Жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилиги тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида
Жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилигининг самарали тизимини яратиш давлатнинг қонунийлик ва ҳуқуқ-тартиботни таъминлаш, инсон ҳуқуқ ва эркинликлари, жамият ва давлат манфаатлари, тинчлик ва хавфсизликни ишончли ҳимоя қилиш бўйича устувор вазифаларидан бири ҳисобланади.
Шу билан бирга, суд-тергов амалиёти таҳлили, шунингдек, халқ билан бевосита мулоқот натижалари ушбу соҳада бир қатор тизимли муаммо ва камчиликлар мавжудлигини кўрсатди, хусусан:
биринчидан, жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилиги тизимида фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини самарали ҳимоя қилиш, жиноят ишлари бўйича судгача ва суд жараёнида қонунийликни таъминлашга тўсқинлик қилувчи ҳуқуқий бўшлиқларнинг мавжудлиги;
иккинчидан, жиноятларни профилактика қилиш ва олдини олиш, шунингдек, фуқароларга юксак ҳуқуқий маданият ва қонунга ҳурмат ҳиссини сингдириш борасидаги ҳуқуқий механизмларнинг етарли даражада самарадор эмаслиги;
учинчидан, алоҳида турдаги жиноятларни содир этганлик учун санкциялар қилмишларнинг ижтимоий хавфлилик хусусияти ва даражасига номувофиқлиги, жумладан жазонинг муқобил турлари, рағбатлантирувчи нормалар ва жамоат таъсир чоралари етарли даражада қўлланилмаслиги ва самарасизлиги;
тўртинчидан, тезкор-тергов тадбирларини ўтказиш сифатининг қониқарсизлиги ва процессуал қонунчилик талабларини бузган ҳолда олинган маълумотлардан далил сифатида фойдаланилиши;
бешинчидан, халқаро амалиётда эътироф этилган жиноят-ҳуқуқий институтларнинг етарли даражада имплементация қилинмаганлиги, жумладан юридик шахслар жиноий жавобгарлигининг мавжуд эмаслиги;
олтинчидан, суд-тергов фаолиятига замонавий ахборот-коммуникация технологияларини жорий қилиш жуда паст даражада эканлиги.
Замонавий халқаро стандартлар ва илғор хорижий тажрибани инобатга олган ҳолда, шунингдек, 2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясига мувофиқ жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилигини такомиллаштиришнинг мутлақо янги устувор йўналишларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш мақсадида:
1. Ўзбекистон Республикасининг Жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилигини такомиллаштириш концепцияси 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Қуйидагилар Ўзбекистон Республикасининг Жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилигини такомиллаштиришнинг асосий йўналишлари ва вазифалари этиб белгилансин:
жиноят қонунчилиги нормаларини унификация қилиш;
жиноий жавобгарлик ва жазо тизимини такомиллаштириш;
фуқаролар ҳуқуқ ва эркинликлари, жамият ва давлат манфаатларининг таъсирчан ва ишончли муҳофаза қилинишини таъминлаш;
жиноят-процессуал қонунчилиги нормаларини тизимлаштириш ва уйғунлаштириш;
жиноят процессида шахснинг ҳуқуқ ва эркинликлари кафолатларини ишончли таъминлаш механизмларини такомиллаштириш;
жиноят процессининг янги шакл ва тартиб-таомилларини киритиш.
2. Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси, Олий суди ва Ички ишлар вазирлигининг қуйидагиларни назарда тутувчи «Электрон жиноят иши» дастлабки лойиҳаси доирасида амалга оширилаётган жиноят ишларини юритиш тартибини босқичма-босқич рақамлаштириш тўғрисидаги таклифи қабул қилинсин:
жиноят ишлари бўйича иш юритувни электрон шаклда юритиш ва процессуал ҳаракатларни амалга ошириш вақтида суриштирув органларининг прокуратура органлари, судлар ва жазони ижро этиш органлари, шунингдек, бошқа ташкилотлар билан маълумотлар алмашинуви имкониятини берувчи ҳимояланган тизимни, жумладан ахборот тизимлари ва маълумотлар базаларини интеграция қилиш, жиноят ишлари бўйича статистика юритишни автоматлаштириш орқали жорий қилиш;
ҳужжатнинг ягона идентификаторини жорий этишни ҳисобга олган ҳолда жисмоний ва юридик шахсларнинг суриштирув органлари, судлар, прокуратура органлари билан Интернет тармоғи орқали ахборот алмашинувини таъминлаш;
жиноят ишлари бўйича суриштирув амалиётида жиноят-процессуал ҳужжатларининг ягона электрон шаклини ишлаб чиқиш;
жиноят ишларини юритиш жараёнларини, шу жумладан жиноят ишлари бўйича электрон иш юритувда тартиб-таомилларни қисқартириш ва ортиқча босқичларни чиқариб ташлаш орқали оптималлаштириш;
процессуал ҳаракатларни амалга ошириш тартибларини, жумладан электрон шаклда санкциялар олиш, далилларни тўплаш, экспертизалар, суд муҳокамаси ўтказиш ва суд қарорларини ижро этиш орқали соддалаштириш.
