Ushbu Qonunning maqsadi avtomobil yoʻllarini loyihalash, qurish, rekonstruksiya qilish, taʼmirlash, saqlash va ulardan foydalanish sohasidagi (bundan buyon matnda avtomobil yoʻllari sohasidagi deb yuritiladi) munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Avtomobil yoʻllari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.

Haq toʻlanadigan avtomobil yoʻllari sohasidagi munosabatlar alohida qonun bilan tartibga solinadi.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining avtomobil yoʻllari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

avtomobil yoʻli — transport vositalari harakatlanishi uchun moʻljallangan, ularning belgilangan tezlikda, ogʻirlikda, oʻlchamlarda muttasil va xavfsiz harakatlanishini taʼminlaydigan muhandislik inshootlari majmuasi, shuningdek ushbu majmuani joylashtirish uchun berilgan yer uchastkalari va majmua ustidagi belgilangan doiradagi boʻshliq;

avtomobil yoʻllaridan foydalanuvchilar — yoʻl harakatining ishtirokchilari boʻlgan yoki ajratilgan mintaqa hamda yoʻl boʻyi mintaqasi doiralarida belgilangan tartibda ruxsat etilgan faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik va jismoniy shaxslar;

ajratilgan mintaqa — avtomobil yoʻli, uning tegishli konstruktiv elementlari va muhandislik inshootlari, shuningdek avtomobil yoʻlidan foydalanish uchun zarur boʻlgan binolar, inshootlarni joylashtirish, ihota va manzarali daraxtzorlar barpo etish uchun doimiy foydalanishga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda beriladigan yer uchastkasi;

yoʻl boʻyi mintaqasi — ajratilgan mintaqaga tutashgan, chegaralarida aholi xavfsizligini va transportning harakatlanish xavfsizligini taʼminlash uchun yerdan foydalanishning alohida shartlari belgilanadigan yer uchastkasi;

xoʻjaliklararo qishloq avtomobil yoʻllari — qishloq joylardan oʻtadigan va xoʻjaliklarni oʻzaro bogʻlaydigan avtomobil yoʻllari. Xoʻjaliklararo qishloq avtomobil yoʻllari, agar qonun hujjatlarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, mahalliy davlat hokimiyati organlari ixtiyorida boʻladi.

Avtomobil yoʻllari sohasida davlat boshqaruvi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari sohasidagi maxsus vakolatli organ (bundan buyon matnda maxsus vakolatli organ deb yuritiladi), shuningdek mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

avtomobil yoʻllari sohasidagi davlat dasturlarini tasdiqlaydi;

davlat boshqaruvi organlarining, mahalliy davlat hokimiyati organlarining avtomobil yoʻllari sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirib boradi;

Oʻzbekiston Respublikasining umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari roʻyxatini tasdiqlaydi;

avtomobil yoʻllari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshirish tartibini belgilaydi;

qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Maxsus vakolatli organ:

umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarini rivojlantirish davlat dasturlarini ishlab chiqadi va amalga oshiradi;

avtomobil yoʻllari tarmoqlarini rivojlantirish va takomillashtirish istiqbollarini belgilaydi;

avtomobil yoʻllari sohasida yagona texnika siyosatini olib boradi;

umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarini loyihalash sohasidagi normalar va standartlarga rioya etilishini taʼminlaydi;

umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarini qurish, rekonstruksiya qilish, taʼmirlash va saqlash sifati ustidan nazoratni amalga oshiradi;

umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari davlat kadastrini yuritadi;

Oʻzbekiston Respublikasining umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari roʻyxati boʻyicha takliflar ishlab chiqadi va ularni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritadi;

avtomobil yoʻllari sohasida kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash ishlarini amalga oshiradi;

qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Mahalliy davlat hokimiyati organlari:

shaharlar va boshqa aholi punktlarining transport infratuzilmasini rivojlantirish dasturlarini ishlab chiqadi hamda amalga oshiradi;

shaharlar va boshqa aholi punktlarining koʻchalarini loyihalash sohasidagi normalar hamda standartlarga rioya etilishini taʼminlaydi;

shaharlar va boshqa aholi punktlarining koʻchalarini, shuningdek xoʻjaliklararo qishloq avtomobil yoʻllarini qurish, rekonstruksiya qilish, taʼmirlash hamda saqlashni taʼminlaydi;

shaharlar va boshqa aholi punktlari koʻchalarining hisobini yuritadi;

qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Oʻzbekiston Respublikasida avtomobil yoʻllari quyidagicha tasniflanadi:

umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari;

shaharlar va boshqa aholi punktlarining koʻchalari;

xoʻjalik avtomobil yoʻllari.

Umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari davlat mulki boʻlib, avtomobil yoʻllaridan foydalanuvchilar uchun ochiqdir. Umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari aholi ehtiyojlarini, davlatning ijtimoiy-iqtisodiy va mudofaa ehtiyojlarini qanoatlantirish uchun shaharlar hamda boshqa aholi punktlari oʻrtasida yuklar va yoʻlovchilar tashishni taʼminlaydi.

Umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari xalqaro, davlat va mahalliy ahamiyatga molik avtomobil yoʻllariga boʻlinadi.

Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq xalqaro avtomobil yoʻllari tarmogʻiga kiradigan yoʻllar xalqaro ahamiyatga molik avtomobil yoʻllari jumlasiga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi viloyatlari va tumanlarining maʼmuriy markazlari, viloyatga boʻysunuvchi shaharlar, madaniyat hamda sanoat markazlari oʻrtasida transport qatnovini taʼminlaydigan, mazkur markazlarni esa, xalqaro ahamiyatga molik yoʻllar bilan, aeroportlar, temir yoʻl stansiyalari, portlar va kema toʻxtash joylari, shuningdek qoʻshni davlatlar bilan bogʻlaydigan yoʻllar davlat ahamiyatiga molik avtomobil yoʻllari jumlasiga kiradi.

Tumanlarning maʼmuriy markazlarini shaharchalar, qishloqlar va ovullar bilan, shuningdek davlat ahamiyatiga molik yoʻllar bilan bogʻlaydigan yoʻllar mahalliy ahamiyatga molik avtomobil yoʻllari jumlasiga kiradi.

Umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari maxsus vakolatli organ ixtiyorida boʻladi.

Oʻzbekiston Respublikasining umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari roʻyxati belgilangan tartibda tasdiqlanadi.

Shaharlar va boshqa aholi punktlarining koʻchalari shaharlar, shahar posyolkalari, qishloqlar va ovullar doirasida oʻtadi, mazkur koʻchalarning Oʻzbekiston Respublikasining umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari roʻyxatiga belgilangan tartibda kiritilgan uchastkalari bundan mustasno.

Shaharlar va boshqa aholi punktlarining koʻchalari davlat mulki boʻlib, mahalliy davlat hokimiyati organlari ixtiyorida boʻladi.

Xoʻjalik avtomobil yoʻllari davlat yoki yuridik va jismoniy shaxslarning mulkidir. Texnologik maqsadlarga xizmat qiladigan yoʻllar, shoxobcha, xizmat, patrul va boshqa shunga oʻxshash avtomobil yoʻllari xoʻjalik avtomobil yoʻllari jumlasiga kiradi.

Avtomobil yoʻllari texnik vazifasiga koʻra qonun hujjatlarida belgilangan tartibda toifalarga boʻlinadi.

Umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarini moliyalashtirish Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Respublika yoʻl jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

Umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarini moliyalashtirishga ajratilgan mablagʻlar belgilangan maqsadga ega boʻladi va tegishli avtomobil yoʻllarini taʼmirlash, saqlash hamda rivojlantirish bilan bogʻliq boʻlmagan ehtiyojlar uchun olib qoʻyilmaydi yoki sarflanmaydi, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Shaharlar va boshqa aholi punktlarining koʻchalarini, shuningdek xoʻjaliklararo qishloq avtomobil yoʻllarini moliyalashtirish mahalliy budjet mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

Xoʻjalik avtomobil yoʻllarini moliyalashtirish ular qaysi yuridik va jismoniy shaxslar ixtiyorida boʻlsa, oʻsha yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan amalga oshiriladi.

