Ўзбекистон Республикасининг «Ер қаъри тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Наъмунавий қоидаларни тасдиқлаш:

1-иловага мувофиқ геологик хизмати ҳақида;

2-иловага мувофиқ маркшейдер хизмати ҳақида.

2. Ушбу қарорнинг бажарилишини назорат қилиш ёқилғи саноати ва энергетика бошқармасига юклатилсин.

Ушбу Низом Ўзбекистон Республикасининг «Ер қаъри тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ ишлаб чиқилган, кон-нефт-газ қазиб олиш корхоналарида, фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналарини, шунингдек фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини лойиҳалаштириш, қуриш ва реконструкция қилишни амалга оширувчи ташкилот ва муассасаларда ташкил этиладиган геология хизматининг асосий ҳуқуқ ва мажбуриятларини белгилайди.

1. Геология хизмати кон-нефт-газ қазиб олиш корхоналарида, ташкилот ва муассасаларда, мулкчилик шаклидан қатъий назар:

кончилик корхоналарини лойиҳалаш, қуриш ва реконструкция қилиш;

фойдали қазилма конларини қайта қидириш, эксплуатация қилиш ва қазиб олиш;

фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини, шу жумладан нефт, газ, бошқа моддалар ва материалларни ер ости сақлаш иншоотларини лойиҳалаш, қуриш, реконструкция қилиш ва улардан фойдаланиш, зарарли моддалар, радиоактив чиқиндилар ва ишлаб чиқариш чиқиндиларини утилизация қилиш.

2. Геологик хизмат ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикасининг «Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида», «Ер қаъри тўғрисида» ги Қонунлари ва Ўзбекистон Республикасининг бошқа қонун ҳужжатлари, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари, қарорлари ва фармойишлари, ушбу хизмат фаолиятини тартибга солувчи бошқа норматив ҳужжатлар, шунингдек ушбу Низомга амал қилади.

3. Геология хизматининг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:

ер қаъридан фойдаланиш ва уни муҳофаза қилиш, ер қаърини геологик ўрганиш ва минерал ресурслардан оқилона фойдаланиш устидан идоравий назоратни амалга ошириш;

фойдали қазилмалар қазиб олиш корхоналарининг хомашё базасини мустаҳкамлаш;

фойдали қазилмалар конидан энг тўлиқ ва комплекс фойдаланишни таъминлаш;

фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналарини лойиҳалаш, қуриш ва реконструкция қилиш, фойдали қазилмалар конларини қайта қидириш, эксплуатация қилиш ва ўзлаштириш, шунингдек фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини лойиҳалаш, қуриш, реконструкция қилиш ва улардан фойдаланиш ишларини ўз вақтида геологик таъминлаш.

4. Фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналарини лойиҳалаштириш, қуриш ва реконструкция қилишни амалга оширувчи корхоналар, ташкилотлар ва муассасаларда, фойдали қазилмалар конларини қайта қидириш, эксплуатация қилиш ва қазиб олишни амалга оширувчи корхоналарда геологик хизмат, қоида тариқасида, мустақил таркибий бўлинма ҳисобланади.

Норуда фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналарини лойиҳалаштириш, қуриш ва реконструкция қилиш, ушбу фойдали қазилмалар конларини қайта қидириш, эксплуатация қилиш ва қазиб олиш, фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини лойиҳалаштириш, қуриш, реконструкция қилиш ва улардан фойдаланиш ҳамда ер қаъридан бошқа мақсадларда фойдаланишни амалга оширувчи корхоналар, ташкилотлар ва муассасаларда бирлаштирилган геология-маркшейдер хизмати.

5. Корхоналар, ташкилотлар ва муассасаларнинг геологик хизмати бош геолог (геологик хизмат раҳбари) томонидан бошқарилади ва ўз фаолиятида услубий равишда юқори ташкилотнинг бош геологига бўйсунади.

Бош геолог корхона, ташкилот, муассаса раҳбарининг буйруғи билан тайинланади ва лавозимидан озод қилинади.

6. Фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналарини лойиҳалаштириш, қуриш ва реконструкция қилиш, фойдали қазилмалар конларини қайта қидириш, эксплуатация қилиш ва қазиб олиш, шунингдек фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини лойиҳалаш, қуриш, реконструкция қилиш ва улардан фойдаланишга тегишли геологик таъминлашсиз йўл қўйилмайди.

7. Корхона, ташкилот, муассасанинг геологик хизмати асосий вазифаларига мувофиқ:

а) таъминлайди:

фойдали қазилмалар захираларининг миқдори ва сифатини, шунингдек фойдали қазилмалар конларини қазиб олишнинг кон-техник, гидрогеологик ва бошқа шароитларини аниқлаш мақсадида фойдали қазилмалар конларини ўз вақтида қидириш ва улардан фойдаланиш қидируви;

фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналари ва ер ости иншоотларини қуриш, реконструкция қилиш ва улардан фойдаланиш чоғида ер қаърини геологик ўрганишнинг тўлиқлиги;

асосий ва унга туташ фойдали қазилмаларнинг ер қаъридан энг тўлиқ қазиб олинишини, фойдали қазилмаларнинг ўртача нобуд бўлишининг олдини олиш ва конларнинг бой участкаларини танлаб қазиб олишнинг олдини олиш, ер қаърини муҳофаза қилиш бўйича талабларнинг бажарилиши, ер қаъридан олинадиган тоғ жинслари ва фойдали қазилмаларнинг тўғри жойлаштирилишини ҳамда уларнинг атроф-муҳитга зарарли таъсир кўрсатилишини истисно қилиш, шунингдек, бошқа талабларга риоя этилишини назорат қилиш, геология хизмати ваколатига кирадиган;

ишлаб чиқилаётган конларнинг геологик тузилишини ва минерал хомашёни бойитиш технологиясини ўрганиш бўйича ишларни ўтказишнинг методикаси ва техник воситаларини такомиллаштириш бўйича таклифларни ишлаб чиқиш, ушбу соҳаларда тугалланган илмий ишланмаларни ишлаб чиқаришга жорий этиш;

фойдали қазилмалар захираларининг ҳолати ва ҳаракатини ўз вақтида ҳисобга олиш, қазиб олинадиган, аммо вақтинча фойдаланилмайдиган фойдали қазилмаларнинг сақланишини ҳисобга олиш ва назорат қилиш;

конларни қазиб олишда ва бошқа миллий хўжалик мақсадларида фойдаланилиши мумкин бўлган қидирув кон қазилмалари ва бурғулаш қудуқларининг сақланишини назорат қилиш, фойдаланилмайдиган қазиб олиш ва қудуқларни белгиланган тартибда тугатиш;

қазиб олинган фойдали қазилмалар корхоналарини, саноат аҳамиятини йўқотган, қазиб олиш жараёнида йўқотилган фойдали қазилмалар захираларини ҳисобдан чиқариш учун материалларни ўз вақтида тайёрлаш ва асослаш, конларни қайта қидириш, эксплуатация қилиш ва қазиб олиш жараёнида тасдиқланмаган;

ер қаърини янада ўрганиш ва фойдали қазилмалар конларини қазишда, шунингдек фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган мақсадларда ер қаъридан фойдаланишда фойдаланилиши мумкин бўлган геологик ва техник ҳужжатларнинг, тош ва руда намуналарининг, фойдали қазилмалар намуналарининг дубликатларининг сақланиши;

фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналарини тугатиш ва консервация қилишда тоғ-кон ишлари тугалланган пайтда геологик ҳужжатларни тўлдириш ва белгиланган тартибда сақлаш учун топшириш;

б) иштирок этади:

фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналарини (участкаларини) қуриш, реконструкция қилиш, консервация қилиш ва тугатиш лойиҳаларини, фойдали қазилмалар конларини қайта қидириш ва эксплуатация қилиш лойиҳаларини ишлаб чиқишда;

конни ўзлаштиришнинг янгиланган лойиҳасидаги конни ривожлантириш режаларини, конларни қазиб олиш лойиҳалари ва схемаларини, шунингдек фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини қуриш, реконструкция қилиш, консервация қилиш ва тугатиш, фойдали қазилмалар майдонларини қуриш лойиҳаларини ишлаб чиқишда;

