ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ МАРКАЗИЙ БАНКИ БОШҚАРУВИНИНГ
Қарори
Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг ҳисоб-китоблар клиринг тизими тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2014 йил 4 апрелда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 2570]
Олдинги таҳрирга қаранг.
Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги, «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги ва «Тўловлар ва тўлов тизимлари тўғрисида»ги қонунлари ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2013 йил 27 июндаги ПҚ-1989-сон «Ўзбекистон Республикасининг Миллий ахборот-коммуникация тизимларини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви қарор қилади:
(муқаддима Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 2 майдаги 10/10-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-2, 04.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.06.2025 й., 10/25/2570-2/0495-сон. Кучга кириш санаси — 2025 йил 6 сентябрь)
1. Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг ҳисоб-китоблар клиринг тизими тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Марказий банк раиси Ф. МУЛЛАЖОНОВ
Тошкент ш.,
2014 йил 21 февраль,
4/4-сон
Ўзбекистон Республикаси Марказий банки Бошқарувининг 2014 йил 21 февралдаги 4/4-сонли қарорига
ИЛОВА
ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг ҳисоб-китоблар клиринг тизими тўғрисида
НИЗОМ
Олдинги таҳрирга қаранг.
Мазкур Низом «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги, «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги, «Тўловлар ва тўлов тизимлари тўғрисида»ги, «Электрон рақамли имзо тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг қонунларига ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2013 йил 27 июндаги ПҚ-1989-сонли «Ўзбекистон Республикасининг миллий ахборот-коммуникация тизимларини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг ҳисоб-китоблар клиринг тизими (бундан буён матнда Клиринг тизими деб юритилади) фаолиятини тартибга солади.
(муқаддима Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
1-боб. Умумий қоидалар
Олдинги таҳрирга қаранг.
1. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:
Олдинги таҳрирга қаранг.
клиринг — тўлов тизими иштирокчиларининг пулга доир ўзаро талаблари ва мажбуриятларини йиғиш, таққослаш ҳамда ҳисобга ўтказиш жараёни;
(1-банднинг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 2 майдаги 10/10-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-2, 04.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.06.2025 й., 10/25/2570-2/0495-сон. Кучга кириш санаси — 2025 йил 6 сентябрь)
клиринг сессияси — Клиринг тизимида клиринг амалга оширилиши учун ўрнатилган вақт;
якуний ҳисоб-китоб — тижорат банкларининг Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг Ҳисоб-китоблар марказида очилган вакиллик ҳисобварақлари орқали Клиринг тизимида амалга оширилган ҳисоб-китоб;
Олдинги таҳрирга қаранг.
Клиринг тизими фойдаланувчилари — маблағларни тўловчи, шунингдек биллинг тизими операторлари ва маблағларни олувчилар;
(1-банднинг бешинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 2 майдаги 10/10-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-2, 04.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.06.2025 й., 10/25/2570-2/0495-сон. Кучга кириш санаси — 2025 йил 6 сентябрь)
электрон тўлов — Клиринг тизими орқали нақд пулсиз шаклда амалга ошириладиган тўлов;
электрон тўлов бўйича хабар — Клиринг тизимидаги ҳисоб-китобларга оид электрон ахборот;
соф позиция — Клиринг тизими иштирокчисининг клиринг сессияси даврида тўловлар бўйича мажбуриятлар ва талабларнинг фарқи (иштирокчининг бошқа барча иштирокчилардан олган тўловлари йиғиндисидан ушбу иштирокчининг бошқа барча иштирокчиларга юборган тўловлари йиғиндисининг айирмаси);
биллинг тизими — истеъмолчиларнинг реквизитлари ва етказиб берилган товар ва кўрсатилган хизматлар бўйича тарификациялашнинг ҳисобини юритувчи ахборот тизими;
(1-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
биллинг тизими оператори — биллинг тизими фаолият юритиши учун жавобгар бўлган, биллинг тизимининг Клиринг тизими билан ўзаро маълумот алмашинувини шартнома (бош келишув) ва техник ҳужжатлар талаблари асосида ташкил қилишга масъул бўлган ташкилот.
