Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги, «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги қонунлари ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 13 сентябрдаги ПҚ-3272-сон «Пул-кредит сиёсатини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқаруви қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки облигацияларининг чиқарилиши ва муомалада бўлиши тартиби тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Марказий банки (бундан буён матнда Марказий банк деб юритилади) томонидан банк тизими ликвидлигини тартибга солиш ҳамда пул-кредит сиёсати фоиз инструментлари самарадорлигини ошириш мақсадида Марказий банк облигацияларини муомалага чиқариш, жойлаштириш ва сўндириш тартибини белгилайди.

1. Мазкур Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

Марказий банк облигациялари (бундан буён матнда облигациялар деб юритилади) — облигация эгасига белгиланган тартибда даромад олиш ҳуқуқини берувчи Марказий банк томонидан электрон шаклда чиқариладиган эмиссиявий қимматли қоғозлар;

купон даври — облигация эгасига фоизли даромад тўлаб бериладиган Марказий банк томонидан белгиланган давр;

валюта биржаси — чет эл валютаси, давлат қимматли қоғозлари, молиявий ҳосила инструментлари (деривативлар) олди-сотдиси ҳамда улар билан боғлиқ бошқа биржа битимлари бўйича биржа савдоларини, шунингдек банклараро пул бозорини ҳамда Марказий банкнинг тижорат банклари, шу жумладан, микромолия банклари (бундан буён матнда банклар деб юритилади) билан амалга ошириладиган кредит ва депозит аукционларини ташкил этувчи юридик шахс;

савдо тизими — облигациялар бўйича электрон савдолар ташкиллаштирилишини таъминловчи валюта биржасининг автоматлаштирилган электрон тизими;

Миллий клиринг маркази — облигациялар бўйича клиринг, марказлашган клирингни амалга оширувчи ва марказий контрагент сифатида фаолият юритувчи ташкилот;

Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси (бундан буён матнда Марказий депозитарий деб юритилади) — депо ҳисобварақлари бўйича қимматли қоғозларни сақлашнинг, бундай қимматли қоғозларга бўлган ҳуқуқларни ҳисобга олишнинг ва қимматли қоғозлар ҳаракатининг ягона тизимини таъминловчи ташкилот;

Бош битим — Марказий банк билан банклар, шунингдек банклар билан валюта биржаси, Марказий депозитарий ва Миллий клиринг маркази ўртасида тузиладиган, облигациялар бўйича амалга ошириладиган операцияларнинг умумий шартлари ва тартибини белгиловчи ўзаро ҳаракат;

дилер — Бош битим асосида облигациялар билан боғлиқ операцияларни амалга оширувчи банклар;

аукцион савдолари — облигацияларни жойлаштириш бўйича Марказий банк томонидан банклар ўртасида амалга ошириладиган кимошди савдолари;

рақобатли буюртма — аукцион савдоларида иштирок этиш учун банклар томонидан нархи кўрсатилган ҳолда тақдим этиладиган буюртма;

рақобатсиз буюртма — аукцион савдоларида иштирок этиш учун банклар томонидан нархи кўрсатилмаган ҳолда тақдим этиладиган буюртма;

чегириш нархи — аукцион савдолари натижаларига кўра банкларнинг қондириладиган рақобатли буюртмаларида таклиф этилган минимал нарх;

РЕПО битими — битим шартлари билан белгиланган муддат ва баҳода облигацияларни қайта сотиб олиш (сотиш) (РЕПО битимининг иккинчи қисми) шарти билан сотиш (сотиб олиш) (РЕПО битимининг биринчи қисми) бўйича икки томонлама битим.

2. Облигациялар Марказий банк томонидан муомалага чиқарилади, жойлаштирилади ва сўндирилади, шунингдек уларнинг ликвидлиги Марказий банк тасарруфидаги барча активлар билан таъминланади.

3. Облигациялар кредитлар учун гаров таъминоти ва дилерлар ўртасида тузиладиган РЕПО битимларида олди-сотди объекти бўлиб хизмат қилиши мумкин.