Avtomobil yoʻllarini loyihalash, qurish va rekonstruksiya qilish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladi.

Avtomobil yoʻllarini qurish va rekonstruksiya qilish uchun ishlab chiqilgan shaharsozlik hujjatlari qonun hujjatlarida belgilangan tartibda davlat ekspertizasidan oʻtkazilishi kerak.

Umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻli bilan tutashadigan yoxud kesishadigan avtomobil yoʻlini qurish uchun ruxsatnoma belgilangan tartibda maxsus vakolatli organ yoki uning tegishli hududiy boʻlinmasi tomonidan beriladi. Agar yoʻlning tutashgan yoxud kesishgan joyi tegishli ruxsatnomasiz yoki shaharsozlik normalari va qoidalari buzilgan holda qurilgan boʻlsa, maxsus vakolatli organ yoki uning tegishli hududiy boʻlinmasi ularni rekonstruksiya qilish haqida yoxud hududni dastlabki holatiga keltirish toʻgʻrisida qaror qabul qilishga haqli.

Ajratilgan mintaqada muhandislik kommunikatsiyalarini qurish va mavjudlarini rekonstruksiya qilish loyihalari avtomobil yoʻli qaysi yuridik va jismoniy shaxslar ixtiyorida boʻlsa, oʻsha yuridik va jismoniy shaxslar bilan kelishib olinishi kerak.

Avtomobil yoʻlini qurish yoki rekonstruksiya qilish chogʻida muhandislik kommunikatsiyalarini koʻchirish boʻyicha olib boriladigan ishlar qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Avtomobil yoʻllarini taʼmirlash va saqlash mazkur yoʻllar qaysi yuridik va jismoniy shaxslar ixtiyorida boʻlsa, oʻsha yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan taʼminlanadi.

Avtomobil yoʻllarini taʼmirlash va saqlash avtomobil yoʻllari qaysi yuridik va jismoniy shaxslar ixtiyorida boʻlsa, oʻsha yuridik va jismoniy shaxslar tashkil etadigan yoki jalb qiladigan ixtisoslashtirilgan tashkilotlar (bundan buyon matnda yoʻl tashkilotlari deb yuritiladi) tomonidan amalga oshirilishi mumkin.

Temir yoʻllarni kesib oʻtish joylarini, osma koʻpriklarni, parom kechuvlarini, tramvay yoʻllarini hamda avtomobil yoʻllaridagi boshqa inshootlarni taʼmirlash va saqlash mazkur inshootlar qaysi yuridik shaxslar ixtiyorida boʻlsa, oʻsha yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladi.

Noqulay ob-havo-iqlim sharoitlarida, tabiiy ofatlar, yongʻinlar yuz berganda, avtomobil yoʻli koʻtarish qobiliyatini yoʻqotganda va boshqa shunga oʻxshash hollarda, shuningdek taʼmirlash-qurilish ishlari olib borilayotganda yoʻl tashkilotlari mahalliy davlat hokimiyati organlariga bu haqda bildirgan, avtomobil yoʻllaridan foydalanuvchilarni ommaviy axborot vositalari orqali eʼlon qilish bilan xabardor qilgan hamda tegishli belgilar oʻrnatgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining Davlat yoʻl harakati xavfsizligi xizmati va Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi boʻlinmalari bilan birgalikda transport vositalari harakatini cheklash yoki taqiqlash huquqiga ega.

Yoʻl tashkilotlari avtomobil yoʻllarining soz holatda boʻlishini, ulardan transport vositalari muttasil va xavfsiz oʻtishini taʼminlashi shart.

Avtomobil yoʻllaridan foydalanuvchilar quyidagi huquqlarga ega:

umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllaridan, shaharlar va boshqa aholi punktlarining koʻchalaridan, shuningdek boshqa shaxslar foydalanishi uchun ochiq boʻlgan xoʻjalik avtomobil yoʻllaridan oʻtish;

muttasil, yil davomida, xavfsiz va qulay sharoitlarda harakatlanish;

harakatlanishning yoʻl sharoitlari toʻgʻrisida tezkor axborot olish;

avtomobil yoʻlidagi nosozliklar tufayli yetkazilgan zararni belgilangan tartibda undirib olish.