(1-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 2 майдаги 10/10-сонли қарорига (рўйхат рақами 2570-2, 04.06.2025 й.) асосан хатбоши билан тўлдирилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.06.2025 й., 10/25/2570-2/0495-сон. Кучга кириш санаси — 2025 йил 6 сентябрь)
Олдинги таҳрирга қаранг.
2. Мазкур Низом талаблари жисмоний ва юридик шахслар томонидан Клиринг тизими орқали нақд пулсиз тўловларни амалга ошириш билан боғлиқ бўлган муносабатларга нисбатан татбиқ этилади.
(2-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 2 майдаги 10/10-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-2, 04.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.06.2025 й., 10/25/2570-2/0495-сон. Кучга кириш санаси — 2025 йил 6 сентябрь)
Олдинги таҳрирга қаранг.
3. Клиринг тизимининг мақсади — электрон тўлов ҳужжатлари (бундан буён матнда ЭТҲ деб юритилади) ва электрон тўлов бўйича хабарларни ишончли, хавфсиз, самарали равишда реал вақт режимида алмашиш ва тўловларни амалга ошириш жараёнида молиявий хавф-хатарларни бартараф этилишини таъминлашдан иборат.
(3-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
2-боб. Клиринг тизимида иштирок этиш ва ундан чиқиш
(2-бобнинг номи Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
4. Ўзбекистон Республикаси Марказий банкида (бундан буён матнда Марказий банк деб юритилади) вакиллик ҳисобварағига эга бўлган ва Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг Ахборотлаштириш Бош маркази (бундан буён матнда АБМ деб юритилади) билан Клиринг тизимида иштирок этиш тўғрисида шартнома тузган тижорат банклари Клиринг тизими иштирокчилари ҳисобланади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
(Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 2 майдаги 10/10-сонли қарорига (рўйхат рақами 2570-2, 04.06.2025 й.) асосан 4-банд иккинчи хатбошисининг чиқарилиш санаси 2025 йил 6 сентябрь — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.06.2025 й., 10/25/2570-2/0495-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
41. Клиринг тизимига уланиш учун биллинг тизими оператори (бундан буён матнда БТО деб юритилади) ушбу Низомнинг иловасида келтирилган шакл асосида тўлдирилган аризани илова қилган ҳолда Марказий банкка мурожаат қилиши керак.
БТО ва Марказий банк ўртасидаги муносабатлар шартномалар асосида ҳамда маълумот алмашинуви техник ҳужжатларга мувофиқ амалга оширилади.
42. БТОнинг аризаси Марказий банк томонидан ўн банк иш куни ичида кўриб чиқилади.
БТОнинг аризасини ўрганиш жараёнида Клиринг тизимига уланишни рад этиш асослари аниқланмаган тақдирда, АБМ БТОнинг аризасида келтирилган маълумотлар асосида Клиринг тизими орқали тўловларни амалга ошириш учун ушбу БТОнинг биллинг тизими ва Клиринг тизими ўртасида қўлланиладиган маълумотномалар тавсифи ҳужжати лойиҳасини тайёрлайди ва Марказий банкка тақдим этади.
Қуйидагилар БТОнинг Клиринг тизимига уланиш ҳақидаги аризасини рад этиш асослари ҳисобланади:
1) БТОнинг аризасида назарда тутилган тўловларни қабул қилишнинг қонунчилик ҳужжатларига зид эканлиги;
2) БТОнинг аризасида кўрсатилган маълумотлар асосида Клиринг тизими билан маълумот алмашинувини таъминлашнинг техник имконияти мавжуд эмаслиги;
3) БТОнинг аризасида назарда тутилган тўловларнинг амалга оширилиши банкларнинг ликвидлигига жиддий салбий таъсир этиши ёки молиявий хавф-хатарларни юзага келтириши мумкинлиги.
БТОнинг аризасида келтирилган маълумотларнинг ва БТОнинг биллинг тизими орқали тўловларни амалга оширишнинг қонунчиликка мувофиқлиги БТО зиммасига юклатилади.
