Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi aholi punktlarini obodonlashtirishni yaxshilash yuzasidan qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2009-yil 22-yanvardagi PQ-1045-son qaroriga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Zamonaviy arxitektura-shaharsozlik talablarini hisobga olgan holda aholi punktlarini obodonlashtirish ishlarini tashkil etish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashining raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlari bir oy muddatda oʻz normativ hujjatlarini ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar.

3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari N.M. Xanov zimmasiga yuklansin.

1. Ushbu Qoidalar aholi punktlari hududlarini va turar joylar oraligʻidagi hududlarni obodonlashtirish (keyingi oʻrinlarda obodonlashtirish deb ataladi) ishlarini tashkil etish, olib borish, moliyalashtirish, shuningdek ularning amalga oshirilishini nazorat qilish tartibini belgilaydi.

2. Ushbu Qoidalarda quyidagi asosiy atamalar va tushunchalardan foydalanilgan:

obodonlashtirish — aholi hayoti uchun qulay va madaniy shart-sharoitlarini yaratish maqsadida hududlarni muhandislik jihatidan tayyorlash, yoʻllar qurish, hududlarni tozalash, zaxini qochirish, koʻkalamzorlashtirish va irrigatsiyalash tadbirlarini amalga oshirish, mikroiqlimni yaxshilash, havo havzasi, ochiq suv havzalari va tuproqni ifloslanishdan himoya qilish, u yoki bu hududni qurilish uchun yaroqli holga keltirish va belgilangan maqsadda normal foydalanish, amalga oshiriladigan shovqinlar darajasini kamaytirish ishlarining yigʻindisi;

obodonlashtirish obyektlari — koʻchalar, aylanma koʻchalar, yoʻllar, markaziy maydonlar, yoʻlkalar, koʻpriklar, tunnellar, yoʻlovchilar oʻtadigan yer osti yoʻllari, favvoralar, ariqlar, kanallar, daryolar, koʻllar va boshqa suv havzalarining qirgʻoqlari, aholining madaniy-maishiy ehtiyojlarini va hordiq chiqarishini qondirish uchun foydalaniladigan obyektlar (madaniyat va istirohat bogʻlari, oʻrmon massivlari, bogʻlar, bulvarlar, xiyobonlar), tashqi yoritish, reklama pannolari, yoʻl koʻrsatkichlari, portallar, peshlavhalar, drenaj (drenajning vertikal, yopiq va ochiq gorizontal, yopiq kollektori), irrigatsiya novlari tarmoqlari, tashqi yoritish tarmoqlari;

aholi punktlarining umumiy foydalaniladigan yerlari:

maydonlar, koʻchalar, tor koʻchalar, yoʻllar, sugʻorish tarmoqlari, ariq boʻylari;

aholining madaniy-maishiy ehtiyojlarini va hordiq chiqarishini qondirish uchun foydalaniladigan yerlar (daraxtzorlar, parklar, bulvarlar, xiyobonlar, shuningdek ariq tarmoqlari yerlari);

kommunal-maishiy maqsaddagi yerlar (qabristonlar, chiqindilarni zararsizlantirish va utilizatsiya qilish joylari);

aholi punktlaridagi suv havzalarining qirgʻoq polosalari;

shaharning umumiy markazlari, rejalashtirilayotgan hududlar markazlari, turar joy hududlarining markazlari, mahalliy xizmat koʻrsatish markazlari, shaharlar va tumanlar markazlaridagi dastlabki turar joy markazlari;

obodonlashtirish hududlari — bino yoki inshootga tutash yer uchastkasi, obodonlashtirish obyektining hududi joylashgan yerlar;

turar joylar oraligʻidagi hududlar — ikki va undan koʻp aholi punktlari oraligʻidagi aholi punktlari chegaralari tashqarisidagi hududlar;

shaharsozlik — ijtimoiy-iqtisodiy, qurilish, texnik, arxitektura-badiiy va sanitariya-gigiyena yechimlari kompleksini taʼminlaydigan aholi punktlarini, turar joylar oraligʻidagi hududlarni rejalashtirish hamda qurish nazariyasi va amaliyoti;

shaharsozlik faoliyati — davlat organlarining, yuridik va jismoniy shaxslarning hududlarni, aholi punktlarini rivojlantirishni shaharsozlik jihatidan rejalashtirish, yer uchastkalaridan foydalanish turlarini belgilash, qurilish materiallari va buyumlari ishlab chiqarish, fuqarolar, jamoatchilik va davlat manfaatlarini, shuningdek koʻrsatib oʻtilgan hududlar va aholi punktlarining milliy, tarixiy-madaniy, ekologik, tabiiy xususiyatlarini hisobga olgan holda binolar, inshootlar va boshqa obyektlarni qurish va rekonstruksiya qilishni loyihalashtirish sohasidagi faoliyati;