4. Облигациялар Ўзбекистон Республикаси миллий валютасида номинал қиймати кўрсатилган ҳолда қатъий белгиланган купон ставкаси билан ёки дисконт облигациялар шаклида чиқарилади.

Бунда, дисконт облигациянинг номинал қиймати ҳамда харид қиймати ўртасидаги фарқ дилер учун даромад бўлиб ҳисобланади.

5. Облигацияларнинг чиқарилиши алоҳида эмиссия тарзида амалга оширилади. Ҳар бир чиқарилган эмиссияга идентификацион рақам берилади ва Глобал сертификат билан расмийлаштирилади.

Глобал сертификат иккита асл нусхада расмийлаштирилади, бир нусхаси Марказий банкда, иккинчи нусхаси Марказий депозитарийда сақланади.

Глобал сертификат расмийлаштирилгандан сўнг Марказий банк Марказий депозитарийга облигацияларни жойлаштириш учун мўлжалланган эмиссиявий депо ҳисобварағига муомалага чиқарилаётган облигацияларнинг тўлиқ ҳажмини жойлаштириш бўйича топшириқ беради.

6. Идентификацион рақам ўн белгили разряддан (Х1Х2Х3Х4Х5Х6Х7Х8Х9Х10) иборат.

Биринчи разряд (X1) — «2» рақами қимматли қоғознинг турини кўрсатади.

Иккинчи разряд (Х2) — қимматли қоғознинг муомала даврини кўрсатади:

«1» — уч ой муддатгага муомалада бўлган облигациялар учун;

«2» — олти ой муддатгача муомалада бўлган облигациялар учун;

«3» — тўққиз ой муддатгача муомалада бўлган облигациялар учун;

«4» — ўн икки ой муддатгача муомалада бўлган облигациялар учун.

Учинчи, тўртинчи ва бешинчи разрядлар (Х3Х4Х5) мазкур чиқаришнинг тартиб рақамини кўрсатади.

Олтинчи, еттинчи ва саккизинчи разрядлар (Х6Х7Х8) — «CBU» (Central Bank of Uzbekistan) ҳарфлари эмитентни англатади.

Тўққизинчи разряд (Х9) — «S» ҳарфи ушбу облигация давлат қимматли қоғози эканлигини билдиради.

Ўнинчи разряд (Х10) — «S» ҳарфлари қимматли қоғоз миллий валютада чиқарилганлигини билдиради.

7. Глобал сертификат Марказий банк томонидан ишлаб чиқилиб, унда эмиссияга тегишли асосий параметрлар белгиланади.

8. Облигациялар бўйича барча операциялар валюта биржаси томонидан ишлаб чиқилган биржа савдоларини ўтказиш қоидаларига мувофиқ савдо тизими орқали амалга оширилади, бундан мазкур Низомнинг 10¹-бандида белгиланган операция мустасно.

9. Облигацияларнинг муомалада бўлиш даври аукцион савдолари ўтказилган кундан бошланиб облигацияларнинг сўндирилиш кунидан аввалги кунда тугайди.

10. Марказий банк томонидан чиқарилган облигацияларни банклар ўртасида жойлаштириш валюта биржасининг савдо тизимида ўтказиладиган аукцион савдолари орқали амалга оширилади.

Аукцион савдолари иштирокчилар сони икки ва ундан ортиқ бўлган ҳолларда ўтказилади.

10¹. Марказий банк облигацияларни иккиламчи савдоларда олди-сотди қилиш учун ўзининг эмиссиявий депо ҳисобварағидан депо ҳисобварағига ўтказиш орқали жойлаштиради.

11. Аукцион савдолари Марказий банк томонидан жойлаштириладиган облигацияларнинг максимал миқдори ўрнатилган ҳолда амалга оширилади.

Аукцион савдоларида облигациялар бўйича максимал фоиз ставкаси ҳам ўрнатилиши мумкин.

