Ўзбекистон Республикаси Ҳаво кодексининг 85-моддаси ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2013 йил 15 июлдаги ПФ-2003-сон «Қонунларнинг ҳаволаки нормаларини амалга оширишга қаратилган норматив-ҳуқуқий ва бошқа ҳужжатларни ишлаб чиқиш режаларини тасдиқлаш тўғрисида»ги қарорига мувофиқ Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси ҳаво кемалари парвозларининг хавфсизлигини таъминлаш давлат дастури иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Ўзбекистон Республикаси Парвозлар хавфсизлигини назорат қилиш давлат инспекцияси манфаатдор ташкилотлар билан биргаликда уч ой муддатда ўзининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини ушбу қарорга мувофиқлаштирсин.

3. Мазкур қарорнинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари Б.И. Закиров зиммасига юклансин.

1. Мазкур Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси ҳаво кемалари парвозлари хавфсизлигини таъминлаш давлат дастури (кейинги ўринларда — Дастур) Ўзбекистон Республикаси Ҳаво кодекси талаблари ҳамда Халқаро фуқаро авиацияси ташкилоти (кейинги ўринларда — ИКАО) стандартлари ва тавсия этилган амалиёти, жумладан, Халқаро фуқаро авиацияси тўғрисидаги конвенциянинг (кейинги ўринларда — Конвенция) «Парвозлар хавфсизлигини бошқариш»19-иловасига мувофиқ ишлаб чиқилган бўлиб, Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси ҳаво кемалари парвозлари хавфсизлигини таъминлаш шарт-шароитлари ва тартибини белгилайди.

Мазкур Дастурнинг мақсади Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиациясида парвозлар хавфсизлигининг қабул қилиниши мумкин бўлган даражасини таъминлашдан иборат.

2. Дастур қоидалари ҳаво кемаларини эксплуатация қилувчилар (авиакомпаниялар) ва сертификатланган аэродромлар, сертификатланган ўқув муассасалари, ҳаво кемаларига техник хизмат кўрсатиш ва ҳаводаги ҳаракатни ташкил этиш билан шуғулланувчи ташкилотларга (кейинги ўринларда — хизмат кўрсатувчи ташкилотлар) татбиқ этилади.

3. Мазкур Дастурда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

авиация ҳодисаси — одамларнинг ҳалок бўлишига, ҳаво кемасининг жиддий шикастланишига, вайрон бўлишига ёки йўқолишига олиб келмаган ҳолатлар;

Ўзбекистон Республикасининг авиация қоидалари — Ўзбекистон Республикаси ҳаво ҳудудидан фойдаланиш муносабатларини ва авиация соҳасидаги фаолиятни тартибга соладиган, мажбурий тарзда бажарилиши лозим бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар;

авиация ҳалокати — парвозни амалга ошириш мақсадида ҳаво кемасидан фойдаланиш давомида юз берган, ушбу кема, унинг экипажи, бошқа авиация ходимлари ёки ташқи омилларнинг таъсири билан боғлиқ ҳолат бўлиб, одамларнинг ҳалок бўлишига, ҳаво кемасининг жиддий шикастланишига, вайрон бўлишига ёки йўқолишига олиб келган ҳодиса;

парвозлар хавфсизлиги — ҳаво кемалари эксплуатациясига тааллуқли бўлган ёки бундай эксплуатацияни бевосита таъминлайдиган авиация фаолияти билан боғлиқ хавф-хатарлар мақбул даражагача камайтирилган ва назорат қилинадиган ҳолат;

парвозлар хавфсизлигини таъминлаш давлат дастури — парвозлар хавфсизлигини оширишга қаратилган қоидалар ва фаолият турларининг комплекси;

Ўзбекистон Республикасининг фуқаро авиацияси — давлат авиацияси ва экспериментал авиация таркибига кирмайдиган авиация;

хатар (таҳдид) — ходимларга жароҳат етказилиши, жиҳозлар ёки иншоотларга шикаст етказилиши, моддий йўқотишлар ёки белгиланган функцияларни бажариш қобилиятининг пасайишига олиб келиши мумкин бўлган ҳолат, объект ёки фаолият;

парвозлар хавфсизлигининг мақбул даражаси — Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиациясида ҳаво кемаларининг парвоз хавфсизлигини таъминлашнинг Парвозлар хавфсизлигини таъминлаш давлат дастурида белгиланган минимал даражаси;

превентивлик — бу хавфсизликка таъсир қилувчи ҳодисалар содир бўлишидан олдин хавфли вазиятни аниқлаш, хавф-хатарни бошқариш ва камайтириш чора-тадбирлари орқали тизимни ҳимоя қилишни назарда тутувчи ёндашувдир;

парвозлар хавфсизлигига таҳдид солувчи хавф — хавф оқибатлари ёки натижаларининг тахминий эҳтимоли ва жиддийлиги даражаси;

аэронавигация маълумотлари тўплами (кейинги ўринларда — АИР) —, аэронавигация учун муҳим аҳамиятга эга бўлган, узоқ муддатли аэронавигация маълумотларини ўз ичига олган, давлат томонидан тасдиқланган ёки чоп этилган нашр;

сертификатланган аэродром — аэродром сертификатига эга бўлган аэродром эксплуатанти;

аэродром сертификати — белгиланган қоидалар асосида ваколатли орган томонидан аэродромни эксплуатация қилиш учун бериладиган сертификат;

сертификатланган ўқув муассасаси — Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлиги ҳузуридаги Фуқаро авиацияси агентлиги томонидан авиация ходимларини тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш учун сертификатланган ўқув муассасаси;

