“Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-yil, 9-son, 142-modda) 5-moddasiga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1992-yil 23-noyabrdagi 553-sonli qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi toʻgʻrisidagi Nizomga (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 1992-y., 12-son, 37-modda), Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2010-yil 21-maydagi 98-sonli qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi toʻgʻrisidagi Nizomga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 21-son, 162-modda) asosan va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 22-avgustdagi 245-sonli “Elektr va issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-yil, 35-son, 382-modda) muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Davlat soliq qoʻmitasi qaror qiladi:

1. Elektr energiyasini sotishni buxgalteriya hisobida aks ettirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 22-avgustdagi 245-sonli “Elektr va issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-yil, 35-son, 382-modda) muvofiq, hududiy elektr tarmoqlari korxonalari (keyingi oʻrinlarda — HETK) tomonidan elektr energiyasini sotishning buxgalteriya hisobi masalalarini tartibga soladi.

1. HETK tomonidan elektr energiyasini sotishning buxgalteriya hisobining asosiy maqsadi boʻlib, yetkazib berilgan elektr energiyasi uchun oʻzaro hisob-kitoblarni toʻliq va oʻz vaqtida amalga oshirish uchun elektr energiyasini uzatish, taqsimlash va isteʼmol qilinishi toʻgʻrisida haqqoniy maʼlumotlar olish hisoblanadi.

2. HETK elektr energiyasini, elektr energetika sohasidagi maxsus vakolatli organning tarkibiy boʻlinmasi hisoblangan elektr energiyasining yagona xarid qiluvchisidan elektr energiyasini yetkazib berish shartnomasiga asosan oladi. HEKT har oyda elektr energetikasi sohasidagi maxsus vakolatli organning tegishli vakillari bilan birgalikda elektr tarmogʻining balans boʻyicha mansublilik chegarasida hisob-kitob davri uchun elektr energiyasini hisobga olish asboblari koʻrsatkichlarini yozib oladi.

a) elektr energiyasini yetkazib berish toʻgʻrisidagi dalolatnomaga asosan tuzilgan va HETK uchun rasmiylashtirilgan schyot-fakturaga muvofiq:

debet 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda;

kredit 6120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlanadigan schyotlar” schyoti — har oylik elektr energiyasini yetkazib berish toʻgʻrisidagi dalolatnoma va schyot-fakturaga asosan xarid qilingan elektr energiyasining summasiga;

b) olingan schyot-fakturaga muvofiq sotib olingan elektr energiyasi boʻyicha QQS summasiga:

debet 4410 “Budjetga soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlar boʻyicha boʻnak toʻlovlari (turlari boʻyicha)” schyoti;

kredit 6120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlanadigan schyotlar” schyoti;

v) HETK tomonidan xarid qilinayotgan elektr energiyasi boʻyicha boʻnak toʻlovlari amalga oshirilganda:

debet 4310 “TMQlar uchun mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan boʻnaklar” schyoti;

kredit pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar (5100, 5500 va h.k.) — hisobot davrida xarid qilinayotgan elektr energiyasi uchun berilgan boʻnak summasiga;

g) xarid qilingan elektr energiyasi uchun yakuniy hisob-kitoblar amalga oshirilayotganda ilgari berilgan boʻnak toʻlovlari summasi hisobga olinganda:

debet 6120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlanadigan schyotlar” schyoti;

kredit 4310 “TMQlar uchun mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan boʻnaklar” schyoti;

d) hisobot davri mobaynida xarid qilingan elektr energiyasi uchun yakuniy hisob — kitoblar har oylik elektr energiyasini yetkazib berish toʻgʻrisidagi dalolatnoma va schyot-fakturaga muvofiq amalga oshirilganda:

debet 6120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlanadigan schyotlar” schyoti;

kredit pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar (5100, 5500 va h.k.) — ilgari berilgan boʻnaklar hisobga olingandan keyin toʻlangan pul mablagʻlari summasiga.

3. Bevosita HETKlarning elektr tarmoqlaridan, hamda isteʼmolchi yuridik shaxslar yoki subisteʼmolchilarning elektr tarmoqlari orqali uzatilayotgan (yetkazib berilayotgan) elektr energiyasi uchun isteʼmolchi — yuridik shaxslar bilan hisob-kitoblar qonunchilikda belgilangan tartibda tasdiqlangan elektr energiyasining tegishli tariflari boʻyicha elektr taʼminoti shartnomasiga asosan amalga oshiriladi.

Elektr energiyasining isteʼmolchi — yuridik shaxslari HETK bilan birgalikda har oyda, hisob-kitob davri tamom boʻlgandan keyin besh kun mobaynida, foydalanilgan elektr energiyasi uchun oʻzaro hisob-kitoblarning taqqoslash dalolatnomasini tuzishlari shart.

4. Barcha toifadagi isteʼmolchi — yuridik shaxslarga elektr energiyasini har oyda yetkazib berish, shartnomaga muvofiq tegishli oy uchun yetkazib berilishi nazarda tutilgan elektr energiyasi hajmining qiymatidan qonunchilikda belgilangan miqdorda boʻnak toʻlovi isteʼmolchi — yuridik shaxs tomonidan toʻlangandan keyin amalga oshiriladi.

5. Shartnomaga asosan tegishli oy uchun elektr energiyasini yetkazib berish hisobiga boʻnak toʻlovlarining kelib tushishi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar (5100, 5200, 5500 va h.k.);

kredit 6310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar” schyoti.

6. Isteʼmolchi — yuridik shaxsning elektr energiyasi (quvvati) uchun, shuningdek jarima sanksiyalari, reaktiv energiya va quvvat kompensatsiyasi uchun tarifga ustamalar, noqonuniy foydalanilgan elektr energiyasi qayta hisob-kitobi va penya boʻyicha qarzi boʻlgan taqdirda uning avans toʻlovi hisobiga oʻtkazilgan mablagʻlari qarzni qoplashga yoʻnaltiriladi va avans toʻlovi sifatida hisobga olinmaydi. Qarzni qoplashga yoʻnaltirilgan mablagʻlar, buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar (5100, 5200, 5500 va h.k.);

kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti.

7. Isteʼmolchi — yuridik shaxsning aybi bilan shartnomada koʻrsatilgan elektr energiyasi hajmi toʻliq isteʼmol qilinmagan taqdirda, boʻnak tariqasida toʻlangan mablagʻlarni qaytarish amalga oshirilmaydi va u isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun keyingi hisob-kitoblarda hisobga olinadi.