3. Ўзбекистон Республикасининг Жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилигини такомиллаштириш бўйича идоралараро комиссия (кейинги ўринларда Идоралараро комиссия деб юритилади) ташкил этилсин ва унинг таркиби 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
4. Идоралараро комиссия (О.Б. Муродов):
икки ҳафта муддатда Ўзбекистон Республикасининг жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилигини такомиллаштириш, шунингдек, «Электрон жиноят иши» дастлабки лойиҳасини амалга ошириш бўйича ишчи гуруҳлар ташкил этсин ва уларнинг иш режаларини тасдиқласин;
2018 йил 1 декабрга қадар Тошкент шаҳрининг Яккасарой ва Миробод туманларида «Электрон жиноят иши» дастлабки лойиҳаси (кейинги ўринларда — дастлабки лойиҳа) амалга киритилсин;
2019 йил 1 октябрга қадар дастлабки лойиҳанинг синовлари натижаларидан келиб чиқиб, жиноят ишлари бўйича электрон иш юритуви жорий қилиниши муносабати билан жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилигини такомиллаштириш бўйича таклифлар киритсин;
2019 йил 1 декабрга қадар ушбу қарор билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг Жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилигини такомиллаштириш концепцияси асосида Жиноят кодекси ва Жиноят-процессуал кодексининг янги таҳрирдаги лойиҳаларини киритсин.
Ушбу бандда белгиланган вазифаларни амалга ошириш доирасида:
жиноят ва жиноят-процессуал ҳуқуқи соҳасидаги илғор халқаро тажрибани, умумэътироф этилган норма ва стандартларни, жумладан жойларга чиққан ҳолда ўрганишни;
илмий доиралар, фуқаролик жамияти институтлари, оммавий ахборот воситалари вакиллари ва хорижий экспертларни жалб қилган ҳолда учрашувлар, семинарлар, давра суҳбатлари ва матбуот анжуманлари ташкил этишни таъминласин.
5. Дастлабки лойиҳа иштирокчилари рўйхати ва уни амалга ошириш бўйича чора-тадбирлар дастури 3 ва 4-иловаларга мувофиқ тасдиқлансин.
6. Белгилаб қўйилсинки, дастлабки лойиҳани амалга ошириш доирасида:
бир вақтнинг ўзида ҳужжатларнинг қоғоз ва электрон шаклларидан фойдаланилади;
Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси «Электрон жиноят иши» лойиҳасининг амалга оширилиши ва юритилишига масъул бўлган ваколатли орган ҳисобланади;
иш ўринларини жиҳозлаш, ички локал-ҳисоблаш тармоқларини ташкил этиш тегишли вазирлик ва идоралар — дастлабки лойиҳа иштирокчиларининг ўз маблағлари ҳисобидан амалга оширилади;
алоқа каналлари билан таъминлаш «Ўзбектелеком» АК томонидан Ахборот-коммуникация технологияларини ривожлантириш жамғармаси ҳисобидан амалга оширилади;
«Электрон жиноят иши» тизимини яратиш ва жорий этиш, уни дастлабки лойиҳа иштирокчиларининг мавжуд ахборот тизимлари ва ресурслари билан интеграция қилиш ва ахборот хавфсизлигини таъминлаш бўйича зарурий чораларни кўриш, лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқиш «UZICON.UZ» ДУК томонидан Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги Мажбурий ижро бюросининг Ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш маркази билан биргаликда Ахборот-коммуникация технологияларини ривожлантириш жамғармаси ҳисобидан амалга оширилади.
7. Идоралараро комиссия раисига юклатилган вазифаларни амалга оширишда вазирлик ва идораларнинг мутахассислари, республиканинг илмий ва таълим муассасалари вакиллари, шунингдек, халқаро ташкилотлар маслаҳатчиларини жалб қилиш ҳуқуқи берилсин.
8. Вазирлик ва идоралар раҳбарлари ушбу қарорнинг ўз вақтида ва самарали ижроси учун шахсан масъул эканлиги белгилаб қўйилсин.
9. Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги Идоралараро комиссияга хорижий мамлакатларга сафарларни ташкил этиш, шунингдек, хорижий мамлакатларнинг давлат органлари ва халқаро ташкилотлар вакиллари билан учрашув ва музокараларни ўтказишда ҳар томонлама кўмаклашсин.
10. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси, масъул вазирлик ва идоралар ушбу қарор билан белгиланган вазифаларни самарали амалга ошириш учун зарур бўлган ташкилий ва амалий чоралар кўрилишини таъминласин.