13. Облигацияларни жойлаштириш бўйича аукцион савдолари шартлари тўғрисидаги маълумотлар аукцион савдоси ўтказиладиган кундан камида 1 иш куни олдин Марказий банкнинг расмий веб-сайтида эълон қилинади, бундан банклардаги кутилмаган ликвидлик тебранишларини барқарорлаштириш мақсадида ўтказиладиган аукцион савдолари мустасно.

14. Валюта биржаси Марказий банкнинг эълони асосида ўтказиладиган аукцион савдоси ҳақидаги маълумотни ўзининг расмий веб-сайтида эълон қилади.

15. Марказий банк томонидан облигациялар ҳисобини юритиш ва битимларни рўйхатга олиш учун ҳар бир дилерга алоҳида рўйхатга олиш коди берилади.

16. Дилерни рўйхатга олиш коди уч гуруҳга бўлинган ўн белгили разряддан (X0X1X2X3X4X5X6X7X8X9) иборат.

Биринчи гуруҳ (X0) — «2» бозор кодини англатади — Марказий банк облигациялари.

Иккинчи гуруҳ (X1X2X3X4) дилернинг Марказий банк билан тузган Бош битим асосида берилган тартиб рақамини англатади.

Учинчи гуруҳ (X5X6X7X8X9) доимо 00000 га тенг.

Ўзбекистон Республикаси Марказий банкига 2000100000 рўйхатга олиш коди берилади.

17. Дилерлар аукцион савдолари ўтказиладиган куни облигацияларни сотиб олиш учун савдо тизимига электрон шаклда рақобатли ва рақобатсиз буюртмалар киритади.

18. Марказий банк аукцион савдолари бўйича банклар томонидан сотиб олинадиган облигациялар сонига ва ҳар бир банкдан аукцион савдоларига қабул қилинадиган буюртмалар сонига лимитлар ўрнатиши мумкин.

19. Рақобатли буюртмаларда сотиб олиниши режалаштирилган облигацияларнинг нархи ва сони кўрсатилади.

Рақобатсиз буюртмаларда сотиб олиниши режалаштирилган облигацияларнинг умумий сони кўрсатилади.

20. Рақобатсиз буюртмалар аукцион савдолари натижалари бўйича аниқланган ўртача тортилган нархда қондирилади.

Ўртача тортилган нарх аукцион савдолари якунлари бўйича тўлиқ ёки қисман қондирилган рақобатли буюртмалар нархи ҳамда сотиб олинган облигациялар миқдорларидан келиб чиққан ҳолда аниқланади.

21. Аукцион савдолари икки хил усулда ўтказилади:

«америкача» усул — рақобатли буюртмалар уларда таклиф этилган нархлар бўйича қондирилади;

«голландча» усул — рақобатли буюртмалар чегириш нархи бўйича қондирилади.

22. Савдо тизими банклар томонидан келиб тушган буюртмалар бўйича рўйхат шакллантиради, ушбу рўйхат валюта биржаси томонидан Марказий банкка тақдим этилади.

23. Марказий банк чиқарилган облигацияларнинг ҳажми доирасида банкларнинг буюртмаларида кўрсатилган нархлардан келиб чиққан ҳолда аукцион савдолари бўйича чегириш нархини белгилайди.

24. Аукцион савдолари натижаларида белгиланган чегириш нархидан паст нархдаги буюртмалар қондирилмайди.

25. Марказий банк аукцион савдолари натижалари бўйича банкларнинг аввал рақобатсиз буюртмаларини тўлиқ, шунингдек таклиф этилган нархи чегириш нархидан паст бўлмаган рақобатли буюртмаларни қондириш бўйича валюта биржасига топшириқ беради.

Рақобатли буюртмалар уларда таклиф қилинган максимал нархлардан чегириш нархигача бўлган тартибда қондирилади.

26. Аукцион савдолари натижаларига кўра қондирилиши лозим бўлган буюртмаларнинг жами миқдори Марказий банк томонидан чиқариладиган облигацияларнинг умумий ҳажмидан ошган ҳолларда, таклиф этилган нархи чегириш нархига тенг бўлган рақобатли буюртмалар савдо тизимига киритилган вақтига қараб қондирилади. Бунда аввал киритилган буюртмалар кейин киритилган буюртмалардан олдин қондирилади.

