Oʻzbekiston Respublikasi “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonuni ijrosini taʼminlash maqsadida, buyuraman:

1. Umumiy oʻrta taʼlim oluvchilarning yakuniy davlat attestatsiyasi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilganidan soʻng oʻn kundan keyin kuchga kiradi.

Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi “Taʼlim toʻgʻrisida”gi va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi toʻgʻrisida”gi qonunlari hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998-yil 13-maydagi “Oʻzbekiston Respublikasida umumiy oʻrta taʼlimni tashkil etish toʻgʻrisida”gi 203-son qarori asosida umumiy oʻrta taʼlim oluvchilarning yakuniy davlat attestatsiyasini (keyingi oʻrinlarda yakuniy attestatsiya deb yuritiladi) oʻtkazish jarayonini tartibga soladi.

1. Oʻzbekiston Respublikasida umumiy oʻrta taʼlim muassasalarining (bundan keyingi oʻrinlarda maktab deb yuritiladi) bitiruvchilari uchun umumiy oʻrta taʼlim dasturlarini toʻliq oʻzlashtirgandan keyin yakuniy attestatsiyadan oʻtish majburiydir, mazkur Nizomning III-boʻlimida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

3. Maktab bitiruvchilarining bilimi, malaka va koʻnikmalariga qoʻyilgan talablarning bajarilishi boʻyicha yakuniy attestatsiya yozma, ogʻzaki yoki test usulida har bir fanning amaldagi oʻquv dasturi asosida oʻquv yilining yakuni boʻyicha oʻtkaziladi.

4. Taʼlim dasturlarini davlat taʼlim standartlari talablari darajasida oʻzlashtirgan va oʻquv fanlaridan yil yakuni boʻyicha ijobiy baholangan, yoki bitta oʻquv fanidan qoniqarsiz baholangan (ushbu fan boʻyicha yakuniy attestatsiyadan oʻtish sharti bilan) bitiruvchilar maktab pedagogik kengashi qaroriga asosan yakuniy attestatsiyaga qoʻyiladilar.

5. Shartnoma asosida maktablarda tahsil olayotgan chet el fuqarolari hamda fuqaroligi boʻlmagan shaxslar yakuniy attestatsiyaga mazkur Nizomning 4-bandi asosida qoʻyiladilar.

6. Bitiruvchi sinflarda yakuniy attestatsiya oʻtkaziladigan fanlar roʻyxati, shakli va muddatlari har oʻquv yilida Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlanadi.

7. Bitiruvchi sinflar uchun yakuniy attestatsiya materiallari (bayon yoki insho mavzulari, matematika boʻyicha topshiriqlar, ogʻzaki imtihon biletlari, test topshiriqlari) Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi qoshidagi Respublika taʼlim markazi tomonidan tayyorlanib, ekspertizadan oʻtkazilib tasdiqlanadi. Test materiallarini ekspertizadan oʻtkazish jarayonida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi vakillari qatnashishi mumkin.

Ayrim fanlar chuqur oʻrganiladigan davlat ixtisoslashtirilgan umumtaʼlim muassasalarida pedagogik kengashning qarori bilan tegishli fandan qoʻshimcha yakuniy attestatsiya kiritilishi mumkin. Imtihon biletlari, test topshiriqlari maktab metodik birlashmalari tomonidan tayyorlanadi va maktab direktori tomonidan tasdiqlanadi.

8. Maktab bitiruvchilarining yakuniy attestatsiyasini shu maktab pedagogik kengashi tomonidan tasdiqlangan yakuniy attestatsiya komissiyasi muvofiqlashtiradi.

9. Yakuniy attestatsiyani tashkil etish va oʻtkazish uchun barcha javobgarlik maktab yakuniy attestatsiya komissiya raisi zimmasida boʻladi.

10. Yakuniy attestatsiya oʻtkaziladigan har bir fandan maktab direktorining buyrugʻi bilan yakuniy davlat attestatsiya komissiyasi (keyingi oʻrinlarda yakuniy attestatsiya komissiyasi deb yuritiladi) quyidagi tarkibda tayinlanadi:

oʻquv fani boʻyicha yakuniy attestatsiya komissiyasi raisi — maktab direktori, uning oʻrinbosari yoki maktab oʻqituvchisi;

sinfda mazkur fandan dars bergan oʻqituvchi;

tegishli fan yoki unga yaqin boʻlgan fan oʻqituvchisidan bitta assistent;

Tegishli fan boʻyicha yakuniy attestatsiyani tashkil etish va uni oʻtkazish boʻyicha javobgarlik mazkur fan boʻyicha tuzilgan yakuniy attestatsiya komissiyasi raisi zimmasiga yuklatiladi;

Yakuniy attestatsiya oʻtkaziladigan fandan dars bergan oʻqituvchi shu sinfga yakuniy attestatsiya komissiyasining raisi boʻlishi mumkin emas.