43. БТОнинг Клиринг тизимига уланишини рад этиш асослари аниқланмаган тақдирда, Марказий банк томонидан БТОга қуйидаги ҳужжатлар юборилади:
1) Клиринг тизими ва БТО биллинг тизими ўртасида маълумот алмашинувини амалга ошириш тартиби белгиланган техник ҳужжат;
2) Клиринг тизимига БТО биллинг тизимининг уланиши, ушбу биллинг тизими орқали тўловлар амалга оширилиши шартлари, томонларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳамда бошқа ташкилий-ҳуқуқий масалаларни ўз ичига оладиган шартнома (бош келишув) лойиҳаси;
3) БТОнинг биллинг тизими ва Клиринг тизими ўртасида қўлланиладиган маълумотномалар тавсифи ҳужжати лойиҳаси.
44. БТО Марказий банк томонидан тақдим этилган ҳужжатларни олганидан кейин ўзининг биллинг тизими ва Клиринг тизими ўртасида алоқани таъминлашга хизмат қилувчи маълумотларни Марказий банкка тақдим этади.
БТОнинг биллинг тизими ишлашга тайёр бўлганда, БТО Клиринг тизими билан маълумот алмашинувини бошлаш санаси ҳақида Марказий банкни камида беш банк иш куни олдин хабардор қилади.
(41 — 44-бандлар Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 2 майдаги 10/10-сонли қарорига (рўйхат рақами 2570-2, 04.06.2025 й.) асосан киритилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.06.2025 й., 10/25/2570-2/0495-сон. Кучга кириш санаси — 2025 йил 6 сентябрь)
Олдинги таҳрирга қаранг.
5. Клиринг тизими иштирокчилари ва БТОлар Клиринг тизими орқали маълумот алмашинуви шартлари белгиланган шартномани қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда бекор қилиш орқали тизим иштирокчилигидан чиқишлари ва (ёки) тўловларни ўтказиш бўйича маълумот алмашинувини якунлашлари мумкин.
(5-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 2 майдаги 10/10-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-2, 04.06.2025 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.06.2025 й., 10/25/2570-2/0495-сон. Кучга кириш санаси — 2025 йил 6 сентябрь)
Олдинги таҳрирга қаранг.
3-боб. Клиринг тизими иштирокчилари, тўлов хизматларидан фойдаланувчилар ҳамда АБМнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
(3-бобнинг номи Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
6. Клиринг тизими иштирокчилари электрон тўловларни амалга оширганлик учун ҳақ олишга ва қонунчиликда белгиланган ҳолларда тўлов тизимидан фойдаланувчиларнинг ҳисобварақлари бўйича операцияларни тўхтатиб туришга ҳақлидир.
(6-банд Ўзбекистон Республикаси адлия вазирининг 2021 йил 28 июлдаги 16-мҳ-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3313, 28.07.2021 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.07.2021 й., 10/21/3313/0724-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
7. Клиринг тизими иштирокчиси:
тўлов тизимидан фойдаланувчининг ҳисобварағига тушадиган пул маблағларини қабул қилиши ва ҳисобга киритиши, унинг тегишли суммаларни ўтказиш тўғрисидаги топшириқларини бажариши;
тўлов хизматларини етказиб берувчи тўлов хизматларини фақат тўлов хизматларидан фойдаланувчининг фармойишида назарда тутилган шартларга мувофиқ кўрсатиши;
тўлов хизматларидан фойдаланувчининг фармойиши шартлари ва у тақдим этган реквизитларга ўзгартириш киритмаслиги;
тўловчи томонидан тақдим этилган фармойишга мувофиқ ҳолда тўловларни амалга ошириши;
ўзининг айби билан нотўғри амалга оширилган операцияларни тиклаши ёки тузатиши;
тўлов тизимидан фойдаланувчига унинг ҳисобварағига оид ахборотни шартномада белгиланган муддатларда қоғоздаги ёки электрон шаклда тақдим этиши;
тўлов хизматларини етказиб берувчи тўлов хизмати кўрсатилганидан сўнг тўлов хизматларидан фойдаланувчига тўлов хизмати кўрсатилганлиги фактини тасдиқловчи ҳужжатни қоғозда ёки электрон шаклда тақдим этиши;
якуний ҳисоб-китоб қилиш учун вакиллик ҳисобварағининг ликвидлигини таъминлаши;
ЭТҲ ва электрон тўлов бўйича хабарларни шакллантириши ҳамда Клиринг марказига узатиши шарт.