ер қаъридаги фойдали қазилмалар захираларини ҳисоблаш учун минерал хомашё учун кондициялар лойиҳаларини ишлаб чиқиш ва кўриб чиқишда;

корхонага саноат ўзлаштиришга бериладиган конлар (участкалар) бўйича материалларни узатиш-қабул қилиш бўйича комиссиялар ишида;

фойдали қазилмаларни қазиб олиш пайтида уларни йўқотиш ва зарарсизлантириш нормаларини ишлаб чиқишда, ушбу йўқотишларни аниқлаш ва ҳисобга олишда;

ишлатилган кон қазилмаларидан бошқа мақсадларда фойдаланиш имкониятини аниқлаш бўйича ишларда;

фойдали қазилмаларни қазиб олиш ҳажми ва йўқотишлари, фойдали қазилмалар захираларини қазиб олишнинг тўлиқлиги ва кон қазишмаларининг ҳолати тўғрисида белгиланган ҳисоботларни тайёрлашда;

фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналарини тугатиш ва консервация қилиш учун материалларни тайёрлаш ва асослашда, фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган мақсадлар учун ер қаърини бериш тўғрисидаги масалаларни кўриб чиқишда, шунингдек геология хизмати ваколатига кирадиган бошқа масалаларни кўриб чиқиш ва ҳал этишда.

Геология хизмати ходимларига ушбу намунавий Низомда белгиланган вазифаларни бажариш билан боғлиқ бўлмаган функцияларни юклашга йўл қўйилмайди.

8. Корхона, ташкилот, муассаса геология хизмати раҳбари қуйидаги ҳуқуқларга эга:

тегишли бўлинмалар раҳбарларига ишларни геологик таъминлаш масалалари, шунингдек конни ўзлаштиришнинг янгиланган лойиҳасидаги конни ривожлантириш режалари, кон ўзлаштириш лойиҳаси ёки техник иқтисодий асос лойиҳалари ва схемаларини ҳамда бошқа тасдиқланган лойиҳа ва техник ҳужжатларни амалга оширишдаги қоидабузарликларни бартараф этиш бўйича бажарилиши мажбурий бўлган кўрсатмалар бериш, фойдали қазилмаларнинг ортиқча нормативларини йўқотишининг олдини олиш, фойдали қазилмалар конларининг бой участкаларини танлаб қазиб олиш ва улардан фойдаланишда бошқа қоидабузарликларнинг олдини олиш мақсадида ва ер ости бойликларини ҳимоя қилиш;

корхона, ташкилот, муассаса раҳбариятига фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган фойдали қазилмалар ва ер ости иншоотларини қазиб олиш корхоналарини қуриш ва реконструкция қилиш, фойдали қазилмалар конларини қайта қидириш, эксплуатация қилиш ва қазиб олиш ҳамда ер қаъридан бошқа мақсадларда фойдаланиш бўйича ишларни тўхтатиб туриш масаласини қўйиш, агар бу ишларни бажариш фойдали қазилмалар конларининг бузилишига олиб келиши мумкин бўлса қазилмалар, кон қазилмаларининг деформацияланиш хавфи, сув ёки зарарли газларнинг кон ишлаб чиқаришига кириб бориш ва бошқа авария ҳодисаларининг пайдо бўлиши;

геология хизмати томонидан назорат қилинадиган, конни ўзлаштиришнинг янгиланган лойиҳасидаги конни ривожлантириш режаларидан ва тасдиқланган лойиҳа ва техник ҳужжатлардан четга чиққан ҳолда бажарилган ишларни рад этиш.

Корхона, ташкилот, муассаса раҳбари томонидан ер қаъри тўғрисидаги қонунчилик талабларига зид бўлган фармойиш олинган тақдирда, геология хизмати раҳбари бу раҳбарни унинг фармойиши нотўғри эканлиги ҳақида ёзма равишда хабардор қилишга мажбурдир. Фармойиш тасдиқланган тақдирда, геология хизмати раҳбари бу ҳақда зудлик билан юқори турувчи ташкилотга, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Давлат геология ва минерал ресурслар қўмитаси ҳузуридаги Кон-геология фаолиятини назорат қилиш инспекцияси органларига хабар берган ҳолда уни бажаради.