Yakuniy attestatsiyada vasiylik kengashi, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va ota-onalar qoʻmitasi vakillari jamoatchilik asosida kuzatuvchi sifatida qatnashishlari mumkin.

11. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, viloyatlar xalq taʼlimi boshqarmalari va Toshkent shahar xalq taʼlimi bosh boshqarmasi hamda xalq taʼlimi muassasalari faoliyatini metodik taʼminlash va tashkil etish tuman (shahar) boʻlimlari mazkur Nizom talablarining bajarilishini nazorat qiladi. Ushbu jarayonda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi vakillari ishtirok etishlari mumkin.

12. Oʻquv fani boʻyicha yakuniy attestatsiya komissiyasi aʼzolarining vazifalari Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan belgilanadi.

13. Yakuniy attestatsiya maktab direktori tomonidan tasdiqlangan jadval asosida oʻtkaziladi. Jadval yakuniy attestatsiya boshlanishidan kamida 10 kun oldin koʻrinadigan joyga osib qoʻyiladi.

Yakuniy attestatsiya jadvalini tuzishda quyidagilarga eʼtibor beriladi:

oʻquv fanlari boʻyicha oʻtkaziladigan yakuniy attestatsiya oraligʻi ikki kundan kam boʻlmasligi kerak;

jismoniy tarbiya fanidan avval amaliy, keyin nazariy yakuniy attestatsiya oʻtkaziladi.

14. Yakuniy attestatsiya uchun maktabda keng va yorugʻ xonalar ajratiladi.

Yozma yakuniy attestatsiya vaqtida bitiruvchilar partalar (stollar)ga bittadan oʻtqaziladi.

15. Barcha maktablarda yakuniy attestatsiya ertalab soat 8.00 dan boshlanadi.

Ogʻzaki yakuniy attestatsiyadan oʻtishda bitiruvchilarning soni 20 nafardan ortiq boʻlsa, yakuniy attestatsiya ikki guruhda ketma-ket bir kunda oʻtkazilishi mumkin.

16. Bitiruvchilarga yozma va ogʻzaki yakuniy attestatsiyada foydalanish uchun maktab shtampi tushirilgan toza varaqlar beriladi.

17. Ona tili va adabiyot fanidan yoziladigan bayon yoki insho mavzulari hamda matematikadan topshiriqlarni tanlash, yakuniy attestatsiya boshlanishidan oldin, barchaning ishtirokida topshiriq raqami solingan konvertni tanlab olish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Bayon yoki insho mavzusi va matematikadan topshiriqlar sinf doskasiga aniq, tushunarli holda yozib qoʻyiladi (topshiriqlar har bir bitiruvchiga alohida variant sifatida berilmagan hollarda).

18. Ona tili va adabiyot fanidan yakuniy attestatsiyada bayon yoki insho yozish davrida bitiruvchilarga yakuniy attestatsiya komissiyasining roziligi bilan yozayotgan bayon yoki insholariga kiritiladigan parchalarni, ayrim matnlarni aniqlab olishlari uchun badiiy adabiyotlardan foydalanishlariga ruxsat etiladi. Mavzu mazmunini talqin etuvchi manbalardan foydalanishga ruxsat etilmaydi.

Boshqa fanlardan yakuniy attestatsiya oʻtkaziladigan paytida bitiruvchilar xarita, globus, turli jadvallar, chizmalar, mulyaj, gerbariylar, preparatlar, laboratoriya asbob-uskunalari va boshqa vositalardan foydalanishlariga ruxsat beriladi.

19. Yozma ishlarni bajarish paytida bitiruvchilar ehtiyoj tufayli 5—10 daqiqaga sinfdan tashqariga chiqishlariga ruxsat beriladi. Bunday hollarda bitiruvchi yozma ishini yakuniy attestatsiya komissiyasi aʼzolariga topshirib ketadi. Yakuniy attestatsiya komissiyasi aʼzolari tomonidan esa yozma ishga bitiruvchining qancha muddatda sinfdan tashqarida boʻlganligi belgilab qoʻyiladi.