Avtomobil yoʻllaridan foydalanuvchilar qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

Avtomobil yoʻllaridan foydalanuvchilar:

harakat xavfsizligini va avtomobil yoʻllarini saqlashni taʼminlay oladigan holatdagi transport vositalaridan foydalanishlari;

ajratilgan mintaqani ifloslantirmasliklari;

avtomobil yoʻllarining shikastlanish hollariga yoʻl qoʻymasliklari shart.

Avtomobil yoʻllaridan foydalanuvchilarning zimmasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Avtomobil yoʻlining elementlari shikastlanishiga yoʻl qoʻygan avtomobil yoʻllaridan foydalanuvchilar belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi hamda koʻrsatilgan elementlarning va ularni tiklash ishlari qiymatining oʻrnini qoplaydi.

Umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllaridan foydalanish tartibi maxsus vakolatli organ tomonidan belgilanadi.

Shaharlar va boshqa aholi punktlarining koʻchalaridan, shuningdek xoʻjaliklararo qishloq avtomobil yoʻllaridan foydalanish tartibi mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan belgilanadi.

Xoʻjalik avtomobil yoʻllaridan foydalanish tartibi mazkur avtomobil yoʻllari qaysi yuridik va jismoniy shaxslar ixtiyorida boʻlsa, oʻsha yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan belgilanadi.

Avtomobil yoʻllaridan oʻqiga tushadigan yuk va ogʻirligi belgilangan normalardan ortiq boʻlmagan transport vositalari, oʻziyurar mashinalar hamda mexanizmlarning oʻtishiga ruxsat beriladi.

Oʻqiga tushadigan yuk va oʻlchamlari muayyan avtomobil yoʻli uchun belgilangan normalardan ortiq boʻlgan transport vositalarining oʻtishi uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda haq undiriladi. Avtomobil yoʻli elementlari shikastlangan taqdirda, avtomobil yoʻlidan foydalanish uchun ruxsat berilganligi bunday transport vositalari egalarini javobgarlikdan ozod etmaydi.

Chet davlatlar transport vositalarining avtomobil yoʻllaridan oʻtishi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Avtomobil yoʻllaridan ularning asosiy vazifasi bilan bogʻliq boʻlmagan hollarda foydalanish avtomobil yoʻllari qaysi yuridik va jismoniy shaxslar ixtiyorida boʻlsa, oʻsha yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan qonun hujjatlariga muvofiq belgilanadi.

Agar qonunda boshqacha hol nazarda tutilmagan boʻlsa, avtomobil yoʻllari qaysi yuridik va jismoniy shaxslar ixtiyorida boʻlsa, oʻsha yuridik va jismoniy shaxslar bilan kelishmasdan turib:

ajratilgan mintaqada yoʻl axborotiga aloqasi boʻlmagan reklama peshtaxtalari, peshlavhalar, eʼlonlar oʻrnatish va joylashtirishga;

sport musobaqalari va jamoatchilik tadbirlari oʻtkazishga;

ajratilgan mintaqa doirasida koʻkalamzorlashtirish ishlarini olib borishga;

kanallar, aloqa va elektr uzatish liniyalari, quvurlar, temir yoʻllar hamda boshqa kommunikatsiyalarning avtomobil yoʻllarini kesib oʻtishiga;

tutashadigan va ajralib chiqadigan yoʻllar qurishga;

koʻpriklar va suv quvurlari yaqinida melioratsiya hamda boshqa maqsadlar uchun daryolar va zovurlarning oʻzanlarini chuqurlashtirishga;

avtomobil yoʻliga qoʻshilib ketgan shlyuzlar, toʻgʻonlar va boshqa melioratsiya hamda gidrotexnika inshootlarini taʼmirlashga;

avtomobil yoʻllari chetlarida hamda yoʻl koʻtarmalari yoki oʻyimlarining qiyaliklarida joylashgan, foydalanilayotgan aloqa va elektr uzatish liniyalarini rekonstruksiya qilish ishlarini bajarishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Agar qonunda boshqacha hol nazarda tutilmagan boʻlsa, ajratilgan mintaqadan unda ishlar bajarish uchun avtomobil yoʻli qaysi yuridik va jismoniy shaxslar ixtiyorida boʻlsa, faqat oʻsha yuridik va jismoniy shaxslarning ruxsati bilan foydalanilishi mumkin.

