Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 9-martdagi PQ-303-son “Avtomobil transportida yoʻlovchilar tashish sohasidagi tadbirkorlik faoliyatining alohida turlarini amalga oshirishni tartibga solish toʻgʻrisida” qarorini bajarish va umumiy foydalanishdagi avtomobilda tashish bilan shugʻullanayotgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning ish faoliyatini qonuniy tartibga solish maqsadida buyuraman:

1. Avtomobilda tashuvchining foydalanish xizmati va texnika xizmati toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olingan kundan boshlab oʻn kun oʻtgach kuchga kiritilsin.

Mazkur Nizom avtotransport vositasida yoʻlovchi va yuk tashish faoliyati bilan shugʻullanuvchi mustaqil xoʻjalik yurituvchi subyektlarning foydalanish xizmati hamda texnika xizmatiga oid vazifalarni belgilaydi.

1. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

avtotransport vositalari — yoʻlovchilar, bagaj, yuklar tashishga hamda maxsus ishlarni bajarishga moʻljallangan avtomobillar, shatakchi avtomobillar, tirkama va yarim tirkamalar.

avtomobilda tashuvchi — mulk huquqi yoki boshqa ashyoviy huquqlar asosida avtotransport vositasiga ega boʻlgan, tijorat asosida yoʻlovchilar, bagaj, yuklar tashish xizmatini koʻrsatadigan hamda bunga maxsus ruxsatnomasi (litsenziyasi) boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxs.

foydalanish xizmati — yuk va yoʻlovchilar tashishni belgilangan reja va shartnomalarga muvofiq ravishda tashkil qilish hamda amalga oshirish, tashish jarayonini boshqarish, nazorat va tahlil qilish, harakatlanish jadvallarini ishlab chiqish, yoʻlovchilar va yuklarni xavfsiz tashish hamda xizmat koʻrsatish sifatini oshirish chora-tadbirlarini ishlab chiquvchi va amalga oshiruvchi tarkibiy boʻlinma.

texnika xizmati — avtotransport vositalarini texnik jihatdan shay holda saqlash va ularni rivojlantirish ishlarini amalga oshiruvchi tarkibiy boʻlinma.

mehnatni muhofaza qilish xizmati — korxonada xavfsiz va sogʻlom ish sharoitlari yaratilganligini va barcha xodimlar tomonidan mehnatni muhofaza qilish qoidalari va meʼyorlariga rioya etilishini nazorat qiluvchi, tarmoq boʻlimlari rahbarlariga aniqlangan nuqsonlarni bartaraf etish haqida bajarilishi shart boʻlgan koʻrsatmalar beruvchi, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarini buzayotgan shaxslarni javobgarlikka tortish haqida korxonalarning rahbarlariga taqdimnomalar kirituvchi tarkibiy boʻlinma.

2. Foydalanish xizmati avtomobilda tashuvchi rahbariga bevosita boʻysunuvchi foydalanish boʻlimi boshligʻi tomonidan boshqariladi.

Avtotransport vositalari miqdori 150 tadan ortiq boʻlgan taqdirda foydalanish xizmatini avtomobilda tashuvchi rahbarining tashuvlarni tashkil etish va foydalanish boʻyicha oʻrinbosari boshqaradi. Korxona rahbari shtat tarkibiga alohida foydalanish boʻlimi boshligʻi lavozimini kiritish huquqiga ega.

3. Texnika xizmati avtomobilda tashuvchi rahbariga bevosita boʻysunuvchi ishlab chiqarish texnik boʻlimi boshligʻi tomonidan boshqariladi.

Avtotransport vositalari miqdori 150 tadan ortiq boʻlgan taqdirda texnika xizmati rahbar oʻrinbosari (bosh muhandis va ayni vaqtda ishlab chiqarish texnik boʻlimi boshligʻi) tomonidan boshqariladi. Korxona rahbari shtat tarkibiga alohida ishlab chiqarish texnik boʻlimi boshligʻi lavozimini kiritish huquqiga ega.

4. Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga asosan, ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi.

Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi.

5. Yuk tashuvchi yakka tartibdagi tadbirkor foydalanish xizmati va texnika xizmatini foydalanish xizmati va texnika xizmati mavjud boʻlgan korxonalar bilan shartnoma asosida amalga oshiradi.