(7-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
8. Клиринг тизимидан фойдаланувчилар ўз ҳисобварақларида турган пул маблағларини мустақил тасарруф этишга ва ўз ҳисобварақлари бўйича пул маблағларининг ҳаракати тўғрисида ахборот олишга ҳақлидир.
Олдинги таҳрирга қаранг.
(Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 2 майдаги 10/10-сонли қарорига (рўйхат рақами 2570-2, 04.06.2025 й.) асосан 81-банднинг ўз кучини йўқотиш санаси — 2025 йил 6 сентябрь — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.06.2025 й., 10/25/2570-2/0495-сон)
9. Клиринг тизими фойдаланувчиси:
Клиринг тизимининг қоидалари билан белгиланган ахборотни муҳофаза қилиш тартибига риоя этиши;
электрон тўлов воситаларининг ва идентификация маълумотларининг сақланишини таъминлаши;
Олдинги таҳрирга қаранг.
Клиринг тизимининг иштирокчисига электрон тўлов воситалари ёки идентификация маълумотлари йўқолганлиги тўғрисида шартномада белгиланган муддатларда хабар қилиши шарт.
(9-банднинг тўртинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
10. АБМ Марказий банк билан шартнома асосида Клиринг тизими фаолият юритиши бўйича техник, дастурий ва эксплуатация хизматларини кўрсатади.
Клиринг тизимининг узлуксиз ишлаши, ЭТҲ ва хабарларига ўз вақтида ишлов берилиши, ахборотнинг тўлиқлиги, хавфсизлиги ва махфийлигини таъминлаш АБМ зиммасига юклатилади. АБМ кўрсатилган хизматлар учун Клиринг тизими иштирокчиларидан шартномада белгиланган миқдорда ҳақ олиш ҳуқуқига эга.
Олдинги таҳрирга қаранг.
11. АБМ, Клиринг тизими иштирокчилари ва фойдаланувчилари ўртасидаги муносабатлар тегишли қонунчилик ҳужжатлари ва шартномалар билан тартибга солинади.
(11-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси адлия вазирининг 2021 йил 28 июлдаги 16-мҳ-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3313, 28.07.2021 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.07.2021 й., 10/21/3313/0724-сон)
Клиринг тизими қоидалари Марказий банк томонидан АБМ билан келишилган ҳолда белгиланади.
(10 ва 11-бандлар Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
111. Клиринг тизимига уланган банкнинг вакиллик ҳисобварағида етарли маблағ мавжуд бўлмаса ёки ликвидлилик кўрсаткичининг кескин тушиб кетиши кузатилса, АБМ Марказий банкнинг кўрсатмасига асосан мазкур банк ва ушбу банк орқали якуний ҳисоб-китобни амалга оширадиган тўлов хизматларини етказиб берувчилар томонидан Клиринг тизими орқали тўловлар амалга оширилишини камчиликлар бартараф этилгунга қадар чеклаши мумкин.
112. Клиринг тизими орқали тўловларни қабул қилишга тааллуқли техник ҳужжат ёки дастурий таъминотга ўзгартириш киритилса, Клиринг тизими фойдаланувчилари бу ҳақда уч иш кунидан кечиктирмай хабардор қилинади.
(111 ва 112-бандлар Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарорига (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) асосан киритилган — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
4-боб. Клиринг тизими таркиби
Олдинги таҳрирга қаранг.
12. Клиринг тизими АБМ Клиринг маркази ҳамда иштирокчиларнинг ахборот тизимлари ва телекоммуникация тармоқларидан ташкил топган.
(12-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
13. Клиринг тизими иштирокчиларининг ахборот тизимлари автоматлаштирилган иш жойи шаклида бўлиб, ЭТҲ ва хабарларини олиш, тайёрлаш ва Клиринг тизимига узатиш ҳамда мониторинг олиб бориш учун мўлжалланган.