20. Bitiruvchi oʻz ishining xomaki nusxasini yozma ish bilan birga yakuniy attestatsiya komissiyasiga topshiradi. Belgilangan vaqtda yozma ishni tugallay olmagan bitiruvchilar uni tugatmagan holda topshiradilar.

21. Yakuniy attestatsiya tugaganidan soʻng yozma ishlar yakuniy attestatsiya komissiyasi raisi tomonidan shifrlanadi va komissiya aʼzolari ularni maktabdan chiqmagan holda tekshiradilar. Tekshirib ulgurilmagan yozma ishlar saqlash uchun maktab direktoriga topshiriladi.

Bitiruvchilarning “2” va “5” bilan baholangan bayonlari, insholari va matematika boʻyicha yozma ishlariga imtihon komissiyasi aʼzolari tomonidan taqriz yoziladi.

22. Bitiruvchi tomonidan yozilgan bayon yoki insho uchun ikkita baho qoʻyiladi:

birinchisi (suratda) adabiyotdan mavzu mazmuni uchun;

ikkinchisi (maxrajida) ona tilidan savodxonligi uchun.

Ushbu baholar adabiyot va ona tili fanlariga yakuniy attestatsiya bahosi sifatida qoʻyiladi hamda shu fanlardan yakuniy baho chiqarishda asos boʻladi.

23. Yozma ishlarning baholari navbatdagi yakuniy attestatsiya oʻtkaziladigan kunga qadar eʼlon qilinadi.

24. Maktabni “aʼlo” darajali shahodatnoma bilan bitirishga daʼvogarlik qilayotgan bitiruvchilarning yozma ishlarini imtihon komissiyasi aʼzolari yakuniy attestatsiya yakunlangan kun davomida tekshirib, baholaydilar.

25. Bitiruvchilarga ona tilidan bayon yozish uchun 3 astronomik soat (insho yozish uchun 4 astronomik soat), matematikadan yozma ish uchun 3 astronomik soat, test-sinov topshiriqlari berilishi koʻzda tutilgan boʻlsa, ularni bajarishga ijtimoiy-gumanitar fanlar boʻyicha har bir test savoli uchun 2 daqiqa, aniq fanlar boʻyicha har bir test savoli uchun 3 daqiqa vaqt ajratiladi.

Bitiruvchilarga ogʻzaki yakuniy attestatsiyada olgan topshiriqlari boʻyicha tayyorlanish uchun 15—20 daqiqa vaqt beriladi.

26. Yakuniy attestatsiya komissiyasi aʼzolari bitiruvchining javoblarini diqqat bilan boʻlmasdan tinglaydilar. Bitiruvchiga biletda qoʻyilgan topshiriqlar doirasida qoʻshimcha savollar berilishi mumkin.

Bilet savoliga javob bera olmagan bitiruvchiga yakuniy attestatsiya komissiyasi tomonidan ikkinchi marotaba bilet olishga ruxsat beriladi. Bitiruvchi olgan ikkinchi biletga ham javob bera olmasa, unga yakuniy attestatsiyaning bahosi sifatida “qoniqarsiz” baho qoʻyiladi va uchinchi marotaba bilet olishga ruxsat berilmaydi.

27. Bitiruvchilarning ogʻzaki yakuniy attestatsiyada olgan baholari shu sinfda yakuniy attestatsiya yakunlanishi bilanoq ularga maʼlum qilinadi.

28. Bitiruvchi ogʻzaki yoki yozma yakuniy attestatsiyani topshirish jarayonida belgilangan tartibni buzgan taqdirda, u yakuniy attestatsiyani davom ettirish huquqidan mahrum qilinadi. Bitiruvchi yakuniy attestatsiyani davom ettirish huquqidan mahrum qilinganda yakuniy attestatsiya komissiyasi tomonidan bu haqda yakuniy attestatsiya bayonnomasiga yozib qoʻyiladi.

Maktab pedagogik kengashining qarori asosida unga yakuniy attestatsiya tugagan kundan keyin ikki hafta oʻtgach mazkur fandan qayta yakuniy attestatsiyadan oʻtishga ruxsat berilishi mumkin.