6. Yoʻlovchilar tashish faoliyati bilan shugʻullanayotgan avtomobilda tashuvchining foydalanish xizmati quyidagi vazifalarni bajaradi:

a) avtotransport vositalari haydovchilarining ishini yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlovchi talablarga muvofiq ravishda tashkil etadi;

b) avtotransport vositalari haydovchilarining malakasini oshirish uchun zarur sharoitlar yaratib beradi;

v) yoʻl harakati xavfsizligiga tahdid soluvchi texnik nosozliklar mavjud boʻlgan taqdirda transport vositalaridan foydalanishga yoʻl qoʻymaydi;

g) avtomobilda tashuvchining faoliyat koʻrsatadigan hududidagi mavjud yoʻnalishlar hamda ochilish ehtimoli boʻlgan yangi yoʻnalishlar boʻyicha yoʻlovchilar oqimini oʻrganadi, yoʻlovchilar tashishda avtotransport vositasidan samarali foydalanish hamda aholiga koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati va madaniyatini oshirish boʻyicha rejalar tuzadi va amalga oshiradi;

d) Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligi va uning hududiy transport boshqarmalariga yangi yoʻnalishlar ochish va/yoki mavjudlarini oʻzgartirish, harakat yoʻnalishi, yoʻnalish masofasi va harakatlanish jadvaliga oʻzgartirish kiritish boʻyicha takliflar beradi;

e) yoʻlovchilar tashish yoʻnalishlarini joylashtirish uchun boʻlib oʻtadigan ochiq tenderlarda ishtirok etishga talabgor sifatida qatnashadi, tenderlarda qatnashish uchun kerakli hujjatlarni (tender takliflari, tariflar uchun asoslar va h.k.) tayyorlaydi;

j) avtotransport vositalarining har bir yoʻnalishdagi ish tartibini belgilovchi yoʻriqnomalarni, avtotransport vositalarini yoʻnalishga chiqarish va korxonaga qaytarish jadvalini, avtotransport vositalarining yoʻnalishlardagi harakatlanish vaqtlari meʼyorlarini ishlab chiqadi, shuningdek, avtotransport vositalarini zaruriy anjomlar (ekipirovkalar) bilan taʼminlaydi;

z) yoʻl varaqalarini rasmiylashtirish, belgilangan miqdorda texnik jihatdan soz, zaruriy anjomlar bilan taʼminlangan avtotransport vositasini jadvallar asosida yoʻnalishga yetkazib turish, foydalanish xizmatiga oid hisob va hisobotni yuritish ishlari boʻyicha dispetcherlik xizmati faoliyati hamda chipta hisobchilari ishi ustidan nazorat olib boradi;

i) yoʻnalishlardagi chipta sotuvchilarni va haydovchilarni yoʻnalishga chiqishda chiptalar bilan taʼminlanganliklarini hamda ish yakunida ular tomonidan tushumlarning topshirilishini nazorat qiladi;

y) avtotransport vositasining yoʻnalishdagi ishini tezkor dispetcherlik xizmati orqali boshqaradi, shuningdek, yoʻnalishdagi nazoratni amalga oshiradi hamda yoʻnalishga texnik yordam avtomobillarining yetkazib berilishini tashkillashtiradi;

k) haydovchilar ustidan tegishlicha boshqaruvni (ishga jalb qilish, avtomobillarga biriktirish) amalga oshiradi hamda avtotransport vositasining ish jadvalidan kelib chiqqan holda ularning ish tartibini belgilaydi;

l) yoʻnalishdagi bino va inshootlardan (avtoshohbekat, avtoboshbekat, toʻxtash joylari, dispetcherlik punktlari) samarali foydalanishni taʼminlaydi, ularda shikoyat va takliflar daftarlarining mavjudligini nazorat qiladi, tushgan shikoyat va arizalarning qatʼiy hisobini yuritadi, shuningdek, ularni koʻrib chiqib, tegishli muddatda javob qaytaradi;

m) yoʻlovchi tashish transportining uzluksiz ishlashini taʼminlovchi boshqa turdagi ishlarni amalga oshiradi.

7. Yuk tashish bilan shugʻullanuvchi avtomobilda tashuvchining foydalanish xizmati quyidagi vazifalarni bajaradi:

a) avtomobilda tashuvchi xizmat koʻrsatuvchi hududda mavjud yuk tashish aylanmasi hamda yuklarning mavjudligi, ularni tashish yoʻnalishlari haqidagi maʼlumotlarni oʻrganib chiqadi, yuk joʻnatuvchi va qabul qiluvchilar boʻyicha tashish rejalarini ishlab chiqadi;

b) tashishlar uchun buyurtma va arizalar qabul qiladi, tashish boʻyicha shartnomalar tuzadi, shartnomaviy tariflarni kelishib oladi, tashish shartlari, shuningdek, alohida hollarda, ortish-tushirish ishlarining ham bajarilishini tashkillashtiradi;