(13-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
14. АБМ Клиринг маркази ва Клиринг тизими иштирокчиларининг ахборот тизимлари ўртасидаги алоқа Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг Банк телекоммуникация тармоғи орқали таъминланади.
(14-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
15. Клиринг тизими иштирокчилари ва фойдаланувчилари Клиринг тизими орқали маълумот алмашинувини амалга оширишда ахборот хавфсизлигини таъминлашга доир қонунчилик талабларини бажаришлари шарт.
(15-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
16. АБМ Клиринг маркази Клиринг тизими фойдаланувчиларини идентификация қилиш, ЭТҲ ва электрон тўлов бўйича хабарларни марказлашган тарзда йиғиш ва ишлов бериш, соф позицияларни ҳисоблаш ва якуний ҳисоб-китоб қилиш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг Ҳисоб-китоб марказига узатиш бўйича функцияларни амалга оширади.
(16-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
17. Клиринг тизимида техник, дастурий ва эксплуатация хизматлари иштирокчилар билан тузилган шартномалар асосида АБМ томонидан таъминланади.
(17-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
5-боб. Клиринг тизими фаолиятини ташкил этиш
Олдинги таҳрирга қаранг.
18. Клиринг тизимида электрон тўловлар узлуксиз (дам олиш кунларисиз) туну кун (24/7) режимида онлайн тарзда амалга оширилади.
19. Клиринг сессияси бошланишидан олдин Клиринг тизими иштирокчисининг Марказий банкдаги вакиллик ҳисобварағи ижобий қолдиққа эга бўлиши шарт. Банклар Клиринг тизимида тўловлар узлуксизлигини таъминлаш мақсадида ўз вакиллик ҳисобварақларидаги ликвидликка жавобгар ҳисобланади.
20. Клиринг тизимида тўлов хизматларидан фойдаланувчининг реквизитларига аниқлик киритиш учун АБМ Клиринг маркази томонидан биллинг тизимларига сўровнома юборилиши ва олинган маълумотлар асосида ЭТҲга ўзгартириш киритиш учун тизим иштирокчилари ва тўлов хизматларидан фойдаланувчиларга тақдим қилиниши мумкин.
(18 — 20-бандлар Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
201. Ўзбекистон Республикасининг «Тўловлар ва тўлов тизимлари тўғрисида»ги Қонунининг 13-моддасида келтирилган тўлов хизматларини етказиб берувчилар тўлов хизматларидан фойдаланувчининг реквизитлари тўғрисидаги Клиринг тизими орқали олинган маълумотларнинг ЭТҲда тўлиқ акс эттирилиши учун жавобгардир.
202. Клиринг тизими иштирокчилари томонидан тўловларни амалга ошириш мақсадида узатиладиган ЭТҲ Марказий банкдан олинган электрон рақамли имзо билан тасдиқланган бўлиши керак.
203. Клиринг тизими орқали тўловларни амалга ошириш учун шакллантирилган ЭТҲнинг мажбурий реквизитлари қуйидагилардан иборат:
1) тўлов амалга оширилган сана ва вақт (соат, дақиқа, сония);
2) ЭТҲ рақами;
3) тўловчининг номи;
4) тўловчининг банк ҳисобварағига оид маълумотлар;
5) электрон тўлов бланкасининг тартиб рақами;
6) тўловнинг Клиринг тизимидаги тартиб рақами;
7) ЭТҲга Клиринг тизими аъзосининг (тўлов хизматларини кўрсатувчининг) ахборот тизимида бириктирилган рўйхат рақами;
8) тўлов суммаси;
9) олувчининг номи;
10) олувчининг ҳисобварағига оид маълумотлар;
11) тўлов мақсади;
12) хизматлар етказиб берувчининг (маблағ олувчининг) Клиринг тизимидаги коди;
13) хизматлар етказиб берувчи фойдасига қабул қилинадиган тўлов тури коди.