shaharsozlik hujjatlari — hududlarni, aholi punktlarini rivojlantirishni shaharsozlik jihatidan rejalashtirish toʻgʻrisidagi hamda ularni qurish haqidagi, belgilangan tartibda tasdiqlangan hujjatlar;

qizil chiziq — shaharsozlik hujjatlarida belgilangan chegara, u mavzelarni, mikrorayon va rejalashtirilayotgan tuzilmaning boshqa elementlarini koʻchalardan, oʻtish joylaridan va aholi punktlari maydonlaridan ajratadi;

qurilishni tartibga solish chiziqlari — qizil chiziqlardan yoki yer uchastkasi chegaralaridan ajratgan holda binolar va inshootlarni joylashtirishda shaharsozlik hujjatlarida belgilanadigan qurilish chegaralari;

bino — funksional vazifalariga koʻra odamlarning yashashi yoki boʻlishi uchun hamda ishlab chiqarish jarayonlarining har xil turini bajarish uchun moʻljallangan, tugallangan hajmni hosil qiladigan asosiy, toʻsuvchi yoki qoʻshma konstruksiyalardan iborat boʻlgan qurilish tizimi;

inshoot — ishlab chiqarish jarayonlarining har xil turini bajarish, materiallar, buyumlar, asbob-uskunalarni saqlash, odamlarning vaqtinchalik boʻlishlari, odamlar, yuklar va shu kabilarning oʻtishi uchun moʻljallangan asosiy, toʻsuvchi yoki qoʻshma konstruksiyalardan iborat boʻlgan hajmli, tekis yoki qator qurilish tizimi;

drenaj — ochiq oʻzanlar va yopiq, teshikli quvurlar (gorizontal), aholi punkti hududi zaxini qochirish maqsadida zarur boʻlgan darajagacha pasaytirish uchun sizot suvlarni toʻplash va oqizib yuborish uchun suv sathini pasaytiradigan quduqlar (vertikal) tizimi;

irrigatsiya — obodonlashtirish obyektlaridagi koʻkalamzorlashtirish hududini sugʻorish, shu jumladan sunʼiy sugʻorish;

tashqi yoritish — sunʼiy yoritish manbalari yordamida binolar va inshootlar tashqarisida zarur yoritilganlikni va yorugʻlikni yaratish.

3. Obodonlashtirish tasdiqlangan bosh rejaga muvofiq ishlab chiqilgan shaharsozlik hujjatlarini joriy etish (amalga oshirish)ning uzviy bosqichi hisoblanadi.

Obodonlashtirish ishlari qizil chiziqlarga va qurilishni tartibga solish chiziqlariga rioya etgan holda aholi punktlarini obodonlashtirish boʻyicha tasdiqlangan shaharsozlik hujjatlari va loyihalash hujjatlari asosida amalga oshiriladi.

4. Aholi punktlarining shaharsozlik hujjatlari Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksida belgilangan tartibda ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi.

5. Obodonlashtirish boʻyicha loyihalash hujjatlari shaharlar va tumanlarning arxitektura va qurilish boshqarmalari (boʻlimlari) tomonidan (keyingi oʻrinlarda arxitektura va qurilish boʻyicha hududiy organlar deb ataladi) yoki loyihalash uchun litsenziyaga ega boʻlgan tashkilotlar tomonidan, shahar va tumanlarning obodonlashtirish boshqarmalari buyurtmanomalari asosida ishlab chiqiladi.

Obodonlashtirish boʻyicha loyihalash hujjatlari Qoraqalpogʻiston Respublikasi “Davarxitektqurilish” qoʻmitasining, viloyatlar hamda Toshkent shahar arxitektura va qurilish bosh boshqarmalarining shaharsozlik kengashlari tomonidan tasdiqlanadi.

6. Obodonlashtirish boʻyicha loyihalash hujjatlari Oʻzbekiston Respublikasi standartlari hamda davlatlararo standartlar talablarini qondirishi va belgilangan tartibda ekspertizadan oʻtkazilishi kerak.

7. Obodonlashtirish ishlarining amalga oshirilishini nazorat qilish arxitektura va qurilish boʻyicha hududiy organlarga yuklanadi.

8. Mahalliy davlat hokimiyati organlari obodonlashtirish ishlarini amalga oshirish boʻyicha oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksiga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarga hamda ushbu Qoidalarga amal qiladilar.

9. Aholi punktlari hududlarini obodonlashtirish masalalarini hal etish mahalliy davlat hokimiyati organlarining bevosita vazifasi hisoblanadi.