v) yukni joʻnatish va qabul qilish manzillarini oʻrganib chiqadi, ularning avtotransport vositasini qabul qilishga hamda ortish-tushirish ishlarini amalga oshirishga tayyorgarligini aniqlaydi, kirish yoʻllari, yoritilish darajasi, tarozxonasi, ortish va tushirish maydonining holatini, yuklovchilar hamda ortish-tushirish mexanizmlari bilan taʼminlanganlik darajasini tekshiradi hamda aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish chora-tadbirlarini koʻradi;

g) tashuvlarning oraliq masofasini tekshiradi, yuk beruvchining vakillari hamkorligida ularni tegishli hujjatlar bilan rasmiylashtiradi, oraliq masofalarning roʻyxatini tuzadi;

d) avtotransport vositasining yoʻnalishga chiqish hamda korxonaga qaytish jadvalini tuzadi;

e) avtomobilning yuksiz qatnovi imkon qadar kam boʻlishini va tashish samaradorligini inobatga olgan holda, yuk tashish boʻyicha harakat jadvali va yoʻnalishini ishlab chiqadi;

j) zarur hollarda, bir kecha-kunduzlik tezkor tashuvlar rejasini tuzadi hamda ana shu reja asosida har bir avtomobil uchun tezkor topshiriqni nazarda tutuvchi yoʻl varaqalarini yozib beradi va bajarish uchun haydovchilarga topshiradi;

z) avtotransport vositasining yoʻnalishdagi ishini dispetcherlik xizmati orqali boshqaradi va nazoratni amalga oshiradi, shuningdek, har bir yoʻnalishga texnik yordam avtomobillarining yetkazib berilishini tashkillashtiradi;

i) haydovchilar ustidan maʼmuriy boshqaruvni (ishga jalb qilish, avtomobillarga biriktirish) amalga oshiradi;

k) xalqaro tashuvlarni amalga oshirish uchun haydovchilarning ruxsatnoma blankalari bilan taʼminlanishlariga qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amaliy yordam koʻrsatadi;

l) yuk tashish avtotransportining uzluksiz ishlashini taʼminlovchi boshqa ishlarni amalga oshiradi.

8. Foydalanish xizmati quyidagilardan tashkil topadi:

dispetcherlar guruhi (bosh dispetcher va navbatchi dispetcherlar);

yoʻnalishdagi xodimlar (yoʻnalish dispetcheri va nazoratchilar);

chipta sotuvchi kassirlar (yoʻlovchilarni tashishda);

avtotransport vositalari guruhlari boshliqlari (avtotransport vositalari miqdori 150 tadan ortiq boʻlganda).

9. Dispetcherlar guruhi (bosh dispetcher va navbatchi dispetcherlar):

a) yoʻlovchi tashishda — avtobus, mikroavtobus, taksi harakatini tashkillashtirish, harakatlanish jadvali va tartibini ishlab chiqish, tashuvlarni tezkor ravishda rejalashtirish, avtotransport vositasini yoʻnalishga chiqarish jadvalining bajarilishi ustidan nazorat olib borish, yoʻl varaqalarini rasmiylashtirish, berish, qabul qilish va tahlil qilish, yoʻnalish dispetcherlarini boshqarish, texnik yordam avtomobillarini yuborish, tashkilotlardan yoʻlovchilarni tashish boʻyicha buyurtmalar olish va ularni bajarish;

b) yuk tashishda — shartnomalar tayyorlash, tashuvlarga buyurtmalar qabul qilish, ularni bajarishni tezkor ravishda rejalashtirish, yoʻl varaqalari hamda tovar-transport yukxatlarini rasmiylashtirish, berish, qabul qilish va tahlil qilish, avtotransport vositasining yoʻnalishdagi ishini boshqarish, texnik yordam avtomobillarini yuborish bilan shugʻullanadi.

10. Yoʻnalishdagi xodimlar (yoʻnalish dispetcheri va nazoratchilar):

a) yoʻlovchi tashishda — avtobus, mikroavtobus, taksilarning yoʻnalishdagi harakatini tezkor ravishda boshqarish, harakatlanish jadvali va tartibiga rioya etilishini nazorat qilib borish, yoʻl hujjatlarini rasmiylashtirish, harakatlanishni nazorat qilish jurnalini yuritish, tushumning toʻliq yigʻilishini nazorat qilish;

b) yuk tashishda — yuklarni tashishga tayyorlash hamda avtotransport vositalari harakati uchun zarur shart-sharoitlar mavjudligini nazorat qilish, bajarilgan ishlar qaydnomasini yuritishni amalga oshiradi.