ИКАО стандартлари — Конвенцияга мувофиқ Аҳдлашувчи давлатлар риоя қиладиган, бир хил қўлланилиши аэронавигация хавфсизлиги ва мунтазамлигини таъминлаш учун зарур деб топилган жисмоний хусусиятлар, конфигурация, моддий қисм, техник хусусиятлар, ходимлар ёки қоидаларга қўйиладиган ҳар қандай талаб;

парвозлар хавфсизлигини бошқариш тизими — хавфсизликни бошқаришга қаратилган тизимли ёндашув бўлиб, зарур ташкилий тузилма, масъулият иерархияси, бошқарув қоидалари ва тартиб-таомилларини ўз ичига олади;

аэродром эксплуатанти — Ўзбекистон Республикасининг ёки Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларига мувофиқ бошқа давлатнинг юридик шахси ёки фуқароси бўлиб, муайян аэродромга мулк ҳуқуқи асосида (аэродром эгаси сифатида), ижара шартномаси бўйича ёки Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа асосларда эгалик қиладиган ҳамда аэродромнинг мувофиқлик сертификатига эга бўлган шахс;

ҳаво кемаси эксплуатанти — ҳаво кемаси эксплуатациясини амалга ошириш имконияти эксплуатант сертификати билан тасдиқланган, мулк ҳуқуқи ёки бошқа ашёвий ҳуқуқлар асосида ҳаво кемасига эгалик қиладиган юридик ёки жисмоний шахс.

4. Ўзбекистон Республикасининг фуқаро авиацияси фаолияти Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунлари, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг қарорлари, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари, қарорлари ва топшириқлари, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари, шунингдек, Ўзбекистон Республикасининг Авиация қоидалари ва Халқаро фуқаро авиация ташкилоти (ИКАО) стандартлари ва тавсия этилган амалиётлари билан тартибга солинади.

5. Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлиги ҳузуридаги Фуқаро авиацияси агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик) Ўзбекистон Республикасининг Авиация қоидаларини ишлаб чиқиш, нашр этиш ва такомиллаштириш бўйича масъул ҳисобланади. Ўзбекистон Республикасининг Авиация қоидаларини ишлаб чиқиш парвозлар хавфсизлигининг қабул қилинган даражасини таъминлаш бўйича давлат тадбирларининг таркибий қисми ҳисобланади.

6. Ўзбекистон Республикасининг Авиация қоидалари Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги талабларига мос бўлиши ва ИКАО стандартлари ҳамда тавсия этиладиган амалиётларига (Конвенциянинг тегишли иловаларига) асосланиши шарт. ИКАО стандартлари ва тавсия этилган амалиётлари талабларидан фарқлар мавжуд бўлган ҳолатда, Агентлик Конвенциянинг 38-моддасига мувофиқ бу ҳақда ИКАОни хабардор қилади.

7. Агентлик Ўзбекистон Республикасининг Авиация қоидаларига ўз вақтида ўзгартиш ва қўшимчалар киритади. Бу қоидаларни Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги, ИКАО стандартлари ва тавсия этилган амалиётларга мослигини таъминлаш мақсадида талабларни мунтазам қайта кўриб чиқиш ва янгилаш орқали амалга оширилади.

8. Фуқаро авиацияси ва самовий ҳудуддан фойдаланиш тўғрисида 1991 йил 30 декабрдаги Ҳукуматлараро битимга мувофиқ ишлаб чиқилган ва амалга киритилган Давлатлараро авиация қўмитасининг (бундан кейин — ДАҚ) авиация қоидалари Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиациясининг ҳужжатлари сифатида фойдаланилади ва Агентлик директорининг буйруғи билан амалга киритилади.

ДАҚ Кенгаши томонидан тасдиқланган ДАҚнинг Авиация қоидаларига киритилган барча ўзгартириш ва қўшимчалар Агентлик директорининг буйруғи билан амалга киритилган пайтдан бошлаб ҳақиқий ҳисобланади.

9. ИКАО иловалари ва қўлланмалари, авиация техникаси ишлаб чиқувчиларининг парвоз ва техник эксплуатация ҳужжатлари, шунингдек, ушбу ҳужжатларга киритилган кейинги ўзгартириш ва қўшимчалар Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиациясида тўлиқ ёки қисман Агентлик директори буйруғи билан кучга киритилиши мумкин.

10. Ўзбекистон Республикаси ИКАО стандартлари ва тавсия этилган амалиётига мувофиқ, «Аэронавигация ахбороти хизмати» 15-иловасида баён этилганидек, аэронавигацияни таъминлаш учун зарур бўлган узоқ муддатли аэронавигация маълумотларини халқаро миқёсда алмашиш эҳтиёжларини қондириш мақсадида АИР нашр этади.

11. Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси ва халқаро аэронавигациянинг метеорологик таъминоти давлат томонидан ваколат берилган метеорология органи томонидан амалга оширилади. Бу жараён ИКАОнинг «Халқаро аэронавигациянинг метеорологик таъминоти» номли 3-иловасида келтирилган стандартлар ва тавсия этилган амалиёт талабларига ҳамда Жаҳон метеорология ташкилотининг Техник регламентига мувофиқ равишда олиб борилади.

12. Парвозлар хавфсизлигини таъминлаш бўйича тезкор назоратни амалга ошириш мақсадида Агентлик хизмат кўрсатувчи ташкилотлар учун мажбурий бўлган буйруқлар, кўрсатмалар ва талабномалар чиқаради.

13. Хизмат кўрсатувчи ташкилотлар ўз ҳужжатларини ишлаб чиқади ва амалга татбиқ қилади, бунда уларнинг талаб даражаси Ўзбекистон Республикасининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларида белгиланган талаблар даражасидан паст бўлмаслиги лозим.