9. Геология хизмати раҳбари корхона, ташкилот, муассаса раҳбари билан бир қаторда корхона, ташкилот, муассасанинг фойдали қазилмалар захираларини ер қаъридан қазиб олишнинг тўлиқлиги тўғрисидаги ҳисоботларининг ишончлилиги, шунингдек хизмат фаолияти билан боғлиқ бошқа ҳужжатлар учун жавобгардир.

10. Корхоналар, ташкилотлар ва муассасалар геологик хизматни зарур техник ва транспорт воситалари билан таъминлайди ва геологик ҳужжатларни сақлаш учун зарур шарт-шароитларни яратади.

11. Ушбу намунавий Низом фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналарини лойиҳалаштириш, қуриш ва реконструкция қилиш, фойдали қазилмалар конларини қайта қидириш, эксплуатация қилиш ва қазиб олиш, шунингдек фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини лойиҳалаштириш, қуриш, реконструкция қилиш ва улардан фойдаланишни амалга оширувчи барча корхоналар, ташкилотлар ва муассасалар учун мажбурийдир.

Ушбу Низом Ўзбекистон Республикасининг «Ер қаъри тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ ишлаб чиқилган, фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналарини, шунингдек фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини лойиҳалаштириш, қуриш ва реконструкция қилишни амалга оширувчи ташкилотлар ва муассасаларда ташкил этиладиган маркшейдерлик хизматининг асосий ҳуқуқ ва мажбуриятларини белгилайди.

1. Маркшейдер хизмати мулкчилик шаклидан қатъий назар, қазиб олиш корхоналарида, ташкилотларда ва муассасаларда ташкил этилади:

кончилик корхоналарини лойиҳалаш, қуриш ва реконструкция қилиш;

фойдали қазилма конларини қайта қидириш, эксплуатация қилиш ва қазиб олиш;

фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини, шу жумладан нефт, газ, бошқа моддалар ва материалларни ер ости сақлаш иншоотларини лойиҳалаш, қуриш, реконструкция қилиш ва улардан фойдаланиш, зарарли моддалар, радиоактив чиқиндилар ва ишлаб чиқариш чиқиндиларини утилизация қилиш.

2. Маркшейдер хизмати ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикасининг «Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида», «Ер қаъри тўғрисида»ги Қонунлари ва Ўзбекистон Республикасининг бошқа қонун ҳужжатлари, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари, қарорлари ва фармойишлари, ушбу намунавий Низомга, ушбу хизмат фаолиятини тартибга солувчи бошқа норматив ҳужжатларга амал қилади.

3. Маркшейдер хизматининг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:

фойдали қазилмалар конларини тўғри қазиб олиш, фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини қуриш, реконструкция қилиш ва улардан фойдаланиш, бино ва иншоотларни ер қаъридан фойдаланиш билан боғлиқ ишларнинг зарарли таъсиридан ҳимоя қилиш, шунингдек ер қаъридан фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш соҳасидаги бошқа талабларга риоя этиш устидан идоравий ва ишлаб чиқариш назоратини амалга ошириш;

фойдали қазилмалар қазиб олиш корхоналарини лойиҳалаштириш, қуриш, реконструкция қилиш ва улардан фойдаланишда маркшейдерлик ишларини ўз вақтида амалга ошириш;

фойдали қазилмалар конларидан энг тўлиқ ва комплекс фойдаланишни ҳамда ер қаърини муҳофаза қилишни таъминлаш;

кон ишларини олиб боришда ходимлар ва аҳолининг ҳаёти ва соғлиғи учун хавфсизликни таъминлайдиган чора-тадбирларни амалга ошириш.

4. Фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналарини лойиҳалаштириш, қуриш ва реконструкция қилишни амалга оширувчи корхоналар, ташкилотлар ва муассасаларда, фойдали қазилмалар конларини қайта қидириш, эксплуатация қилиш ва қазиб олишни амалга оширувчи корхоналарда маркшейдерлик хизмати, қоида тариқасида, мустақил таркибий бўлинма ҳисобланади.