11. Avtotransport vositalari guruhlari boshliqlari oʻz navbatida xavfsiz saqlanishi ustidan nazoratni taʼminlaydi, avtotransport vositasining jadval asosida va jamlangan holatda yoʻnalishga chiqarilishini kuzatib boradi, haydovchilar, ularga biriktirilgan harakat vositalari hamda ish tartibini belgilash ustidan nazoratni amalga oshiradi.

12. Texnika xizmati quyidagi vazifalarni amalga oshiradi:

a) yangi va ilgʻor texnologiyalarni tatbiq etgan holda, avtotransport vositasiga texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash jarayonlarini tashkillashtiradi hamda ish faoliyati, taʼmirlash ishlari va texnik xizmat koʻrsatish uchun zarur boʻlgan ehtiyot qismlar, uzel va agregatlar miqdorining kamaymasligini, shuningdek, avtotransport vositasini oʻz vaqtida texnik jihatdan soz holatda yoʻnalishga chiqarish uchun tayyorlanishini taʼminlaydi;

b) yoʻnalishda avtotransport vositasidan texnik jihatdan toʻgʻri foydalanilishini nazorat qiladi, yoʻnalishda ish vaqtining texnik sabablarga koʻra yoʻqotilishini bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshiradi;

v) avtotransport vositasini yoʻnalishdan qabul qilib olishni hamda uning tegishli joyda saqlanishini tashkil qiladi;

g) foydalanish anjomlari uchun ketadigan sarf-xarajatlarni qisqartirish tadbirlarini amalga oshiradi, texnik xizmat koʻrsatish jarayonida yongʻin xavfsizligi choralarini taʼminlaydi;

d) texnika xizmati sohasida kadrlar tayyorlash hamda texnik xizmat koʻrsatishda band boʻlgan ishchilar va muhandis-texnik xodimlar malakasini oshirish boʻyicha texnik oʻquv kurslarini yoʻlga qoʻyadi;

e) texnik xizmat koʻrsatishda zarur boʻlgan bino va inshootlar, shuningdek, asbob-uskunalar va jihozlardan toʻgʻri foydalanilishini nazorat qiladi;

j) texnik xizmat koʻrsatish jarayonidagi jarohatlanish sabablarini oʻrganadi, ularni bartaraf etish choralarini koʻradi, texnika xizmatiga oid hisobot ishlarini olib boradi;

z) xavfsiz faoliyat koʻrsatish va texnik vositalar bilan taʼminlanishga oid boshqa ishlarni amalga oshiradi.

13. Texnika xizmatining tashkiliy tuzilmasi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

garaj boshliqlari;

ustaxona boshliqlari;

taʼminot boshliqlari;

bino, inshoot va texnika vositalaridan foydalanish boʻyicha mexaniklar;

navbatchi mexaniklar;

ishlab chiqarish va yordamchi uchastkalar ustalari.

14. Avtotransport vositasining bir maromda ishlashini taʼminlash uchun avtomobilda tashuvchi quyidagi bino, inshoot va texnik xizmat vositalariga ega boʻlishi shart:

a) avtotransport vositasini saqlash uchun sovuq ob-havoda dvigatelni ishonchli tarzda ishga tushirishga imkon beruvchi texnik vositalar bilan taʼminlangan garaj yoki maydon;

b) avtotransport vositasiga texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash uchun roʻyxatdagi har 10 ta avtomobilga kamida bittadan toʻgʻri keladigan jihozlangan avtomobil joyi, texnik xizmat koʻrsatish, koʻrikdan oʻtkazish, taʼmirlash uchun zarur boʻlgan jihozlar va asbob-uskunalar majmui;

v) yonilgʻi-moylash va boshqa turdagi foydalanish mahsulotlarini saqlash va tarqatish uchun kerakli inshoot.

15. Texnik xizmat vositalari doimiy va/yoki harakatlanuvchi boʻlishi mumkin.

16. Barcha inshoot va texnik xizmat vositalari joylashuvi va foydalanilishiga koʻra avtotransport vositalari, asbob-uskunalar, elektrojihozlar, koʻtarish mexanizmlari, sanitar-texnik va boshqa qurilmalardan texnik foydalanish qoidalariga, yongʻin xavfsizligi qoidalariga, texnika xavfsizligi va sanitariya qoidalariga, garajlarni loyihalash meʼyorlari va shartlari talablariga javob berishi kerak.

17. Texnika xizmati texnik jihozlarning uzluksiz va ishonchli ishlashini taʼminlashda ularni oldindan rejali taʼmirlash tizimiga asoslanishi, shuningdek, avtotransport vositasining kundalik texnik xizmati, birinchi texnik xizmat, ikkinchi texnik xizmat hamda joriy taʼmirni oʻz ichiga oluvchi texnik xizmat koʻrsatish hamda taʼmirlash ishlarini yoʻlga qoʻyishi shart.

