1.10.00.00.00 Tashqi iqtisodiy faoliyat. Bojxona ishi / 10.06.00.00 Bojxona ishi / 10.06.01.00 Umumiy masalalar]
[TSZ:
1.Tashqi iqtisodiy faoliyat. Bojxona / Bojxonaga oid qonun hujjatlari]
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
qarori
Bojxona auditini o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida
LexUZ sharhi
Mazkur qaror O‘zbekistan Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 6-noyabrdagi 700-sonli “Bojxona sohasidagi ayrim tartib-taomillarni yanada takomillashtirish to‘g‘risida”gi qaroriga asosan 2026-yil 8-fevraldan o‘z kuchini yo‘qotadi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Bojxona ma’muriyatchiligini isloh etish va O‘zbekiston Respublikasi davlat bojxona xizmati organlari faoliyatini takomillashtirish to‘g‘risida” 2020-yil 5-iyundagi PF-6005-son Farmoni ijrosini ta’minlash, shuningdek, bojxona auditini amalga oshirish tartibini belgilash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Bojxona ma’muriyatchiligini isloh etish va O‘zbekiston Respublikasi davlat bojxona xizmati organlari faoliyatini takomillashtirish to‘g‘risida” 2020-yil 5-iyundagi PF-6005-son Farmoniga muvofiq Davlat bojxona qo‘mitasiga bojxona nazorati shakli sifatida tovarlar chiqarib yuborilgandan keyin tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilari faoliyatini baholash hamda ularning tovarlar va transport vositalari chiqarib yuborilgandan keyingi hisobini tekshirishni nazarda tutuvchi bojxona auditini amalga oshirish bo‘yicha qo‘shimcha vazifa yuklanganligi ma’lumot uchun qabul qilinsin.
2. Belgilansinki:
a) kameral bojxona auditi davlat bojxona xizmati organlari tomonidan vakolatli shaxsning ish joyi va (yoki) o‘z faoliyatini amalga oshiradigan hududga bormasdan quyidagi asoslarga ko‘ra amalga oshiriladi:
bojxona organlari axborot dasturlarining ma’lumotlari tahlili natijasida kameral bojxona auditini o‘tkazish bo‘yicha aniqlangan xavf darajalari;
xorijiy davlatlarning tegishli organlaridan olingan ma’lumotlarning bojxona organlaridagi ma’lumotlarga mos kelmasligi;
O‘zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksining 188-moddasida nazarda tutilgan bojxona nazorati shakllari o‘tkazilishi natijalari bo‘yicha bojxona to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari buzilishi mumkin deb hisoblanganda;
vakolatli vazirlik va idoralarga so‘rovnomalar yuborish natijasi bo‘yicha olingan ma’lumotlarning bojxona organlaridagi ma’lumotlarga muvofiq emasligi;
b) sayyor bojxona auditi davlat bojxona xizmati organlari tomonidan vakolatli shaxsning ish joyi va (yoki) o‘z faoliyatini amalga oshiradigan hududda yoxud tovarlar joylashgan joyda quyidagi asoslarga ko‘ra amalga oshiriladi:
bojxona organlari axborot dasturlarining ma’lumotlari tahlili natijasida sayyor bojxona auditini o‘tkazish bo‘yicha aniqlangan xavf darajalari;
bojxona to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari buzilishi mumkinligini ko‘rsatuvchi kameral bojxona auditi natijalariga ko‘ra sayyor bojxona auditi o‘tkazish zaruriyati vujudga kelganda;
bojxona organlari talabiga asosan belgilangan muddatda xabarnomada ko‘rsatib o‘tilgan hujjatlar va (yoki) ma’lumotlarning taqdim etilmasligi;
kameral bojxona auditi natijalari bo‘yicha tuzilgan dalolatnoma yuzasidan vakolatli shaxsning e’tirozi bo‘lgan savollarga aniqlik kiritish zarurati yuzaga kelganda;
O‘zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksining 188-moddasida nazarda tutilgan bojxona nazorati shakllarining o‘tkazilishi natijalari bo‘yicha bojxona qonunchilik hujjatlari buzilishi mumkinligi holatiga aniqlik kiritish uchun tovar va transport vositalari saqlanadigan joylarga chiqib, ular bo‘yicha amalga oshirilgan operatsiyalarning qonuniyligini o‘rganish va tekshirish zaruriyati yuzaga kelganda;
v) bojxona auditini amalga oshirish vazifasi yuklangan bojxona organi mansabdor shaxslari “Bojxona auditi” avtomatlashtirilgan axborot tizimi orqali avtomatik tarzda taqsimlanadi. Bunda sayyor bojxona auditini amalga oshirish vazifasi yuklatilgan bojxona organi mansabdor shaxslari haqidagi ma’lumotlar sayyor bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risida bojxona organi qarori bilan tasdiqlanadi.
3. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Bojxona auditini o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin:
davlat bojxona xizmati organlari tomonidan tovarlarni chiqarishga ruxsat berilgandan so‘ng bojxona auditini o‘tkazish tartibi;
bojxona auditi tamoyillari va usullari, audit obyektlarini tanlash usullari va mexanizmi;
bojxona auditini o‘tkazishdan avval tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchisini xabardor qilish tartibi;
bojxona auditini o‘tkazishdan avval mustaqil ravishda ichki buxgalterlik yoki auditorlik tekshiruvini belgilash;
bojxona auditi natijalaridan kelib chiqib, qo‘shimcha hisoblangan bojxona to‘lovlari aniqlangan taqdirda, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda choralar ko‘rish tartibi.
4. O‘zbekiston Respublikasi Davlat bojxona qo‘mitasi:
Davlat soliq qo‘mitasi bilan birgalikda bojxona auditini amalga oshirish yuzasidan tegishli chora-tadbirlarni birgalikda tashkil etsin;
Davlat bojxona qo‘mitasining Bojxona institutida bojxona auditi xodimlarining malakasini oshirish maqsadida o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etsin, zarur hollarda mazkur o‘quv mashg‘ulotlariga xorijiy davlatlardan bojxona auditi bo‘yicha malakali mutaxassislarni jalb qilish choralarini ko‘rsin;
ushbu qarorning mohiyati va ahamiyati ommaviy axborot vositalarida, shuningdek, tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilari orasida keng yoritilishini ta’minlasin;
manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda o‘zlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ikki oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.
5. Ushbu qarorning 3-bandi 2021-yil 1-mayda kuchga kiradi.
6. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining moliya-iqtisodiyot va kambag‘allikni qisqartirish masalalari bo‘yicha o‘rinbosari — iqtisodiy taraqqiyot va kambag‘allikni qisqartirish vaziri J.A. Qo‘chqorov hamda O‘zbekiston Respublikasi Davlat bojxona qo‘mitasi raisi M.B. Azimov zimmasiga yuklansin.
O‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV
Toshkent sh.,
2021-yil 25-fevral,
101-son
Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 25-fevraldagi 101-son qaroriga ILOVA
Bojxona auditini o‘tkazish tartibi to‘g‘risida
NIZOM
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Ushbu Nizom bojxona auditini o‘tkazish tartibini belgilaydi.
2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:
bojxona auditi — tovarlarni chiqarishga ruxsat berilgandan so‘ng bojxona to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlariga rioya etilganligini vakolatli shaxslar tomonidan bojxona rasmiylashtiruvi jarayonida taqdim etilgan hujjatlarni moliya-xo‘jalik faoliyatiga bog‘liq hujjatlarda aks ettirilgan ma’lumotlar bilan solishtirgan holda o‘rganish va tekshirishga asoslangan bojxona nazorati shakli;
bojxona organi qarori — bojxona organi (bojxona posti bundan mustasno) tomonidan o‘z vakolatlari doirasida bojxona to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq yozma shaklda qabul qilingan huquqiy hujjat;
bojxona organi mansabdor shaxsi — vakolatli shaxsga nisbatan bojxona auditini amalga oshirish vazifasi yuklangan bojxona organi xodimi;
vakolatli shaxs — tovarning va (yoki) transport vositasining egasi yoki tovarga va (yoki) transport vositasiga nisbatan bojxona to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq vakolatlarga ega bo‘lgan yoxud tovarning va (yoki) transport vositasining egasi nomidan tegishli shartnoma yoki ishonchnoma asosida ish ko‘ruvchi, shuningdek, tashqi iqtisodiy faoliyat bilan bog‘liq operatsiyalarni amalga oshiruvchi har qanday shaxs;
kameral bojxona auditi — bojxona auditini vakolatli shaxsning ish joyi va (yoki) o‘z faoliyatini amalga oshiradigan hududga bormagan holda amalga oshirish;
sayyor bojxona auditi — bojxona auditini vakolatli shaxsning ish joyi va (yoki) o‘z faoliyatini amalga oshiradigan hududda yoxud tovarlar joylashgan joyda amalga oshirish.