10. Mahalliy davlat hokimiyati organlari oʻz ishida quyidagilarni taʼminlashi shart:

aholi punktlarining butun hududida, shu jumladan umumiy foydalaniladigan hududlarda, shuningdek aholi punktlari oraligʻidagi hududlarda obodonlashtirish ishlarini tashkil etish;

obodonlashtirish ishlarini arxitektura va qurilish normalari va qoidalariga qatʼiy muvofiq ravishda, shuningdek shaharlar va aholi punktlarining tashqi qiyofasiga nisbatan zamonaviy talablarni hisobga olgan holda amalga oshirish;

obodonlashtirish obyektlaridan foydalanish va ularni saqlash ishlarini sanitariya normalari va qoidalariga muvofiq tashkil etish;

aholi bandligini, obodonlashtirish sohasidagi ishlarning samaradorligini oshirish uchun qoʻshimcha ish oʻrinlari va shart-sharoitlar yaratish;

obodonlashtirish boshqarmalarining moddiy-texnika bazasini mustahkamlash.

11. Arxitektura va qurilish boʻyicha hududiy organlar hududlarni obodonlashtirish ishlarini amalga oshirish jarayonida Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksiga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarga, “Davarxitektqurilish” qoʻmitasi hayʼati qarorlariga, viloyatlar, shaharlar, tumanlar hokimlarining qarorlariga belgilangan tartibda tasdiqlangan arxitektura va qurilish boʻyicha hududiy organlar toʻgʻrisidagi nizomlarga hamda ushbu Qoidalarga amal qiladilar.

12. Shaharlar va tumanlarning, Qoraqalpogʻiston Respublikasi “Davarxitektqurilish” qoʻmitasining, viloyatlar va Toshkent shahar arxitektura va qurilish bosh boshqarmalarining bosh arxitektorlari Oʻzbekiston Respublikasi “Davarxitektqurilish” qoʻmitasining vakolatli vakillari hisoblanadilar, ular:

oʻz vakolatlari doirasida, obodonlashtirish boshqarmalari hamda mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan hamkorlikda obodonlashtirish masalalari boʻyicha ishlarni olib boradilar;

tasdiqlangan shaharsozlik hujjatlariga muvofiq mahalliy davlat hokimiyati organlariga tegishli tashkilotlar bilan birgalikda tayyorlangan, koʻchalarni va umumiy foydalaniladigan avtomobil yoʻllarini rekonstruksiya qilish, taʼmirlashga, zarurat boʻlganda yangilarini qurishga, obodonlashtirilishi va koʻkalamzorlashtirilishi kerak boʻlgan hududlarning shart-sharoitlaridan kelib chiqqan holda har xil daraxtlar va oʻsimliklar turlarini oʻtqazishga taalluqli boʻlgan takliflar va loyiha yechimlari kiritilishini taʼminlaydilar;

shaharsozlik hujjatlari va obodonlashtirish loyihalari asosida hokimliklar tomonidan tasdiqlangan ish rejalari amalga oshirilishini nazorat qiladilar hamda ularning bajarilishi yuzasidan mahalliy davlat hokimiyati organlariga maʼlumotlar tayyorlaydilar;

Qoraqalpogʻiston Respublikasi “Davarxitektqurilish” qoʻmitasi, viloyatlar va Toshkent shahar arxitektura va qurilish bosh boshqarmalari huzuridagi arxitektura va shaharsozlik kengashiga hududlarni obodonlashtirish loyihalarini koʻrib chiqish hamda tasdiqlash uchun kiritadilar;

hududlarni obodonlashtirish, koʻkalamzorlashtirish, koʻchalar boʻylab qurilgan binolarni rekonstruksiya qilish, dam olish hududlari va bogʻlarini tashkil qilish bilan bogʻliq boʻlgan shaharsozlik normalari va qoidalariga rioya etilishini nazorat qiladilar, shuningdek bajarilgan ishlar monitoringini olib boradilar;

oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlarni, savdo tarmoqlari va boshqa obyektlarni joylashtirishda, shu jumladan muhandislik kommunikatsiyalari boʻyicha sodir etilgan qonun buzilishlarini aniqlaydilar, qonun buzilishlari toʻgʻrisidagi dalolatnomalarni rasmiylashtiradilar, ularni tegishli choralar koʻrish uchun mahalliy davlat hokimiyati organlari huzurida tashkil etiladigan shaharsozlik hujjatlariga rioya etilishini nazorat qilish komissiyasiga kiritadilar.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi “Davarxitektqurilish” qoʻmitasining, viloyatlar va Toshkent shahar arxitektura va qurilish bosh boshqarmalarining belgilangan tartibda tasdiqlangan aholi punktlarining bosh rejalarini, mukammal rejalashtirish loyihalarini va boshqa shaharsozlik hujjatlarini amalga oshirish yuzasidan oʻz vakolatlari doirasida chora-tadbirlar koʻradilar.

13. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari balansida boʻlgan obodonlashtirish obyektlarini saqlash va ulardan foydalanish mahalliy budjetlar mablagʻlari hisobiga shaharlar va tumanlarning obodonlashtirish boshqarmalari tomonidan amalga oshiriladi.

14. Umumiy foydalaniladigan aholi punktlari yerlaridagi obyektlarni obodonlashtirish ishlarini tashkil etish ularni saqlash, mukammal, oʻrtacha va joriy taʼmirlashni nazarda tutadi.

15. Mukammal taʼmirlash ixtisoslashtirilgan pudrat tashkilotlari tomonidan, belgilangan tartibda tasdiqlangan loyiha-smeta hujjatlariga va aniq manzilli roʻyxatlarga muvofiq olib boriladi hamda obodonlashtirish alohida obyektlarining asosiy texnik-foydalanish sifatlarini toʻliq tiklashni nazarda tutadi.

16. Joriy taʼmirlashda obodonlashtirish obyektlarining muddatidan oldin eskirishi va buzilishining oldini olish hamda ularni ish holatida saqlash boʻyicha davriy tadbirlar amalga oshiriladi.

17. Obodonlashtirish obyektlarini yoki ularning elementlarini taʼmirlash muddatlari mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan shaharlar va tumanlar obodonlashtirish boshqarmalari bilan birgalikda amalga oshiriladigan ularning mavjud holatini har yili texnik jihatdan baholash asosida belgilanadi.

18. Shaharlar va tumanlarni koʻkalamzorlashtirish elementlariga koʻchalar, hiyobonlar, bulvarlar, mikrorayonlar, yodgorlik komplekslari va umumiy foydalaniladigan boshqa yashil zonalarga daraxt koʻchatlari oʻtqazish kiradi.

19. Aholi punktlaridagi yashil daraxtlar funksional belgilariga koʻra quyidagi guruhlardan iborat boʻladi:

umumiy foydalaniladigan daraxtlar — bu parklar, hiyobonlar, stadionlar, koʻcha va maydonlar, bulvarlar, shahardagi umumiy savdo va maʼmuriy markazlar hamda jamoatchilik binolari yonidagi uchastkalardagi daraxtlardir;

cheklangan tarzda foydalaniladigan daraxtlar — selitep va sanoat imoratlarining koʻkalamzorlashtirilgan hududlari — uy-joy hududlari, bolalar bogʻcha-yaslilari, maktablar, oʻquv yurtlari uchastkalaridagi daraxtlar, shuningdek cheklangan aholi soni foydalanadigan sanoat korxonalari daraxtlari;

maxsus maqsaddagi daraxtlar — kommunal-omborxona hududlari, sanitariya-himoya zonalari, shamol, suv va tuproqni himoya qiluvchi, koʻchatzorlar, qabristonlardagi daraxtlar.

20. Yashil daraxtli uchastkalarni mukammal taʼmirlash quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

toʻliq rekonstruksiya qilish — ushbu obyektdagi barcha daraxtlarni hamda asosiy yoki barcha obodonlashtirish elementlarini oʻzgartirish;

qisman rekonstruksiya qilish — daraxtzorlar va yoʻl-soʻqmoq tarmoqlari umumiy maydonining 20 foizdan 50 foizgachasini tiklash;

tanlab rekonstruksiya qilish — daraxtzorlar umumiy maydonining 15 — 20 foizidan oshmaydigan daraxtzorlarning ayrim uchastkalarini taʼmirlash;

novlarning qoplash va mustahkamlash materialini almashtirgan holda bogʻ yoʻlaklari va suv quvurlarini tiklash, quvurlarning 60 foizgachasini almashtirgan holda sugʻorish tarmoqlarini demontaj va montaj qilish, buzilgan novlarni tiklash;

qari daraxtlar butalarini yashartirish, daraxtlar tabiiy qarigan taqdirda daraxt va butalarni yangilash;

toʻsiqlarni, daraxt tanalari atrofidagi panjara va karkaslarni, tirgaklar va narvonlarni, haykallar va ularning poydevorlarini, favvoralarni taʼmirlash, boʻyash va tiklash;

gulli oʻsimliklarning turlarini toʻliq almashtirgan holda gulzorlarni (bahor-yozgi va kuz-qishki gulli bezaklarni, gilamsimon gulzorlarni), ushbu obyektdagi gullarning 40 foizgachasini almashtirgan holda gullarning koʻp yillik turlaridan iborat boʻlgan gulzorlarni, maysali tuproqni almashtirib va oʻgʻitlar solgan holda maysazorlarni taʼmirlash;

qurib qolgan, qari hamda daraxt zararkunandalari va kasalliklari bilan kuchli zararlangan daraxtlarni kesib tashlash, mogʻorlagan oʻsimliklarni olib tashlash, koʻchatzorlardagi eski ona gullarni almashtirish. Issiqxona va koʻchatzorlarni taʼmirlash (romlarni almashtirish, oynalash, isitish tizimlarini taʼmirlash, stellajlarni, parniklar romlarini oʻzgartirish, elektr yoritgichlarni, suv ajratgichlarni, mahalliy qozonxonalarni taʼmirlash).