Кенг тарқалган фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналарини лойиҳалаштириш, қуриш ва реконструкция қилиш, ушбу фойдали қазилмалар конларини қайта қидириш, эксплуатация қилиш ва қазиб олиш, фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини лойиҳалаш, қуриш ва улардан фойдаланишни амалга оширувчи корхоналар, ташкилотлар ва муассасаларда Бирлашган геология-маркшейдерлик хизмати ташкил этилиши мумкин.

Маркшейдер таянч тармоқларини ривожлантириш, фотограмметрик суратга олиш, тоғ массивларининг деформациясини кузатиш, фойдали қазилмаларни қазиб олиш бўйича фаолият кўрсатаётган ва қурилаётган корхоналарни маркшейдер билан таъминлаш билан боғлиқ бажарилган кон ва бошқа ишлар ҳажмларини ҳисобга олишнинг тўғрилигини назорат қилиш ишларини бажариш учун белгиланган тартибда ихтисослаштирилган маркшейдер бўлинмалари (бюролар, лабораториялар, гуруҳлар ва бошқалар) ташкил этилиши мумкин.

Махсус усул ва техник воситалардан фойдаланишни талаб қиладиган капитал маркшейдерлик ва топографик-геодезия ишлари қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ихтисослаштирилган ташкилотлар томонидан амалга оширилади.

5. Корхоналар, ташкилотлар ва муассасаларнинг маркшейдерлик хизматига бош маркшейдер (маркшейдерлик хизмати раҳбари) бошчилик қилади, у услубий жиҳатдан юқори ташкилотнинг бош маркшейдерига бўйсунади.

Бош маркшейдер корхона, ташкилот, муассаса раҳбарининг буйруғи билан тайинланади ва лавозимдан озод қилинади.

6. Фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналарини лойиҳалаш, қуриш ва реконструкция қилиш, фойдали қазилмалар конларини қайта қидириш, эксплуатация қилиш ва қазиб олиш, шунингдек фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини лойиҳалаш, қуриш, реконструкция қилиш ва улардан фойдаланиш тегишли маркшейдерлик таъминотисиз рухсат этилмайди.

7. Корхона, ташкилот, муассасанинг маркшейдерлик хизматининг асосий вазифаларига мувофиқ:

а) таъминлайди:

ер юзасида ва кон қазишмаларида маркшейдерларни қўллаб-қувватлаш ва суратга олиш тармоқларини қуриш ва ривожлантириш, тоғ — кон ишлари ва ер юзаларини суратга олиш, маркшейдер ҳужжатларини тайёрлаш ва тўлдириш, кон лойиҳалари, техник иншоотлар, бинолар ва коммуникацияларнинг геометрик элементларини табиатга ўтказиш, кон ишларини хавфсиз олиб бориш чегаралари, тўсиқ ва хавфсизлик белгилари;

фойдали қазилмалар конини қазиб олишнинг ва фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини қуришнинг кон-техник, гидрогеологик ва бошқа шароитларини батафсил ўрганиш натижалари асосида конни ўзлаштиришнинг янгиланган лойиҳасидаги конни ривожлантиришнинг энг оқилона ва самарали схемаларини аниқлаш;

техник иншоотларнинг геометрик элементларининг ишлаши пайтида уларнинг белгиланган нисбатларига риоя этилишини даврий назорат қилиш; тоғ жинслари ҳаракати жараёнлари, тоғ босимининг намоён бўлиши, ер юзаси, бино ва иншоотларнинг деформацияси, этакларнинг барқарорлиги, карер ён томонлари ва ахлатхоналарнинг қияликлари бўйича инструментал кузатувларни ташкил этиш ва ўтказиш;

корхонада, ташкилотда, муассасада фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналари ва ер ости иншоотлари лойиҳаларида, конни ўзлаштиришнинг янгиланган лойиҳасидаги конни ривожлантириш режаларида, нефт, газ ва ер ости сувлари конларини қазиб олиш лойиҳалари ва схемаларида, ер қаъридан оқилона фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш, ер қаъридан ўз вақтида фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш бўйича талабларнинг бажарилишини назорат қилиш кон ишларини олиб боришда ходимлар ва аҳолининг ҳаёти ва соғлиғи учун хавфсизликни, бино ва иншоотларни ушбу ишларнинг зарарли таъсиридан ҳимоя қилишни таъминлайдиган чора-тадбирларнинг самарадорлиги, ва маркшейдер хизмати фаолияти билан боғлиқ бошқа талабларга риоя қилиш учун;