14. Хизмат кўрсатувчи ташкилотлар томонидан ишлаб чиқилган ҳужжатлар маҳаллий мақомга эга бўлиб, фақат ушбу ташкилотларга нисбатан татбиқ этилади.

15. Ўзбекистон Республикаси авиация қоидаларига риоя қилиш мажбурийдир. Бироқ, фавқулодда ҳолларда, бартараф этиб бўлмайдиган географик ёки бошқа сабабларга кўра, айрим талаблар бажарилмаслиги мумкин. Бундай ҳолатда, ушбу чекинишлар парвозлар хавфсизлигининг эквивалент даражасини таъминлайдиган чоралар жорий этилиши шарти билан рухсат этилади.

Бундай ҳолларда манфаатдор хизмат кўрсатувчи ташкилотлар парвозлар хавфсизлигининг эквивалент даражасини таъминлаш бўйича хулоса тайёрлаб, уни Агентлик билан келишиши ва парвозлар хавфсизлигини таъминлашга оид ҳужжатларда эълон қилиши лозим.

16. Агентлик Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ва бошқа ҳужжатлар рўйхатини шакллантиради ҳамда уни расмий веб-сайтида (www.uzcaa.uz) эълон қилади.

17. Парвозлар хавфсизлиги Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси фаолиятининг энг устувор йўналиши бўлиб, мамлакатнинг миллий хавфсизлигининг ажралмас қисми ҳисобланади.

18. Ўзбекистон Республикасининг фуқаро авиациясида парвозлар хавфсизлигини таъминлашнинг мақсади давлат ҳокимияти органлари, Агентлик, хизмат кўрсатувчи ташкилотлар ва бошқа авиация ходимлари, шунингдек, юридик ва жисмоний шахслар томонидан амалга ошириладиган, фуқароларнинг ҳаёти ёки соғлиғига, давлат мулки ва атроф-муҳитга, жисмоний ва юридик шахслар мулкига зарар етказилишининг олдини олишга қаратилган фаолиятни қамраб олади. Шунингдек, ушбу фаолият халқаро аэронавигацияда парвозлар хавфсизлигини таъминлашга кўмаклашади.

19. Агентлик Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиациясида парвозлар хавфсизлигини таъминлаш ва ҳаводаги ҳаракатни тартибга солиш соҳасидаги авиация маъмурияти ҳисобланади.

20. Агентлик парвозлар хавфсизлигини бошқариш тизими стратегиясини ишлаб чиқади, жорий этади ва такомиллаштиради ҳамда унинг авиация фаолиятида миллий ва халқаро стандартларга мувофиқ қабул қилиниши мумкин бўлган даражада сақланишини кафолатловчи жараёнларни таъминлайди.

22. Агентлик парвозлар хавфсизлигини бошқариш бўйича низомларни ишлаб чиқади ва Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси фаолиятига жорий этади. Агентликнинг инспектор ходимларига парвозлар хавфсизлиги стратегиясини ривожлантириш ва ишлаб чиқиш ҳамда уни амалга ошириш бўйича муайян масъулият ва мажбуриятлар юкланади.

23. Ўзбекистон Республикасида фуқаро авиацияси ҳаво кемаси билан содир бўлган ҳар бир авиация ҳалокати ёки инциденти текширилиши шарт.

24. Авиация ҳодисалари ва инцидентларини текширишни ташкил қилиш ва ўтказиш бўйича ваколатли орган Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлиги (кейинги ўринларда — Транспорт вазирлиги) ҳисобланади.

Транспорт вазирлигига Конвенциянинг 13-иловаси «Авиация ҳодисалари ва инцидентларини текшириш»га мувофиқ текширувларни амалга оширишда мустақиллик берилади.

25. Авиация ҳодисалари ва инцидентларини ташкил қилиш ва текшириш Ўзбекистон Республикасининг Ҳаво кодекси ҳамда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2000 йил 27 декабрдаги 505-сон қарори билан тасдиқланган «Ўзбекистон Республикасида фуқаро ҳаво кемалари билан содир бўлган авиация ҳодисалари ва инцидентларини текшириш қоидалари»га (кейинги ўринларда — АҲИТҚ) мувофиқ амалга оширилади.

26. Авиация ҳодисаларини текширишнинг асосий мақсади келгусида авиация ҳодисалар ва инцидентларининг олдини олишдан иборат. Текширув натижаларидан келиб чиқиб, парвозлар хавфсизлигини таъминлаш бўйича тавсиялар ишлаб чиқилади. Ҳодисалар ва инцидентларини текширишда асосий эътибор хавф-хатар омилларини самарали назорат қилишга қаратилиши керак.

Авиация ҳодисалар ва инцидентларни текшириш натижалари бўйича ҳисоботлар манфаатдор хизмат кўрсатувчи ташкилотларга, Ўзбекистон Республикасининг вазирлик ва идораларига юборилади.

27. Конвенциянинг 13-иловаси «Авиация ҳодисалар ва инцидентларни текшириш» қоидаларига мувофиқ Транспорт вазирлиги максимал учиш массаси 2250 кг дан ортиқ бўлган ҳаво кемалари билан содир бўлган авиация ҳодисалар ҳамда 5700 кг дан ортиқ бўлган ҳаво кемалари билан боғлиқ авиация инцидентлари ҳақидаги маълумотларни ИКАОга тақдим этади. Ушбу маълумотлар парвозлар хавфсизлигини таъминлаш ва авиацион ҳодисаларнинг олдини олиш мақсадида муҳим аҳамиятга эга.

28. Транспорт вазирлиги АҲИТҚ талабларига мувофиқ авиация ҳодисалари ва инцидентларни текшириш натижалари асосида чора-тадбирларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш тизимини жорий қилади.