27. Аукцион савдолари натижалари тўғрисидаги маълумотлар Марказий банк ва валюта биржаси расмий веб-сайтларида эълон қилинади.

28. Облигацияларнинг иккиламчи бозорида аукцион савдолари натижаларига кўра харид қилинган ва мазкур Низомнинг 10¹-бандида белгиланган қоидага мувофиқ жойлаштирилган облигациялар бўйича дилерлар ўртасида олди-сотди операциялари амалга оширилади.

29. Марказий банк иккиламчи бозорда дилер сифатида облигациялар билан олди-сотди операцияларида иштирок этиши мумкин.

30. Иккиламчи бозорда облигациялар бўйича операциялар биржа савдоларини ўтказиш қоидаларига мувофиқ марказий контрагент иштирокида ёки марказий контрагент иштирокисиз амалга оширилади.

31. Иккиламчи савдоларда дилерлар савдо тизими орқали облигациялар билан қуйидаги операцияларни амалга оширишлари мумкин:

келишилган нарх ва шартлар асосида облигацияларнинг олди-сотди операциялари;

гаровга олинган облигацияларни савдо тизими орқали сотиш ва сотиб олиш операциялари;

РЕПО битимлари бўйича облигацияларнинг олди-сотди операциялари.

32. Облигацияларнинг иккиламчи бозорида олди-сотди операцияларини амалга ошириш учун дилерлар томонидан сотилиши ёки сотиб олиниши режалаштирилган облигациялар бўйича буюртмалар миқдори ва нархи кўрсатилган ҳолда савдо тизимга киритилади.

33. Облигацияларнинг иккиламчи бозорида олди-сотди шартномаларини тузиш учун савдо тизими сотиш ёки сотиб олиш учун киритилган буюртмаларга мос келадиган қарама-қарши буюртмаларнинг параметрлари бир-бирига мувофиқлигини текширади.

34. Савдо тизими параметрлари бир-бирига мос келган буюртмаларни автоматик тарзда рўйхатдан ўтказади.

35. Биржа битими савдо тизимида иккита қарама-қарши буюртмаларнинг рўйхатга олиниши билан тузилган ҳисобланади.

36. Ҳар бир биржа битими тузилганда савдо тизими уни рўйхатга олади, унга рўйхатга олиш рақамини бириктиради ва савдо иштирокчиларига биржа битимлари реестридан кўчирма тақдим этади. Шунингдек, савдо тизими биржа битимлари реестрини Миллий клиринг марказига савдо иштирокчиларининг талаб ва мажбуриятларини аниқлаштириш мақсадида тақдим қилади.

37. Иккиламчи бозорда савдо тизимидаги буюртмалар нархи тенг бўлган ҳолларда, улар тақдим этилган вақтига қараб аввал тақдим этилган буюртма кейин тақдим қилинган буюртмадан олдин қондирилади.

Буюртмалар қисман қондирилган ҳолда, унинг қондирилмаган қисми алоҳида буюртма сифатида кўрилади.

38. РЕПО битимлари бўйича операцияларини ўтказиш ва улар бўйича ҳисоб-китоблар Ўзбекистон Республикасининг давлат қимматли қоғозлари билан РЕПО битимларини тузиш ва ижро этиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 1829, 2008 йил 18 июнь) мувофиқ амалга оширилади.

39. Облигацияларни сақлаш ва уларга бўлган ҳуқуқларнинг ҳисобини юритиш Марказий депозитарийда очилган «депо» ҳисобварақларида олиб борилади.

40. Облигациялар бўйича ҳисоб-китоблар биржа битимлари реестри асосида шакллантирилган клиринг топшириқномасига мувофиқ қуйидагилар томонидан амалга оширилади:

марказий контрагент иштирокида тузилган битимлар бўйича Миллий клиринг маркази томонидан;

марказий контрагент иштирокисиз тузилган битимлар бўйича Марказий депозитарий ёки Марказий банк томонидан.