29. Har bir fan boʻyicha ogʻzaki yoki yozma yakuniy attestatsiya oʻtkazilgach, yakuniy attestatsiya komissiyasi barcha bitiruvchilarga yillik va yakuniy attestatsiya baholari asosida yakuniy baholarni qoʻyadilar. Bunda, bitiruvchining yillik va yakuniy attestatsiya bahosining oʻrtachasi olinib yaxlitlanadi. Yakuniy attestatsiyada “qoniqarsiz” baho olgan bitiruvchiga “qoniqarli” yakuniy baho qoʻyilmaydi.

Yakuniy attestatsiya komissiyasi bitiruvchilarning baholarini yakuniy attestatsiya bayonnomasiga kiritadi. Yakuniy attestatsiya bayonnomasi ushbu fan boʻyicha belgilangan yakuniy attestatsiya komissiyasi aʼzolari tomonidan imzolanadi.

30. Bitiruvchilarga yozma yoki ogʻzaki yakuniy attestatsiya boʻyicha baho qoʻyish yakuniy attestatsiya komissiyasi aʼzolari oʻrtasida ovozga qoʻyish asosida hal etiladi.

Ovozlar teng boʻlgan hollarda komissiya raisining ovozi hal qiluvchi ovoz hisoblanadi.

Yakuniy attestatsiya komissiyasi aʼzolarining alohida fikrlari yakuniy attestatsiya bayonnomasiga kiritiladi.

31. Tibbiy muassasalarda davolangan bitiruvchi sinf oʻquvchilariga yakuniy baho qoʻyishda shifoxona qoshida tashkil etilgan maktab tomonidan qoʻyilgan baholar inobatga olinadi.

32. Yakuniy attestatsiyada olgan bahosiga eʼtiroz bildirgan bitiruvchilarning arizalarini koʻrib chiqish uchun xalq taʼlimi muassasalari faoliyatini metodik taʼminlash va tashkil etish tuman (shahar) boʻlimlarida apellyatsiya komissiyalari tuziladi.

Yakuniy attestatsiya komissiyasi tomonidan tekshirilgan yozma ish bilan tanishish muddati va tartibi hamda apellyatsiya komissiyaning ish muddati va tartibi, uning tarkibi hamda vakolatlari xalq taʼlimi muassasalari faoliyatini metodik taʼminlash va tashkil etish tuman (shahar) boʻlimi tomonidan buyruq bilan rasmiylashtiriladi va bitiruvchilar, ularning ota-onalari, oʻqituvchilar va maktab direktorlari eʼtiboriga yakuniy attestatsiya boshlanishidan kamida ikki hafta oldin yetkaziladi.

33. Yakuniy attestatsiyada olgan bahosidan eʼtirozi boʻlgan bitiruvchilar yakuniy attestatsiya baholari eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch kun muddat ichida xalq taʼlimi muassasalari faoliyatini metodik taʼminlash va tashkil etish tuman (shahar) boʻlimlari qoshida tashkil etilgan apellyatsiya komissiyasiga murojaat qilish huquqiga egadirlar.

34. Chet elda taʼlim olgan (ota-onasi xorijda ishlagan davrda yoxud turli tanlovlar yoki chet mamlakatlarning grantlari hisobidan xorijda taʼlim olgan) bitiruvchilarni yakuniy attestatsiyaga qoʻyish masalasi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, viloyatlar xalq taʼlimi boshqarmalari va Toshkent shahar xalq taʼlimi bosh boshqarmasi tomonidan koʻrib chiqiladi.

Bitiruvchi oʻqigan mamlakatida umumiy oʻrta va oʻrta taʼlim hujjatlarini olgan boʻlsa, ular Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, viloyatlar xalq taʼlimi boshqarmalari va Toshkent shahar xalq taʼlimi bosh boshqarmalarida tashkil etiladigan komissiyalar xulosasiga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazining Kadrlar tayyorlash sifatini nazorat qilish, pedagog kadrlar va taʼlim muassasalari attestatsiyasi boshqarmasi tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda nostrifikatsiya qilinadi.

Bitiruvchiga chet mamlakatlarda berilgan umumiy oʻrta taʼlim hujjati Oʻzbekiston Respublikasida beriladigan shahodatnoma oʻrnini bosa olmasa, yaʼni bitiruvchi maʼlum bir fanlar yoʻnalishidagina taʼlim olib kelgan boʻlsa, u umumiy tartibda yakuniy attestatsiyaga kiritiladi. Bunday hollarda bitiruvchi oʻziga berilgan hujjatda koʻrsatilgan fanlardan boshqa barcha fanlar boʻyicha yakuniy attestatsiyadan oʻtkaziladi.

Bitiruvchiga yakuniy bahoni qoʻyishda uning avvalgi sinflarda olgan baholari ham inobatga olinadi.

35. Bir yoki ikki fandan oʻtkazilgan yakuniy attestatsiyada qoniqarsiz baho olgan bitiruvchilarga oxirgi yakuniy attestatsiyadan keyin ikki hafta oʻtgach qoniqarsiz baho olgan fanidan qayta yakuniy attestatsiyadan oʻtish huquqi beriladi.

36. Yillik baho va yakuniy attestatsiya natijalariga koʻra, umumiy oʻrta taʼlim davlat taʼlim standartlari talablarini bajarmay, “qoniqarsiz” baho olgan bitiruvchilar shu sinfda qayta oʻqishga qoldiriladi.

37. Fanlarni ijobiy oʻzlashtirayotgan bitiruvchilar yakuniy attestatsiyadan xalq taʼlimi muassasalari faoliyatini metodik taʼminlash va tashkil etish tuman (shahar) boʻlimlari buyruqlari asosida quyidagi hollarda qisman yoki butunlay ozod etiladilar:

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash va Xalq taʼlimi vazirliklari tomonidan tasdiqlangan yakuniy attestatsiyadan ozod qilish mumkin boʻlgan kasalliklarga asosan;

xalqaro va respublika miqyosida oʻtkaziladigan fan olimpiadalarida, sport musobaqalarida, turli koʻrik-tanlovlarida bitiruvchilarning ishtiroki bevosita yakuniy attestatsiya davriga toʻgʻri kelsa. Bunda bitiruvchi shu kunlardagi yakuniy attestatsiyadan ozod etiladi.

38. Bitiruvchi yillik ijobiy baholarga ega boʻlgan holda sogʻligʻi tufayli yakuniy attestatsiyadan ozod etilgan taqdirda xalq taʼlimi muassasalari faoliyatini metodik taʼminlash va tashkil etish tuman (shahar) boʻlimlari quyidagi hujjatlarga asoslangan holda buyruq qabul qiladi:

maktab joylashgan hududdagi davolanish muassasasi tibbiy-nazorat komissiyasining maktab shifokori, qishloq joylarda esa tuman bosh pediatri bilan kelishgan holdagi tibbiy xulosalari;

maktab pedagogika kengashining qarori va direktorning rasmiy xati, oʻzlashtirish tabeli (ushbu koʻrsatilgan hujjatlar direktor imzosi va maktab muhri bilan tasdiqlanadi).

39. Bitiruvchilarning yashash joyi oʻzgarishi (Respublikadan tashqariga chiqish) munosabati bilan shu holatni tasdiqlovchi rasmiy hujjatlari boʻlsa, (bu holat mart-aprel-may oylarida yuzaga kelsa) bunday bitiruvchilarga yakuniy attestatsiyadan muddatidan ilgari oʻtishlariga Qoraqalpogʻiston Respublikasi xalq taʼlimi vazirligi, viloyatlar xalq taʼlimi boshqarmalari va Toshkent shahar xalq taʼlimi bosh boshqarmasining buyrugʻi bilan ruxsat beriladi.

Bunday hollarda Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlangan fanlardan yakuniy attestatsiya, qolgan fanlardan esa sinovlar mazkur Nizom talablari asosida oʻtkaziladi. Yakuniy attestatsiya va sinovlar maktab direktori tuzgan muvaqqat yakuniy attestatsiya komissiyasi tomonidan va u tasdiqlagan jadval asosida oʻtkaziladi.

40. Yakuniy attestatsiya davrida kasal boʻlgan va yakuniy attestatsiya jarayoni tugashigacha tuzalib kelgan bitiruvchilar maktab direktorining buyrugʻiga koʻra qoldirilgan fanlardan yakuniy attestatsiya tugagandan soʻng ikki hafta oʻtgach yakuniy attestatsiyadan oʻtadilar.

Oʻquvchilarning salomatligi boʻyicha jismoniy tarbiya mashgʻulotlaridan ozod etilishlari, ularning maktabni bitirishlariga taʼsir koʻrsatmaydi.

41. Mazkur Nizom talablarini buzgan shaxslarga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida koʻzda tutilgan javobgarlik choralari qoʻllaniladi.

42. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi bilan kelishilgan