Ajratilgan mintaqaning uchastkalari atrof muhitni muhofaza qilish va harakat xavfsizligi qoidalari talablarini taʼminlash sharti bilan servis obyektlarini joylashtirish uchun vaqtincha foydalanishga belgilangan tartibda berilishi mumkin.

Ushbu Qonun 16-moddasining birinchi qismida koʻrsatilgan hollarda va qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa hollarda avtomobil yoʻllarida harakatlanish cheklanishi yoki taqiqlanishi mumkin.

Avtomobil yoʻllari qaysi yuridik va jismoniy shaxslar ixtiyorida boʻlsa, oʻsha yuridik va jismoniy shaxslar ajratilgan mintaqada ish olib borilayotganda ham, agar bunday ishlar transport vositalari hamda piyodalarning harakat xavfsizligiga tahdid qilsa, avtomobil yoʻllaridagi yoki ularning ayrim uchastkalaridagi harakatlanishni cheklash yoxud taqiqlashga haqli.

Ishlar olib borish uchun avtomobil yoʻllaridagi yoki ularning ayrim uchastkalaridagi harakatlanishni cheklash yoki taqiqlash avtomobil yoʻllari qaysi yuridik va jismoniy shaxslar ixtiyorida boʻlsa, oʻsha yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan berilgan ruxsatnomalar asosida amalga oshiriladi.

Shoshilinch, kechiktirib boʻlmaydigan hollarda avtomobil yoʻllarida harakatlanishni cheklash yoki taqiqlash ishlar olib borish uchun oldindan ruxsatnoma olmagan holda joriy etilishi mumkin, biroq bunda avtomobil yoʻllari qaysi yuridik va jismoniy shaxslar ixtiyorida boʻlsa, oʻsha yuridik va jismoniy shaxslar hamda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining Davlat yoʻl harakati xavfsizligi xizmati boʻlinmalari bu haqda xabardor qilinishi shart.

Avtomobil yoʻliga tutash yer uchastkalarining mulkdorlari, egalari va ulardan foydalanuvchilar:

avtomobil yoʻliga qoʻshiladigan va shoxobcha yoʻllarni texnikaviy jihatdan soz holatda saqlashlari;

ajratilgan mintaqadagi dov-daraxtlarni asrash va saqlashga koʻmaklashishlari;

avtomobil yoʻliga tutash butalarni parvarish qilishlari va imoratlarni soz holatda saqlashlari shart.

Umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻliga tutash yer uchastkalarining mulkdorlari, egalari va ulardan foydalanuvchilar avtomobil yoʻli oʻqidan ellik metrdan kam boʻlgan masofada toshlar, shox-shabba, konstruksiyalar va boshqa materiallar toʻplanishiga yoʻl qoʻymasliklari shart.

Avtomobil yoʻllari qaysi yuridik va jismoniy shaxslar ixtiyorida boʻlsa, oʻsha yuridik va jismoniy shaxslar avtomobil yoʻllaridan foydalanuvchilarga avtomobil yoʻlidagi nosozliklar tufayli yetkazilgan zararning oʻrnini belgilangan tartibda qoplashi shart.

Avtomobil yoʻlidan oʻtish sharoitlarining yomonlashishiga sabab boʻladigan ishlarni bajarayotgan yuridik va jismoniy shaxslar avtomobil yoʻllaridan foydalanish tartibiga rioya etmaganlik, shuningdek avtomobil yoʻlining tegishli uchastkalarida va aylanib oʻtish joylarida transport vositalarining xavfsiz harakatlanishini taʼminlamaganlik uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

Avtomobil yoʻllari sohasidagi nizolar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi.

Avtomobil yoʻllari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

Oʻzbekiston Respublikasining 1992-yil 3-iyulda qabul qilingan “Avtomobil yoʻllari toʻgʻrisida”gi 653-XII-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1992-yil, № 9, 353-modda) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.