11. Ушбу қарорнинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикасининг Бош прокурори О.Б. Муродов ва Ўзбекистон Республикаси Президенти Давлат маслаҳатчисининг биринчи ўринбосари Б.М. Мавлонов зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2018 йил 14 май,
ПҚ-3723-сон
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 14 майдаги ПҚ-3723-сон қарорига 1-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикасининг Жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилигини такомиллаштириш
КОНЦЕПЦИЯСИ
1994 йилда қабул қилинган Ўзбекистон Республикасининг Жиноят ва Жиноят-процессуал кодекслари шахсни жиноий тажовузлардан самарали муҳофаза қилиш, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари ҳамда жамият ва давлат манфаатларини ҳимоя қилиш, қонунийлик ва ҳуқуқий тартиботни таъминлаш учун ҳуқуқий пойдевор яратди.
Ўтган йиллар мобайнида мамлакатимиз жиноят ва жиноят-процессуал қонун ҳужжатларида унинг нормаларини такомиллаштиришга, жиноят процессига жалб этиладиган фуқароларнинг ҳуқуқлари ва эркинликларини сўзсиз таъминлаш мақсадида илғор халқаро стандартлар ва хорижий амалиётни имплементация қилишга қаратилган сезиларли ўзгаришлар юз берди.
Жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилигини такомиллаштириш соҳасидаги давлат сиёсатининг энг муҳим йўналишларини белгилаб берган 2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясининг қабул қилиниши суд-ҳуқуқ тизимини ислоҳ қилишнинг тарихий аҳамиятга эга бўлган босқичи бўлди.
Хусусан, жиноят қонунчилигининг янада либераллашуви ҳамда алоҳида тоифадаги жиноятларни жиноий юрисдикциядан чиқариш амалга оширилди, озодликдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган жазолар рўйхати кенгайтирилди.
«Хабеас корпус» институтини қўллаш соҳасини кенгайтириш, жиноят ишлари бўйича иш юритишнинг соддалаштирилган тартибини жорий қилиш, шунингдек, суд-тергов фаолиятида фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини кафолатлашни янада кучайтириш бўйича комплекс чора-тадбирлар амалга оширилди.
Ҳар бир ходим томонидан «Халқ манфаатларига хизмат қилиш» деган эзгу ғояни амалга оширишга асосланган ҳолда ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари фаолиятини ташкил этиш тубдан қайта кўриб чиқилди.
Шу билан бирга, суд-тергов амалиётида, жумладан мамлакатнинг жиноий-ҳуқуқий сиёсатини самарали рўёбга чиқаришга тўсқинлик қилаётган, жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилигидаги айрим нормаларнинг мукаммал эмаслиги билан боғлиқ бўлган қатор муаммо ва камчиликлар сақланиб қолмоқда, хусусан:
жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилиги тизимида фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини самарали ҳимоя қилиш, жиноят ишлари бўйича судгача ва суд жараёнида қонунийликни таъминлашга тўсқинлик қилаётган ҳуқуқий бўшлиқларнинг мавжудлиги;
жиноятларни профилактика қилиш ва олдини олиш, шунингдек, фуқароларга юксак ҳуқуқий маданият ва қонунга ҳурмат ҳиссини сингдириш борасидаги механизмларнинг етарли даражада тартибга солинмаганлиги;
алоҳида турдаги жиноятлар учун санкциялар қилмишларнинг ижтимоий хавфлилик хусусияти ва даражасига номувофиқлиги, жумладан жазонинг муқобил турлари, рағбатлантирувчи нормалар ва жамоат таъсир чоралари етарли даражада қўлланилмаслиги ва самарасизлиги;
тезкор-тергов тадбирлари ўтказиш сифатининг қониқарсизлиги ва процессуал қонунчилик талабларини бузган ҳолда олинган маълумотлардан далил сифатида фойдаланилиши;
халқаро ҳуқуқ ва хорижий амалиётда эътироф этилган жиноят-ҳуқуқий институтларнинг етарли даражада, жумладан юридик шахсларнинг жиноий жавобгарлигини белгилаш соҳасида имплементация қилинмаганлиги;
суд-тергов фаолиятига замонавий ахборот-коммуникация технологияларини жорий қилиш жуда паст даражада эканлиги.
Юқоридагилар қуйидаги асосий йўналишларни назарда тутувчи давлат жиноят-ҳуқуқий сиёсатининг мутлақо янги устувор йўналишларини ишлаб чиқиш ва амалга оширишни талаб этади:
I. ЖИНОЯТ ҚОНУНЧИЛИГИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ
1. Жиноят қонунчилиги нормаларини унификация қилиш
1. Жиноят қонунчилигини халқаро стандартларга унификация қилинганлиги ва мувофиқлаштирилганлиги нуқтаи назаридан инвентаризация қилиш.