8. Isteʼmolchi — yuridik shaxslarga hisobot davrida yetkazib berilgan (sotilgan) elektr energiyasi hajmi, isteʼmolchi bilan birgalikda yozib olingan hisobga olish asboblari koʻrsatkichlaridan kelib chiqib elektr energiyasi isteʼmolining amalga oshirilgan hisoblanishi asosida, agarda koʻrsatkichlar mavjud boʻlmagan taqdirda, elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan elektr energiyasi (quvvati) isteʼmolining shartnomadagi miqdori asosida aniqlanadi.

Isteʼmolchi — yuridik shaxs tomonidan isteʼmol qilingan elektr energiyasining hajmi shartnomadagi miqdorlar boʻyicha hisoblanganda, keyinchalik HETK tomonidan isteʼmolchi — yuridik shaxs bilan birgalikda aniqlangan haqiqatda isteʼmol qilingan elektr energiyasi (quvvati) uchun qayta hisob-kitob qilinadi.

9. Elektr energiyasi (quvvati)ning sotilgan hajmini hisoblash yakuniga muvofiq HETK hisob-kitoblarni amalga oshiradi va isteʼmolchi — yuridik shaxsga Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 222-moddasining talablariga muvofiq schyot-faktura yozib beradi.

Isteʼmolchi — yuridik shaxsda turli tarif guruhlariga mansub boʻlgan obyektlar mavjud boʻlgan taqdirda har qaysi tarif guruhini alohida koʻrsatgan holda umumiy schyot-faktura yoziladi.

10. Isteʼmolchi — yuridik shaxslarga elektr energiyasini sotish buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti — tasdiqlovchi birlamchi hujjatlarga (elektr energiyasini yetkazib berish dalolatnomasi, schyot-faktura) muvofiq elektr energiyasini sotishdan tushum summasiga;

kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — sotilgan elektr energiyasi hajmidan hisoblangan QQS summasiga.

11. Hisobot davrida sotilgan elektr energiyasi uchun yakuniy hisob-kitoblarni amalga oshirishda ilgari olingan boʻnak toʻlovlari summasi hisobga olinganda:

debet 6310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar” schyoti;

kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti.

12. Elektr energiyasini isteʼmolchi — yuridik shaxslarga shartnomadagi miqdor boʻyicha hisoblab sotilishi, hamda haqiqatda isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun isteʼmolchi — yuridik shaxslar bilan qayta hisob-kitob qilinishi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

a) elektr energiyasini isteʼmolchi — yuridik shaxslarga, qonunchilikda belgilangan tartibda shartnomadagi hisoblangan miqdor boʻyicha sotishdan tushum hisoblanganda:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti — elektr energiyasini isteʼmolchi — yuridik shaxslarga, “Oʻzbekenergo” DAK tomonidan qonunchilikka muvofiq ishlab chiqilgan va “Oʻzdavenergonazorat” davlat inspeksiyasi (keyingi oʻrinlarda — “Oʻzdavenergonazorat” DI) tomonidan tasdiqlangan HETK va isteʼmolchi — yuridik shaxs oʻrtasidagi elektr taʼminoti shartnomasiga asosan hisoblangan shartnomadagi miqdor boʻyicha sotishdan olingan tushum summasiga;

kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — yuridik shaxslarga sotilgan elektr energiyasining shartnomadagi miqdori boʻyicha hisoblangan hajmdan hisoblangan QQS summasiga.

b) isteʼmolchi — yuridik shaxslarga sotilgan elektr energiyasining tannarxini aks ettirish:

debet 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

kredit 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — qonunchilikda belgilangan tartibda elektr energiyasi isteʼmolining shartnomadagi hisoblangan miqdori boʻyicha sotish hajmi (miqdori) va elektr energiyasini sotib olish qiymatidan kelib chiqqan holda hisoblangan isteʼmolchi — yuridik shaxslarga sotilgan elektr energiyasining tannarxi (sotib olish qiymati) summasiga;

v) hisobot davri mobaynida elektr energiyasi isteʼmolining shartnomadagi hisoblangan miqdori boʻyicha har bir isteʼmolchi — yuridik shaxs boʻyicha sotishdan olingan tushum tan olinganda va unda, ilgari olingan boʻnak toʻlovlari summasi hisobga olinganda:

debet 6310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar” schyoti;

kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

g) isteʼmolchi — yuridik shaxslar tomonidan haqiqatda isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun keyinchalik qayta hisob-kitob qilinganda:

elektr energiyasini hisobga olish asboblari koʻrsatkichlariga muvofiq isteʼmolchi — yuridik shaxslar tomonidan haqiqatda isteʼmol qilingan elektr energiyasi qiymatining shartnomadagi hisoblangan miqdor boʻyicha tan olingan sotish tushumi summasidan oshgan summasiga (ijobiy farq):

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti;

kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — ijobiy farq summasidan hisoblangan QQS summasiga;

ijobiy farq hajmi tannarxini aks ettirish:

debet 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

kredit 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — qayta hisob-kitob qilish davridagi ijobiy farq hajmi (miqdori) va elektr energiyasining sotib olish qiymatidan kelib chiqib hisoblangan ijobiy farq hajmi tannarxi summasiga;

isteʼmol qilingan elektr energiyasining ijobiy farqi summasiga, ilgari olingan boʻnak toʻlovlarining qolgan summasi hisobga olinganda:

debet 6310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar” schyoti;

kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

shartnomadagi hisoblangan miqdor boʻyicha tan olingan sotish tushumi summasining, elektr energiyasini hisobga olish asboblari koʻrsatkichlariga muvofiq isteʼmolchi — yuridik shaxslar tomonidan haqiqatda isteʼmol qilingan elektr energiyasi qiymatidan oshgan summasiga (salbiy farq):

debet 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti;

debet 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — salbiy farq summasidan hisoblangan QQS summasiga;

kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

salbiy farq hajmi tannarxining tuzatilishini aks ettirish:

debet 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — qayta hisob-kitob qilish davridagi salbiy farq hajmi (miqdori) va elektr energiyasining sotib olish qiymatidan kelib chiqib hisoblangan salbiy farq hajmining tannarxi summasiga;

kredit 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

shartnomadagi hisoblangan miqdordan kelib chiqib isteʼmol qilingan elektr energiyasi boʻyicha isteʼmolchi — yuridik shaxsning qarzdorligi boʻlmagan holatda, yoki HETKning ilgari olingan avans toʻlovlari boʻyicha yuridik shaxsdan qarzdorligi mavjud boʻlgan holatda, salbiy farq summasiga quyidagicha buxgalteriya yozuvi amalga oshiriladi:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 6310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar” schyoti.

13. Isteʼmolchi — yuridik shaxsning aybi bilan hisobga olish asbobi buzilgan: hisobga olish asbobini ishga tushirish sxemasi oʻzgargan, hisobga olish asbobidan tashqari elektr qabul qilgichlar ulangan yoki elektr energiyasi boshqacha usulda oʻgʻirlangan hollarda elektr qabul qilgichlarning ulangan quvvati va isteʼmolchi — yuridik shaxsning elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan ishlash soatlari boʻyicha elektr energiyasi sarfini tasdiqlovchi hujjat asosida qayta hisoblab chiqilishi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti;

kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — elektr energiyasi sarfini qayta hisoblangan hajmidan hisoblangan QQS summasiga;

isteʼmolchi — yuridik shaxsning aybi bilan va/yoki boshqa shunga oʻxshash hollarda hisobga olish asbobi buzilgan holatlarda, qoʻshimcha ravishda qayta hisoblangan elektr energiyasi sarfining tannarxini aks ettirish:

debet 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

kredit 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — qoʻshimcha ravishda qayta hisoblangan davr mobaynida qonunchilikda belgilangan tartibda elektr energiyasi isteʼmolining shartnomadagi hisoblangan miqdori boʻyicha sotish hajmi (miqdori)dan va elektr energiyasini sotib olish qiymatidan kelib chiqqan holda qoʻshimcha ravishda qayta hisoblangan elektr energiyasi sarfining tannarxi summasiga.

14. Oʻzlarining elektr qurilmalarini HETKning elektr tarmoqlariga oʻzboshimchalik bilan ulagan taqdirda, isteʼmolchi — yuridik shaxs tomonidan foydalanilgan elektr energiyasi hajmi boʻyicha undiriladigan summaning hisoblanishi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti;

kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — oʻzboshimchalik bilan ulangan taqdirda, isteʼmolchi–yuridik shaxsdan undiriladigan elektr energiyasi hajmidan hisoblangan QQS summasiga;

oʻzlarining elektr qurilmalarini HETKning elektr tarmoqlariga oʻzboshimchalik bilan ulagan taqdirda, isteʼmolchi — yuridik shaxslar tomonidan foydalanilgan elektr energiyasi tannarxining hisobdan chiqarilishi:

debet 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

kredit 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — oʻzlarining elektr qurilmalarini HETKning elektr tarmoqlariga oʻzboshimchalik bilan ulagan hollarda, undirish hisoblanilgan davr mobaynida elektr energiyasining foydalanilgan hajmi (miqdori) va sotib olish qiymatidan kelib chiqib hisoblangan isteʼmolchi — yuridik shaxs tomonidan foydalanilgan elektr energiyasining tannarxi summasiga.

15. Isteʼmolchi — yuridik shaxslar, oy mobaynida yetkazib berilgan elektr energiyasi uchun yakuniy hisob-kitoblarni, qonunchilikka muvofiq tuzilgan elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan muddatlarda amalga oshiradi. Agarda, yakuniy hisob-kitoblar koʻrsatilgan muddatlarda amalga oshirilmagan boʻlsa, HETK isteʼmolchilar — yuridik shaxsga elektr energiyasini yetkazib berishni toʻxtatadi, bundan elektr energiyasi yetkazib berishning maxsus tartibiga ega boʻlgan korxonalar mustasno. Ayni bir vaqtda, HETK isteʼmolchi — yuridik shaxsning shaxsiy varaqasidagi maʼlumotlar asosida, hisob-kitob qilinayotgan oyda yetkazib berilgan elektr energiyasi summasidan amalga oshirilgan toʻlovlar summasini chiqarib tashlagan holda xizmat koʻrsatuvchi bank orqali akseptlangan toʻlov talabnomasini taqdim etadi.

16. Hisobot davri mobaynida sotilgan elektr energiyasi boʻyicha yozilgan schyot-fakturaga muvofiq yakuniy hisob-kitoblar uchun pul mablagʻlari kelib tushganda:

debet pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar (5100, 5500 va h.k.);

kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti — ilgari olingan boʻnaklarni hisobga olgandan keyin olingan pul mablagʻlari summasiga.

17. HETK tomonidan shartnomaviy miqdordan ortiqcha elektr energiyasi va quvvatini isteʼmol qilganligi uchun jarima sanksiyalari hisoblanganda, hamda isteʼmolchi — yuridik shaxs tomonidan olingan elektr energiyasi qiymatini oʻz vaqtida toʻlamaganligi uchun penyalar hisoblangan hollarda, hisoblangan jarima sanksiyalari va penyalar summalari buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet 4860 “Daʼvolar boʻyicha olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9330 “Undirilgan jarima, penya va ustamalar” schyoti.

18. Elektr energiyasini hisobga olish isteʼmolchi — yuridik shaxsning aybisiz vaqtinchalik buzilganda, yetkazib berilgan elektr energiyasi uchun hisob-kitob HETKning qaroriga koʻra, hisobga olish buzilishiga qadar boʻlgan oldingi hisob-kitob davridagi yoki hisobga olish tiklangandan keyingi davrdagi oʻrtacha sutkalik sarf boʻyicha amalga oshiriladi va buxgalteriya hisobida quyidagi yozuvlar amalga oshiriladi:

a) elektr energiyasini hisobga olish isteʼmolchi — yuridik shaxsning aybisiz vaqtinchalik buzilganda, HETKning dalolatnomasi va toʻlov uchun qoʻshimcha yozib berilgan toʻlov hujjati asosida isteʼmolchi — yuridik shaxsga sotilgan elektr energiyasi hajmining hisobga olish buzilishiga qadar boʻlgan oldingi hisob-kitob davridagi oʻrtacha sutkalik sarfi boʻyicha hisoblanishi:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti;

kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — qoʻshimcha hisoblangan sotilgan elektr energiyasi hajmidan hisoblangan QQS summasiga;

b) qoʻshimcha hisoblangan sotilgan elektr energiyasi hajmi tannarxini aks ettirish:

debet 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

kredit 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — qoʻshimcha ravishda hisoblangan davr mobaynida qonunchilikda belgilangan tartibda, elektr energiyasi isteʼmolining shartnomadagi hisoblangan miqdori boʻyicha sotish hajmi (miqdori)dan va elektr energiyasini sotib olish qiymatidan kelib chiqib qoʻshimcha ravishda hisoblangan elektr energiyasi tannarxi (sotib olish qiymati) summasiga.

19. Hisob-kitob davri uchun elektr energiyasi (quvvati)ning ortiqcha olingan hajmi, isteʼmolchi — yuridik shaxsning hisoboti bilan yoki solishtirish dalolatnomasi bilan tasdiqlangan hisobga olish asboblarining koʻrsatkichlari boʻyicha aniqlanadi va u jarima miqdorini hisoblash uchun asos hisoblanadi.

20. HETK jarima sanksiyalari va penyalar boʻyicha alohida hisobni yuritadi, ularni hisobotlarda alohida ustunda aks ettiradi va ular boʻyicha alohida toʻlov talabnomalarini rasmiylashtiradi va taqdim etadi.

21. Maishiy isteʼmolchi tomonidan hisob-kitob davrida haqiqatda isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori maishiy isteʼmolchidagi hisobga olish asbobining koʻrsatkichlari boʻyicha aniqlanadi.

22. Hisobga olish asbobi koʻrsatkichlarini navbatdagi yozib olish paytigacha maishiy isteʼmolchiga hisob-kitob davrida yetkazib berilgan elektr energiyasi hajmi, elektr energiyasi isteʼmolining shartnomadagi miqdori boʻyicha yoki oʻtgan davr uchun elektr energiyasi isteʼmolining haqiqiy hajmi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida, yaʼni oxirgi ikkita aylanib chiqishdagi hisobga olish asbobi koʻrsatkichlari oʻrtasidagi farqni ular oʻrtasidagi kunlar soniga boʻlib va hisob-kitob davridagi kunlar soniga koʻpaytirib aniqlangan oʻrtacha sutkalik isteʼmol hajmidan kelib chiqqan holda hisoblanishi mumkin.

23. Maishiy isteʼmolchidan isteʼmol qilinadigan elektr energiyasi hisobiga kelib tushadigan boʻnak toʻlovlari buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar (5100,5200, 5500 va h.k.);

kredit 6310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar” schyoti.

24. Qonunchilikda belgilangan tartibda hajmi aniqlanib, maishiy isteʼmolchilarga sotilgan elektr energiyasining buxgalteriya hisobi quyidagicha amalga oshiriladi:

a) qonunchilikda belgilangan tartibda, elektr energiyasi isteʼmolining shartnomadagi hisoblangan miqdori boʻyicha yoki oʻtgan davrlar uchun elektr energiyasining haqiqiy sarfi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida elektr energiyasini maishiy isteʼmolchilarga sotishdan tushum hisoblanganda:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti — elektr energiyasining shartnomadagi miqdori boʻyicha yoki oʻtgan davrlar uchun elektr energiyasining haqiqiy sarfi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosidagi hisob-kitoblarga muvofiq elektr energiyasini maishiy isteʼmolchilarga sotishdan tushum summasiga;

kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — elektr energiyasining shartnomadagi miqdoriga muvofiq yoki oʻtgan davrlar uchun elektr energiyasining haqiqiy sarfi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida elektr energiyasini maishiy isteʼmolchilarga sotilgan hajmidan hisoblangan QQS summasiga;

b) maishiy isteʼmolchilarga sotilgan elektr energiyasining tannarxini aks ettirish:

debet 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

kredit 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — qonunchilikda belgilangan tartibda, elektr energiyasi isteʼmolining shartnomadagi hisoblangan miqdori boʻyicha yoki oʻtgan davrlar uchun elektr energiyasining haqiqiy sarfi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida sotilgan hajmi (miqdori)dan va elektr energiyasining sotib olish qiymatidan kelib chiqib hisoblangan maishiy isteʼmolchilarga sotilgan elektr energiyasining tannarxi (sotib olish qiymati) summasiga;

v) hisobot davri mobaynida elektr energiyasini shartnomadagi hisoblangan miqdori boʻyicha sotishdan tushum har bir maishiy isteʼmolchi boʻyicha tan olinganda ilgari olingan boʻnak toʻlovlari hisobga olinganda:

debet 6310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar” schyoti;

kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

g) maishiy isteʼmolchilar tomonidan haqiqatda isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun keyinchalik qayta hisob-kitob qilinganda:

elektr energiyasini hisobga olish asboblari koʻrsatkichlariga muvofiq maishiy isteʼmolchilar tomonidan haqiqatda isteʼmol qilingan elektr energiyasi qiymatining shartnomadagi hisoblangan miqdor boʻyicha yoki oʻtgan davrlar uchun elektr energiyasining haqiqiy sarfi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida tan olingan sotish tushumi summasidan oshgan summasiga (ijobiy farq):

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti;

kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — ijobiy farq summasidan hisoblangan QQS summasiga;

ijobiy farq hajmi tannarxini aks ettirish:

debet 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

kredit 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — qayta hisob-kitob qilish davridagi ijobiy farq hajmi (miqdori) va elektr energiyasining sotib olish qiymatidan kelib chiqib hisoblangan ijobiy farq hajmining tannarxi (sotib olish qiymati) summasiga;

ilgari olingan boʻnak toʻlovlarining qolgan summasi mavjud boʻlgan hollarda, ularni isteʼmol qilingan elektr energiyasining ijobiy farqi summasiga hisobga olinganda:

debet 6310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar” schyoti;

kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

shartnomadagi hisoblangan miqdor boʻyicha yoki oʻtgan davrlar uchun elektr energiyasining haqiqiy sarfi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida tan olingan sotish tushumi summasining, elektr energiyasini hisobga olish asboblari koʻrsatkichlariga muvofiq maishiy isteʼmolchilar tomonidan haqiqatda isteʼmol qilingan elektr energiyasi qiymatidan oshgan summasiga (salbiy farq):

debet 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti;

debet 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — salbiy farq summasidan hisoblangan QQS summasiga;

kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

salbiy farq hajmi tannarxining tuzatilishini aks ettirish:

debet 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — qayta hisob-kitob qilish davridagi salbiy farq hajmi (miqdori) va elektr energiyasining sotib olish qiymatidan kelib chiqib hisoblangan salbiy farq hajmining tannarxi (sotib olish qiymati) summasiga;

kredit 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

shartnomadagi hisoblangan miqdordan kelib chiqib yoki oʻtgan davrlar uchun elektr energiyasining haqiqiy sarfi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida hisoblangan isteʼmol qilingan elektr energiyasi boʻyicha maishiy isteʼmolchining qarzdorligi boʻlmagan holatda, yoki HETKning ilgari olingan avans toʻlovlari boʻyicha maishiy isteʼmolchidan qarzdorligi mavjud boʻlgan holatda, salbiy farq summasiga quyidagicha buxgalteriya yozuvi amalga oshiriladi:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 6310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar” schyoti.

25. Maishiy isteʼmolchining aybi bilan hisobga olish asbobi buzilgan: hisobga olish asbobini ishga tushirish sxemasi oʻzgargan, hisobga olish asbobidan tashqari elektr qabul qilgichlar ulangan yoki elektr energiyasi boshqacha usulda oʻgʻirlangan hollarda elektr qabul qilgichlarning ulangan quvvati va maishiy isteʼmolchining elektr taʼminoti shartnomasida koʻrsatilgan ishlash soatlari boʻyicha elektr energiyasi sarfini tasdiqlovchi hujjat asosida qayta hisoblab chiqilishi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti;

kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — elektr energiyasi sarfini qoʻshimcha ravishda qayta hisoblangan hajmidan hisoblangan QQS summasiga;

maishiy isteʼmolchining aybi bilan va/yoki mazkur bandda koʻrsatilgan boshqa shunga oʻxshash hollarda, hisobga olish asbobi buzilgan holatlarda qoʻshimcha ravishda qayta hisoblangan elektr energiyasi sarfining tannarxini aks ettirish:

debet 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

kredit 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — qoʻshimcha ravishda qayta hisoblangan davr mobaynida qonunchilikda belgilangan tartibda elektr energiyasi isteʼmolining shartnomada hisoblangan miqdori boʻyicha yoki oʻtgan davrlar uchun elektr energiyasining haqiqiy sarfi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida hisoblangan sotish hajmi (miqdori)dan va elektr energiyasini sotib olish qiymatidan kelib chiqqan holda qoʻshimcha ravishda qayta hisoblangan elektr energiyasi sarfining tannarxi (sotib olish qiymati) summasiga.

26. Isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun maishiy isteʼmolchilar tomonidan toʻlovlar oʻz vaqtida amalga oshirilmaganligi uchun, qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda penya hisoblangan hollarda, hisoblangan penya summasi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet 4860 “Daʼvolar boʻyicha olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9330 “Undirilgan jarima, penya va ustamalar” schyoti.

27. Oʻzlarining elektr qurilmalarini HETKning elektr tarmoqlariga oʻzboshimchalik bilan ulagan hollarda, maishiy isteʼmolchi tomonidan foydalanilgan elektr energiyasi hajmi boʻyicha undiriladigan summaning hisoblanishi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti;

kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — undiriladigan summadan hisoblangan QQS summasiga;

oʻzlarining elektr qurilmalarini HETKning elektr tarmoqlariga oʻzboshimchalik bilan ulagan hollarda, maishiy isteʼmolchi tomonidan foydalanilgan elektr energiyasi tannarxining hisobdan chiqarilishi:

debet 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

kredit 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — undirish hisoblanilgan davrda oʻzlarining elektr qurilmalarini HETKning elektr tarmoqlariga oʻzboshimchalik bilan ulagan hollarda, maishiy isteʼmolchilar tomonidan elektr energiyasining foydalanilgan hajmi (miqdori) va sotib olish qiymatidan kelib chiqib hisoblangan foydalanilgan elektr energiyasining tannarxi (sotib olish qiymati) summasiga.

28. Elektr energiyasidan foydalanish qoidasini buzganligi uchun maishiy isteʼmolchiga qonunchilikda belgilangan tartibda jarima sanksiyalarining hisoblanishi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet 4860 “Daʼvolar boʻyicha olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9330 “Undirilgan jarima, penya va ustamalar” schyoti — elektr energiyasidan foydalanish qoidasini buzganligi uchun maishiy isteʼmolchiga qonunchilikda belgilangan tartibda hisoblangan jarima sanksiyalari summasiga.

29. Elektr energiyasini hisobga olish maishiy isteʼmolchining aybisiz vaqtinchalik buzilganda yetkazib berilgan elektr energiyasi uchun hisob-kitob HETKning qaroriga koʻra, hisobga olish buzilishiga qadar boʻlgan oldingi hisob-kitob davridagi yoki hisobga olish tiklangandan keyingi davrdagi oʻrtacha sutkalik sarf boʻyicha amalga oshiriladi va buxgalteriya hisobida quyidagi yozuvlar amalga oshiriladi:

a) elektr energiyasini hisobga olish maishiy isteʼmolchining aybisiz vaqtinchalik buzilganda, HETKning dalolatnomasi va toʻlov uchun qoʻshimcha yozib berilgan toʻlov hujjati asosida maishiy isteʼmolchiga sotilgan elektr energiyasi hajmining hisobga olish buzilishiga qadar boʻlgan oldingi hisob-kitob davridagi oʻrtacha sutkalik sarfi boʻyicha hisoblanishi:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti;

kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — qoʻshimcha hisoblangan hajm summasidan hisoblangan QQS summasiga;

b) qoʻshimcha hisoblangan sotilgan elektr energiyasi hajmi tannarxini aks ettirish:

debet 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

kredit 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — qoʻshimcha ravishda hisoblangan davr mobaynida qonunchilikda belgilangan tartibda, elektr energiyasi isteʼmolining shartnomadagi hisoblangan miqdori boʻyicha yoki oʻtgan davrlar uchun elektr energiyasining haqiqiy sarfi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida hisoblangan sotish hajmi (miqdori)dan va elektr energiyasini sotib olish qiymatidan kelib chiqib qoʻshimcha ravishda hisoblangan elektr energiyasi tannarxi (sotib olish qiymati) summasiga.

30. Elektr energiyasini elektr tarmoqlari orqali uzatish vaqtida “Oʻzdavenergonazorat” DI tasdiqlagan meʼyor doirasidagi texnologik sarf miqdori, qabul qilingan elektr energiyasining sotib olish qiymati boʻyicha hisoblangan holda davr xarajatlariga olib boriladi va buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet 9410 “Sotish xarajatlari” schyoti;

kredit 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda.

31. Hisob-kitob davrida HETK tomonidan isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasining miqdori, mazkur Nizomning 8, 21 va 22-bandlarida nazarda tutilgan tartibda aniqlanadi.

32. Hisob-kitob davrida HETK tomonidan qabul qilingan elektr energiyasining miqdori, mazkur Nizomning 2-bandida nazarda tutilgan tartibda aniqlanadi.

33. Hisob-kitob davrida HETK tomonidan isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasi miqdori va xuddi shu davrda HETK tomonidan qabul qilingan elektr energiyasi miqdori oʻrtasidagi tafovut, va bundan elektr energiyasini elektr tarmoqlarida uzatish vaqtida “Oʻzdavenergonazorat” DI tasdiqlagan meʼyorlar doirasidagi (miqyosidagi) texnologik sarf miqdorini chegirgan holda, buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

a) hisobot yili mobaynida:

hisob-kitob davrida isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasi hajmining, xuddi shu davrda HETK tomonidan qabul qilingan elektr energiyasi hajmidan har oyda oshgan miqdorini elektr energiyasini sotib olish qiymati boʻyicha hisoblab va bundan elektr energiyasini elektr tarmoqlarida uzatish vaqtida “Oʻzdavenergonazorat” DI tasdiqlagan meʼyorlar doirasidagi texnologik sarf miqdorini chegirgan holda aniqlangan summaga:

debet 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda;

kredit materiallar qiymatidagi farqlarni hisobga oluvchi schyotlar (1600)da “Yetkazib berilgan elektr energiyasi qiymatidagi tafovut” schyotini alohida ajratgan holda;

hisob-kitob davrida HETK tomonidan qabul qilingan elektr energiyasi hajmining, xuddi shu davrda isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasi hajmidan har oyda oshgan miqdorini elektr energiyasini sotib olish qiymati boʻyicha hisoblab va bundan elektr energiyasini elektr tarmoqlarida uzatish vaqtida “Oʻzdavenergonazorat” DI tasdiqlagan meʼyorlar doirasidagi texnologik sarf miqdorini chegirgan holda aniqlangan summaga:

debet materiallar qiymatidagi farqlarni hisobga oluvchi schyotlar (1600)da “Yetkazib berilgan elektr energiyasi qiymatidagi tafovut” schyotini alohida ajratgan holda;

kredit 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda;

b) hisobot yili tugagandan soʻng materiallar qiymatidagi farqlarni hisobga oluvchi schyotlar (1600)da alohida ajratib koʻrsatilgan “Yetkazib berilgan elektr energiyasi qiymatidagi tafovut” schyotining debet qoldigʻi, hisobot davrining xarajatlariga boshqa operatsion xarajatlar sifatida olib boriladi va quyidagi buxgalteriya yozuvi amalga oshiriladi:

birlamchi hujjatlarga asoslangan hisob-kitoblar boʻyicha (mazkur Nizomning 1, 2 va 3-ilovalari) hisob-kitob davrida HETK tomonidan qabul qilingan elektr energiyasi hajmi bilan, xuddi shu davrda isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasi hajmi oʻrtasidagi tafovut summasiga va bundan “Oʻzdavenergonazorat” DI tasdiqlagan meʼyorlar doirasidagi elektr energiyasining texnologik sarfi miqdorini chegirgan holda:

debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti;

kredit materiallar qiymatidagi farqlarni hisobga oluvchi schyotlar (1600)da “Yetkazib berilgan elektr energiyasi qiymatidagi tafovut” schyotini alohida ajratgan holda;

ayni bir vaqtning oʻzida, hisobot davrida HETK tomonidan qabul qilingan elektr energiyasining hajmi va isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasi hajmi oʻrtasidagi tafovutga toʻgʻri keladigan, ilgari hisobga olishga olib borilgan va hisobga olishdan chiqarib tashlanishi lozim boʻlgan QQS summasining tuzatilishi, buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti;

kredit budjetga boʻnak toʻlovlarini hisobga oluvchi schyotlar (4400) — materiallar qiymatidagi farqlarni hisobga oluvchi schyotlarning (1600) debet qoldigʻi summasiga toʻgʻri keladigan va hisobot davrining xarajatlariga olib boriladigan QQS summasiga;

materiallar qiymatidagi farqlarni hisobga oluvchi schyotlar (1600)da alohida ajratib koʻrsatilgan “Yetkazib berilgan elektr energiyasi qiymatidagi tafovut” schyotining kredit qoldigʻi boshqa operatsion daromadlarga olib boriladi va quyidagi buxgalteriya yozuvi amalga oshiriladi:

debet materiallar qiymatidagi farqlarni hisobga oluvchi schyotlar (1600)da “Yetkazib berilgan elektr energiyasi qiymatidagi tafovut” schyotini alohida ajratgan holda;

kredit 9390 “Boshqa operatsion daromadlar” schyoti.

34. Elektr energiyasining amaldagi tariflari oʻzgargan taqdirda, HETK axborotni ommaviy axborot vositalari orqali qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda maishiy isteʼmolchilarga yetkazadi.

Bunda elektr energiyasiga tariflar oʻzgargan sanadan qatʼi nazar, elektr taʼminoti shartnomasi oʻz kuchida qoladi va maishiy isteʼmolchi olingan elektr energiyasi va quvvati uchun yangi tarif boʻyicha u joriy etilgan kundan boshlab haq toʻlashga majburdir.

Bunda maishiy isteʼmolchi, tarif oshirilgan taqdirda, elektr energiyasining toʻlov kunidan boshlab 12 oydan koʻp boʻlmagan vaqt uchun avans tarzida haq toʻlangan miqdori uchun qoʻshimcha toʻlovlardan ozod qilinadi.

35. Tariflar oʻzgargan sanagacha isteʼmol qilingan elektr energiyasi miqdori eski tariflar boʻyicha toʻlanadi.

36. Maishiy isteʼmolchi isteʼmol qilgan elektr energiyasining tariflar oʻzgargan sanadan boshlab sotilishi buxgalteriya hisobida quyidagicha amalga oshiriladi:

a) maishiy isteʼmolchilardan ilgari olingan boʻnak toʻlovlari doirasida, ammo toʻlov kunidan boshlab 12 oydan koʻp boʻlmagan vaqt uchun eski tariflar boʻyicha hisoblangan elektr energiyasini sotishdan tushum hisoblanganda:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti — tarif oʻzgargan sanadan boshlab xaridorlardan eski tariflar boʻyicha olingan boʻnak toʻlovlari doirasida, elektr energiyasini eski tarif boʻyicha sotish summasiga;

kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — elektr energiyasini maishiy isteʼmolchiga sotish hajmidan hisoblangan QQS summasiga;

b) elektr energiyasining, maishiy isteʼmolchilardan eski tarif boʻyicha ilgari olingan boʻnak toʻlovlari summasidan oshgan qismidan, yangi tarif boʻyicha sotishdan tushum hisoblanganda:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti — tariflar oʻzgargan sanadan boshlab elektr energiyasining maishiy isteʼmolchilardan eski tarif boʻyicha ilgari olingan boʻnak toʻlovlari summasidan oshgan qismidan, yangi tarif boʻyicha sotish summasiga;

kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — elektr energiyasini maishiy isteʼmolchiga sotish hajmidan hisoblangan QQS summasiga;

v) tariflar oʻzgargan sanadan boshlab sotilgan elektr energiyasining tannarxini aks ettirish:

debet 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

kredit 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — maishiy isteʼmolchilarga sotilgan elektr energiyasining tannarxi summasiga;

g) tarif oʻzgargan sanadan boshlab isteʼmol qilingan elektr energiyasini sotishdan tushumni, har bir maishiy isteʼmolchi boʻyicha eski tarif bilan hisoblanib tan olishda, ilgari olingan boʻnak toʻlovlari hisobga olinganda:

debet 6310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar” schyoti;

kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti — ilgari olingan va eski tarif boʻyicha hisoblangan boʻnak toʻlovlarini hisobga olish summasiga;

d) eski tarif boʻyicha ilgari olingan boʻnak toʻlovlari summasi, tarif oʻzgargan sanadan boshlab 12 oydan koʻp boʻlgan vaqtda har bir maishiy isteʼmolchi boʻyicha yangi tarif boʻyicha isteʼmol qilingan elektr energiyasini sotishdan tushumni tan olishda hisobga olinganda:

debet 6310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnak toʻlovlari” schyoti;

kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti” — yangi tarif boʻyicha hisoblangan ilgari olingan boʻnak toʻlovlarini hisobga olish summasiga;

37. Hisobga olish asboblari koʻrsatkichlarining oxirgi yozib olish sanasidan tariflar oʻzgargan sanagacha maishiy isteʼmolchi haqiqatda isteʼmol qilgan elektr energiyasining qayta hisob-kitobini amalga oshirish maqsadida, mazkur davr uchun oʻrtacha sutkalik isteʼmol, tariflar oʻzgargan paytdan keyin hisobga olish asboblari koʻrsatkichlaridan olingan isteʼmol qilingan elektr energiyasining haqiqatdagi koʻrsatkichlari asosida aniqlanadi. Oʻz navbatida, qayta hisob-kitoblarni amalga oshirish maqsadida, toʻlov hujjatlari boʻyicha olingan isteʼmol qilingan elektr energiyasi koʻrsatkichlari, isteʼmol qilingan elektr energiyasining haqiqiy koʻrsatkichlari sifatida foydalanilmaydi.

38. Hisobga olish asboblarining haqiqatdagi koʻrsatkichlariga muvofiq maishiy isteʼmolchi tomonidan isteʼmol qilingan elektr energiyasi qiymatining, elektr energiyasini shartnomadagi hisoblangan miqdori boʻyicha yoki oʻtgan davrlar uchun elektr energiyasining haqiqiy sarfi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida hisoblangan sotish tushumi summasidan koʻp boʻlganida (ijobiy farq):

a) hisobga olish asboblari koʻrsatkichlarini oxirgi marta yozib olish sanasidan boshlab to tariflar oʻzgargan sanagacha boʻlgan davr uchun:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti — hisobga olish asboblari koʻrsatkichlarini oxirgi marta yozib olish sanasidan to tariflar oʻzgargan sanagacha boʻlgan davrda yuzaga kelgan ijobiy farq summasiga. Bunda ijobiy farq summasi, tariflar oʻzgargandan keyin yozib olingan hisobga olish asboblarining haqiqatdagi koʻrsatkichlari asosida, mazkur davr uchun oʻrtacha sutkalik isteʼmoldan kelib chiqib hisoblanadi;

kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — ushbu ijobiy farq summasidan hisoblangan QQS summasiga;

b) mazkur bandning “a” kichik bandida koʻrsatilgan davr uchun ijobiy farq hajmining tannarxini aks ettirish:

debet 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

kredit 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — qayta hisob — kitob qilish davridagi ijobiy farq hajmi (miqdori) va elektr energiyasining sotib olish qiymatidan kelib chiqib hisoblangan ijobiy farq hajmining tannarxi summasiga;

v) tariflar oʻzgargan sanadan boshlab hisobga olish asboblarining haqiqatdagi koʻrsatkichlarini yozib olish sanasigacha boʻlgan davr uchun:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti — tariflar oʻzgargan sanadan boshlab hisobga olish asboblarining haqiqatdagi koʻrsatkichlarini yozib olish sanasigacha boʻlgan davrda yuzaga kelgan ijobiy farq summasiga;

kredit 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti – ushbu ijobiy farq summasidan hisoblangan QQS summasiga;

g) mazkur bandning “v” kichik bandida koʻrsatilgan davr uchun ijobiy farq hajmining tannarxini aks ettirish:

debet 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

kredit 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — qayta hisob-kitob qilish davridagi ijobiy farq hajmi (miqdori) va elektr energiyasining sotib olish qiymatidan kelib chiqib hisoblangan ijobiy farq hajmining tannarxi summasiga.