21. Daraxtli uchastkalarni joriy taʼmirlash kichik maydonchalarda va kichik hajmlarda oʻtkaziladi hamda quyidagi ish turlaridan iborat boʻladi:

ayrim oʻsimliklar nobud boʻlganda va qariganda gulzorlarni tiklash, maysazorlar chetlarini oʻrish, kichik uchastkalardagi (payhon boʻlgan, mashinalar oʻtib shikastlagan, suv yuvib ketgan) maysazorlarni tiklash;

oʻtlar, gullar urugʻlarini sotib olib va ekib maysazorlar, gulzorlar, shaklli gulzorlarni barpo etish, koʻp yillik, ikki yillik va bir yillik gul va buta koʻchatlarini ushbu obyektdagi jami maydonning 10 foizigacha hajmda bittalab va qator qilib oʻtqazish;

bogʻ-park anjomlari, inshootlar, bolalar asbob-anjomlari, oʻrindiqlar, kavaklar, soʻrilar, ayvonlar va boshqa tirgak devorlarni, parnik romlarini, stellajlarni, issiqxonaning isitish tizimini taʼmirlash, issiqxona va parniklarning alohida oynalangan romlarini almashtirish.

22. Daraxtlarni parvarish qilish oʻsimliklarning yer usti, yer osti qismlarini parvarishlash, zararkunanda va kasalliklarga qarshi kurashish boʻyicha agrotexnika tadbirlarini oʻz vaqtida oʻtkazishdan iborat boʻladi hamda quyidagi ish turlarini oʻz ichiga oladi:

daraxt va butalarga shakl berish, ularni sanitariya maqsadida kallaklash;

daraxtlarni sugʻorish, oʻsimliklarning shox-shabbalariga suv purkash;

daraxtlarni parvarish qilish — chimli yerlarni oʻrish, sugʻorish, ularga mexanik ishlov berish va tuproq toʻkish, yumshatish, chopish va tuproqning meliorativ holatini yaxshilash, begona oʻtlarga qarshi kurashish, oʻgʻitlar solish, oʻsimliklarni kasallik va zararkunandalardan kimyoviy va biologik himoya qilish, uyalardagi, gultuvaklardagi tuproqni yumshatish hamda boshqa agrotexnika tadbirlari va ishlarini amalga oshirish.

23. Tashqi yoritish tarmoqlari elementlariga barcha turlardagi koʻchalarni yoritish tayanchlari va yoritgichlari, trost tortgichlar, bajaruvchi punktlar va takroriy yoqish punktlari, osma tarmoqlar va kabel vositasida 1000 voltgacha elektr energiyasi uzatish tarmoqlari, dispetcherlik aloqasi, avtomatika va telemexanika apparatlari.

24. Tashqi yoritish boʻyicha ishlarni tashkil etish ularni saqlash, mukammal va joriy taʼmirlash hamda foydalanishga doir boshqa ishlarni nazarda tutadi.

25. Tashqi yoritish tarmoqlarini mukammal taʼmirlash loyiha-smeta hujjatlari va belgilangan tartibda tasdiqlangan aniq manzilli roʻyxatlarga muvofiq, ixtisoslashtirilgan pudrat tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi.

26. Tashqi yoritish tarmoqlarini joriy taʼmirlashda quyidagi ish turlari amalga oshiriladi:

elektr lampalarini va ochiq yoritgichlardagi aks qaytaruvchilarni kompleks almashtirish, yoritgichlar, kronshteynlar, travers va tayanchlarning ushbu obyektdagi umumiy miqdorining koʻpi bilan 20 foizini tekshirib koʻrish va taʼmirlash;

elektr uskunalari, apparatlari, tarmoqlarini rejali-oldini olish jihatidan taʼmirlash va profilaktik sinab koʻrish, havo va kabelli tarmoqlarni, yerga ulash qurilmalarini, taqsimlovchi shchitlarni, avtomatika va telemexanika uskunalarini taʼmirlash va almashtirish;

tashqi yoritish tarmoqlarining barcha elementlarini sozlash va ishlashini tekshirib koʻrish, boshqarish shkaflari, kronshteynlar, traverslar, oyoqchalar, tirgaklarni boʻyash, yaroqsiz holga kelgan kabellar, simlar va yoritgichlarning ushbu obyektdagi umumiy miqdorining koʻpi bilan 20 foizini almashtirish.