2. Турлича шарҳлаш ёки коррупция ҳолатлари содир этилишига йўл қўядиган ёхуд ижтимоий хавфлилик даражаси ва характери жиноят қонунчилиги принципларига мос келмайдиган қилмишлар учун жавобгарлик белгиланишига йўл қўядиган нормаларни чиқариб ташлаш.
3. Жиноят кодексидаги фуқароларнинг ҳуқуқлари ва эркинликлари, жамият ва давлат манфаатларини самарали ҳимоя қилишга тўсқинлик қиладиган ҳуқуқий бўшлиқлар, қарама-қаршиликлар ва «оқ доғлар»ни бартараф этиш.
4. Жиноят кодексида қўлланиладиган атама ва тушунчаларни уларнинг мазмунига аниқ таъриф бериш ва ягона шаклда қўллаш орқали такомиллаштириш.
5. Жиноятларни олдини олиш ва бартараф этиш бўйича самарали ҳуқуқий механизмларни яратиш, фуқароларга юксак ҳуқуқий маданиятни сингдириш, уларни Конституция ва қонунларга амал қилиш руҳида тарбиялаш.
2. Жиноий жавобгарлик ва жазо тизимини такомиллаштириш
1. Жиноий қилмишнинг ижтимоий хавфлилик даражаси ва характерини белгиловчи муқобил кўрсаткичларни жорий этиш орқали жиноятларни таснифлаш тизими ва мезонларини қайтадан кўриб чиқиш.
2. Жиноят содир этган шахсларга нисбатан жавобгарлик муқаррарлигининг ишончли кафолатини таъминлаш.
3. Жазолар тизими ва уларни тайинлаш механизмларини қайтадан кўриб чиқиш, эскирган ҳамда замонавий талабларга жавоб бермайдиган жазолар шакли ва турларини чиқариб ташлаш.
4. Жиноят содир этишда айбдор деб топилган шахсларни тарбиялаш, шунингдек, содир этилиши мумкин бўлган жиноятларнинг олдини олишга қаратилган жазо турлари ва бошқа ҳуқуқий таъсир чораларини жорий этиш.
5. Тамом бўлмаган жиноят, жиноятда иштирокчилик ва бир қанча жиноят содир этиш институтларини уларнинг мезонлари ва хусусиятларини аниқлаштириш орқали такомиллаштириш, шунингдек, улар ўртасида мавжуд зиддиятларни бартараф этиш.
6. Рағбатлантирувчи нормаларни, жумладан жазони енгиллаштириш ёки шахсни жиноий жавобгарлик ёхуд жазодан озод қилиш шартларини ўрнатувчи нормаларни кенгайтириш.
7. Қилмишнинг жиноийлигини истисно қилувчи ҳолатларни белгиловчи нормаларни такомиллаштириш.
8. Тиббий йўсиндаги мажбурлов чораларини қўллаш институтини, жумладан мазкур чораларни қўллаш асосларини кенгайтириш орқали ривожлантириш.
3. Фуқаролар ҳуқуқлари ва эркинликлари, жамият ва давлат манфаатларини амалда ва ишончли ҳимоя қилишни таъминлаш
1. Ижтимоий хавфи катта бўлмаган жиноятларнинг алоҳида таркибини босқичма-босқич жиноий юрисдикциядан чиқариш сиёсатини давом эттириш.
2. Жиноий жазоларнинг санкцияларини жиноятларнинг ижтимоий хавфлилик даражаси ва характери билан қатъий мувофиқлаштириш, жазоларнинг муқобил турларини оқилона ва мутаносиб равишда қўллашни таъминлаш.
3. Жиноят қонунчилигининг, айниқса, ижтимоий хавфи катта бўлмаган ва унча оғир бўлмаган жиноятларни биринчи маротаба содир этган, шунингдек, аҳолининг ижтимоий заиф қатламлари — вояга етмаганлар, кексалар, ногиронлиги бўлган шахслар, ҳомиладор аёллар ва қарамоғида вояга етмаган болалари бўлган ёлғиз шахсларга нисбатан янада инсонпарварлигини таъминлаш.
4. Оғир ва ўта оғир жиноятлар, жумладан терроризм, экстремизм ва коррупциявий жиноятларни, шу билан бирга уюшган гуруҳ ҳамда жиноий уюшма таркибида қийноққа солиш усулларидан фойдаланган ҳолда жиноят содир этишда айбдор бўлган шахсларга нисбатан кескин жиноий сиёсатни давом эттириш.
5. Жиноят процессига жалб этилган вояга етмаганларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилишни таъминлашга қаратилган жиноий-ҳуқуқий нормаларни такомиллаштириш.
6. Жиноят қонунчилигига дунё ҳамжамиятида тобора ортиб бораётган хавфларни ҳисобга олган ҳолда трансмиллий ва халқаро жиноятларни содир этганлик учун жавобгарликни киритиш.