39. Elektr energiyasini shartnomadagi hisoblangan miqdori boʻyicha yoki oʻtgan davrlar uchun elektr energiyasining haqiqiy sarfi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida hisoblangan sotish tushumi summasining hisobga olish asboblarining haqiqatdagi koʻrsatkichlariga muvofiq maishiy isteʼmolchi tomonidan isteʼmol qilingan elektr energiyasi qiymatidan koʻp boʻlganida (salbiy farq):

a) hisobga olish asboblari koʻrsatkichlarini oxirgi marta yozib olish sanasidan boshlab to tariflar oʻzgargan sanagacha boʻlgan davr uchun:

debet 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti — hisobga olish asboblari koʻrsatkichlarini oxirgi marta yozib olish sanasidan to tariflar oʻzgargan sanagacha boʻlgan davrda yuzaga kelgan salbiy farq summasiga. Bunda salbiy farq summasi, tariflar oʻzgargandan keyin yozib olingan hisobga olish asboblarining haqiqatdagi koʻrsatkichlari asosida, mazkur davr uchun oʻrtacha sutkalik isteʼmoldan kelib chiqib hisoblanadi;

debet 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — ushbu salbiy farq summasidan hisoblangan QQS summasiga;

kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

b) mazkur bandning “a” kichik bandida koʻrsatilgan davr uchun salbiy farq hajmining tannarxini aks ettirish:

debet 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — qayta hisob-kitob qilish davridagi salbiy farq hajmi (miqdori) va elektr energiyasining sotib olish qiymatidan kelib chiqib hisoblangan salbiy farq hajmining tannarxi summasiga;

kredit 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti;

v) tariflar oʻzgargan sanadan boshlab hisobga olish asboblarining haqiqatdagi koʻrsatkichlarini yozib olish sanasigacha boʻlgan davr uchun:

debet 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” schyoti — tariflar oʻzgargan sanadan boshlab hisobga olish asboblarining haqiqatdagi koʻrsatkichlarini yozib olish sanasigacha boʻlgan davrda yuzaga kelgan salbiy farq summasiga;

debet 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” schyoti — ushbu salbiy farq summasidan hisoblangan QQS summasiga;

kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

g) mazkur bandning “v” kichik bandida koʻrsatilgan davr uchun salbiy farq hajmining tannarxini aks ettirish:

debet 2990 “Boshqa tovarlar” schyotida “Elektr energiyasi” schyotini alohida ajratgan holda — qayta hisob-kitob qilish davridagi ijobiy farq hajmi (miqdori) va elektr energiyasining sotib olish qiymatidan kelib chiqib hisoblangan salbiy farq hajmining tannarxi summasiga;

kredit 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” schyoti.

40. Isteʼmolchini taʼminlaydigan elektr tarmogʻining katta yuklamali soatlarida isteʼmolchi tomonidan shartnomaviy miqdordan ortiqcha reaktiv energiyasi va quvvatini isteʼmol qilganda va yagona elektr energetika tizimining kichik yuklamali soatlarida reaktiv energiya hosil qilinganda HETK tomonidan reaktiv energiya va quvvatlarni kompensatsiya qilish uchun ustamalarning qoʻllanilishi buxgalteriya hisobida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 1-noyabrdagi 511-sonli qarori bilan tasdiqlangan Elektr energiyasi isteʼmolchilari va hududiy elektr tarmoqlari korxonalari oʻrtasidagi oʻzaro hisob-kitoblar tartibi toʻgʻrisidagi Nizomga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-yil, 44-son, 460-modda) muvofiq boshqa operatsion daromadlar sifatida quyidagicha aks ettiriladi:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9390 “Boshqa operatsion daromadlar” schyoti.

41. Isteʼmolchi tomonidan elektr tarmogʻining katta yuklamali soatlarida yagona elektr energetika tizimi tarmogʻida reaktiv energiya hosil qilinganda va elektr tarmogʻining kichik yuklamali soatlarida energiya tizimi tarmogʻidan reaktiv energiya isteʼmol qilinganda, agar isteʼmolchi bunday ish rejimida ishlashi zarurati elektr taʼminoti shartnomasida belgilangan boʻlsa, HETK tomonidan reaktiv energiya va quvvatlarni kompensatsiya qilish uchun chegirmalarning berilishi buxgalteriya hisobida quyidagi tartibda aks ettiriladi:

debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” schyoti;

kredit 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

42. Elektr tarmogʻining katta yuklamali soatlarida reaktiv energiya va quvvatning iqtisodiy qiymati, aynan shu soatlarda reaktiv quvvat va (yoki) reaktiv energiya isteʼmolining bir oydagi texnikaviy chegaralari, ular HETK tomonidan yuqorida koʻrsatib oʻtilgan isteʼmolchilar tomonidan majburiy tartibda tuziladigan elektr tarmoqlarining ishlash rejimlari hisob-kitoblari asosida belgilanadi.

43. Mazkur Nizomning 42-bandida koʻrsatilgan hisob-kitob mavjud boʻlmagan taqdirda, haqiqatda isteʼmol qilingan reaktiv energiyasi uchun undiriladigan toʻlovlarning hisoblanishi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” schyoti;

kredit 9330 “Boshqa operatsion daromadlar” schyoti — hisoblangan ustama summasiga.

44. Elektr energiyasini sotish boʻyicha xaridorlar bilan hisoblashishlarning analitik hisobi har bir isteʼmolchi boʻyicha (ham yuridik shaxs, ham maishiy isteʼmolchi boʻyicha) alohida miqdor (elektr energiyasi va quvvati isteʼmolining natural hisob birligida) va qiymat ifodasida yuritiladi. Bunda, qonunchilikda nazarda tutilgan holatlardan tashqari, bir isteʼmolchining debitor qarzdorligi ikkinchi isteʼmolchining kreditor qarzdorligi bilan oʻzaro hisob-kitob qilinishiga ruxsat etilmaydi, yaʼni isteʼmolchilar boʻyicha qarzdorlik qoldigʻi moliyaviy hisobotda kengaytirilgan tarzda aks ettirilishi lozim.

45. Hisob — kitob davrida isteʼmolchilarga yetkazib berilgan va xuddi shu davrda HETK tomonidan qabul qilingan elektr energiyasi hajmi oʻrtasidagi farqni, elektr energiyasini elektr tarmoqlarida uzatish vaqtida “Oʻzdavenergonazorat” DI tasdiqlagan meʼyorlar doirasidagi texnologik sarf miqdorini chegirgan holda, hisobdan chiqarishning analitik hisobi ham miqdor (elektr energiyasi va quvvati isteʼmolining natural hisob birligida), ham qiymat ifodasida yuritiladi.

46. Elektr energiyasini sotish boʻyicha xoʻjalik operatsiyalari buxgalteriya hisobining ishonchliligiga va elektr energiyasining har bir isteʼmolchisi boʻyicha hisob-kitoblarning yuritilishiga rioya qilish boʻyicha javobgarlik HETK va elektr taʼminoti korxonalarining tegishli rahbarlari zimmasiga yuklatiladi.

47. Mazkur Nizom “Oʻzbekenergo” Davlat Aksiyadorlik Kompaniyasi bilan kelishilgan.