29. Хизмат кўрсатувчи ташкилотлар АҲИТҚ талабларига мувофиқ мажбурий текширувдан ўтказилиши талаб этилмайдиган хавфли омиллар бўйича ички текширувларни ўтказишлари мумкин. Бундай хавфли омилларни текшириш тартиби хизмат кўрсатувчи ташкилотларнинг ички ҳужжатлари билан белгиланади.

30. Авиация ҳодисалар ва инцидентларни текшириш махсус тайёргарликдан ўтган Транспорт вазирлигининг мутахассислари томонидан амалга оширилади.

Авиация ҳодисалар ва инцидентларни текшириш бўйича мутахассисларни тайёрлаш қуйидагиларни ўз ичига олади: бошланғич тайёргарлик, иш жойидаги тайёргарлик, авиацион ҳодисаларни текшириш бўйича базавий ва илғор курслар, шунингдек, махсус ихтисослаштирилган курслар.

Хизмат кўрсатувчи ташкилотларда авиация ҳодисаларни текшириш бўйича мутахассисларни тайёрлаш Транспорт вазирлиги томонидан тасдиқланган дастур асосида ўқув муассасаларида ёки Транспорт вазирлиги қошида ташкил этилган махсус курсларда амалга оширилади.

31. Олинган маълумотларни самарали таҳлил қилиш мақсадида Транспорт вазирлиги ва хизмат кўрсатувчи ташкилотлар авиацион ҳодисалар, инцидентлар ва хавфли омиллар ҳақидаги маълумотларни сақлаш тизимини маълумотлар базаси шаклида яратадилар.

32. Фуқаро авиациясининг ҳар бир фаолият йўналиши Ўзбекистон Республикасининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари билан тартибга солинади.

Учувчилар таркиби, шунингдек, ҳаводаги ҳаракатни ташкил қилиш ва хизмат кўрсатиш ҳамда ҳаво кемаларини техник хизмат кўрсатишни амалга оширадиган шахслар Ўзбекистон Республикасининг фуқаро авиацияси мутахассислари учун амал қилувчи гувоҳномаларга эга бўлишлари шарт.

Ҳаво кемалари эксплуатантлари (авиакомпаниялар), аэродромлар, ҳаво кемаларига техник хизмат кўрсатувчи ташкилотлар ва ўқув муассасалари белгиланган талабларга мувофиқлик сертификатига эга бўлиши шарт, ҳаво кемалари эса учишга яроқлилик сертификатига эга бўлиши керак.

33. Агентлик қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда берилган сертификатлар ва гувоҳномаларнинг амал қилишини тўхтатиб туриш, бекор қилиш ёки тугатиш ваколатига эга.

34. Парвозлар хавфсизлигини таъминлашга оид қонунчилик талабларига риоя қилиш мажбурийдир. Ушбу талабларни бузганлик учун ходимлар ва хизмат кўрсатувчи ташкилотлар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгарликка тортилади.

35. Парвозлар хавфсизлигини бошқариш тизими (кейинги ўринларда — ПХБТ) хизмат кўрсатувчи ташкилотлар томонидан парвозлар хавфсизлигини таъминлаш учун ташкил этилган ва тизимли ёндашувни амалга оширишга мўлжалланган бўлиб, парвозлар жараёнида қабул қилинадиган хавфсизлик даражасига эришишни кўзлайди.

36. Хизмат кўрсатувчи ташкилотлар камида қуйидагиларни таъминловчи ПХБТни жорий этади:

а) парвозлар хавфсизлиги учун хавф-хатарларни аниқлаш;

б) парвозлар хавфсизлигининг қабул қилинган даражасини сақлаш мақсадида камчиликларни бартараф этиш учун зарур чора-тадбирларни амалга ошириш;

в) парвозлар хавфсизлигининг таъминланган даражасини доимий назорат қилиш ва мунтазам баҳолаб бориш;

г) парвозлар хавфсизлигининг умумий даражасини доимий равишда оширишга интилиш.

37. ПХБТ доирасида хизмат кўрсатувчи ташкилотлар томонидан бутун ташкилот бўйлаб парвозлар хавфсизлиги масалаларида масъулият иерархияси аниқланади. Хизмат кўрсатувчи ташкилотларнинг юқори турувчи раҳбарияти парвозлар хавфсизлиги учун шахсан жавобгар ҳисобланади.

38. ПХБТ доирасида хизмат кўрсатувчи ташкилотлар эксплуатация ходимлари учун раҳбарлик ва фойдаланиш мақсадида парвозлар хавфсизлигига доир ҳужжатлар тизимини яратадилар.

39. Хизмат кўрсатувчи ташкилотлар раҳбарлари ўз ташкилотларида парвозлар хавфсизлигини бошқаришни амалга оширадилар. Парвозлар хавфсизлигини муваффақиятли бошқариш барча даражадаги раҳбарларнинг функционал вазифаси бўлиб, доимий назоратни талаб қилади.

40. Хизмат кўрсатувчи ташкилотлар томонидан ПХБТ яратилиши қуйидаги тўрт таркибий элементга асосланиши лозим:

а) парвозлар хавфсизлиги сиёсати ва унинг мақсадлари;

б) парвозлар хавфсизлигига таҳдидларни аниқлаш ва хавф-хатарларни бошқариш;

в) парвозлар хавфсизлигини таъминлаш;

г) парвозлар хавфсизлиги даражасини ошириш.

41. Хизмат кўрсатувчи ташкилотлар томонидан ПХБТ жорий этилиши бошқарув қадамларининг изчиллигини аниқлаш ва уни жорий этишда иш ҳажмини самарали бошқариш мақсадида босқичма-босқич амалга оширилиши лозим.

42. ПХБТ жорий этиш тўрт босқични ўз ичига олади.

