar. Nomoddiy madaniy merosni muhofaza qilish boʻyicha xalqaro konvensiya talablaridan biri boʻlgan taʼlim dasturlarida nomoddiy madaniy merosning oʻrganilishi uchun sharoit yaratiladi.

Manfaatdor vazirliklarning qoʻshma qarori. Nomoddiy madaniy meros bilan bogʻliq fanlardan mashgʻulotlar olib boruvchi professor-oʻqituvchilar zarur manbalar bilan qurollantiriladi. Maxsus dasturlar asosida amalga oshiriladigan malaka oshirish kurslarida ularga zarur yangi maʼlumotlar yetkaziladi.

Oʻquv dasturlarini tayyorlash va oʻquv jarayoniga nomoddiy madaniy merosni chuqur biladigan mutaxassislar va amaliyotchilar jalb etilishi orqali taʼlim samaradorligi oshirilishiga erishiladi. Tinglovchilarning bevosita shu soha mutasaddilari bilan muloqot qilishlariga erishiladi.

“Kamolot” yoshlar ijtimoiy harakati Markaziy Kengashining yillik rejasi. Talaba va oʻquvchilarning yozgi taʼtil davrida tashkil etiladigan maxsus oʻquv kurslarida ularga nomoddiy madaniy meros toʻgʻrisida kengroq maʼlumotlar berilishi uchun imkoniyat yaratiladi. Ochiq eshiklar kunida shu sohaga ixtisoslashgan taʼlim muassasalarida erishilgan yutuqlar, tajribalar yoyilishiga erishiladi. Bu tadbirlar natijasida talaba va oʻquvchilarning nomoddiy madaniy meros sohasidagi bilimlar doirasi kengayadi.

Manfaatdor vazirlik va idoralar bilan hamkorlikda yillik rejalar ishlab chiqiladi. Nomoddiy madaniy meros bilan qiziquvchi yoshlar yozga taʼtil davrida oʻzlari yashab turgan hududdagi nomoddiy madaniy meros boʻyicha materiallar toʻplash ishlariga jalb etiladi. Yigʻilgan qiziqarli materiallar matbuotda eʼlon qilinadi, shuningdek, ulardan ishtirokchilarning keyingi izlanishlari va tadqiqotlarida foydalaniladi. Yoshlarning nomoddiy madaniy meros obyektlar? bilan bevosita tanishuvi orqali qiziqishlari ortishiga erishiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligining yillik rejasi va maxsus buyrugʻi. Nomoddiy madaniy merosni targʻib etuvchilar, nomoddiy madaniy meros bilan bogʻliq tadbirlarning foto va video tasvirlarining tanlovi orqali merosimiz targʻib etilishiga erishiladi. Ushbu tanlovlarga tavsiya etilgan foto va videotasvirlardan hujjatlashtirish ishlarida foydalanish imkoniyati yaratiladi. Eng yaxshi namunalar nomoddiy madaniy merosga bagʻishlangan veb-saytlarda eʼlon qilib boriladi.

Tavsiyaviy qoʻllanma. Nomoddiy madaniy merosni boshqarish va shu sohada tadbirkorlikni yoʻlga qoʻyish boʻyicha ishlab chiqilgan dasturlar asosida bevosita joylarda shu sohaning rivojlanishiga va tadbirkorlik asosida moddiy manfaatdorlikka erishiladi.

Oliy taʼlim va oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi hamda umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida “Xazina”, “Meros”, “Barhayot anʼanalar” koʻrik-tanlovlarini oʻtkazish.

Manfaatdor vazirlik va idoralarning yillik rejasi va maxsus buyruqlari. Talaba va oʻquvchilarning nomoddiy madaniy merosni amaliy oʻzlashtirishlari uchun imkoniyat yaratiladi. Ilgʻor tajribaning keng yoyilishi, targʻib etilishiga erishiladi. Yoshlarning qiziqishi ortadi.

Musiqa, madaniyat va sanʼat taʼlim yoʻnalishlarida oʻqiyotgan talabalarning nomoddiy madaniy meros borasidagi tadqiqotlarni qoʻllab- quvvatlash va ushbu yoʻnalishdagi eng yaxshi tadqiqotlar tanlovlarini eʼlon qilish, gʻoliblarni ragʻbatlantirish. Eng sara ishlarni ilmiy toʻplam shaklida chop etish.

Manfaatdor vazirlik va idoralarning yillik rejasi va maxsus buyruqlari. Eng yaxshi tadqiqotlarni olib borgan yoshlar moddiy va maʼnaviy ragʻbatlantiriladi. Ularning ilmiy izlanishlari bepul chop etiladi va tarqatiladi.

Nomoddiy madaniy meros bilan shugʻullanuvchi mutaxassislarning malakasini oshirish.

Xorijiy davlatlarda tashkil etiladigan oʻquv kurslari, seminar va treninglarga malakali mutaxassislar joʻnatiladi. Respublika miqyosida ham shunday malaka oshirish tadbirlari tashkil etiladi. Mutaxassislarning kasb malakasi oshadi. Ular soʻnggi maʼlumotlar bilan qurollantiriladi, nomoddiy madaniy merosni muhofaza qilish va saqlash borasida xorijiy davlatlarda amalga oshirilayotgan ishlar va tajribalardan xabardor boʻladilar.

Umumtaʼlim maktablaridagi Musiqa fani darsliklarini nomoddiy madaniy merosga oid maʼlumotlar bilan boyitish orqali takomillashtirish.

Qayta ishlangan Musiqa fani darsliklari. Ushbu fan boʻyicha olib boriladigan mashgʻulotlarda sanʼatning boshqa yoʻnalishlari toʻgʻrisida ham qiziqarli maʼlumotlar berilishiga erishiladi.