7. Технологик тараққиёт, жумладан кибержиноят билан боғлиқ жиноят турларининг кенгайганлигини ҳисобга олган ҳолда ахборот технологиялари соҳасида жавобгарликни назарда тутувчи нормаларни қайта кўриб чиқиш.
II. ЖИНОЯТ-ПРОЦЕССУАЛ ҚОНУНЧИЛИКНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ
1. Жиноят-процессуал қонунчилик нормаларини тизимлаштириш ва уйғунлаштириш
1. Жиноят-процессуал қонунчиликни халқаро стандартларга унификация қилинганлиги ва мувофиқлаштирилганлиги нуқтаи назаридан инвентаризация қилиш.
2. Турлича талқин қилинадиган ёки уларни қўллаш бўйича тушунтириш талаб этувчи жиноят-процессуал нормалардан воз кечиш, шунингдек, тўғридан-тўғри қўлланувчи қонунлардан фойдаланиш амалиётига тўлиқ ўтиш.
3. Жиноят-процессуал қонунчилик тизимини нормалар ва институтларни ҳуқуқий жиҳатдан қўллашнинг самарадорлигини ҳисобга олган ҳолда уларнинг мантиқий кетма-кетлигини таъминлаш нуқтаи назаридан қайта кўриб чиқиш, шунингдек, такрорланувчи нормалардан воз кечиш.
4. Жиноят-процессуал тамойиллар тизимини замонавий ёндашувлар, илғор халқаро стандартлар ва хорижий амалиётни ҳисобга олган ҳолда янада такомиллаштириш.
5. Жиноят-процессуал қонунчиликдаги фуқароларнинг ҳуқуқ ҳамда эркинликлари, жамият ва давлатнинг манфаатларини самарали ҳимоя қилишга тўсқинлик қилувчи ҳуқуқий бўшлиқлар ва қарама-қаршиликларни бартараф этиш.
6. Халқаро ҳамкорлик масалаларини тартибга солувчи жиноят-процессуал нормаларни Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларига мувофиқлаштириш.
2. Жиноят процессида шахс ҳуқуқ ва эркинликларининг ишончли кафолатини таъминлаш механизмларини такомиллаштириш
1. Суд-тергов фаолиятининг шаффофлиги ва ошкоралигини таъминлаш, жиноят ишлари бўйича иш юритувда жамоатчилик иштироки институтини кучайтириш.
2. Адвокатларнинг процессуал ҳуқуқ ва ваколатларини кучайтириш орқали тарафларнинг ўзаро тортишув тамойилини амалда рўёбга чиқариш, уларнинг ҳаққоний мустақиллигини таъминлаш, шунингдек, жиноят иши бўйича ҳимоячининг иштироки шарт бўлган ишларга оид асосларни кенгайтириш.
3. «Хабеас корпус» институтини қўллаш кўламини, жумладан судгача бўлган босқичда амалга ошириладиган процессуал қарорлар ва ҳаракатлар устидан судга шикоят қилиш институтини жорий этиш орқали кенгайтириш.
4. Суриштирув ва дастлабки тергов жиноят-процессуал институтларини янада такомиллаштириш, жиноят ишларининг кетма-кетлигини тартибга солувчи жиноят-процессуал нормаларни дифференциациялаш.
5. Терговга қадар текширув ва суд босқичларида ишларни кўриб чиқишда ярашув институтини қўллаш доирасини кенгайтириш.
6. Вояга етмаганларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишни таъминлашга қаратилган жиноят-процессуал нормаларни такомиллаштириш, уларнинг бузилган ҳуқуқларини тиклаш, шунингдек, вояга етмаганлар томонидан содир этиладиган жиноятларни профилактика қилиш ва олдини олиш бўйича чораларни кучайтириш.
7. Терговга қадар текширув жараёнига жалб этилган, шунингдек, жиноят иши қўзғатилгунга қадар ушланган шахсларнинг процессуал мақомини аниқлаштириш.
8. Ҳуқуқни қўллаш амалиётидаги мавжуд муаммо ва камчиликларни ҳисобга олган ҳолда жиноят ишларини тўхтатиш ва жиноят ишини қўзғатишни рад қилиш тартиби ҳамда асосларини такомиллаштириш.
14. Жиноятдан жабрланган шахсларга етказилган зарарни қоплаш ва кўмаклашишнинг самарали механизмларини ўрнатиш.
15. Маҳкумларга нисбатан амнистия ва афв этиш шаклидаги инсонпарварлик актларини қўллаш тартибини такомиллаштириш.
3. Жиноят процессининг янги шакл ва тартиб-таомилларини жорий этиш
1. Судга қадар ва суд босқичида соддалаштирилган иш юритиш тартиб-тамойилларини янада ривожлантириш, суд-тергов ҳаракатларининг инновацион шакллари ва услубларини жорий этиш.
2. Терговга қадар текширув жараёнида жиноят аломатлари бор ёки йўқлигини аниқлаш мақсадида айрим процессуал ва тергов ҳаракатларини амалга оширишнинг оптимал механизмларини яратиш.