ПХБТ талабларини хизмат кўрсатувчи ташкилотлар фаолиятига жорий этиш ва интеграция қилиш режаси ҳамда уни амалга ошириш учун масъулият схемасини ишлаб чиқиш:

а) Парвозлар хавфсизлиги учун масъул ижрочи шахсни аниқлаш ва унинг хавфсизлик бўйича масъулият даражасини белгилаш.

б) Ташкилот ичида ПХБТни жорий этиш учун масъул шахсни (ёки режалаштирувчи гуруҳни) аниқлаш.

в) Хизмат кўрсатувчи ташкилотнинг ПХБТни тасвирлаб бериш ва унинг мазмунини тушунтириш.

г) Ташкилотнинг мавжуд ресурсларини таҳлил қилиш ва уларнинг ПХБТни жорий этиш бўйича миллий ва халқаро талабларга мослигини баҳолаш.

д) ПХБТни жорий этиш режасини ишлаб чиқиш. Режада миллий талаблар, халқаро стандартлар ва тавсия этилган амалиётлар асосида ПХБТ жорий этиш жараёнининг босқичлари ҳамда аниқланган номутаносибликларни таҳлил қилиш натижалари акс эттирилиши лозим.

е) Парвозлар хавфсизлигини бошқариш сиёсати ва унинг мақсадларига оид зарур ҳужжатларни ишлаб чиқиш.

ж) Авиацияда хавфсизликни бошқариш тизими доирасида ахборот алмашиш учун воситаларни ишлаб чиқиш ва аниқлаш.

и) Миллий талаблар, халқаро стандартлар ва тавсия этилган амалиётга, шунингдек, белгиланган талаблардан аниқланган номутаносибликлар таҳлили натижаларига асосланган ҳолда ПХБТни жорий этиш режасини ишлаб чиқиш. Бу режада ПХБТни жорий этиш жараёнининг босқичлари акс эттирилиши лозим.

к) Парвозлар хавфсизлигини бошқариш сиёсати ва унинг мақсадларига оид зарур ҳужжатларни ишлаб чиқиш.

л) Авиация хавфсизлигини бошқариш тизимида ахборот алмашинувини таъминловчи воситаларни ишлаб чиқиш ва белгилаш.

ПХБТни жорий этиш режасига оид қуйидаги элементларни амалиётда татбиқ этиш:

а) парвозлар хавфсизлигига таҳдидларни аниқлаш ва хавф-хатарларни бошқариш;

б) ПХБТ элементларини жорий этиш, шунингдек, парвозлар хавфсизлигига таҳдидларни аниқлаш ва хавф-хатарларни бошқариш бўйича авиация ходимларини тайёрлаш.

ПХБТни жорий этиш режасининг қуйидаги элементларини амалиётда татбиқ этиш:

а) парвозлар хавфсизлигига таҳдидларни аниқлаш ва хавф-хатарларни бошқариш;

б) профилактик чора-тадбирларни қўллаш бўйича тайёргарлик;

в) профилактик чора-тадбирларга оид ҳужжатларни тайёрлаш ва уларни расмийлаштириш.

а) Парвозлар хавфсизлигини эксплуатация жараёнида таъминлаш, бунинг учун хавфсизликнинг қабул қилинган даражасини (даражаларини) ишлаб чиқиш, унинг мақсадлари ва мезонларини белгилаш, шунингдек, парвозлар хавфсизлигини бошқариш тизимини доимий равишда такомиллаштиришни назарда тутади;

б) Фавқулодда вазият юзага келган ҳолларда кўриладиган чора-тадбирларни режалаштириш;

в) эксплуатация жараёнида парвозлар хавфсизлигини таъминлаш ва фавқулодда вазиятларда жавоб чора-тадбирларини режалаштириш учун зарур бўлган тайёргарликни ўтказиш;

г) Эксплуатация жараёнида парвозлар хавфсизлигини таъминлаш ва фавқулодда ҳолатларда кўриладиган чора-тадбирларни режалаштиришга оид тегишли ҳужжатларни тайёрлаш ва танлаш.

43. Хизмат кўрсатувчи ташкилотлар томонидан парвозлар хавфсизлигини бошқариш тизимини жорий этиш ва унинг фаолияти устидан назоратни Агентлик амалга оширади.

44. Хизмат кўрсатувчи ташкилотлар томонидан ишлаб чиқилган парвозлар хавфсизлигини бошқариш тизими (ПХБТ) Агентлик билан келишилади.

45. Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиациясида парвозлар хавфсизлигининг қабул қилинган даражаси ўрнатилади, бу даража календарь йил давомида қуйидаги кўрсаткичлар орқали ифодаланади:

а) ҳаво кемалари эксплуатантлари учун 100 000 соатлик парвоз вақти ҳисоби бўйича: одамлар ҳалок бўлишига олиб келган авиация ҳодисалари сони 0,5 тадан ошмаслиги, одамлар ҳалок бўлишисиз содир бўлган авиация ҳодисалари сони 1 (бир) тадан ошмаслиги, ҳаво кемаларида содир бўладиган авиация инцидентлари сони 50 тадан ошмаслиги;

б) ҳаво кемаларининг техник хизмат кўрсатиш ташкилотлари учун: 100 000 соатлик парвоз вақти ҳисобида ҳаво кемаларида содир бўладиган авиация инцидентлари сони 50 тадан ошмаслиги;

в) аэродромларни эксплуатация қилувчилар учун: 1000 ҳаво кемаси операцияси ҳисобида қушлар билан тўқнашув ҳолатлари сони 1 (бир) тадан ошмаслиги, 40 000 ҳаво кемаси операцияси ҳисобида учиш-қўниш йўлагига рухсатсиз чиқиш ҳолатлари сони 1 (бир) тадан ошмаслиги лозим.