41. Облигацияларнинг сотиб олувчининг депо ҳисобварағига ўтказилиши ва пул маблағларининг сотувчининг ҳисобварағига ўтказиб берилиши «етказиб беришга нисбатан тўлов» (деливерй версус паймент — ДВП) тамойиллари асосида амалга оширилади, бундан мазкур Низомнинг 10¹-бандида белгиланган операция мустасно.

Мазкур Низомнинг 10¹-бандида белгиланган қоидага мувофиқ облигацияларни Марказий банкнинг эмиссиявий депо ҳисобварағидан ўзининг депо ҳисобварағига ўтказиш орқали жойлаштириш пул маблағларини ўтказмаган ҳолда (фреэ оф паймент — ФОП) амалга оширилади.

42. Облигацияларни сотиб олувчига унинг депо ҳисобварағига тегишли кирим ёзуви амалга оширилгандан сўнг эгалик ҳуқуқи берилади ва депо ҳисобварағидан кўчирма билан тасдиқланади.

43. Сотиб олинган облигациялар ҳисоби дилерлар томонидан ҳар бир чиқарилиш бўйича алоҳида ҳисобварақларда юритилади.

44. Облигацияларга доир операцияларнинг бухгалтерия ҳисоби амалдаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади.

45. Купон тўлови миқдори аукцион савдоларида сотиб олинган облигацияларнинг купон ставкаси, уларнинг номинал қиймати ва купон давридан келиб чиққан ҳолда қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

C_i = N * R * (T / 365)

бунда:

C_i — купон қиймати;

N — облигациянинг номинал баҳоси;

R — купон ставкаси;

T — купон даври.

Купон тўловлари облигацияларнинг муомалада бўлиш даври учун ҳисобланиб, ҳар бир купон даври якуни бўйича тўлаб борилади.

46. Марказий депозитарий купон даврининг охирги кунида, жорий савдолар якунидан сўнг, депо ҳисобварағидаги қолдиқлар юзасидан ҳар бир облигация эгаси бўйича Марказий банкка рўйхат тақдим қилади.

47. Марказий банк купон тўловларини амалга ошириш учун тегишли маблағларни купон даври тугаган кундан кейинги иш кунида Марказий депозитарийнинг Марказий банкда очилган вакиллик ҳисобварағига ўтказиб беради.

48. Марказий депозитарий купон тўловлари бўйича келиб тушган маблағларни дилерларнинг шахсий ҳисобварақларига ўтказиб беради.

49. Марказий депозитарий облигация сақловчисига тегишли бўлган купон тўловлари тўлангани тўғрисидаги маълумотни ушбу тўловлар амалга оширилган кундан кейинги иш кунида Марказий банкка тақдим этади.

50. Марказий банк томонидан облигацияларни сўндириш уларнинг муомала даври тугаган кундан кейинги иш кунида ёки муддатидан олдин амалга оширилади.

51. Марказий банк облигацияларни сўндириш учун уларнинг тўлиқ ҳажмини номинал қийматда сотиб олиш бўйича савдо тизимига буюртма киритади ёки Марказий депозитарийга сўндирилиши лозим бўлган облигацияларни ҳисобга олиш учун топшириқ беради.

52. Марказий банкнинг сўндирилган облигациялари Марказий депозитарий томонидан Марказий банкнинг эмиссиявий депо ҳисобварағига ўтказиб берилади.

53. Облигацияларни сўндириш ҳамда купон тўловларини амалга ошириш куни дам олиш ёки байрам кунларига тўғри келган ҳолларда, тўловлар кейинги иш кунида амалга оширилади.

54. Валюта биржасида облигациялар бўйича амалга оширилган операциялар тўғрисидаги маълумотлар (облигация номланиши, сони, котировкаси (нархи) ва битим санасидан ташқари) учинчи шахсларга ошкор қилинишига йўл қўйилмайди.

55. Тижорат ва банк сирларидан иборат бўлган барча маълумотларни тақдим этиш қонунда белгиланган тартибда амалга оширилади.

56. Мазкур Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгарликка тортиладилар.