пудрат ташкилотлари томонидан бажариладиган маркшейдер ва топографик-геодезия ишларини қабул қилиш;

фойдали қазилмаларни қазиб олиш бўйича берилаётган, қўшиладиган, тугатиладиган ёки консервация қилинадиган корхоналарнинг ҳуқуқий вориси бўлган тегишли корхоналар, ташкилотлар ва муассасаларга маркшейдер ва топографик-геодезия ҳужжатлари тўпламини топшириш;

геология хизмати билан биргаликда фойдали қазилмаларни қазиб олиш пайтида уларни йўқотиш ва зарарсизлантириш нормаларини ишлаб чиқиш;

маркшейдер ва геологик ҳужжатлар асосида бажарилган кон ва қурилиш-монтаж ишлари ҳажмларини, шу жумладан фойдали қазилмаларни қазиб олиш ва йўқотиш ҳажмларини ҳамда фойдали қазилмалар захираларини қазиб олишнинг тўлиқлигини аниқлаш ва ҳисобга олиш; фойдали қазилмалар захираларининг очилган, тайёрланган ва қазиб олишга тайёр ҳолатини ҳисобга олиш;

геология хизмати иштирокида фойдали қазилмалар конини геометризация қилиш билан боғлиқ ишларни бажариш;

б) иштирок этади:

фойдали қазилмаларни қазиб олиш, фойдали қазилмалар конларини қайта қидириш ва эксплуатация қилиш бўйича корхоналарни (участкаларни) қуриш, реконструкция қилиш, консервация қилиш ва тугатиш лойиҳаларини, конни ўзлаштиришнинг янгиланган лойиҳасидаги конни ривожлантириш режаларини, нефт, газ ва ер ости сувлари конларини қазиб олиш лойиҳалари ва схемаларини ишлаб чиқишда, хавфли зоналар яқинида кон ишларини хавфсиз олиб бориш, аварияларнинг олдини олиш ва бартараф этиш бўйича чора-тадбирларни ишлаб чиқишда, бинолар, иншоотлар ва атроф табиий муҳитни кон ишларининг зарарли таъсиридан ҳимоя қилиш, фойдали қазилмалар конларидан оқилона ва комплекс фойдаланиш бўйича, кон қазиш ва ер участкаларини ажратиш лойиҳалари, фойдали қазилмалар пайдо бўлган майдонларни қуриш, кон ишлари бузилган ерларни мелиорация қилиш, шунингдек фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини ҳамда ер қаъридан фойдаланиш билан боғлиқ бўлган бошқа объектларни қуриш, консервация қилиш ва тугатиш лойиҳалари;

фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналарини консервация қилиш ва тугатиш бўйича материаллар тайёрлашда;

фойдали қазилмаларни қазиб олиш ҳажми ва йўқотишлари тўғрисида, фойдали қазилмалар захираларини қазиб олишнинг тўлиқлиги ва кон қазиб олиш ҳолати тўғрисида белгиланган ҳисоботларни тайёрлашда;

қазиб олинган фойдали қазилмалар корхоналарини, саноат аҳамиятини йўқотган, қазиб олиш жараёнида йўқотилган, конларни қайта қидириш, эксплуатация қилиш ва қазиб олиш жараёнида тасдиқланмаган фойдали қазилмалар захираларини ҳисобдан чиқариш учун материалларни ўз вақтида тайёрлаш ва асослашда;

фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган фойдали қазилмалар ва ер ости иншоотларини қазиб олиш бўйича янги ва реконструкция қилинган корхоналарни (участкаларни) фойдаланишга қабул қилиш, ишлатилган кон қазилмаларидан бошқа мақсадларда фойдаланиш имкониятини аниқлаш, бундай корхоналар (участкалар) ва ер ости иншоотларини консервация қилиш ва тугатиш, кон қазишмалари ва ер ости қазишмаларини тугатиш бўйича ишларда ер юзига, кон қазишмаларини қабул қилиш, шунингдек маркшейдер таъминоти билан боғлиқ бошқа масалаларни кўриб чиқиш ва ҳал қилишда.