3. Тарафларнинг ўзаро тортишув тамойилини таъминлаш асосида дастлабки эшитиш институтини жорий этиш орқали жиноят ишини суд муҳокамасига тайинлаш босқичини ислоҳ қилиш.
4. Суд муҳокамасида айбловни ўзгартиришни, жумладан янада оғирроқ айбловга ўтишни назарда тутувчи механизмларни, шунингдек, прокурор айбловдан воз кечишининг процессуал механизмини яратиш.
5. Гувоҳ, жабрланувчи ва жиноятдан жабр кўрган шахсларни ҳимоя қилиш бўйича таъсирчан жиноят-процессуал ҳамда ташкилий чораларни жорий этиш.
6. Гувоҳ ва жабрланувчилар кўрсатувларини, биринчи навбатда, уларни объектив сабабларга кўра кечроқ сўроқ қилиш имконияти бўлмаган ҳолларда, олдиндан мустаҳкамлаб қўйиш (депонирования қилиш) институтини жорий этиш.
7. Суд-тергов фаолиятида, хусусан «Электрон жиноят иши» ва «масофадан сўроқ қилиш» тизимларини жорий этишда ахборот-коммуникация технологияларидан самарали фойдаланишни таъминлаш.
8. Янги жиноят процессуал институтларни жорий этишни ҳисобга олган ҳолда суд қарорларининг қонунийлиги, асослилиги ва адолатлилигини текшириш институтини янада ривожлантириш.
9. Суд ҳукми, ажрими ва қарорларининг ижросига тааллуқли муаммоларни ҳал этишнинг таъсирчан механизмларини яратиш.
III. Ўзбекистон Республикасининг Жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилигини такомиллаштириш концепциясини амалга оширишдан кутилаётган натижалар
Жиноят ва жиноят-процессуал қонунчиликни жаҳон ҳамжамиятининг жадал ривожланиш тенденцияларини, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимояси, жамият ва давлат манфаатлари, тинчлик ва хавфсизликни таъминлашни инобатга олган ҳолда янада такомиллаштириш.
Бунда қуйидаги мақсадларга эришиш алоҳида аҳамият касб этади:
жиноятнинг олдини олиш ва фуқароларни қонунларни ҳурмат қилиш руҳида тарбиялаш, уларнинг ҳуқуқий маданиятини оширишнинг амалий ва самарали механизмларини ишлаб чиқиш;
суд-тергов фаолиятининг шаффофлиги ва ошкоралигини таъминлаш, жиноят ишлари бўйича иш юритувда жамоатчилик иштироки институтини кучайтириш;
миллий хусусиятлар ва шароитларни эътиборга олган ҳолда жиноят ва жиноят-процессуал қонунчиликка илғор хорижий тажрибани имплементация қилиш;
суд-тергов фаолиятига замонавий ахборот-коммуникация технологияларини кенг жорий этиш.
Жиноят ва жиноят-процессуал қонунчиликни такомиллаштириш концепциясини самарали амалга оширишнинг пировард натижасида «Қонун устувор — жазо муқаррар» тамойили ҳаётга тўлиқ татбиқ этилиши лозим.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 14 майдаги ПҚ-3723-сон қарорига 2-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикасининг жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилигини такомиллаштириш бўйича Идоралараро комиссия
Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси бошқарма бошлиғи
15.
У.Х. Мухамедов
—
Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги академияси бошлиғининг биринчи ўринбосари
Изоҳ.
Комиссия аъзолари бошқа ишга ўтган тақдирда, унинг таркибига ушбу лавозимларга тайинланганлар ёхуд тегишли функциялар бажарилиши юклатилган шахслар киритилади.
(2-илова Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 1 февралдаги ПФ–5650-сонли Фармони таҳририда)
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 14 майдаги ПҚ-3723-сон қарорига 3-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаменти
5.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаментининг Тошкент шаҳар Яккасарой тумани бўлими
6.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаментининг Тошкент шаҳар Миробод тумани бўлими
7.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги Мажбурий ижро бюроси
8.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги Мажбурий ижро бюроси Тошкент шаҳар Яккасарой тумани бўлими
9.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги Мажбурий ижро бюроси Тошкент шаҳар Миробод тумани бўлими
10.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди
11.
Жиноят ишлари бўйича Тошкент шаҳар Яккасарой тумани суди
12.
Жиноят ишлари бўйича Тошкент шаҳар Миробод тумани суди
13.
Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги
14.
Тошкент шаҳар Яккасарой тумани ички ишлар органлари фаолиятини мувофиқлаштирувчи бошқармаси
15.
Тошкент шаҳар Миробод тумани ички ишлар органлари фаолиятини мувофиқлаштирувчи бошқармаси
16.
Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси
17.
Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитасининг Тошкент шаҳар бошқармаси
(3-илова Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 30 сентябрдаги ПФ-5547-сонли Фармони таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 01.10.2018 й., 06/18/5547/1975-сон)
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 14 майдаги ПҚ-3723-сон қарорига 4-ИЛОВА
Тошкент шаҳрининг Яккасарой ва Миробод туманларида «Электрон жиноят иши» дастлабки лойиҳасини амалга ошириш бўйича
ЧОРА-ТАДБИРЛАР ДАСТУРИ
T/p
Тадбирлар
Амалга ошириш шакллари
Ижро муддатлари
Масъул ижрочилар
I. Ташкилий чора-тадбирлар
1.
Суриштирув органлари билан муносабатларнинг ҳуқуқий асосларини яратиш мақсадида прокуратура, ИИВ, ДБҚ, суд органлари, Адлия вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги ва бошқа ташкилотлар вакилларидан иборат юридик масалалар бўйича ишчи гуруҳи (1-ишчи гуруҳ) таркиби, иш режасини тасдиқлаш ва унинг устувор вазифаларини белгилаш.
1-ишчи гуруҳ таркиби ва иш режасини тасдиқлаш
Икки ҳафта
Комиссия (О. Муродов)
2.
Суриштирув органлари билан ташкилий-техник ҳамкорликни яратиш учун прокуратура, ИИВ, ДБҚ, суд органлари, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги, «UNICON. UZ» ДУК, «Ўзбектелеком» АК, Мажбурий ижро бюроси АКТ жорий этиш Маркази вакилларидан иборат ишчи гуруҳи (2-ишчи гуруҳ) таркиби, иш режасини тасдиқлаш ва унинг устувор вазифаларини белгилаш.
2-ишчи гуруҳ таркиби ва иш режасини тасдиқлаш
Икки ҳафта
Комиссия (О. Муродов)
3.
Жиноят ишлари юритишни самарали рақамлаштиришни таъминлаш мақсадида қуйидагиларни ўрганишни назарда тутган ҳолда суд-тергов фаолиятини танқидий таҳлил қилиш:
суриштирувчилар томонидан амалга ошириладиган жиноят ишлари бўйича амалдаги жиноят-процессуал ишларини юритиш тартибини;
суриштирув органларининг давлат органлари, шунингдек бошқа ташкилотлар билан ҳамкорлик қилиш тартибини;
прокурор ва суд органининг санкциясини олиш, шунингдек прокурор назоратини амалга ошириш тартибини;
суд муҳокамаси тартибини;
жиноят ишларини юритиш жараёнлари тартибини, шу жумладан, жиноят ишлари бўйича электрон иш юритувида тартиб-таомилларни қисқартириш ва ортиқча босқичларни чиқариб ташлаш йўли орқали оптималлаштириш нуқтаи назаридан;
суд қарорларининг Бош прокуратура ҳузуридаги Мажбурий ижро бюроси томонидан амалдаги жиноий-ижро қилиш тартибини.
Таҳлилий маълумотнома
2018 йил 1 июнга қадар
1-ишчи гуруҳ, манфаатдор вазирлик ва идоралар
4.
Дастлабки лойиҳа иштирокчилари бўлган органларнинг ахборот-коммуникациявий инфратузилмасини, шу жумладан уларда қўлланилаётган ахборот тизимлари, ресурслари ва маълумотлар базасини танқидий ўрганиш ва тегишли таклифлар тайёрлаш.
Таҳлилий маълумот
2018 йил 1 июнга қадар
2-ишчи гуруҳ
5.
Жиноят ишларини юритишни рақамлаштириш учун керак бўлган техник ва дастурий воситаларга бўлган эҳтиёжни ўрганиш.
Техник лойиҳани ишлаб чиқиб ва тасдиқлаш.
Техник лойиҳа
2018 йил 15 июнга қадар
2-ишчи гуруҳ, «UNICON. UZ» ДУК, Мажбурий ижро бюроси АКТ жорий этиш маркази
6.
Жиноят процессини рақамлаштириш соҳасидаги хорижий давлатларнинг илғор халқаро тажрибасини, жумладан жойларга сафар қилиш орқали ўрганиш.
Таҳлилий маълумот
2018 йил 1 июлга қадар
Комиссия (О. Муродов) ТИВ (Б. Асадов)
7.