г) ҳаводаги ҳаракатни ташкил қилиш хизматини кўрсатувчи ташкилотлар учун ҳаводаги ҳаракат хизмати кўрсатилган 100 000 ҳаво кемаси ҳисобида ҳаво бўшлиғида содир бўладиган авиация инцидентлари сони 40 тадан ошмаслиги лозим.

46. Парвозлар хавфсизлигини самарали бошқаришнинг асосий элементи хизмат кўрсатувчилар фаолиятининг тегишли жиҳатлари устидан доимий назоратни амалга оширишни назарда тутувчи парвозлар хавфсизлигини таъминлаш устидан назорат тизими ҳисобланади.

47. Парвозлар хавфсизлигини таъминлаш бўйича назорат, хизмат кўрсатувчи ташкилотлар томонидан давлат томонидан белгиланган қоидалар, норматив талаблар, стандартлар ва тартибларга риоя этилишини тасдиқлайди.

48. Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиациясида парвозлар хавфсизлигини таъминлаш бўйича давлат назорати Агентлик томонидан қуйидаги тадбирларни амалга ошириш орқали таъминланади:

а) авиация тизими фаолиятининг турли жиҳатлари бўйича реал кўрсаткичларни танлаб текшириш мақсадида олдиндан хабар бермасдан инспекцияларни ўтказиш;

б) режали инспекцияларни ўтказиш;

в) ҳаво кемаларини эксплуатация қилиш сертификати, авиация ходимларининг гувоҳномаси, аэродромнинг мувофиқлик сертификати, ҳаво кемаларини техник хизмат кўрсатиш ташкилотларини, ўқув марказларини тасдиқлаш (маъқуллаш), тиббий парвоз-эксперт комиссияларини тайинлаш, ҳаво кемасининг учишга яроқлилик сертификати ва бошқа шу каби ҳужжатларни беришга оид тартибларни амалга ошириш.

г) тармоқнинг турли секторларида парвозлар хавфсизлиги кўрсаткичлари устидан назоратни амалга ошириш;

д) парвозлар хавфсизлигига таъсир кўрсатувчи ҳолатларга (масалан, жиддий меҳнат низолари, авиакомпанияларнинг тўлов қобилиятсизлиги, иш ҳажмларининг кескин кўпайиши ёки қисқариши) хизмат кўрсатувчи ташкилотларда муносабат билдириш;

е) авиакомпанияларда, ҳаводаги ҳаракатни ташкил қилиш органларида, техник хизмат кўрсатувчи ташкилотларда, ўқув муассасаларида, аэродромларда ва аэропортларда парвозлар хавфсизлигини таъминлаш бўйича назоратни ташкил этиш даражасини текшириш.

49. Агентлик парвозлар хавфсизлигини таъминлашнинг барча функционал соҳаларида миллий қоидалар, тартиблар ва амалий тажрибаларга риоя этилишини назорат қилиш мақсадида хизмат кўрсатувчи ташкилотлар учун типик назорат дастурларини ва Агентлик инспекторлари учун техник йўриқномаларни ишлаб чиқади.

50. Парвозлар хавфсизлигини таъминлаш бўйича назоратни самарали амалга ошириш учун Агентлик тайёрланган ходимлар билан таъминланади. Ушбу ходимларнинг таълим даражаси ва махсус (техник) тайёргарлиги (малакалари) хизмат кўрсатувчи ташкилотларнинг инспекция қилинадиган ходимларидан кам бўлмаслиги лозим.

Парвозлар хавфсизлигини таъминлаш бўйича назоратни амалга оширадиган Агентлик ходимларининг меҳнат шароитлари ва ҳақ тўлаш даражаси уларнинг маълумоти, малакаси ва тажрибасига мос келиши, шунингдек, фаолияти назорат қилинаётган хизмат кўрсатувчи ташкилотлар ходимларининг ҳақ тўлаш шароитларига яқин бўлиши керак.

51. Агентликнинг инспекторлар таркиби парвозлар хавфсизлигини таъминлаш бўйича назоратни амалга оширишда ўз ваколатлари доирасида қуйидаги ҳуқуқларга эга:

хизмат гувоҳномасини кўрсатган ҳолда фуқаро авиациясига тегишли ҳаво кемалари ва объектларга ҳамда ҳужжатларни текшириш учун авиация хавфсизлигини таъминлаш талабларига риоя қилган ҳолда тўсиқсиз кириш ҳуқуқи;

парвозлар хавфсизлигига таҳдид солувчи аниқланган қонунбузарликларни бартараф этиш бўйича хизмат кўрсатувчи ташкилотларга кўрсатмалар бериш ҳуқуқи;

парвозлар хавфсизлигига таҳдид солувчи омиллар аниқланганда қоидабузарликларни бартараф қилиш бўйича текширилган хизмат кўрсатувчи ташкилотларга тақдимномалар киритиш;

фуқаро авиацияси мутахассисларининг ҳаракатлари ёки тайёргарлик даражаси парвозлар хавфсизлигига таҳдид солиши мумкин бўлган ҳолатларда, бу ҳақда уларнинг тўғридан-тўғри раҳбарлари ҳамда Агентлик раҳбариятини хабардор қилиш йўли билан Ўзбекистон Республикасининг фуқаро авиацияси мутахассислари гувоҳномасининг амал қилишини тўхтатиб туриш;

ҳаво кемасига, унинг давлат рўйхатидан ўтганлиги ва парвозга яроқлилигини тасдиқловчи мажбурий борт ҳужжатларига қўйиладиган талаблар бузилган ҳолатларда ҳаво кемасининг парвозини кечиктириш;

парвозлар хавфсизлигига таҳдид солувчи номутаносибликлар аниқланган ҳолларда, белгиланган қонунчилик тартибида Агентлик томонидан берилган амалдаги сертификатлар (гувоҳномалар)нинг амал қилишини тўхтатиш ёки бекор қилиш бўйича таклифларни Агентлик раҳбариятига киритиш;

Агентлик мансабдор шахсларининг қонуний талаблари текширилаётган хизмат кўрсатувчи ташкилотлар учун бажарилиши мажбурий ҳисобланади.