18. Texnik xizmat koʻrsatish ishlari tasdiqlangan reja va ish hajmiga qarab amalga oshiriladi.

19. Avtotransport vositasi usti yopiq bino ichida yoki avtotransport vositasining turishi uchun maxsus ajratilgan ochiq maydonlarda saqlanishi mumkin.

Issiq turish joyiga birinchi navbatda yoʻlovchi tashuvchi avtotransport vositalari joylanadi.

20. Avtotransport vositasi foydalanish xizmati va texnika xizmati oʻrtasidagi oʻzaro kelishuv hamda korxona rahbari tomonidan tasdiqlangan jadval asosida yoʻnalishga chiqariladi.

21. Yoʻl varaqalari avtotransport vositasining texnik jihatdan sozligini tasdiqlovchi maʼlumot olinganidan keyingina yozib beriladi.

22. Texnika xizmati yoʻnalishdagi nosoz avtomobillarga yordam koʻrsatish maqsadida texnik yordam koʻrsatish avtomobilini jihozlaydi.

23. Texnik yordam koʻrsatish avtomobili:

furgon tipidagi kuzov yoki soyabon bilan taʼminlangan boʻlishi;

ichki chiroqlar hamda xodimlarga moʻljallangan oʻrindiqlarga ega boʻlishi;

iskanjali ustachilik dastgohi bilan jihozlanishi, avtomobillarni yoʻnalishda taʼmirlash uchun zarur asbob-uskunalar va moslamalar majmui, eng muhim ehtiyot qismlar, shuningdek, xizmat koʻrsatiluvchi avtomobillarni koʻtarib turish imkonini beruvchi qurilmalar bilan taʼminlangan boʻlishi;

avtomobilni shatakka olib tortish uchun qattiq shatakka olish qurilmasi, tros, kerakli asboblar hamda sirpanishga qarshi zanjirlar bilan taʼminlanishi;

yonilgʻi va moy quyish uchun qoʻshimcha baklar, shuningdek, yonilgʻi quyish uchun jihozlarga ega boʻlishi;

yongʻinga qarshi vositalar (oʻt oʻchirish asboblari, qum toʻldirilgan qutilar), birinchi yordam uchun dori qutisi hamda qorongʻida taʼmirlash ishlarini olib borish uchun qoʻshimcha yoritish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

24. Avtotransport vositasini yoʻnalishdagi ish vaqti tugaganidan soʻng qabul qilish hamda korxonaga qaytarish jarayonida ularning butligi va raqam belgilari tekshiriladi hamda nosozliklarni aniqlash maqsadida tashqi koʻrikdan oʻtkaziladi. Avtotransport vositasini qabul qilayotganda navbatchi mexanik yoʻl varaqasi va qayd etish daftariga spidometr koʻrsatkichlarini yozib qoʻyadi hamda qaytish vaqtini belgilaydi.

25. Tashqi koʻrik navbatchi mexanik tomonidan haydovchi ishtirokida oʻtkaziladi.

Koʻrikdan oʻtkazish jarayonida:

a) zaruriy anjomlar, radiator ustki qoplami va kuzovning (kabina va platforma) tashqi koʻrinishi, ularning holati;

b) dvigatelning ishlashi;

v) moy, suv, tormoz suyuqligining oqib ketmayotganligi;

g) rul mexanizmining tortqilari va sharli birikmalar, tros, shlang va quvurlar, tormoz, ramaning boʻylama toʻsinlari, koʻndalang toʻsin va ressoralar, shina, avtotirkamaning tirkash moslamalari ahvoli tekshiriladi.

26. Koʻrik natijalari asosida navbatchi mexanik zarurat tugʻilganda, taʼmirlash ishlari roʻyxatini tuzib chiqadi. Avariya holatidagi shikastlanishlardan dalolat beruvchi nosozliklar aniqlangan taqdirda, navbatchi mexanik dalolatnoma tuzadi.

27. Texnik nosozliklar tufayli avtotransport vositasi yoʻnalishdan vaqtidan oldin qaytsa, navbatchi mexanik buning sababini aniqlashi, yoʻl varaqasining tegishli joyiga belgi qoʻyishi, harakat tarkibining taʼmirdan oʻtkazilishini tashkillashtirib, uning yoʻnalishga qaytarilishini taʼminlashi shart.

28. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Ichki ishlar vazirligi hamda Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasi bilan kelishilgan.