Маркшейдер хизмати ходимларига ушбу намунавий Низомда белгиланган вазифаларни бажариш билан боғлиқ бўлмаган функцияларни юклашга йўл қўйилмайди.

8. Маркшейдерлик хизмати раҳбари корхоналар, ташкилотлар, муассасалар қуйидаги ҳуқуқларга эга:

тегишли бўлинмалар раҳбарларига ишларни маркшейдерлик билан таъминлаш, шунингдек ер қаъри тўғрисидаги қонун ҳужжатлари талаблари, конни ўзлаштиришнинг янгиланган лойиҳасидаги конни ривожлантириш режалари, нефт, газ ва ер ости сувлари конларини қазиб олиш лойиҳалари ва схемалари, фойдали қазилмаларнинг ортиқча нормативлигини йўқотишининг олдини олиш, конларнинг бой участкаларини танлаб қазиб олишнинг олдини олиш мақсадида бошқа тасдиқланган лойиҳа ва техник ҳужжатлар бузилишларини бартараф этиш тўғрисида мажбурий кўрсатмалар бериш, фойдали қазилмалар захираларининг асоссиз йўқолишига олиб келади ва бошқа қоидабузарликларнинг олдини олади, давлат манфаатларига зарар етказувчи;

корхона, ташкилот, муассаса раҳбариятига фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган фойдали қазилмалар ва ер ости иншоотларини қазиб олиш корхоналарини қуриш ва реконструкция қилиш ишларини тўхтатиб туриш тўғрисида масала қўйиш, агар бу ишларнинг амалга оширилиши фойдали қазилмалар конларининг бузилишига, кон қазилмаларининг деформацияланиши хавфига, сув ёки зарарли газларнинг кон қазиб олинишига йўл қўйишга олиб келиши ва бошқа фавқулодда ҳодисалар;

конни ўзлаштиришнинг янгиланган лойиҳасидаги конни ривожлантириш режаларидан ва тасдиқланган лойиҳа ва техник ҳужжатлардан четга чиқиб бажарилган маркшейдер хизмати назорати остидаги ишларни рад этиш.

Корхона, ташкилот, муассаса раҳбаридан ер қаъри тўғрисидаги қонун ҳужжатлари талабларига зид бўлган фармойиш олинган тақдирда, маркшейдерлик хизмати раҳбари ушбу раҳбарга берилган фармойишнинг нотўғрилиги тўғрисида ёзма равишда хабардор қилиши шарт. Фармойиш тасдиқлангандан сўнг, маркшейдер хизмати раҳбари уни ижро этади, бу ҳақда дарҳол юқори ташкилотга, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси органларига хабар беради.

9. Маркшейдер хизмати раҳбари корхона, ташкилот, муассаса раҳбари билан бир қаторда корхона, ташкилот, муассасанинг фойдали қазилмалар захираларини ер қаъридан қазиб олишнинг тўлиқлиги тўғрисидаги ҳисоботларининг ишончлилиги, бажарилган ишлар ҳажмини ҳисобга олиш бўйича маркшейдер ҳужжатлари, шунингдек маркшейдер хизмати фаолияти билан боғлиқ бошқа ҳужжатлар учун жавобгардир.

10. Корхоналар, ташкилотлар ва муассасалар маркшейдер хизматини зарур техник ва транспорт воситалари билан таъминлайди ва маркшейдер ҳужжатларини сақлаш учун тегишли шарт-шароитларни яратади.

11. Ушбу намунавий Низом фойдали қазилмаларни қазиб олиш корхоналарини лойиҳалаштириш, қуриш ва реконструкция қилиш, фойдали қазилмалар конларини қайта қидириш, эксплуатация қилиш ва қазиб олиш, шунингдек фойдали қазилмаларни қазиб олиш билан боғлиқ бўлмаган ер ости иншоотларини лойиҳалаштириш, қуриш, реконструкция қилиш ва улардан фойдаланишни амалга оширувчи барча корхоналар, ташкилотлар ва муассасалар учун мажбурийдир.