Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki toʻgʻrisida”gi va “Mikrokredit tashkilotlari toʻgʻrisida”gi qonunlariga asosan Markaziy bank Boshqaruvi qaror qiladi:

1. Mikrokredit tashkilotlarida buxgalteriya hisobi hisobvaraqlari rejasi ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan vaqtdan boshlab oʻn kundan keyin kuchga kiritilsin.

3. Ushbu qaror ijrosini nazorat qilish Markaziy bank raisi oʻrinbosari F.X. Boqiyev zimmasiga yuklatilsin.

Mikrokredit tashkilotlarida buxgalteriya hisobi hisobvaraqlari rejasi Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”, “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida” va “Mikrokredit tashkilotlari toʻgʻrisida”gi qonunlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasida mikrokredit tashkilotlari buxgalteriya hisobini yuritish asoslarini belgilab beradi. Mikrokredit tashkilotlari tomonidan buxgalteriya hisobi ular Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan tartibda yuridik shaxs sifatida roʻyxatdan oʻtkazilgan vaqtdan boshlab qayta tashkil etilgunga yoki tugatilgunga qadar uzluksiz ravishda yuritiladi.

Mikrokredit tashkilotlari mikromoliyaviy operatsiyalarni amalga oshirishda va ularni buxgalteriya hisobida aks ettirishda Markaziy bankning meʼyoriy hujjatlariga va qonunchilikka qatʼiy rioya qilishlari lozim.

Mazkur hisobvaraqlar rejasi mikrokredit tashkilotlarida mikromoliyaviy operatsiyalarning buxgalteriya hisobini aks ettirish uchun asos boʻlib xizmat qiladi.

Hisobvaraqlar rejasi mikrokredit tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladigan operatsiyalarning hisobini yuritish, tahlil qilish, guruhlash va ularga doir hisobotlarni tuzishda qoʻllanadigan Bosh kitob hisobvaraqlari roʻyxatidan iboratdir.

Xatolarni toʻgʻrilash va hisob siyosatidagi oʻzgarishlar boʻyicha tuzatishlar kiritishda, hisobvaraqlarning taʼriflarida koʻzda tutilmagan boʻlsa ham hisobvaraqlarning debet va kreditlari boʻyicha tuzatish oʻtkazmalari berishga ruxsat beriladi.

Mikrokredit tashkilotlarining hisobvaraqlar rejasi buxgalteriya hisobining koʻp valyutali tizimiga asoslangan boʻlib, chet el valyutasidagi operatsiyalarning hisobi yuritilishi mumkin boʻlgan barcha hisobvaraqlarda xorijiy valyutadagi operatsiyalar hisobini aks ettirish imkonini beradi. Har bir valyuta turi boʻyicha sintetik hisobni yuritish uchun — alohida Bosh kitob, analitik hisobni yuritish uchun esa Yordamchi kitoblar ochiladi. Har bir valyuta boʻyicha Bosh kitoblarning tegishli balans hisobvaraqlaridagi summalar Yordamchi kitoblardagi summalar yigʻindisiga mos kelishi kerak. Mikrokredit tashkiloti tomonidan amalga oshiriladigan har bir operatsiya tegishli valyuta turi boʻyicha Bosh va Yordamchi kitoblarda roʻyxatga olinishi kerak. Hisobot sanasida Bosh kitoblarning xorijiy valyutalar boʻyicha jami summalari milliy valyutaga oʻtkaziladi va hisobot davri davomida amalga oshirilgan barcha operatsiyalar boʻyicha mikrokredit tashkilotining jamlanma balansi tuziladi.

Hisobvaraqlarni kodlashtirish quyidagi maqsadlar uchun ishlab chiqilgan:

hisobvaraqlarning Bosh va Yordamchi kitoblarda joylanishini yengillashtirish;

hisobvaraqlarni bir tizimda tasniflash va guruhlashga yordam berish;

hisob jarayonlarini avtomatlashtirishni yengillashtirish;

operatsiyalar yozuvini tezlashtirish.

Balans hisobvaraqlarining Bosh kitobda kodlashtirilish tizimi quyidagi sxema boʻyicha beshta belgidan iboratligi qabul qilingan:

Raqamli kodlashtirishga quyidagi zarur shartlar joylashtirilgan:

jamlanma hisobvaraqlar uchun MM va/yoki SS nol raqamlariga ega (masalan, 10000-”Aktivlar”, 10100-”Kassadagi naqd pul va boshqa toʻlov hujjatlari” va boshqalar);

“Aktivlar” boʻlimidagi “.... zararlarni qoplash zaxirasi” sarlavhali subhisobvaraqlar uchun SS oʻrnida 99 raqam qabul qilingan.

Yordamchi kitobda shaxsiy hisobvaraqlar quyidagi sxema boʻyicha kodlashtiriladi:

Bundan tashqari, operatsiyalarni boshqarish maqsadida Yordamchi kitoblarga Markaziy bank, mikrokredit tashkilotlari menejmenti (boshqarishi) uchun zarur boʻlgan batafsil axborotlar bilan taʼminlovchi qoʻshimcha maʼlumotlar kiritiladi.

Hisobvaraqlar rejasida har bir hisobvaraqning aktiv yoki passiv boʻlishi aniq belgilab qoʻyilgan, aktiv-passiv qoldiqlarga ega boʻladigan ayrim hisobvaraqlar bundan mustasno. Aktiv hisobvaraqlarga “Aktivlar”, “Xarajatlar” va “Koʻzda tutilmagan holatlar” boʻlimlaridagi balans hisobvaraqlari, passiv hisobvaraqlarga “Majburiyatlar”, “Kapital” va “Daromadlar” boʻlimlaridagi balans hisobvaraqlari taalluqlidir.

Aktivlarning real qiymatini aks ettirish maqsadida “Aktivlar” boʻlimiga kontr-aktiv hisobvaraqlari, majburiyatlarning real qiymatini aks ettirish maqsadida esa “Majburiyatlar” boʻlimiga kontr-passiv hisobvaraqlar kiritilgan.

“Koʻzda tutilmagan holatlar” boʻlimiga operatsiyalarni ikki yoqlama yozuv uslubi boʻyicha aks ettirish va amalga oshirilgan operatsiyalarning toʻgʻriligini qoʻshimcha nazorat qilish imkonini beruvchi kontr-aktiv hisobvaraqlar kiritilgan.

Baʼzi hisobvaraqlardan tashqari “Aktivlar” likvidlilik, “Majburiyatlar” esa muddatlilik tamoyillariga asosan tasniflangan.

Mazkur hisobvaraqlar rejasida har bir ikkinchi tartibli balans hisobvaragʻi uchun hisobvaraq taʼrifi berilgan boʻlib, unda hisobvaraqning debeti va krediti boʻyicha qanday operatsiyalarni aks ettirish, hamda analitik hisobini yuritish koʻrsatilgan. Batafsil analitik hisob yuritish uchun mikrokredit tashkilotlarida shaxsiy hisobvaraqlardan tashqari qoʻshimcha jurnal hisobi va reyestrlar yuritilishi mumkin.

“Daromadlar” va “Xarajatlar” boʻlimi uchun analitik hisob koʻrsatilmagan boʻlib, ushbu boʻlimlardagi hisobvaraqlar mikrokredit tashkiloti ichki hisobvaraqlari hisoblanadi. Mikrokredit tashkilotlari Markaziy bank talablari va ichki hisob siyosatidan kelib chiqqan holda mazkur hisobvaraqlarda tahliliy (analitik) hisobni qanday yuritishni oʻzlari belgilaydilar.