Қуйидагиларни назарда тутган ҳолда «Электрон жиноят иши» тизимини яратишнинг техник шартларини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш:
суриштирувни ва бошқа процессуал ҳаракатларни амалга ошириш тартибларини, шу жумладан, электрон шаклда санкциялар олиш, далилларни тўплаш, экспертизалар, суд муҳокамаси ўтказиш ва суд қарорларини ижро этиш орқали соддалаштиришни;
тергов ҳаракатларини амалга оширишда далилларни процессуал мустаҳкамлаш механизмларини;
тизимни суриштирув органларининг ахборот тизимлари билан интеграциялашувини;
жиноят иши бўйича далиллар ва процессуал ҳужжатлар тўғрисидаги маълумотларнинг тизимда ишончли ҳимояланишини таъминлаш, жиноят процесси босқичлари тўғрисидаги маълумотларга ҳимояланган тарздан киришни таъминлаш;
жиноят ишлари бўйича статистикани юритишни автоматлаштириш ва электрон хабар беришни жорий қилишни;
ҳужжатнинг ягона идентификаторини жорий этиш;
жисмоний ва юридик шахслар, уларнинг қонуний вакилларини тизим билан ўзаро муносабатлари учун Интернет тармоғида веб-сайт яратиш;
суриштирув, прокуратура, суд органлари, Мажбурий ижро бюроси ходимларидан иборат бўлган тизим фойдаланувчилари учун идоралараро ҳимояланган веб-сайт яратиш.
Техник топшириқ
2018 йил 1 августга қадар
«UNICON. UZ» ДУК, 1,2-ишчи гуруҳлар, Мажбурий ижро бюроси АКТ жорий этиш маркази
8.
Жиноят ишлари бўйича иш юритишнинг электрон шаклини ва идоралараро ахборот алмашинувини жорий этиш, суриштирув иш юритувида жиноят-процессуал ҳужжатларнинг ягона электрон шаклларини шакллантиришни кўзда тутувчи «Электрон жиноят иши» ахборот тизимини ишлаб чиқиш.
Ахборот тизимлари комплекси
2018 йил 1 ноябрга қадар
«UNICON. UZ» ДУК, 1,2-ишчи гуруҳлар, Мажбурий ижро бюроси АКТ жорий этиш маркази
9.
Дастлабки лойиҳа доирасида жиноят ишларини юритиш бўйича услубий тавсиялар ишлаб чиқиш ва тизимдан фойдаланувчиларга етказиш, дастлабки лойиҳа иштирокчилари — органлар масъул ходимларини жиноят ишларини электрон юритиш бўйича ўқитиш ва малакасини ошириш бўйича курслар ташкил этиш.
Услубий тавсиялар
Ўқув курслари
2018 йил 1 сентябрга қадар
1,2 — ишчи гуруҳлар
10.
Фуқаролик жамияти институтлар, оммавий ахборот воситалари, илмий доиралар вакиллари ва хорижий экспертларни кенг жалб қилган ҳолда учрашувлар, семинарлар, давра суҳбатлари ва матбуот-анжуманлари ташкил этиш.
Учрашувлар, семинарлар, давра суҳбатлари ва матбуот-анжуманлари ташкил этиш
Дастлабки лойиҳасини амалга ошириш даврида
Комиссия (О. Муродов), Дастлабки лойиҳа иштирокчилари, манфаатдор вазирлик ва идоралар
11.
Дастлабки лойиҳа иштирокчилари бўлган органларнинг ахборот-коммуникация инфратузилмасини республика миқёсида, шу жумладан уларда қўлланилаётган ахборот тизимлари, ресурслари ва маълумотлар базасини танқидий ўрганиш ва тегишли таклифлар тайёрлаш.
Таҳлилий маълумот
2019 йил 15 январга қадар
Комиссия (О. Муродов), Дастлабки лойиҳа иштирокчилари
12.
«Электрон жиноят иши» тизимини республика бўйича босқичма-босқич жорий этиш бўйича «Йўл харитаси» ишлаб чиқиш.
«Йўл харитаси» лойиҳаси
2019 йил 1 мартга қадар
Комиссия (О. Муродов), 1,2 — ишчи гуруҳ
II. Ташкилий-техник тадбирлар
13.
Зарур компьютер ва офис техникаси, планшетлар, электрон рақамли имзо калитлари билан жиҳозланган ишчи ўринларини ташкил этиш.
Техник жиҳозланган иш ўринлари
2018 йил 1 октябрга қадар
Комиссия (О. Муродов), Дастлабки лойиҳа иштирокчилари, «UNICON. UZ» ДУК
«Электрон жиноят иши» тизимида жиноят иши материалларига нисбатан тегишли тарздаги электрон реквизитларни (имзо, муҳр, штамп ва бошқалар), шунингдек электрон процессуал ва бошқа электрон ҳужжатларнинг ягона шаклларини қўллаш.
Ахборот тизимлари комплекси
2018 йил 1 декабрга қадар
1,2 — ишчи гуруҳ, «UNICON. UZ» ДУК, Мажбурий ижро бюроси АКТ жорий этиш маркази
18.
«Электрон жиноят иши» тизимини Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратурасида тизим серверини жойлаштирган ҳолда ишга тушириш.
Фаолият юритаётган тизим (веб-сайтлар билан)
2018 йил 1 декабрга қадар
Комиссия (О. Муродов), «UNICON. UZ» ДУК, Мажбурий ижро бюроси АКТ жорий этиш маркази, 2 — ишчи гуруҳ