3. Bojxona auditi vakolatli shaxsga nisbatan quyidagilarni o‘rganish va tekshirish bilan bog‘liq vazifalarni hal etishga qaratiladi:
tovarlarni muayyan bojxona rejimiga joylashtirishning qonuniyligi;
bojxona deklaratsiyasida qayd etilgan ma’lumotlarning tasdiqlovchi hujjatlarda ko‘rsatilgan ma’lumotlarga mosligi;
bojxona yuk deklaratsiyasida rasmiylashtirilgan tovarlarning O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat tovar nomenklaturasi kodiga muvofiq to‘g‘ri tasniflanganligi;
ma’lum qilingan bojxona qiymatining haqqoniyligi;
bojxona to‘lovlarining to‘g‘ri hisoblanganligi va undirilganligi;
tovarlarga nisbatan tarif preferensiyalarining to‘g‘ri qo‘llanilganligi;
bojxona to‘lovlari bo‘yicha imtiyozlar to‘g‘ri qo‘llanilganligi, tovarlardan foydalanish bo‘yicha cheklovlarga rioya etilganligi yoki ulardan belgilangan maqsadda foydalanilganligi;
shartli chiqarib yuborilgan tovarlar bo‘yicha belgilangan cheklovlarga rioya etilganligi;
tovar va transport vositalari saqlanadigan joylarga chiqqan holda, ular bo‘yicha amalga oshirilgan operatsiyalarning qonuniyligi;
bojxona to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa talablar va majburiyatlarga rioya etilganligi.
4. Bojxona auditida vakolatli shaxslar O‘zbekiston Respublikasi Davlat bojxona qo‘mitasining (keyingi o‘rinlarda — Davlat bojxona qo‘mitasi) “Bojxona auditi” avtomatlashtirilgan axborot tizimi (keyingi o‘rinlarda — “Bojxona auditi” tizimi) orqali tanlanadi.
“Bojxona auditi” tizimi orqali bojxona auditini amalga oshirish vazifasi yuklangan bojxona organi mansabdor shaxslari avtomatik tarzda taqsimlanadi.
Sayyor bojxona auditini amalga oshirish vazifasi yuklatilgan bojxona organi mansabdor shaxslari haqidagi ma’lumotlar sayyor bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risida bojxona organi qarori bilan tasdiqlanadi.
Bojxona auditi mustaqillik, xolislik, professional malakalilik va maxfiylik prinsiplari asosida amalga oshiriladi.
5. Bojxona auditi quyidagi vakolatli shaxslarga nisbatan o‘tkaziladi:
deklarant;
tashuvchi;
bojxona ombori bo‘lmagan joylarda tovarlarni bojxona nazoratida saqlayotgan shaxs;
bojxona ombori, boj olinmaydigan savdo do‘koni va erkin ombor egalari;
importchi, yukni qabul qiluvchi, tovarlarga nisbatan moliyaviy tartibga solish uchun javobgar shaxslar;
tovarlar chiqarib yuborilgandan keyin ularni sotib oluvchilar;
vakolatli iqtisodiy operator;
vakolatli shaxsning barcha moliyaviy va huquqiy majburiyatlarini o‘z zimmasiga olgan shaxslar.
6. Bojxona auditini amalga oshirish jarayoniga, zaruratga ko‘ra, maxsus bilim va ko‘nikmalarga ega, xolis, audit natijalaridan manfaatdor bo‘lmagan mutaxassislar jalb qilinishi mumkin.
7. Bojxona auditi tovarlarning bojxona nazorati ostida bo‘lish muddati tugagan paytdan e’tiboran uch yil davomida amalga oshirilishi mumkin.
Vakolatli shaxsning aynan bir tovariga nisbatan takroriy bojxona auditi o‘tkazilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
8. Bojxona auditi kameral va (yoki) sayyor shaklda o‘tkaziladi.
9. Bojxona auditi mazkur Nizomga 1-ilovaga muvofiq sxema bo‘yicha o‘tkaziladi.
10. Ushbu Nizomda belgilangan tartibda bojxona organlari tomonidan o‘tkaziladigan bojxona auditi bo‘yicha tuziladigan hujjatlar “Bojxona auditi” tizimida qayd etib boriladi.
2-bob. Kameral bojxona auditini o‘tkazish tartibi
11. Kameral bojxona auditini o‘tkazish uchun “Bojxona auditi” tizimidagi quyidagilar asos bo‘ladi:
bojxona organlari axborot dasturlarining ma’lumotlari tahlili natijasida kameral bojxona auditini o‘tkazish bo‘yicha aniqlangan xavf darajalari;
xorijiy davlatlarning tegishli organlaridan olingan ma’lumotlarning bojxona organlaridagi ma’lumotlarga mos kelmasligi;
O‘zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksining 188-moddasida nazarda tutilgan bojxona nazorati shakllari o‘tkazilishi natijalari bo‘yicha bojxona to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari buzilishi mumkin deb hisoblanganda;
vakolatli vazirlik va idoralarga so‘rovnomalar yuborish natijasi bo‘yicha olingan ma’lumotlarning bojxona organlaridagi ma’lumotlarga muvofiq emasligi.
12. Kameral bojxona auditini o‘tkazish muddati o‘n ish kunidan oshmasligi kerak.
Kameral bojxona auditini o‘tkazish muddati Davlat bojxona qo‘mitasi raisi (rais o‘rinbosari) yoki hududiy bojxona boshqarmasi boshlig‘ining (keyingi o‘rinlarda — bojxona organi rahbari) ruxsati bilan quyidagi muddatlargacha to‘xtatib turilishi mumkin:
bojxona organi mansabdor shaxsining tashabbusi bilan tayinlangan ekspertizalar, so‘rovnomalar yuzasidan javoblar, shuningdek, mutaxassis xulosasi olingunga qadar;
vakolatli shaxs o‘z yuridik manzilida bo‘lmaganda va (yoki) topilmaganda, uning manzili topilguncha va (yoki) aniqlanguncha;
vakolatli shaxs chet elga chiqib ketganda, chet eldan qaytgunga qadar;
vakolatli shaxsga nisbatan tergov harakatlari olib borilayotgan jinoyat ishi yuzasidan qaror qabul qilingunga qadar.
To‘xtatib turilgan muddat kameral bojxona auditini o‘tkazishning umumiy muddatiga kiritilmaydi.
13. Tayinlangan kameral bojxona auditini o‘tkazish muddati bir marta hamda o‘n ish kunidan oshmagan muddatga bojxona organi rahbarining ruxsati bilan quyidagi asoslarga ko‘ra uzaytirilishi mumkin:
kameral bojxona auditi jarayonida o‘rganilishi lozim bo‘lgan hujjatlar hajmining ko‘pligi sababli bojxona auditini o‘tkazish uchun belgilangan muddatning yetarli emasligi;
yaroqsiz holga kelgan hujjatlarning, tovarlar harakati hisobini yuritishda foydalanilayotgan va buxgalterlik hisobotlari aks etgan dasturiy ta’minotlardagi elektron axborot tashuvchilarning qayta tiklanishi;
xorijiy tilda taqdim etilgan hujjatlarni tarjima qilish (hujjatlar davlat tiliga tarjima qilingan asl nusxalari shaklida yoki notarial tarzda tasdiqlangan shaklda bo‘lishi mumkin).
Boshqa asoslarga ko‘ra kameral bojxona auditini o‘tkazish muddatini uzaytirishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Bojxona auditi muddatini uzaytirish to‘g‘risida vakolatli shaxsga bir ish kuni ichida uzaytirish muddati va asoslari ko‘rsatilgan holda xabarnoma yuboriladi.
14. Kameral bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risidagi xabarnoma mazkur Nizomga 2-ilovaga muvofiq shaklda bojxona organi mansabdor shaxsi tomonidan tuziladi.
Kameral bojxona auditi tayinlanganligi to‘g‘risidagi xabarnomada vakolatli shaxs nomi va soliq to‘lovchining identifikatsiya raqami, kameral bojxona auditini o‘tkazishi belgilangan bojxona organi mansabdor shaxslarining familiyasi, ismi, otasining ismi, lavozimi, bojxona auditining vazifasi, o‘tkazish muddati va davri ko‘rsatiladi.