204. Клиринг тизими фойдаланувчилари – маблағларни олувчилар фойдасига шакллантириладиган ЭТҲ реквизитлари таркибига тегишли маблағ олувчи билан келишилган ҳолда қўшимча реквизитлар киритилиши мумкин.
205. Клиринг тизими орқали тўловни амалга ошириш истагида бўлган жисмоний шахслар Клиринг тизими иштирокчиларига тўловни амалга ошириш учун керак бўладиган, маблағларни олувчи томонидан берилган реквизитларни бевосита мурожаат қилганда қоғоз шаклида ёки масофавий хизмат кўрсатиш тизимлари орқали электрон шаклда тақдим қиладилар.
206. Тўлов амалга оширилганлигини тасдиқлаш мақсадида, ЭТҲнинг қоғоз ёки электрон шаклдаги нусхаси тўловчига тақдим этилиши ёҳуд ЭТҲнинг реквизитларига оид маълумотлар мижоз тақдим этган ҳужжатга чоп этиб берилиши шарт.
(201 — 206-бандлар Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарорига (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) асосан киритилган — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
21. Банк амалиёт куни давомида клиринг тизимида бир неча марта клиринг сессиялари амалга оширилиши мумкин. Банк амалиёт кунидаги сўнгги клиринг сессиясидан кейин ЭТҲ бўйича якуний ҳисоб-китоблар кейинги банк амалиёт кунининг дастлабки клиринг сессиясида амалга оширилади.
(21-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
22. АБМ Клиринг маркази томонидан ЭТҲ ва хабарлари бўйича тасдиқнома юборилади. Тасдиқнома олинган вақтдан бошлаб, тўлов якуний ва чақирилмас ҳисобланади.
(22-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
23. Клиринг тизимида белгиланган техник талабларга мос келмаган электрон тўловлар рад этилади ва ишловга қабул қилинмайди. Бунда тўловларни рад этиш сабаблари код орқали Клиринг тизими иштирокчиларига юборилади.
(23-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
24. Соф позиция маълумотлари АБМ Клиринг маркази томонидан Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг Ҳисоб-китоб марказига узатилади.
Олдинги таҳрирга қаранг.
25. Банк амалиёт куни давомида амалга оширилган клиринг сессиялари якунлари бўйича шакллантирилган ҳисоботлар Клиринг тизими иштирокчиларига юборилади.
(25-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
26. Тўловлар бўйича маблағларни банк ҳисобварағига ўтказиш тартиби ҳамда воситачилик ҳақлари миқдори Клиринг тизими иштирокчилари ва пул маблағларини олувчилар ўртасида тузиладиган шартномага асосан белгиланади.
Клиринг тизими орқали тўловлар амалга оширилганлиги учун ундириладиган хизмат ҳақини ўзгартириш ҳақида қарор қабул қилинганда, Марказий банк ўзининг расмий веб-сайтида уч иш кунидан кечикмай эълон жойлаштиради ва бу ўзгартириш Марказий банкнинг расмий веб-сайтида эълон қилинганидан ўн беш кун ўтгач тўлов тизими оператори ва иштирокчилари томонидан қўлланилади.
(26-банд Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2020 йил 25 августдаги 18/11-сонли қарори (рўйхат рақами 2570-1, 28.09.2020 й.) таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон)
6-боб. Якуний қоида
Олдинги таҳрирга қаранг.
27. Мазкур Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгарликка тортилади.
(27-банд Ўзбекистон Республикаси адлия вазирининг 2021 йил 28 июлдаги 16-мҳ-сонли буйруғи (рўйхат рақами 3313, 28.07.2021 й.) таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.07.2021 й., 10/21/3313/0724-сон)
Олдинги таҳрирга қаранг.
Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг ҳисоб-китоблар клиринг тизими тўғрисидаги низомга
ИЛОВА
ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси Марказий банкига Биллинг тизими операторидан Клиринг тизимига уланиш тўғрисида
АРИЗА
Биллинг тизими оператори ҳақидаги қуйидаги маълумотлар асосида Клиринг тизими орқали тўловлар амалга оширилишига рухсат беришингизни сўраймиз:
1. БТОнинг юридик реквизитлари:
а) тўлиқ номи: ________________________
б) қисқартирилган номи: ________________________
д) солиқ тўловчининг идентификация рақами (СТИР): _ _ _-_ _ _-_ _ _
е) жойлашган жойи: ______________________
ф) почта индекси: ___________
г) электрон почта манзили (e-xat, *.uz): ___________________
ҳ) телефон рақамлари: __________________________________
2. Маблағлар ўтказиладиган банк реквизитлари (ортиқчаси чиқариб ташланади):
тижорат банкидаги банк ҳисобварағи;
ягона ғазна ҳисобварағи (бюджет тизими шахсий ғазна ҳисобварақлари).
3. Фаолият соҳаси:
а) кўрсатиладиган хизмат тури (ортиқчаси чиқариб ташланади):
коммунал хизматлар;
бюджет ташкилоти хизматлари;
телефон алоқаси;
маҳсулотлар етказиб бериш;
интернет;
телевидение;
банк операциялари;
электрон пулларни сотиш;
транспорт;
давлат хизматлари;
таълим;
нодавлат ташкилотлар хизматлари;
QR-онлине тўловлари;
жисмоний шахслар учун тўловлар;
бошқа: _______________________
б) кўрсатиладиган хизмат ҳақида изоҳлар: ________________________
д) ҳудудий қамрови (ортиқчаси чиқариб ташланади):
бутун Республика бўйлаб;
Тошкент шаҳри ва Тошкент вилояти;
бошқа: ___ (ҳудудлар номи кўрсатилади) ___
1) е) абонент сони: ____ минг та ф) ўртача бир ойлик тўлов суммаси: ______ млн сўм
4. Биллинг тизими тўғрисидаги маълумотлар:
а) биллинг тизимининг мавжудлиги: мавжуд / мавжуд эмас
б) абонентлар маълумотлари ягона базасининг мавжудлиги: мавжуд / мавжуд эмас
д) маълумот алмашинуви учун ягона веб-илованинг мавжудлиги: мавжуд / мавжуд эмас
е) биллинг тизими заҳира маълумотлар базасининг мавжудлиги: мавжуд / мавжуд эмас
ф) биллинг тизими захира серверининг мавжудлиги: мавжуд / мавжуд эмас
г) биллинг тизимининг асосий сервердан захира серверига уланиш имкониятининг мавжудлиги: мавжуд / мавжуд эмас
ҳ) биллинг тизими илова серверининг манзили: ___________________
и) биллинг тизими дастурий таъминотини яратган ташкилот номи: ______________________
ж) дастурий таъминотни такомиллаштириш имконияти: мавжуд / мавжуд эмас
5. Дастур яратувчининг маълумотлари:
Ф.И.О: _________________________________________________________
электрон манзил: ____________________________
телефон рақамлари: _______________________________
6. Маълумот алмашинуви шартлари:
а) тўлов турлари бўйича қисман тўловни амалга ошириш имконияти борми?: ҳа / йўқ
б) сана бўйича тўловга нисбатан чеклов борми?: ҳа (чеклов шартларини изоҳлаш керак) / йўқ
д) тўлов суммасига нисбатан чеклов: минимал сумма ____ сўм, максимал сумма ____ сўм, тўлов суммасига нисбатан чеклов белгиланган норматив-ҳуқуқий ҳужжат нормаси
е) биллинг тизимининг қисқача номланиши: ______________________
ф) ___(биллинг тизими номи)___ биллинг тизимидаги тўлов турлари рўйхати:
Тўлов тури коди | Тўлов тури номи (80 та белгидан ошмаслиги керак) |
01 | |
02 | |
… | |
nn |
г) биллинг тизимида абонентни идентификациялаш учун талаб этиладиган реквизитлар рўйхати, ҳар бир тўлов тури учун алоҳида кўрсатилади:
M — реквизит қийматини кўрсатишнинг мажбурийлиги («+» ёки «-»)
R — реквизит қийматини биллинг тизимига юбориладиган тўловлар рўйхатида узатишнинг талаб этилиши («+» ёки «-»)
01 (тўлов тури коди) | 01-тўлов тури номи (80 та белгидан ошмаслиги керак) | ||||||
Реквизит тартиб рақами | Реквизит номи | Реквизит белгиси | M | Маълумот тури (константа) | Реквизит узунлиги | Изоҳ | R |
1 | <Реквизит> | FIELD_1 | + | C | N | + | |
2 | <Реквизит> | FIELD_2 | - | C | N | - | |
… | … | … | … | C | … | … | |
n | <Реквизит> | FIELD_n | - | C | N | - | |
… | |||||||
nn (тўлов тури коди) | nn-тўлов тури номи (80 та белгидан ошмаслиги керак) | ||||||
Реквизит тартиб рақами | Реквизит номи | Реквизит белгиси | M | Маълумот тури (константа) | Реквизит узунлиги | Изоҳ | R |
1 | <Реквизит> | FIELD_1 | + | C | N | + | |
2 | <Реквизит> | FIELD_2 | - | C | N | - | |
… | … | … | … | C | … | … | |
n | <Реквизит> | FIELD_n | - | C | N | - | |
ҳ) абонентни биллинг тизимида идентификациялашда биллинг тизимидан қайтариладиган реквизитлар рўйхати, ҳар бир тўлов тури учун алоҳида кўрсатилади:
M — реквизит қийматини кўрсатишнинг мажбурийлиги («+» ёки «-»)
R — реквизит қийматини биллинг тизимига юбориладиган тўловлар рўйхатида узатишнинг талаб этилиши («+» ёки «-»)
01 (тўлов тури коди) | 01-тўлов тури номи (80 та белгидан ошмаслиги керак) | ||||||
Реквизит тартиб рақами | Реквизит номи | Реквизит белгиси | M | Маълумот тури (константа) | Реквизит узунлиги | Изоҳ | R |
1 | <Реквизит> | FIELD_1 | + | C | N | + | |
2 | <Реквизит> | FIELD_2 | - | C | N | - | |
… | … | … | … | C | … | … | |
n | <Реквизит> | FIELD_n | - | C | N | - | |
… | |||||||
nn (тўлов тури коди) | nn-тўлов тури номи (80 та белгидан ошмаслиги керак) | ||||||
Реквизит тартиб рақами | Реквизит номи | Реквизит белгиси | M | Маълумот тури (константа) | Реквизит узунлиги | Изоҳ | R |
1 | <Реквизит> | FIELD_1 | + | C | N | + | |
2 | <Реквизит> | FIELD_2 | - | C | N | - | |
… | … | … | … | C | … | … | |
n | <Реквизит> | FIELD_n | - | C | N | - | |
и) биллинг тизими билан маълумот алмашинуви натижалари рўйхати:
Код | Хабар матни | Изоҳ |
0 | Муваффақиятли | Константа |
1 | Хатолик ҳақида хабар | Хатолик турларини рақамлаш 1 дан бошланиб ўсиб бориш тартибида давом этиши керак |
2 | Хатолик ҳақида хабар | |
… | … |
7. Телекоммуникация воситалари тўғрисидаги маълумотлар:
а) биллинг тизимини алоқа операторлари тармоқларига улаш имкониятининг мавжудлиги: мавжуд / мавжуд эмас
б) биллинг тизими биносига яқин жойлашган автоматлаштирилган телекоммуникация тармоғининг рақами: _________
д) биллинг тизимидан автоматлаштирилган телекоммуникация тармоғигача оптик толали алоқа линиясининг мавжудлиги: мавжуд / мавжуд эмас
8. Қўшимча маълумотлар: ___________________________________________________________.
(илова Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 2 майдаги 10/10-сонли қарорига (рўйхат рақами 2570-2, 04.06.2025 й.) асосан киритилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.06.2025 й., 10/25/2570-2/0495-сон. Кучга кириш санаси — 2025 йил 6 сентябрь)
(Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2014 й., 14-сон, 160-модда; Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.09.2020 й., 10/20/2570-1/1350-сон; Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.07.2021 й., 10/21/3313/0724-сон; 05.06.2025 й., 10/25/2570-2/0495-сон)