52. Хизмат кўрсатувчи ташкилотнинг айрим йўналишларидаги фаолияти бўйича инспекция натижалари тегишли ҳисоботлар (маълумотномалар)да қайд этилади, улар асосида хизмат кўрсатувчи ташкилотни текширишнинг якуний далолатномаси расмийлаштирилади. Расмийлаштириладиган ҳисоботлар (маълумотномалар) ва далолатномалар шакли Агентлик томонидан белгиланади.

53. Хизмат кўрсатувчи ташкилотлар инспекция ва текширувлар давомида Агентликнинг инспекторлар таркибига ходимларнинг шахсий иш ҳужжатлари, ҳаво кемалари, воситалар ва хизматларга, шунингдек, тегишли ҳисобот ҳужжатларига кириш учун зарур шароитларни яратиб беради ҳамда текширувчиларга ўз вазифаларини бажаришда кўмак кўрсатади.

54. Хизмат кўрсатувчи ташкилот ўз ташкилотида парвозлар хавфсизлиги ҳолатини назорат қилиш бўйича ички тизимни ишлаб чиқади ва жорий этади.

55. Хизмат кўрсатувчи ташкилотлар парвозлар хавфсизлигининг зарур даражасини таъминлаш учун қуйидаги тадбирларни амалга оширадилар:

а) раҳбарият томонидан ташкилотнинг кундалик фаолиятини назорат қилишни амалга ошириш;

б) парвозлар хавфсизлигини таъминлаш учун муҳим бўлган барча соҳаларда кундалик фаолиятни мунтазам инспекция текширувларини ўтказиш;

в) парвозлар хавфсизлиги соҳасида сўровлар ўтказиш орқали авиация ходимларининг фикрларини танловли равишда ўрганиш (ҳам парвозлар хавфсизлигининг умумий ҳолати, ҳам алоҳида жиҳатлари бўйича);

г) кундалик фаолиятнинг аниқ натижаларини акс эттирувчи маълумотларни тизимли равишда тўплаш;

д) парвозлар хавфсизлиги соҳасида аниқланган муаммолар ҳақидаги барча маълумотларни тизимли равишда таҳлил қилиш ва тегишли чора-тадбирларни қабул қилиш;

е) парвозлар хавфсизлиги ҳолатини таҳлил қилиш (парвозлар хавфсизлиги бўйича тадқиқотлар ўтказиш);

ж) хавфсизликнинг турли жиҳатларини қамраб олган доимий тезкор текширувлар дастурини амалга ошириш (ички ва ташқи текширувларни ўз ичига олган ҳолда);

з) барча манфаатдор авиация ходимларини парвозлар хавфсизлиги кўрсаткичлари тўғрисида хабардор қилиш.

56. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаро авиацияси ҳаво кемалари билан боғлиқ авиация ҳодисалари ва инцидентлари ҳақида мажбурий маълумот тақдим этиш (ҳисобот бериш) тизими Ўзбекистон Республикаси Ҳаво кодексининг 87-моддаси ва АҲИТҚ талаблари асосида амалга оширилади.

Авиация ҳодисаси ёки инцидентини, шунингдек, унга оид маълумотларни қасддан яширган ёки маълумотларни бузиб кўрсатган шахслар Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида белгиланган тартибда жавобгарликка тортиладилар.

57. Авиация ҳодисалари ва инцидентлари тўғрисидаги хабарномалар хизмат кўрсатувчи ташкилотлар мансабдор шахслари ва авиация ходимлари томонидан АҲИТҚда белгиланган тартиб ва муддатларда, энг содда ва самарали алоқа воситаларидан фойдаланган ҳолда амалга оширилади.

58. Ҳаво кемалари экипажлари томонидан берилган мажбурий хабарномалар борт журналларида қайд этилади, шунингдек, Транспорт вазирлиги томонидан белгиланган махсус хабарнома ва ҳисоботлар орқали расмийлаштирилади.

Ҳаво кемалари экипажлари томонидан парвоздаги махсус ҳолатлар ҳақидаги мажбурий хабарнома шакллари қуйидагилардан иборат:

а) авиация инциденти тўғрисидаги хабарнома шакли;

б) ҳаводаги ҳаракат билан боғлиқ инцидент тўғрисидаги хабарнома шакли;

в) қушлар билан тўқнашув ҳақидаги хабар бериш шакли.

59. Мажбурий маълумот тақдим этиш тизими доирасида ҳар доим ҳам қайд этилмайдиган маълумотларни йиғишга кўмаклашиш мақсадида, Агентлик ихтиёрий равишда инцидентлар ҳақидаги маълумотларни тақдим этиш тизимини яратади. Инцидентлар тўғрисидаги маълумотларни тақдим этиш тартиби ва шакли Агентлик томонидан белгиланади ва Агентликнинг расмий веб-сайти www.uzcaa.uz орқали эълон қилинади.

Ихтиёрий равишда инцидентлар ҳақидаги маълумотларни тақдим этиш тизими фақат авиация инцидентлари ҳақидаги маълумотлар билан чекланиб қолмаслиги керак. У шунингдек, инцидентларга олиб келиши мумкин бўлган хавфли омиллар ёки хавфсиз бўлмаган шароитлар ҳақида маълумотларни йиғишни ҳам назарда тутиши лозим.