15. Bojxona organi xabarnomada quyidagilarni so‘rab oladi:
tovar va transport vositalariga tegishli bo‘lgan hujjatlar (tovarlarni buyurtma qilish, sotib olish, qayta sotish, ishlab chiqarish, yuklash, tashish hamda jo‘natish bilan bog‘liq hujjatlar);
olib kiriladigan va (yoki) olib chiqiladigan tovarlar va transport vositalarining buxgalterlik hisobi va hisoboti hujjatlari;
tovarlarga nisbatan tarif preferensiyalarini qo‘llash uchun asos bo‘lgan tovarlarning kelib chiqishi to‘g‘risidagi sertifikatning asl nusxasi;
tashqi savdo faoliyatida valyuta operatsiyalarini amalga oshirish maqsadida moliya-xo‘jalik faoliyati bilan bog‘liq hujjatlar;
vakolatli shaxsning bank operatsiyalariga oid hujjatlar;
vakolatli shaxsning faoliyat turi va tashkiliy-huquqiy shakliga oid hujjatlar.
16. Bojxona organi kameral bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risidagi xabarnomani vakolatli shaxsga kameral bojxona auditini o‘tkazish belgilangan kundan e’tiboran yetti kun oldin vakolatli shaxsning shaxsiy kabinetiga elektron shaklda yuboradi.
Agar vakolatli shaxsning shaxsiy kabineti mavjud bo‘lmasa, xabarnoma pochta orqali buyurtma xat bilan yuboriladi. Shuningdek, xabarnoma vakolatli shaxsga shaxsan topshirilishi mumkin.
17. Xabarnomada nazarda tutilgan hujjatlar va tushuntirishlar bojxona organiga xabarnoma olingan kundan e’tiboran uch kun ichida qog‘oz shaklida taqdim etiladi yoki vakolatli shaxs xabarnomada talab etilgan hujjatlarga ega emasligi haqida xabarnoma yuborgan bojxona organini xabardor qiladi.
Agar talab etiladigan hujjatlarni va tushuntirishlarni uch kun ichida taqdim etishning imkoni bo‘lmasa, vakolatli shaxs xabarnomani olgan kundan e’tiboran uch kun muddatda bojxona organiga iltimosnoma bilan murojaat qilganda, hujjatlarni taqdim etish muddati yana uch kunga uzaytiriladi.
(17-bandning ikkinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 11-sentabrdagi 562-sonli qarori tahririda)
Vakolatli shaxs tomonidan taqdim etilgan hujjatlarning asl nusxasi kameral bojxona auditi yakunlangandan so‘ng vakolatli shaxsga qaytariladi, bojxona to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari buzilishi aniqlangan holatlar bundan mustasno.
18. Tayinlangan kameral bojxona auditi doirasida vakolatli shaxs tomonidan bojxona organi xabarnomasida belgilangan muddatda hujjatlar va (yoki) ma’lumotlarning taqdim etilmasligi vakolatli shaxsning barcha tashqi iqtisodiy faoliyat bilan bog‘liq operatsiyalariga nisbatan kelgusida bojxona nazorati shakllarini xavf darajasi yuqori ko‘rsatkichga o‘tkazish va unga nisbatan bojxona nazoratining barcha shakllarini qo‘llashga, bojxona organlaridagi mavjud hujjatlar va ma’lumotlar bo‘yicha bojxona to‘lovlari hisoblanishiga yoki sayyor bojxona auditi belgilanishiga asos bo‘ladi.
19. Kameral bojxona auditi jarayonida bojxona organi mansabdor shaxslari tomonidan tovarlarning bojxona yuk deklaratsiyalarida ko‘rsatilgan ma’lumotlarga muvofiqligi zarur holatlarda joylarga chiqqan holda o‘rganiladi.
20. Vakolatli shaxs kameral bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risidagi xabarnomani olgandan so‘ng mustaqil ravishda ichki buxgalterlik yoki auditorlik tekshiruvini belgilashga haqli. Mazkur tekshiruv natijalari bojxona organi tomonidan kameral bojxona auditini o‘tkazish davrida inobatga olinishi mumkin.
21. Kameral bojxona auditini o‘tkazish jarayonida vakolatli shaxsga tegishli hujjatlarga tuzatish kiritishga ruxsat berilmaydi.
22. Kameral bojxona auditini o‘tkazishni yakunlash vaqti kameral bojxona auditi natijalarini rasmiylashtirish vaqtida tuzilgan kameral bojxona auditi natijalari to‘g‘risida dalolatnomani tuzish sanasi hisoblanadi.
23. Kameral bojxona auditi natijalari bo‘yicha dalolatnoma Davlat bojxona qo‘mitasi axborot tizimi orqali ushbu Nizomga 3-ilovaga muvofiq shaklda elektron shaklda rasmiylashtiriladi.
24. Kameral bojxona auditi natijalari bo‘yicha rasmiylashtirilgan dalolatnomada quyidagilar aks ettiriladi:
dalolatnoma tuzilgan vaqt, joy va ro‘yxatga olish raqami;
kameral bojxona auditini o‘tkazgan bojxona organi nomi;
kameral bojxona auditini amalga oshirgan bojxona organi mansabdor shaxsining familiyasi, ismi, otasining ismi, lavozimi;
vakolatli shaxsning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), joylashgan joyi, soliq to‘lovchining identifikatsiya raqami;
vakolatli shaxsning bank rekvizitlari;
kameral bojxona auditini o‘tkazishda ishtirok etish uchun jalb qilingan mutaxassislarning familiyasi, ismi, otasining ismi, lavozimi;
kameral bojxona auditini o‘tkazish boshlangan sana va uni tugatish sanasi (kameral bojxona auditini o‘tkazish muddati uzaytirilganda va (yoki) to‘xtatilganda, mazkur uzaytirish va (yoki) to‘xtatilgan muddatlar ham ko‘rsatiladi);
o‘rganilgan hujjatlar va ma’lumotlar turi;
vakolatli shaxsning buxgalterlik hisobi va hisoboti hujjatlarini yuritish holati;
kameral bojxona auditi natijalari bo‘yicha xulosa;
kameral bojxona auditiga oid boshqa ma’lumotlar.
25. Kameral bojxona auditi natijalari to‘g‘risidagi dalolatnomaning qog‘ozga chop etilgan nusxasi bojxona auditi tugagan kundan boshlab besh ish kunidan kechiktirmay vakolatli shaxsga yuboriladi.
26. Kameral bojxona auditi natijalari to‘g‘risidagi dalolatnomada keltirilgan tafovut va (yoki) xatoliklar bojxona to‘lovlarini to‘lash bo‘yicha qarzdorlikka sabab bo‘lganda, dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunning ertasidan e’tiboran o‘n ish kunidan kechiktirmay to‘lovchi tomonidan ushbu talabnoma olinganligini va olish sanasini tasdiqlash imkonini beradigan har qanday usulda to‘lovchiga yuborilishi kerak.
Bojxona to‘lovlarini to‘lash bo‘yicha qarzdorlikni undirish to‘g‘risidagi talabnoma mazkur Nizomga 4-ilovaga muvofiq shaklda tuziladi.
4-bob. Sayyor bojxona auditini o‘tkazish tartibi
27. O‘tkaziladigan sayyor bojxona auditi Tekshiruvlarni elektron ro‘yxatga olish yagona tizimi orqali O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha vakilini xabardor qilgan holda o‘tkaziladi.
Sayyor bojxona auditi yuzasidan ma’lumotlar Tekshiruvlarni elektron ro‘yxatga olish yagona tizimiga kiritiladi.
28. Sayyor bojxona auditi bojxona organi rahbarining qaroriga muvofiq o‘tkaziladi.
“Bojxona auditi” tizimida sayyor bojxona auditi to‘g‘risida qaror chiqarish uchun quyidagilar asos bo‘ladi:
bojxona organlari axborot dasturlarining ma’lumotlari tahlili natijasida sayyor bojxona auditini o‘tkazish bo‘yicha aniqlangan xavf darajalari;
bojxona to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari buzilishi mumkinligini ko‘rsatuvchi kameral bojxona auditi natijalariga ko‘ra sayyor bojxona auditi o‘tkazish zaruriyati vujudga kelganda;
bojxona organlari talabiga asosan belgilangan muddatda xabarnomada ko‘rsatib o‘tilgan hujjatlar va (yoki) ma’lumotlarning taqdim etilmasligi;
kameral bojxona auditi natijalari bo‘yicha tuzilgan dalolatnoma yuzasidan vakolatli shaxsning e’tirozi bo‘lgan savollarga aniqlik kiritish zarurati yuzaga kelganda;
O‘zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksining 188-moddasida nazarda tutilgan bojxona nazorati shakllarining o‘tkazilishi natijalari bo‘yicha bojxona qonunchilik hujjatlari buzilishi mumkinligi holatiga aniqlik kiritish uchun tovar va transport vositalari saqlanadigan joylarga chiqib, ular bo‘yicha amalga oshirilgan operatsiyalarning qonuniyligini o‘rganish va tekshirish zaruriyati yuzaga kelganda.