27. Tashqi yoritish tarmoqlarini saqlash va ulardan foydalanish ishlari yoritgichlardagi elektr lampalarni, ishdan chiqqan yorugʻlik tarqatgichlarni almashtirishni, yoʻllarda, yoʻlkalarda, hududlardagi yoritilganlik darajasini oʻlchashni, elektr asbob-uskunalarini profilaktik sinab koʻrishni, taqsimlash tarmoqlaridagi kuchlanish va fazalar boʻyicha yuklamalar darajasini tekshirishni, oʻz vaqtida yondirish va oʻchirishni, elektr energiyasini tejashni, tashqi yoritish elektr tarmoqlarining, asbob-uskunalar va inshootlarning soz holatdaligini nazorat qilish va texnik koʻrikdan oʻtkazishni, elektr tarmoqlaridagi yoritish armaturasi va boshqa yoritishning texnik anjomlaridagi nosozliklarni tugatish tadbirlarini ishlab chiqish va joriy etishni nazarda tutadi.

28. Yoʻl-koʻprik xoʻjaligi elementlariga koʻchalarning yurish qismidagi yoʻl polotnosi, yoʻlkalar, bekat shiyponlari, yer osti oʻtish yoʻlaklari, koʻpriklar va yoʻl oʻtkazgichlar, chetki toʻsiqlar, suv ayirish tarmoqlari va boshqa inshootlar kiradi.

29. Yoʻl-koʻprik xoʻjaligini mukammal va joriy taʼmirlash loyiha-smeta hujjatlariga hamda belgilangan tartibda tasdiqlangan aniq manzilli roʻyxatlarga muvofiq, ixtisoslashtirilgan pudrat tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi.

30. Yoʻl va yoʻlaklarni saqlash quyidagi ish turlarini tashkil etishni oʻz ichiga oladi:

yoʻl va yoʻlaklarni toza va tartibli saqlash, kichik nosozliklarning oldini olish va bartaraf etish;

yuvish mashinalari yordamida chang, iflosliklar, qor, muzdan tozalash, yuvish, qoplama yuzasidagi mayda toshchalarni supurib yoʻqotish, suv yordamida sirpanchiqlikni yoʻqotish;

toʻsiqlarni, signal stolbalarini vaqti-vaqti bilan koʻzdan kechirish, nosoz elementlarni almashtirish va juzʼiy taʼmirlash;

mustahkamlagichlarni qattiqlash, toʻsiqlarni chang va iflosdan tozalash, yuvish, boʻyash, avtopavilyonlarni, bekat maydonchalarini toza saqlash, boʻyalgan joylarni yuvish va tiklash, kichik buzilishlarni tuzatish, buzilgan detallarni almashtirish;

oʻtkazish yoʻllarini, yer osti tunnellarini toza saqlash, baʼzi kichik buzilishlarni, toʻshamalarni, suyangichlarni, bruslarni sozlash, boltlarni, ilgaklarni qattiqlash, konus mustahkamlagichlarni sozlash;

asfalt qoplamali, shuningdek shagʻal qoplamali yoʻllar yuzasini tekislash;

tuproqli va tosh yoʻllarni tekislash;

suyanchiqlar, toʻsiqlar, pavilyonlar, bekat maydonchalari, tonnellar, koʻpriklar va yoʻl belgilarini boʻyash.

31. Irrigatsiya xoʻjaligi obyektlariga tuproqli va qoplamali sugʻorish tarmoqlari, gidrotexnika inshootlari, nasos stansiyalari, quduqlar, sugʻorish (yomgʻirlatib sugʻorish) quvurlari tarmoqlari kiradi.

32. Irrigatsiya ishlarini tashkil etish sugʻorish suvini koʻkalamzorlashtirish obyektlariga yetkazishni va bir tekis taqsimlashni taʼminlaydigan irrigatsiya xoʻjaligi obyektlarini saqlashni, mukammal, joriy taʼmirlashni va boshqa ishlarni nazarda tutadi.

33. Irrigatsiya xoʻjaligini mukammal taʼmirlash asbob-uskunalarni almashtirgan holda irrigatsiya tizimi va inshootlarning ayrim elementlarini toʻliq tiklash ishlaridan iborat boʻladi va loyiha-smeta hujjatlariga hamda belgilangan tartibda tasdiqlangan aniq manzilli roʻyxatlarga muvofiq amalga oshiriladi.