60. Ихтиёрий равишда инцидентлар ҳақидаги маълумотларни тақдим этиш тизими жазо қўлламаслик тамойилига асосланади ва маълумот манбаларини ҳимоя қилишни назарда тутади. Ихтиёрий хабар беришда жазо қўлланмаслик мазкур тизимнинг, шу жумладан, инцидентлар ва хавфли омиллар тўғрисидаги маълумотларни йиғишнинг асосий тамойили ҳисобланади.

61. Агентлик авиация инцидентлари ва хавфли омиллар тўғрисида тақдим этилган хабарномалар ва ихтиёрий хабарларни йиғиш, ҳисобга олиш ва таҳлил қилишни амалга оширади. Мажбурий тарзда текширилиши лозим бўлган ҳодисалар рўйхатига кирувчи хавфли омиллар бўйича Агентлик Транспорт вазирлиги билан ҳамкорликда уларни текширишни ташкил қилади. Бошқа хавфли омиллар юзасидан эса уларни бартараф этиш учун профилактик чора-тадбирлар ишлаб чиқади.

62. Парвозлар хавфсизлиги ҳолатини таҳлил қилиш авиация ҳодисалари ва инцидентларини текшириш натижалари ҳамда уларнинг маълумотлар базаси, хавфли омилларни аниқлаш бўйича турли дастурларни амалга ошириш, шунингдек, хизмат кўрсатувчи ташкилотларнинг фаолияти устидан назорат қилишга асосланади. Бу таҳлил парвозлар хавфсизлиги ҳолатини баҳолаш ва олдиндан профилактик чора-тадбирларни ишлаб чиқиш учун мўлжалланган.

63. Агентлик ва хизмат кўрсатувчи ташкилотлар парвозлар хавфсизлиги ҳолатини объектив ва сифатли таҳлил қилиш ҳамда профилактик чора-тадбирларни ишлаб чиқиш учун парвозлар хавфсизлиги бўйича комиссиялар тузадилар.

64. Агентлик Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси ҳаво кемалари парвозлар хавфсизлиги ҳолати бўйича ойлик, чораклик, ярим йиллик ва йиллик таҳлилларни тайёрлайди ва чоп этади. Парвозлар хавфсизлиги ҳолати таҳлиллари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига, Транспорт вазирлигига ҳамда хизмат кўрсатувчи ташкилотларга юборилади.

65. Парвозлар хавфсизлиги бўйича таҳлилларни Вазирлар Маҳкамасига тақдим этиш муддатлари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг тегишли Комплекси қарори билан белгиланади.

66. Хизмат кўрсатувчи ташкилотлар парвозлар хавфсизлиги ҳолати бўйича ярим йиллик ва йиллик таҳлилларни тайёрлайди.

Хизмат кўрсатувчи ташкилотлар томонидан тайёрланган парвозлар хавфсизлиги ҳолати таҳлиллари умумлаштириш ва фуқаро авиациясида хавфсизлик даражасини ошириш учун профилактик чора-тадбирлар ишлаб чиқиш мақсадида Агентликка тақдим этилади.

67. Парвозлар хавфсизлиги бўйича таҳлилларни тайёрлаш методикаси ва уларни хизмат кўрсатувчи ташкилотлар томонидан тақдим этиш муддатлари Агентлик томонидан белгиланади.

68. Авиация ҳодисаларини олдини олиш ва парвозлар хавфсизлигини таъминлаш бўйича ишларга тизимли ёндашувни таъминлаш мақсадида парвозлар хавфсизлиги кунлари жорий этилади.

69. Парвозлар хавфсизлиги кунлари хизмат кўрсатувчи ташкилотлар томонидан ҳар ойда камида бир марта, Агентликда эса йилда бир марта ўтказилади.

70. Парвозлар хавфсизлиги куни натижаларига кўра, иш фаолиятини такомиллаштириш, аниқланган камчиликларни бартараф этиш ва парвозлар хавфсизлиги даражасини ошириш бўйича чора-тадбирлар қабул қилинади.

71. Ўзбекистон Республикаси фуқаро авиацияси ҳаво кемалари парвозлар хавфсизлигининг ҳисобот йилидаги ҳолати Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг тегишли Комплекс мажлисида кўриб чиқилади.

72. Агентлик хизмат кўрсатувчи ташкилотлар шу жумладан, хорижий авиакомпаниялар ҳаво кемалари эксплуатация қилувчилар парвозлар хавфсизлигини бошқариш тизимида (ПХБТ) номутаносибликлар аниқланган ҳолларда, парвозлар хавфсизлиги нуқтаи назаридан энг муаммоли ёки қўшимча текширув талаб этувчи хизмат кўрсатувчи ташкилотлар фаолияти соҳаларида навбатдан ташқари инспекциялар, текширувлар ва таҳлиллар ўтказади. Бундай соҳалар хавфлар, уларнинг ишлаб чиқариш фаолиятига таъсири ва парвозлар хавфсизлигига бўлган хатарларни баҳолаш натижалари таҳлили орқали аниқланади.

73. Агентлик инспекторлар таркибини дастлабки тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва махсус (техник) тайёрлаш тизимини ишлаб чиқади ва жорий этади.

74. Дававианазорат парвозлар хавфсизлиги устидан назоратни амалга оширадиган ходимлари учун сертификатланган ўқув муассасаларида, жумладан, халқаро ўқув марказларида ўқув курсларини ўтказади. Бу тадбирлар ходимларнинг парвозлар хавфсизлиги устидан назорат қилиш учун зарур бўлган профессионал билим даражасини олиш, сақлаш ва ошириш мақсадида амалга оширилади.