29. Sayyor bojxona auditini o‘tkazish muddati o‘ttiz ish kunidan oshmasligi kerak.
Sayyor bojxona auditini o‘tkazish muddati O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha vakilini xabardor qilgan holda, bojxona organi rahbarining ruxsati bilan quyidagi muddatlargacha to‘xtatib turilishi mumkin:
bojxona organi mansabdor shaxsining tashabbusi bilan tayinlangan ekspertizalar, so‘rovnomalar yuzasidan javoblar, shuningdek, mutaxassis xulosasi olingunga qadar;
vakolatli shaxs o‘z yuridik manzilida bo‘lmaganda va (yoki) topilmaganda, uning manzili topilguncha va (yoki) aniqlanguncha;
vakolatli shaxs chet elga chiqib ketganda, chet eldan kelgunga qadar;
vakolatli shaxsga nisbatan tergov harakatlari olib borilayotgan jinoyat ishi yuzasidan qaror qabul qilingunga qadar.
To‘xtatib turilgan muddat sayyor bojxona auditini o‘tkazishning umumiy muddatiga kiritilmaydi.
30. Sayyor bojxona auditini o‘tkazish muddati bir marta o‘ttiz ish kunidan oshmagan muddatga uzaytirilishi mumkin.
Bojxona auditini o‘tkazish muddati O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha vakilini xabardor qilgan holda, bojxona organi rahbarining ruxsati bilan quyidagi asoslarga ko‘ra uzaytiriladi:
sayyor bojxona auditi jarayonida o‘rganilishi lozim bo‘lgan hujjatlar hajmining ko‘pligi sababli bojxona auditini o‘tkazish uchun belgilangan muddatning yetarli emasligi;
yaroqsiz holga kelgan hujjatlarning, tovarlar harakati hisobini yuritishda foydalanayotgan va buxgalterlik hisobotlari aks etgan dasturiy ta’minotlardagi elektron axborot tashuvchilarning qayta tiklanishi;
chet tilida taqdim etilgan hujjatlarni tarjima qilish (hujjatlar davlat tiliga tarjima qilingan asl nusxalari shaklida yoki notarial tarzda tasdiqlangan shaklda bo‘lishi mumkin).
Boshqa asoslarga ko‘ra sayyor bojxona auditini o‘tkazish muddatini uzaytirishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Sayyor bojxona auditi muddatini uzaytirish to‘g‘risida vakolatli shaxsga bir ish kunida uzaytirish muddati va sabablarini ko‘rsatgan holda xabarnoma yuboriladi.
31. Sayyor bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risida bojxona organi qarori ushbu Nizomga 5-ilovaga muvofiq shaklda tuziladi.
Sayyor bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risidagi bojxona organi qarorida quyidagilar ko‘rsatiladi:
sayyor bojxona auditini o‘tkazish uchun asos bo‘lgan holatlar;
vakolatli shaxsning nomi (familiyasi, ismi va otasining ismi);
vakolatli shaxs joylashgan va (yoki) haqiqatda faoliyat yuritadigan joy (joylar), soliq to‘lovchining identifikatsiya raqami;
sayyor bojxona auditini o‘tkazuvchi bojxona organi mansabdor shaxs(lar)ining familiyasi, ismi, otasining ismi, lavozimi;
sayyor bojxona auditini o‘tkazishga jalb qilingan boshqa shaxslarning familiyasi, ismi, otasining ismi, lavozimi;
mazkur Nizomning 3-bandiga ko‘ra bojxona auditining oldiga qo‘yilgan vazifalar.
32. Bojxona organi rahbarining roziligi bilan sayyor bojxona auditi davomida sayyor bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risidagi bojxona organi qaroriga ushbu Nizomning 31-bandi oltinchi — o‘n ikkinchi xatboshilarida ko‘rsatilgan ma’lumotlarga quyidagi hollarda o‘zgartirish yoki qo‘shimchalar kiritilishi mumkin:
tayinlangan sayyor bojxona auditining muddati uzaytirilganda va (yoki) to‘xtatib turilganda;
bojxona auditi oldiga qo‘yilgan vazifalar o‘zgarganda va (yoki) bojxona auditi davomida bojxona auditining boshqa vazifalarini o‘rganish zarurati vujudga kelganda.
33. Bojxona organi xabarnomani vakolatli shaxsga sayyor bojxona auditini o‘tkazish muddatidan o‘n besh kun oldin vakolatli shaxsning shaxsiy kabinetiga elektron shaklda yuboradi.
Agar vakolatli shaxsning shaxsiy kabineti mavjud bo‘lmasa, so‘rovnoma pochta orqali buyurtma xat bilan yuboriladi. Shuningdek, xabarnoma vakolatli shaxsga shaxsan topshirilishi mumkin.
Sayyor bojxona auditi o‘tkazish kameral bojxona auditida hujjatlar va (yoki) ma’lumotlarning taqdim etilmasligi, shuningdek, kameral bojxona auditi natijalariga ko‘ra belgilangan holatlarda xabarnoma sayyor bojxona auditini o‘tkazish muddatidan besh kun oldin yuboriladi.
Ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq shaklda sayyor bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risida xabarnoma tuziladi.
34. Bojxona organi tomonidan xabarnomada vakolatli shaxsdan sayyor bojxona auditini o‘tkazish vaqtida quyidagilarni taqdim etish va tayyorlash so‘raladi:
tovar va transport vositalariga tegishli bo‘lgan hujjatlar (tovarlarni buyurtma, sotib olish, qayta sotish, ishlab chiqarish, yuklash, tashish va jo‘natish bilan bog‘liq hujjatlar);
olib kiriladigan va (yoki) olib chiqiladigan tovarlar va transport vositalarining buxgalterlik hisobi va hisoboti hujjatlari;
tovarlarga nisbatan ta’rif preferensiyalarini qo‘llash uchun asos bo‘lgan tovarlarning kelib chiqishi to‘g‘risidagi sertifikatning asl nusxasi;
tashqi savdo faoliyatida valyuta operatsiyalarini amalga oshirish maqsadida moliya-xo‘jalik faoliyati bilan bog‘liq hujjatlar;
vakolatli shaxsning bank operatsiyalariga oid hujjatlari;
muayyan bojxona rejimi asosida bojxona nazoratida turgan va (yoki) bojxona nazoratidan chiqarilgan hamda saqlanayotgan boshqa tovarlarni xatlovdan o‘tkazish uchun tayyorlash;
bojxona to‘lovlari bo‘yicha imtiyozlarga ega bo‘lgan tovarlardan maqsadli foydalanilganlik holatini aniqlash, shuningdek, ishlab chiqarilgan mahsulotni qiyoslash uchun tayyorlash;
vakolatli shaxsning faoliyat turi va tashkiliy-huquqiy shakliga oid hujjatlar.
35. Vakolatli shaxs sayyor bojxona auditini o‘tkazish haqida xabarnomani olgandan so‘ng bojxona auditining maqsadidan kelib chiqib, mustaqil ravishda ichki buxgalterlik yoki auditorlik tekshiruvini belgilashga haqli.
36. Vakolatli shaxsning mustaqil ravishda olib borgan ichki buxgalterlik yoki auditorlik tekshiruvi natijalari sayyor bojxona auditi boshlanishidan uch kun oldin elektron yoki qog‘oz shaklida taqdim qilinishi lozim.
Mustaqil ravishda o‘tkazilgan ichki buxgalterlik yoki auditorlik tekshiruvi natijalari bojxona organi tomonidan sayyor bojxona auditini o‘tkazish davrida inobatga olinishi mumkin.
37. Bojxona organi mansabdor shaxsi o‘zining xizmat guvohnomasini sayyor bojxona auditi o‘tkazilishi boshlanishidan avval vakolatli shaxsga ko‘rsatishi hamda sayyor bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risidagi bojxona organi qarorining bir nusxasini taqdim etishi kerak.
38. Sayyor bojxona auditini o‘tkazish jarayonida vakolatli shaxsga tegishli hujjatlarga tuzatish kiritishga ruxsat berilmaydi.
39. Sayyor bojxona auditini o‘tkazish davomida bojxona organi mansabdor shaxsi vakolatli shaxsni sayyor bojxona auditining dastlabki natijalari bilan tanishtirishi lozim.
40. Sayyor bojxona auditini o‘tkazishni yakunlash vaqti sayyor bojxona auditi natijalarini rasmiylashtirish vaqtida tuzilgan sayyor bojxona auditi natijalari to‘g‘risida dalolatnomani tuzish sanasi hisoblanadi.
5-bob. Sayyor bojxona auditini o‘tkazish uchun bojxona organi mansabdor shaxslarining vakolatli shaxsning obyektiga kirishi
41. Vakolatli shaxs quyidagi hollarda o‘z obyektiga bojxona organi mansabdor shaxslarining kirishini rad etish huquqiga ega:
bojxona organi mansabdor shaxslari sayyor bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risida bojxona organining qarorini taqdim etmagan hamda xizmat guvohnomasini ko‘rsatmagan taqdirda;
bojxona organi mansabdor shaxsi haqidagi ma’lumot sayyor bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risidagi bojxona organi qarorida ko‘rsatilmaganda;
bojxona organi qarorida belgilangan bojxona auditini o‘tkazish muddatidan tashqari davrda.