34. Gidrotexnika inshootlarining irrigatsiya xoʻjaligini joriy taʼmirlash quyidagi ish turlarini oʻz ichiga oladi:

ayrim uchastkalardagi kanallar, oʻzanlarni va irrigatsiya tarmoqlarini choʻkindilardan, oʻtlar va daraxt-buta oʻsimliklaridan tozalash, loyqalar, ayrim yopiq kollektorlar va drenajlarni balchiq yoki temir qoldiqlaridan tozalash, filtrlovchilar, soʻrgʻichlar, tindirgichlar va boshqa inshootlarni tozalash, inshootlarni, kanal va yoʻllarning alohida uchastkalarini, kanallarning nishablari va tubini mustahkamlagichlarni taʼmirlash;

suv chiqarish inshootlarini va yoʻllarning kesib oʻtish joylaridagi quvurlar ogʻzini qisman taʼmirlash va tiklash, kanallar oʻzanlari va suv oʻlchash postlari, kuzatish quduqlari, qirgʻoq belgilaridagi deformatsiyalarni sozlash, toʻgʻonlarning ayrim elementlarini (tambalarni, suv koʻtarish moslamalarini, xizmat koʻpriklarini, suv chiqargich va suv tozalagichlarning ayrim qismlarini) taʼmirlash, tambalar va shlyuzlarning metall qismlarini boʻyash.

35. Irrigatsiya tizimlaridan foydalanish quyidagi ish turlarini nazarda tutadi:

daraxtzorlarni sugʻorish, suv tarmoqlarini vaqti-vaqti bilan tozalash, oʻsimlik qoldiqlarini yoʻqotish, oʻtlarni oʻrish hamda boshqa balchiq va aralashmalarni yoʻqotish;

irrigatsiya tizimlari inshootlarini oʻsimliklarning oʻsish davriga tayyorlash, sugʻorish, yomgʻirlatib sugʻorish quvurlari tarmoqlarini konservatsiya qilish;

tizimda suvdan toʻgʻri foydalanishni va uning sarflanishini nazorat qilish.

36. Drenaj ishlarini tashkil etish drenaj xoʻjaligini saqlashni, uni mukammal, joriy taʼmirlashni va undan foydalanish boʻyicha boshqa ishlarni nazarda tutadi.

37. Drenaj xoʻjaligini mukammal taʼmirlash quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

oʻzanni chuqurlashtirgan va toʻgʻrilagan holda mexanizatsiya vositasida tozalash, teshikli quvurlar qismlarini almashtirish, qoʻshimcha kuzatish quduqlari qurish, yopiq kollektorlarni ildizlar va boshqa predmetlardan tozalash va ularni yoʻqotish boʻyicha gʻovvoslik ishlarini bajarish;

vertikal suv pasaytirish quduqlarini, vertikal va gorizontal drenaj tarmoqlarini, kollektorlarni taʼmirlash, ishdan chiqqan drenaj liniyalarini va kollektorlarning ayrim tizimlarini tozalash yoki toʻliq qayta joylashtirish;

mukammal taʼmirlash ixtisoslashtirilgan pudrat tashkilotlari tomonidan, loyiha-smeta hujjatlariga va belgilangan tartibda tasdiqlangan aniq manzilli roʻyxatlarga muvofiq amalga oshiriladi.

38. Drenaj obyektlaridan foydalanish inshootlarning ishlashini doimiy nazorat qilishni, rejali-oldini olish ishlarini bajarishni, joriy taʼmirlashni, liniya inshootlarini tozalash va vaqti-vaqti bilan koʻzdan kechirishni, sizot suvlar sathini nazorat qilish va zarur darajada saqlashni oʻz ichiga oladi.

39. Obodonlashtirish obyektlarini sanitariya jihatidan tozalash tizimiga tashqarini tozalash — hovli hududlarini, koʻchalarni va umumiy foydalaniladigan joylarni tozalash kiradi, bular yozgi tozalashga (supurib-sidirish, yuvish, changlarni yoʻqotish) va qishki tozalashga (qorni, muzlagan joylarni yoʻqotish) boʻlinadi.

40. Uylarning atrofini tozalash kanalizatsiya binolarini suyuq chiqindilardan (iflosliklardan) tozalashni, barcha binolarni, shu jumladan uy-joylarni qattiq maishiy chiqindilardan (axlatlardan) tozalashni, ularni axlatxonalarga (poligonlarga) tashib ketishni nazarda tutadi, bu ishlar shartnoma asosida, xoʻjalik hisobi boʻyicha faoliyat yuritadigan ixtisoslashtirilgan transport korxonalari tomonidan amalga oshiriladi.

41. Qabristonlar bevosita tuman, shahar davlat hokimiyati organlari tasarrufida boʻladi, ularni zarur holatda saqlash va obodonlashtirish vazifasi ularga yuklanadi.

Qabristonlarni obodonlashtirish obyektlarini saqlash va ulardan foydalanishga, dafn etish xizmatlari koʻrsatishga doir bevosita faoliyat mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan taʼsis etiladigan tumanlar (shaharlar) obodonlashtirish boshqarmalari (fuqarolik xizmati koʻrsatish boshqarmalari) tomonidan amalga oshiriladi.