42. Vakolatli shaxs o‘z obyektiga bojxona organi mansabdor shaxsining kirishini asossiz rad etganda, shuningdek, vakolatli shaxs o‘z majburiyatini to‘liq bajarmaganda, bu haqda ushbu Nizomga 6-ilovaga muvofiq tegishli bayonnoma rasmiylashtiriladi.
Bayonnoma bojxona organi mansabdor shaxsi va vakolatli shaxs tomonidan imzolanadi. Bunda bayonnomaning bir nusxasi vakolatli shaxsga topshiriladi.
43. Vakolatli shaxs bayonnomani imzolashdan bosh tortgan taqdirda, bu haqda tegishli yozuv kiritiladi. Vakolatli shaxs bayonnomani imzolashdan bosh tortganligi sabablarini yozma ravishda tushuntirishga haqli.
44. Vakolatli shaxs o‘z obyektiga bojxona organi mansabdor shaxsining kirishini asossiz rad etishi yoki o‘z majburiyatini to‘liq bajarmasligi vakolatli shaxsning tashqi iqtisodiy faoliyat bilan bog‘liq operatsiyalariga nisbatan kelgusida bojxona nazorati shakllarini xavf darajasi yuqori ko‘rsatkichga o‘tkazish va unga nisbatan bojxona nazoratining barcha shakllarini qo‘llashga, bojxona organlaridagi mavjud hujjatlar va ma’lumotlar bo‘yicha bojxona to‘lovlari hisoblanishiga asos bo‘lishi mumkin.
Bu haqda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha vakili hamda Savdo-sanoat palatasi xabardor qilinadi.
6-bob. Sayyor bojxona auditi vaqtida hujjatlar va tovarlarni vaqtincha saqlovga olish hamda ularni olib qo‘yish tartibi
45. Sayyor bojxona auditi davomida hujjatlar bo‘yicha tafovutlar va nomuvofiqliklar mavjud bo‘lganda, bojxona organi tomonidan tovarlar vaqtinchalik saqlovga olinishi mumkin. Vakolatli shaxs tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksining 47-bobiga muvofiq bojxona to‘lovlari to‘lanishi ta’minlanganda, tovarlar va transport vositalari vakolatli shaxs ixtiyorida qoldiriladi, O‘zbekiston Respublikasi bojxona hududiga olib kirilishi va olib chiqilishi taqiqlangan tovarlar bundan mustasno.
(45-bandning birinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 11-sentabrdagi 562-sonli qarori tahririda)
Mazkur tovarlar va transport vositalaridan foydalanish va ularni tasarruf etishni cheklagan holda, ular o‘z egasiga yoki vakolatga ega bo‘lgan boshqa shaxsga vaqtincha saqlovga topshiriladi. Vaqtincha saqlovga olingan tovarlar va transport vositalarini boshqa shaxslarga topshirishga, ularni olib qo‘yishga yoki boshqa usul bilan tasarruf etishga yo‘l qo‘yilmaydi.
46. Tovarlarni va transport vositalarini vaqtincha saqlovga olish uchun quyidagilar asos bo‘ladi:
vakolatli shaxs tomonidan taqdim etilgan tovar uni rasmiylashtirish uchun asos bo‘lgan hujjatlardagi ma’lumotlarga mos kelmaganda;
shartli ravishda chiqarilgan va (yoki) bojxona to‘lovlarini to‘lash bo‘yicha taqdim etilgan imtiyozlardan maqsadsiz foydalanayotgan hamda foydalanishi cheklangan tovarlarni ishlatayotganligi yoki tasarruf etilganligidan dalolat beruvchi ma’lumotlar mavjud bo‘lganda;
tovarlarga nisbatan O‘zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksining 300-moddasiga asosan tarif preferensiyalari noto‘g‘ri qo‘llanilganligini ko‘rsatuvchi belgilar aniqlanganda;
vakolatli shaxsning tijorat hujjatlarida deklaratsiya va (yoki) tovarlarni erkin muomalaga chiqarilganligini tasdiqlovchi ma’lumotlar bo‘lmasligi, shuningdek, bunday ma’lumotlar ishonchsizligini yoxud bunday ma’lumotlar ko‘rsatilishi lozim bo‘lgan tijorat hujjatlarining yo‘qligi aniqlanganda;
tovarlar va transport vositalari bojxona rejimining shartlari hamda talablarini buzgan holda ishlatilayotganligini tasdiqlaydigan belgilar aniqlanganda;
tovarlar va transport vositalari chiqarib yuborilgandan so‘ng ularda aks ettirilishi talab etiladigan identifikatsiyalash imkonini beruvchi ma’lumotlar (ishlab chiqaruvchining seriya raqami, ishlab chiqarilgan yili, texnik xususiyatlari) bilan bojxona yuk deklaratsiyasidagi ma’lumotlar o‘rtasida tafovut aniqlanganda;
O‘zbekiston Respublikasi bojxona hududiga olib kirilishi va olib chiqilishi taqiqlangan tovarlar aniqlanganda.
47. Vaqtincha saqlovga olib qo‘yilgan tovarlar va transport vositalari bojxona nazorati ostida turgan tovar maqomiga o‘tadi va tovarni saqlash bilan bog‘liq xarajatlar vakolatli shaxs tomonidan qoplanadi.
48. Hujjatlarni ekspertizadan o‘tkazish talab etilganganda, vakolatli shaxs asl hujjat nusxalarini taqdim etishdan bosh tortganda, hujjatlarning asl nusxalaridan nusxa (ulardan ko‘chirmalar taqdim etish) olishning imkoni bo‘lmaganda, shuningdek, agar hujjatlar aslini yo‘q qilish, yashirish, tuzatish yoki o‘zgartirish xavfi mavjud bo‘lganda, bojxona organi mansabdor shaxsi mazkur hujjatlarni qonunchilik hujjatlariga muvofiq olib qo‘yishga haqli.
7-bob. Sayyor bojxona auditi o‘tkazilayotgan binolarni, omborlarni, arxivlarni, tovarlar va hujjatlar saqlanadigan boshqa joylarni muhrlash
49. Bojxona organi mansabdor shaxslari tovarlarning but saqlanishini ta’minlash maqsadida sayyor bojxona auditini o‘tkazishga taalluqli bo‘lgan binolar, omborlar, arxivlar, hujjatlar, tovarlar va transport vositalari joylashgan (saqlanadigan) boshqa joylarni muhrlashi mumkin.
50. Binolar, omborlar, arxivlar, tovarlar va hujjatlar saqlanadigan boshqa joylarni muhrlash vakolatli shaxs yoki uning vakili ishtirokida amalga oshirilib, bu haqda ushbu Nizomga 7-ilovaga muvofiq shaklda dalolatnoma tuziladi.
51. Binolar, omborlar, arxivlar, tovarlar va hujjatlar saqlanadigan boshqa joylarni muhrlash to‘g‘risidagi dalolatnomada quyidagi ma’lumotlar ko‘rsatiladi:
muhrlashni amalga oshirgan bojxona organi mansabdor shaxsining lavozimi, familiyasi, ismi, otasining ismi;
vakolatli shaxsning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi);
muhrlash amalga oshirilgan vakolatli shaxsning obyekt manzili;
muhrlash usulining tavsifi;
vakolatli shaxsning muhrlangan binoni qo‘riqlashga olish va muhrlangan joyni ochish uchun javobgarlikka tortish choralari bilan tanishishganligi to‘g‘risida ogohlantirish (vakolatli shaxs ishtirok etmagan hollar bundan mustasno).
52. Dalolatnoma barcha ishtirokchilar tomonidan imzolanadi. Vakolatli shaxs dalolatnomani imzolashdan bosh tortgan taqdirda, dalolatnomaga tegishli yozuv kiritiladi.
53. Sayyor bojxona auditi natijalari to‘g‘risidagi dalolatnoma Davlat bojxona qo‘mitasining axborot tizimi orqali mazkur Nizomga 8-ilovaga muvofiq elektron shaklda rasmiylashtiriladi.
54. Sayyor bojxona auditi natijalari to‘g‘risidagi dalolatnomada quyidagi ma’lumotlar ko‘rsatiladi:
dalolatnoma tuzilgan vaqti, joyi va ro‘yxatga olish raqami;
sayyor bojxona auditini o‘tkazgan bojxona organi nomi;
sayyor bojxona auditini o‘tkazgan bojxona organi mansabdor shaxs(lar)ining familiyasi, ismi, otasining ismi, lavozimi;
sayyor bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risidagi bojxona organi qarori raqami va sanasi;
vakolatli shaxsning nomi (familiyasi, ismi, otasining ismi), uning joylashgan joyi, soliq to‘lovchining identifikatsiya raqami;
vakolatli shaxsning bank rekvizitlari;
sayyor bojxona auditini o‘tkazishda ishtirok etish uchun jalb qilingan mutaxassislarning familiyasi, ismi, otasining ismi, lavozimi;
sayyor bojxona auditini o‘tkazish boshlangan sana va uni tugatish sanasi (sayyor bojxona auditini o‘tkazish muddati uzaytirilganda va (yoki) to‘xtatilganda mazkur uzaytirish va (yoki) to‘xtatilgan muddatlar ham ko‘rsatiladi);
o‘rganilgan hujjatlar va ma’lumotlarning turi;
vakolatli shaxsning buxgalterlik hisobi va hisoboti hujjatlarini yuritish holati;
sayyor bojxona auditi natijalari bo‘yicha xulosa;
sayyor bojxona auditiga oid boshqa ma’lumotlar.
55. Sayyor bojxona auditi natijalari to‘g‘risidagi dalolatnomaning qog‘ozga chop etilgan nusxasi bojxona auditi tugagan kundan boshlab besh ish kunidan kechiktirmay vakolatli shaxsga yuboriladi.
56. Sayyor bojxona auditi natijalari to‘g‘risidagi dalolatnomada keltirilgan tafovut va (yoki) xatoliklar bojxona to‘lovlarini to‘lash bo‘yicha qarzdorlikka sabab bo‘lganda, dalolatnoma rasmiylashtirilgan kunning ertasidan e’tiboran o‘n ish kunidan kechiktirmay, to‘lovchi tomonidan ushbu talabnoma olinganligini va olish sanasini tasdiqlash imkonini beradigan har qanday usulda to‘lovchiga yuborilishi kerak.
Bojxona to‘lovlarini to‘lash bo‘yicha qarzdorlikni undirish to‘g‘risidagi talabnoma mazkur Nizomga 4-ilovaga muvofiq shaklda tuziladi.
9-bob. Bojxona organi mansabdor shaxslarining huquq va majburiyatlari
57. Bojxona organi mansabdor shaxslari quyidagi huquqlarga ega:
tovar va transport vositalari ustidan ular saqlanadigan joylarga hamda vakolatli shaxsning ish joyi va (yoki) o‘z faoliyatini amalga oshiradigan hududga chiqqan holda, sayyor bojxona auditini o‘tkazish;
tovarlar chiqarib yuborilgandan keyin ularni sotib oluvchi shaxslardan tovarlarni sotib olishga oid shartnomalar, hujjatlar va ma’lumotlarni talab qilib olish;
vakolatli shaxsning hisob-kitob bo‘yicha hujjatlari va buxgalterlik hisobotining asl nusxalarini o‘rganish va (yoki) olish;
bojxona auditini o‘tkazish uchun, shu jumladan, qonunchilik hujjatlariga asosan bank sirini saqlashni ta’minlagan holda vakolatli shaxslardan bank operatsiyalarining ayrim turlarini amalga oshiruvchi va ulardan xo‘jalik yurituvchi subyektlarning bank hisobvaraqlarining mavjudligi to‘g‘risidagi hujjatlar va ma’lumotlarni olish, shuningdek, vakolatli shaxsning hisobvaraqlaridagi mablag‘larning harakatlanishi bilan bog‘liq hujjatlar va ma’lumotlarni talab qilib olish;
bojxona auditini o‘tkazish bilan bog‘liq so‘rovnomalarni xorijiy davlatlarning davlat va boshqa organlariga (tashkilotlariga) yuborish;
tovarlar hamda boshqa buyumlardan namunalar va nusxalar olish, ular yuzasidan ekspertiza tayinlash;
vakolatli shaxsning tovarlar harakati hisobini yuritishda foydalanayotgan va buxgalterlik hisobotlari aks etgan dasturiy ta’minotlaridan foydalanish, ulardagi ma’lumotlar bilan tanishish va elektron nusxalar olish;
bojxona nazorati ostida bo‘lgan yoki chiqarishga ruxsat berilgan tovarlarni zarurati bo‘lgan taqdirda, vakolatli shaxsning hududi, ishlab chiqarish, omborxona, savdo binolarini ko‘zdan kechirish, xatlovdan o‘tkazish, qiyoslash, ularni foto va video tasvirga olish;
ishlab chiqarilayotgan hamda realizatsiya qilinayotgan tovarlar (xizmatlar)ning haqiqiy hajmlarini aniqlash;
mutaxassis, tarjimon va xolislarni jalb etish hamda ulardan tegishli xulosalar, tarjimalar va ko‘rsatmalar olish;
tovarlar va transport vositalari, ularga tegishli hujjatlarning asl nusxalarini vaqtincha saqlovga olish;
bojxona auditi vazifasiga aloqador bo‘lgan tovarlar va transport vositalarining ishlatib yuborilishi yoxud bojxona organi mansabdor shaxsi tomonidan ularni bojxona auditi maqsadlarida o‘rganishni cheklashga qaratilgan xatti-harakatlarning oldini olish maqsadida qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tovar va transport vositalaridan foydalanishni cheklash;
sayyor bojxona auditi o‘tkaziladigan binolarga, omborlarga, arxivlarga, hujjatlar va tovarlar joylashgan (saqlanadigan) boshqa joylarga muhr qo‘yish.
58. Bojxona organi mansabdor shaxsi bojxona auditini o‘tkazishda vakolatli shaxslarni amalga oshirilgan yuk va bojxona operatsiyalari yuzasidan tushuntirish berish uchun yozma xabarnoma asosida chaqirishga haqli.
59. Bojxona organi mansabdor shaxsining majburiyatlari:
bojxona to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlariga rioya etilishini nazorat qilish;
vakolatli shaxsni bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risidagi bojxona organi qarori bilan tanishtirish va xizmat guvohnomasini ko‘rsatish;
bojxona auditini o‘tkazish jarayonida olingan va shakllantirilgan hujjatlarning saqlanishini ta’minlash, o‘z xizmat vazifalarini bajarishi chog‘ida o‘ziga ma’lum bo‘lgan davlat sirlarini yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan tijorat sirlarini tashkil etuvchi ma’lumotlarni oshkor etmaslik;
davlat bojxona xizmati organlari xodimlari odob-axloq qoidalarini buzmaslik, korrupsiya va boshqa jinoyatlarni sodir etmaslik;
vakolatli shaxsning talabiga ko‘ra o‘tkazilayotgan bojxona auditi to‘g‘risida zarur ma’lumotlar bilan tanishtirish;
davlat xavfsizligini, jamoat tartibini, fuqarolarning hayoti va sog‘lig‘ini saqlashi, atrof-muhitni muhofaza qilish chora-tadbirlarini amalga oshirishga ko‘maklashish;
axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishda axborot xavfsizligi talablariga rioya etilishini ta’minlash;
o‘z vakolatlari doirasidan chetga chiqmaslik;
sayyor bojxona auditi natijalari to‘g‘risida vakolatli shaxsni tanishtirish.
10-bob. Vakolatli shaxsning huquq va majburiyatlari
60. Vakolatli shaxs quyidagi huquqlarga ega:
sayyor bojxona auditi o‘tkazilishi to‘g‘risidagi bojxona organi qaroridan xabardor bo‘lish, u to‘g‘risidagi qaror bilan tanishish va nusxa olish, bojxona organi mansabdor shaxslarining xizmat guvohnomasini ko‘rsatishlarini talab qilish;
o‘tkazilgan bojxona auditi natijalari yuzasidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda shikoyat qilish;
bojxona auditi dalolatnomasini olgandan keyin o‘tkazilgan bojxona auditi bo‘yicha, davlat sirini tashkil etuvchi ma’lumotlarni bojxona auditi materiallari, shuningdek, uchinchi shaxslarning qonun bilan qo‘riqlanadigan tijorat va bank sirlarini o‘z ichiga olmagan ma’lumotlar bilan tanishish;
bojxona organiga dalolatnoma bo‘yicha yozma ravishda e’tiroz qilish;
bojxona auditi o‘tkazish boshlanguniga qadar mustaqil ravishda ichki buxgalterlik yoki auditorlik tekshiruvini o‘tkazish.
Vakolatli shaxs qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.
61. Bojxona auditi jarayonida vakolatli shaxsning majburiyatlari:
bojxona auditi davomida bojxona organi mansabdor shaxslariga tovarlarni ko‘rsatish;
bojxona organi mansabdor shaxslariga amalga oshirgan tashqi savdo operatsiyalarining bojxona to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiqligini tasdiqlovchi barcha axborot va ma’lumotlar hamda hujjatlarning asl nusxalarini taqdim etish;
bojxona auditi jarayonida ishtirok etish va o‘rganilayotgan masalalar yuzasidan tushuntirishlar berish;
o‘z obyektiga (inshoot, ombor, ishlab chiqarish, savdo binolariga) bojxona organi mansabdor shaxslarini kiritish, ularni hamda tovar va transport vositalarini ko‘rsatish;
bojxona auditini o‘tkazish uchun zarur hujjatlarni (ma’lumotlarni) axborot tizimlarining ma’lumotlar bazalari bilan taqqoslashga sharoit yaratish, shuningdek, qog‘oz va elektron axborot tashuvchilardagi zarur hujjatlardan (ma’lumotlardan) nusxalar berish;
tovarlar harakati hisobini yuritishda foydalanilayotgan va buxgalterlik hisobotlari aks etgan vakolatli shaxsning dasturiy ta’minotlaridan, videokuzatuv moslamalaridan bojxona organi mansabdor shaxsining foydalanishiga, ulardagi ma’lumotlar bilan tanishishi va elektron nusxalar olishiga ruxsat berish;
bojxona auditi uchun zarur bo‘lgan hujjatlarning davlat tilidagi tarjimasini bojxona organi mansabdor shaxsiga taqdim etish;
zarur hollarda, hujjatlar va ma’lumotlarni taqdim etishga mas’ul bo‘lgan shaxslarni belgilash;
tovar va transport vositalarini, zaruratga ko‘ra, o‘z obyektini (inshoot, ombor, ishlab chiqarish, savdo binolarini) xatlovdan o‘tkazishga, qiyoslashga, ularning foto va video tasvirlarini olishni ta’minlash;
ekspertiza tayinlash to‘g‘risidagi qaror qabul qilingan holatlarda, tovarlardan namunalar va (yoki) nusxalar olinishiga imkoniyat yaratish;
mazkur Nizomning 15 va 34-bandlarida ko‘rsatilgan hujjatlarni, shuningdek, bojxona deklaratsiyasi hamda bojxona nazoratini o‘tkazish uchun zarur bo‘lgan boshqa hujjatlarning asl nusxalarini tovarlar bojxona nazorati ostida bo‘lish muddati tugagan yildan keyingi uch yil davomida saqlanishini ta’minlash;
bojxona organi xabarnomasida ko‘rsatilgan hujjatlar va tushuntirishlar to‘g‘risida o‘z vaqtida ma’lumotlarni taqdim etish.
62. Vakolatli shaxs mehnat layoqatini yo‘qotgan taqdirda, mazkur Nizomning 61-bandida ko‘rsatilgan majburiyatlarni uning ishonchli vakili bajaradi.
11-bob. Yakunlovchi qoidalar
63. Bojxona auditi natijalari bo‘yicha aniqlangan tafovut va (yoki) xatoliklar, shu jumladan, qo‘shimcha yoki qayta hisoblangan bojxona to‘lovlari vakolatli shaxs tomonidan bojxona organining talabnomasi olingan kundan e’tiboran o‘n ish kuni ichida bojxona yuk deklaratsiyasini tuzatish shaklini rasmiylashtirish orqali bartaraf etiladi (bojxona to‘lovlaridan qarzdorlikni kechiktirib yoki bo‘lib-bo‘lib to‘lashga ruxsat berilgan hollar bundan mustasno).
Bojxona auditi natijalari bo‘yicha aniqlangan tafovut va (yoki) xatoliklar belgilangan muddatlarda bartaraf etilmagan taqdirda, bojxona to‘lovlarini undirish sudning bojxona to‘lovlarini to‘lash bo‘yicha qarzdorlikni undirish to‘g‘risidagi qonuniy kuchga kirgan qarori asosida amalga oshiriladi.
Vakolatli shaxs bojxona auditi natijalariga rozi bo‘lmagan taqdirda, dalolatnoma va (yoki) talabnoma olingan kundan e’tiboran o‘ttiz kun ichida dalolatnomaning barcha yoki ayrim qoidalari yuzasidan yozma e’tirozlarini yuqori turuvchi bojxona organiga yoki sudga taqdim etishi mumkin.
Bojxona organlariga taqdim qilingan vakolatli shaxsning mustaqil olib borgan ichki buxgalterlik yoki auditorlik tekshiruvining hamda bojxona organlari tomonidan o‘tkazilgan kameral va sayyor bojxona auditining har qanday natijalari bojxona organlari tomonidan baholanib, ushbu ma’lumotlar bojxona organlarida xavfni boshqarish tizimi doirasida tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilarini toifalashda inobatga olinadi.
Bojxona auditi tizimining qo‘llanilish strategiyasi va taktikasini, axborot yig‘ish va uni qayta ishlash, xavf darajalarini tahlil qilish va baholash, bojxona auditini o‘tkazishga doir chora-tadbirlarni ishlab chiqish va ularni amalga oshirish tartibini Davlat bojxona qo‘mitasi belgilaydi.
Vakolatli shaxsning tugatilayotganligi, bankrot deb topilayotganligi haqida vakolatli tashkilot yoki organ tomonidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda bojxona organlari xabardor qilinadi.
Tugatilayotgan yoki bankrot deb topilayotgan vakolatli shaxs “Bojxona auditi” tizimi orqali bojxona auditidan o‘tkazilishi rejalashtirilgan bo‘lsa, unga nisbatan birinchi navbatda bojxona auditi tayinlanadi.
Bojxona auditi o‘tkazilgunga qadar vakolatli shaxsning bankrot deb topilganligi, tugatilganligi yoki jismoniy shaxsning vafot etganligi (huquqiy vorisi mavjudligi bundan mustasno) hamda xalqaro so‘rovnomalar yuzasidan javoblar xalqaro shartnoma doirasida belgilangan muddatda kelmaganligi bojxona auditini tugatish uchun asos bo‘ladi.
64. Bojxona auditi davomida vakolatli shaxs tomonidan muayyan huquq beradigan yoki muayyan majburiyatdan ozod etadigan rasmiy hujjatlarni tayyorlashi yoki ularni qalbakilashtirish bilan bog‘liq holatlar aniqlangan taqdirda, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda choralar ko‘riladi.
65. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor bo‘lgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar.
Bojxona auditini o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizomga 1-ILOVA
Bojxona auditini amalga oshirish
SXEMASI
Bosqichlar
Subyektlar
Chora-tadbirlar
Muddatlar
1-bosqich
Bojxona organi
“Bojxona auditi” tizimi orqali ma’lumotlar tahlilidan kelib chiqib, quyidagi asoslarga ko‘ra vakolatli shaxslarga nisbatan amalga oshiriladigan bojxona auditi shakllaridan (kameral yoki sayyor) birini tanlaydi:
a) kameral bojxona auditi:
bojxona organlari axborot dasturlari ma’lumotlari tahlili natijasida kameral bojxona auditini o‘tkazish bo‘yicha aniqlangan xavf darajalari;
xorijiy davlatlarning tegishli organlaridan olingan ma’lumotlarning bojxona organlaridagi ma’lumotlarga mos kelmasligi;
O‘zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksining 188-moddasida belgilangan bojxona nazorati shakllari o‘tkazilishi natijalari bo‘yicha bojxona to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari buzilishi mumkin deb hisoblanganda;
vakolatli vazirlik va idoralarga so‘rovnomalar yuborish natijasi bo‘yicha olingan ma’lumotlarning bojxona organlaridagi ma’lumotlarga muvofiq emasligi;
b) sayyor bojxona auditi:
bojxona organlari axborot dasturlari ma’lumotlari tahlili natijasida sayyor bojxona auditini o‘tkazish bo‘yicha aniqlangan xavf darajalari;
bojxona to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari buzilishi mumkinligini ko‘rsatuvchi kameral bojxona auditi natijalariga ko‘ra sayyor bojxona auditi o‘tkazish zaruriyati vujudga kelganda;
bojxona organlari talabiga asosan belgilangan muddatda xabarnomada ko‘rsatib o‘tilgan hujjatlar va (yoki) ma’lumotlarning taqdim etilmasligi;
kameral bojxona auditi natijalari bo‘yicha tuzilgan dalolatnoma yuzasidan vakolatli shaxsning e’tirozi bo‘lgan savollarga aniqlik kiritish zarurati yuzaga kelganda;
O‘zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksining 188-moddasida belgilangan bojxona nazorati shakllarining o‘tkazilishi natijalari bo‘yicha bojxona qonunchilik hujjatlari buzilishi mumkinligi holatiga aniqlik kiritish uchun tovar va transport vositalari saqlanadigan joylarga chiqib, ular bo‘yicha amalga oshirilgan operatsiyalarning qonuniyligini o‘rganish va tekshirish zaruriyati yuzaga kelganda.
Doimiy
2-bosqich
Bojxona organi
Bojxona auditiga tayyorgarlik ko‘radi, shu jumladan ma’lumotlarni tahlil qiladi, vakolatli shaxs to‘g‘risida ma’lumotlar to‘playdi, bojxona auditi vazifalarini aniqlaydi.
Doimiy
3-bosqich
Bojxona organi
a) Kameral bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risidagi xabarnomani vakolatli shaxsga uning shaxsiy kabinetiga elektron shaklda yuboradi.
a) Kameral bojxona auditi belgilangan kundan yetti kun oldin
b) Sayyor bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risidagi xabarnomani vakolatli shaxsga uning shaxsiy kabinetiga elektron shaklda yuboradi.
b) Sayyor bojxona auditi belgilangan kundan o‘n besh kun oldin
4-bosqich
Vakolatli shaxs
1. Bojxona auditini (kameral yoki sayyor) o‘tkazish haqida xabarnoma olgandan so‘ng bojxona auditi vazifalaridan kelib chiqqan holda, mustaqil ravishda ichki buxgalterlik yoki auditorlik tekshiruvini belgilaydi.
1) Doimiy
2. Ichki buxgalterlik yoki auditorlik tekshiruvi natijalarini elektron yoki qog‘oz shaklida bojxona organiga taqdim qilinadi.
2) Sayyor bojxona auditi boshlanishidan uch kun oldin
5-bosqich
Bojxona organi
“Bojxona auditi” tizimi orqalitanlangan vakolatli shaxslarga nisbatan kameral bojxona auditini o‘tkazadi.
O‘n ish kuni ichida
6-bosqich
Bojxona organi
“Bojxona auditi” tizimi orqali tanlangan vakolatli shaxslarga nisbatan bojxona organi rahbarining qarori asosida sayyor bojxona auditini o‘tkazadi.
O‘ttiz ish kuni ichida
7-bosqich
Bojxona organi
1. Bojxona auditi natijalari bo‘yicha Davlat bojxona qo‘mitasi axborot tizimi orqali belgilangan shakldagi dalolatnomani rasmiylashtiradi.
1. Bojxona auditi yakuni bo‘yicha
2. Bojxona auditi natijalari bo‘yicha rasmiylashtirilgan dalolatnomaning qog‘ozga chop etilgan nusxasini vakolatli shaxsga yuboradi.
2. Besh ish kuni ichida
8-bosqich
Bojxona organi
Bojxona auditi natijalari bo‘yicha dalolatnomada keltirilgan tafovut va (yoki) xatoliklar bojxona to‘lovlarini to‘lash bo‘yicha qarzdorlikka sabab bo‘lganda vakolatli shaxsga aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish bo‘yicha talabnoma yuboradi.
O‘n ish kuni
ichida
Bojxona auditini o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizomga 2-ILOVA
_____________________________
_____________________________
(vakolatli shaxs nomi, STIR, manzili)
(sayyor, kameral) bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risida xabarnoma
Sizdan xabarnoma olingan kundan e’tiboran uch kun ichida (sayyor bojxona auditini o‘tkazish vaqtida) quyidagilarni xabarnoma yuborgan bojxona organiga taqdim etishingiz (va tayyorlashingiz) so‘raladi:
(kameral bojxona auditini amalga oshirgan bojxona organi mansabdor shaxsining F.I.O. va lavozimi)
3) ________________________________________________________________________________________________ (vakolatli shaxsning nomi (F.I.O.), uning joylashgan joyi, soliq to‘lovchining identifikatsiya raqami)
BOJXONA TO‘LOVLARINI TO‘LASH BO‘YICHA QARZDORLIKNI UNDIRISH TO‘G‘RISIDAGI
TALABNOMA
O‘zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksining ____-moddasiga muvofiq hamda ___________ning
(bojxona organi nomi)
20____ yil _____ _________ dagi _____________-son dalolatnomasiga asosan (kameral, sayyor) bojxona auditi natijalariga ko‘ra bojxona to‘lovlarini to‘lash bo‘yicha qarzdorlik hisoblandi:
Jami:
________________so‘m
(qarzdorlik summasi)
Bojxona to‘lovlari bo‘yicha qarzdorlikni to‘lash to‘g‘risidagi talabnomani bajarish muddati talabnoma to‘lovchiga topshirilgan yoki to‘lovchi tomonidan olingan kunning ertasidan e’tiboran o‘n ish kunini tashkil etadi.
Ogohlantirish: Talabnomada ko‘rsatilgan bojxona to‘lovlarini to‘lash bo‘yicha qarzdorlik summasi to‘lanmagan taqdirda, bojxona to‘lovlarini to‘lash bo‘yicha qarzdorlik sud tartibida undiriladi.
_______________________________________
________________
_________________________________
(mansabdor shaxsning lavozimi)
(imzo)
(F.I.O.)
Bojxona auditini o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizomga 5-ILOVA
Sayyor bojxona auditini o‘tkazish to‘g‘risida bojxona organi QARORI
(sayyor bojxona auditini o‘tkazuvchi bojxona organi mansabdor shaxslarning F.I.O. va lavozimi)
Sayyor bojxona auditini o‘tkazish muddati ________ yil _______________ dan boshlab
(yil)
(kun/oy)
__________ yil ___________________ gacha etib belgilansin.
(yil)
(kun/oy)
Sayyor bojxona auditi quyidagi vazifalarni o‘rganish va tekshirish yuzasidan o‘tkazilsin:
tovarlarni muayyan bojxona rejimiga joylashtirishning qonuniyligi;
bojxona deklaratsiyasida ko‘rsatilgan ma’lumotlarni tasdiqlovchi hujjatlarda ko‘rsatilgan ma’lumotlarga mosligi;
bojxona yuk deklaratsiyasida rasmiylashtirilgan tovarlarning O‘zbekiston Respublikasi TIF TN kodiga muvofiq to‘g‘ri tasniflanganligi;
ma’lum qilingan bojxona qiymatining haqqoniyligi;
bojxona to‘lovlarining to‘g‘ri hisoblanganligi va undirilganligi;
tovarlarga nisbatan tarif preferensiyalarining to‘g‘ri qo‘llanilganligi;
bojxona to‘lovlari bo‘yicha imtiyozlar to‘g‘ri qo‘llanilganligi, tovarlardan foydalanish bo‘yicha cheklovlarga rioya etilganligi yoki ulardan belgilangan maqsadda foydalanganligi;
shartli chiqarib yuborilgan tovarlar bo‘yicha belgilangan cheklovlarga rioya etilganligi;
tovar va transport vositalari saqlanadigan joylarga chiqqan holda, ular bo‘yicha amalga oshirilgan operatsiyalarning qonuniyligi;
O‘zbekiston Respublikasining bojxona to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlarida belgilangan boshqa talablar va majburiyatlarga rioya etilganligi.
_________________________________
(mansabdor shaxsning lavozimi)
_____________
(imzo)
____________________________________________
F.I.O.
Bojxona auditini o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizomga 6-ILOVA
Sayyor bojxona auditini o‘tkazuvchi mansabdor shaxslarni vakolatli shaxsning obyektlariga (hududlarga yoki binolarga) kirishiga to‘sqinlik qilinganlik va (yoki) vakolatli shaxs o‘z majburiyatini to‘liq bajarmaganligi to‘g‘risidagi
(vakolatli shaxsning obyektlar (hududlar yoki binolar)ning joylashgan joyi, ushbu obyektlarga kirishga to‘sqinlik qilinganlik va (yoki) vakolatli shaxs o‘z majburiyatini to‘liq bajarmaganligi holati mazmuni va vaqti
Mazkur bayonnoma vakolatli shaxsga nisbatan kelgusida bojxona nazorati shakllarini xavf darajasi yuqori ko‘rsatkichga o‘tkazish, shuningdek, bojxona organlaridagi mavjud hujjatlar va ma’lumotlar bo‘yicha bojxona to‘lovlarini hisoblash uchun asos bo‘ladi.
Holat yuzasidan sodir etgan vakolatli shaxsning tushuntirishi yoki bayonnomani imzolashdan bosh tortganligi:
(dalolatnoma tuzgan bojxona organi mansabdor shaxsning F.I.O., lavozimi) _______________________________________________________________________________________________
(vakolatli shaxsning nomi (F.I.O.)) _______________________________________________________________________________________________
(muhrlash amalga oshirilgan vakolatli shaxsning obyekt manzili) _______________________________________________________________________________________________
(muhrlash usulining tavsifi)
Vakolatli shaxsning binolar, omborlar, arxivlar, tovarlar va hujjatlar saqlanadigan boshqa joylarni qo‘riqlashga olish va muhrlangan joyni ochish uchun javobgarlikka tortish choralari bilan tanishganligi to‘g‘risida ogohlantirildi.
LexUZ sharhi