42. Qabristonlarni obodonlashtirish, mukammal va joriy taʼmirlash, ularni zarur holatda saqlash, mablagʻlarni xarajatlarning alohida moddasi boʻyicha ajratgan holda, mahalliy budjet mablagʻlari hisobiga amalga oshiriladi. Bunda goʻrkovlar va marosim xizmatlari koʻrsatuvchi xodimlar taʼminoti mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan belgilanadigan tariflar boʻyicha koʻrsatiladigan pulli xizmatlar uchun aholidan tushadigan mablagʻlar hisobiga amalga oshiriladi.

Qabristonlarni saqlash va obodonlashtirish uchun yuridik va jismoniy shaxslarning xayr-ehsonlaridan ham foydalaniladi.

Qabristonlarni obodonlashtirish fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari koʻmagida hashar yoʻli bilan ham amalga oshirilishi mumkin.

Qabristonlar hududini obodonlashtirish elementlariga qabristonlar hududini toʻsiq bilan oʻrash, dafn joylari, yashil oʻsimliklar, oʻtish joylari, xiyobonlar, yoʻllar va yoʻlkalar, xoʻjalik hovlilari, maʼmuriy binolar va yordamchi imoratlar, muhandislik inshootlari va boshqalar kiradi.

Qabristonlar hududi toʻsiqlar bilan oʻraladi hamda oʻzaro yoʻllar va xiyobonlar bilan boʻlingan, tartib raqamlari qoʻyilgan sektorlarga, uchastkalarga boʻlinadi.

43. Yuridik va jismoniy shaxslar — aholi punktidagi binolar va inshootlarning mulkdorlari yoki foydalanuvchilari, shu jumladan ijarachilari oʻzlariga biriktirilgan yer uchastkasi hududida obodonlashtirish ishlari amalga oshirilishi uchun masʼul hisoblanadilar.

44. Binolar yoki inshootlarning mulkdorlari yoki foydalanuvchilari:

binolar va inshootlarning tashqi qiyofasini qoniqarli saqlanishini taʼminlaydilar hamda zaruriyatga koʻra binolar va inshootlarning tashqi koʻrinishini (fasadlarini taʼmirlash) arxitektura va qurilish boʻyicha hududiy organlar bilan kelishgan holda oʻzgartirishi mumkin;

binolar va inshootlarga tutashgan (ajratilgan) yer uchastkalarida obodonlashtirish ishlarini amalga oshiradilar, koʻkalamzorlashtirish hududlarida daraxtlar va gullar oʻtqazishni va sugʻorishni, ularni parvarish qilishni taʼminlaydilar. Daraxtlar kasallanishining oldini olish, daraxtlarni butash, ularga shakl berish, oqlash ishlarini tashkil qiladilar.

hududning odamlar oʻtadigan qismlari atrofida qurilish materiallari boʻlaklari, asbob-uskunalar, qurilish chiqindilari va maishiy chiqindilar toʻplanishining, yoʻl chekkalarining, oʻtish joylarining va yoʻlaklarning ifloslanishining oldini oladilar;

qurilish ishlarini bajarish jarayonida estetik koʻrinishni taʼminlash va xavfsizlik texnikasiga rioya etish maqsadida qurilish maydonchalari atrofining sifatli oʻralishini taʼminlaydilar;

yer osti va yer usti muhandislik tarmoqlarining texnik holatini texnik shartlarda belgilangan tartibda qoniqarli saqlaydilar.

45. Aholi punktlarining umumiy foydalaniladigan yerlarida imoratlar va inshootlar barpo etishga faqat yerlardan foydalanishning belgilangan maqsadlariga muvofiq ruxsat etiladi.

46. Aholi punktlarining umumiy foydalaniladigan yerlaridan uchastkalar, yoʻllar va ariq tarmoqlaridan tashqari, yuridik va jismoniy shaxslarga yengil tipdagi imoratlar va inshootlar (savdo palatkalari, doʻkonchalari, reklama inshootlari) qurish uchun ijara shartlarida vaqtinchalik foydalanishga mahalliy davlat hokimiyati organlari ruxsati bilan berilishi mumkin.

47. Zarur darajada boʻlmagan va belgilangan standartlarga javob bermaydigan reklama vositalarini oʻrnatish, shu jumladan eʼlonlar va afishalarni ushbu maqsadlar uchun ruxsat etilmagan va moʻljallanmagan joylarda osib qoʻyish taqiqlanadi.

48. Yuridik va jismoniy shaxslar obodonlashtirish ishlarini amalga oshirishdan bosh tortganlik yoki obodonlashtirish qoidalarini buzganlik uchun qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladilar.