Oʻtkazilayotgan sud-huquq islohotlari jarayonida qabul qilingan sud qarorlarining soʻzsiz bajarilishini taʼminlashga qaratilgan sud ijrochilari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Departament (keyingi oʻrinlarda — Sud departamenti)ning faoliyatini takomillashtirish va javobgarligini oshirish boʻyicha taʼsirchan tashkiliy-huquqiy mexanizmlar yaratishga alohida eʼtibor qaratilmoqda.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Sud qarorlarini ijro etish, sudlar faoliyatini moddiy-texnika jihatidan va moliyaviy taʼminlash departamenti faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2006-yil 31-avgustdagi 458-sonli qarorini ijro etish yuzasidan sud ijrosi tizimini tashkiliy va tuzilmaviy jihatdan oʻzgartish boʻyicha bir qator aniq chora-tadbirlar koʻrildi.

Sud departamentining tashkiliy tuzilmasi qayta koʻrib chiqildi, uning tarkibida undiruvlarning turlari boʻyicha: xoʻjalik sudlari; umumiy yurisdiksiya sudlari; soliq, bojxona va boshqa organlar qarorlarini ijro etish boʻyicha ixtisoslashtirilgan boʻlimlar tashkil etildi. Ichki xavfsizlik inspeksiyasi, statistika va tahlil boʻlimi tashkil etildi, hududiy boʻlinmalar tuzilmasiga tegishli oʻzgartishlar kiritildi.

Kadrlar zaxirasini shakllantirish boʻyicha chora-tadbirlar koʻrildi, sud ijrochisi lavozimiga nomzodlarni tanlov asosida saralab olish tartibi joriy etildi.

Adliya vazirligi huzuridagi Yuristlar malakasini oshirish markazida sud ijrochilarini tayyorlash va qayta tayyorlash kurslari tashkil etildi.

Ushbu sohadagi mutaxassislarni tayyorlash maqsadida oliy yuridik taʼlim muassasalari oʻquv dasturlariga “Ijro ishi yurituvi” mustaqil fani kiritildi.

Oshkoralikni taʼminlash, suiisteʼmolliklarning oldini olish maqsadida xatlangan avtomototransport vositalari va koʻchmas mulkni birjalarda ochiq kimoshdi savdolari orqali sotishning yangi tartibi, ushbu mol-mulk sotuvini amalga oshiruvchi baholovchilarni va savdo tashkilotlarini tanlov asosida saralab olish mexanizmi joriy qilindi.

Biroq, koʻrilayotgan chora-tadbirlarga qaramasdan Adliya vazirligi va Sud departamentining faoliyati sud qarorlarini oʻz vaqtida va toʻliq ijro etish boʻyicha belgilangan talablarga lozim darajada javob bermaydi, ishni tashkil etishda jiddiy kamchiliklar mavjud, ijro intizomi, kadrlarni tanlash va joy-joyiga qoʻyish ustidan yetarli nazorat oʻrnatilmagan, korrupsiya va taʼmagirlik holatlariga lozim darajada baho berilmayapti.

Natijada joriy yilning 9 oylik yakunlari boʻyicha qoldiq sifatida ijro hujjatlarining umumiy summasi 228,1 mlrd. soʻmlik 246 ming (19,4%) donani, muddati buzilib ijro qilinganlari esa — 238,4 dona yoki 24,6%ni tashkil etdi.

Ijro hujjatlari boʻyicha maʼlumotlar bazasini tashkil etish va yuritish uchun moʻljallangan yagona axborot-kompyuter tarmogʻini tashkil etish jarayoni kechiktirilmoqda, bu esa ushbu sohadagi hisobga olish va nazorat qilish samaradorligida namoyon boʻlmoqda.

Sud qarorlarini ixtiyoriy ravishda ijro etishdan boʻyin tovlagan qarzdorlarni moddiy javobgarlikka tortishning taʼsirchan huquqiy mexanizmlari mavjud boʻlmaganligi sababli ixtiyoriy ravishda ijro qilish koʻrsatkichlari eng past darajada boʻlib qolmoqda.

Sud ijrochilari boʻlimlarini moddiy-texnika jihatidan taʼminlash qoniqarsiz darajada boʻlib qolmoqda. Sud departamenti boʻlinmalarining 143 tasi yoki 67 foizi maʼmuriy binolari kapital va joriy taʼmirlashga muhtoj, hududiy boʻlinmalarning 16 tasi yoki 7,5 foiz maʼmuriy binolari esa ijaraga olingan binolarda joylashgan. Bularning barchasi sud qarorlarini majburiy ijro etish samaradorligiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda.

Sud qarorlarini soʻzsiz ijro etishni taʼminlovchi taʼsirchan tashkiliy-huquqiy mexanizmlarni yaratish, sud ijrochilari faoliyatini takomillashtirish va samaradorligini oshirish, shuningdek Sud departamentining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash maqsadida:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Sud qarorlarini ijro etish, sudlar faoliyatini moddiy-texnika jihatidan va moliyaviy taʼminlash departamenti faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2006-yil 31-avgustdagi PQ-458-sonli qarorida belgilab qoʻyilgan vazifalarni ijro etish boʻyicha ishlari qoniqarsiz deb topilsin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi:

Oliy sud, Oliy xoʻjalik sudi, Bosh prokuratura va boshqa vazirliklar va idoralar bilan birgalikda majburiy ijro etish sohasidagi huquqni qoʻllash amaliyotini tanqidiy tahlil qilsin va ikki oylik muddat ichida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga majburiy ijro etish mexanizmini yanada takomillashtirish, shuningdek sud qarorlarini ijro etishdan boʻyin tovlash va toʻsqinlik qilganlik uchun javobgarlikni kuchaytirish boʻyicha qonun hujjati loyihasini belgilangan tartibda kiritsin;

ijro intizomini mustahkamlash va tarkibiy tuzilmalar faoliyatini samarali tashkil etish ustidan tizimli tahlil va nazoratni amalga oshirish vazifasi yuklatilgan holda Sud departamenti tarkibida Tashkiliy-nazorat va tahlil boshqarmasini tuzsin;

Sud departamenti xodimlari oʻrtasida tashkiliy-kadrlar ishlarini tubdan yaxshilash, qonuniylik va intizomni mustahkamlash, profilaktika ishlarini kuchaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar majmuini ishlab chiqsin va amalga oshirsin.

3. 2007-yil 1-dekabrdan davlat ijrochisi tomonidan sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarining majburiy ijrosi boʻyicha harakatlarning bajarilishi uchun ijro yigʻimi joriy etilsin.

Belgilab qoʻyilsinki, ijro yigʻimi qarzdordan ixtiyoriy ijro etish muddati tugaganidan keyin quyidagi miqdorlarda undiriladi:

mulkiy xarakterdagi ijro hujjatlari boʻyicha — undiruv summasi bazaviy hisoblash miqdorining 1000 baravaridan oshmagan taqdirda — undirilayotgan summaning 5 foizi miqdorda, undiruv summasi bazaviy hisoblash miqdorining 1000 baravaridan oshgan taqdirda — undirilayotgan summaning 2 foizi miqdorda;

nomulkiy xarakterdagi ijro hujjatlari boʻyicha — jismoniy shaxsdan bazaviy hisoblash miqdorining 5 baravari miqdorida, yuridik shaxsdan 10 baravari miqdorida.

4. Belgilansinki:

budjet tashkilotlaridan pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulkni undirishni nazarda tutuvchi ijro hujjatlari boʻyicha;

davriy toʻlovlarni undirish toʻgʻrisidagi ijro hujjatlari boʻyicha, shuningdek aliment undirish haqidagi, mayib boʻlish yoki sogʻliqqa boshqacha tarzda shikast yetganligi, shuningdek boquvchining oʻlimi natijasida koʻrilgan zararning oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha ijro yigʻimi undirilmaydi.

6. Quyidagilar:

ijro yigʻimini undirish va foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq;

Sud departamentining moddiy-texnika jihatidan bazasini mustahkamlash boʻyicha 2007—2010-yillarga moʻljallangan chora-tadbirlar dasturi 2-ilovaga muvofiq;

Sud departamentida yagona axborot-kompyuter tarmogʻini (YaAKT) yaratish boʻyicha tashkiliy chora-tadbirlar dasturi; Sud departamentida axborotni yigʻish va qayta ishlashning tashkiliy-funksional sxemasi; Sud departamentida yagona axborot-kompyuter tarmogʻini yaratishga ketadigan prognoz xarajatlari 3—5-ilovalarga muvofiq tasdiqlansin.

Belgilab qoʻyilsinki, koʻrsatilgan dasturlarni amalga oshirish Sudlar va adliya organlarini rivojlantirish jamgʻarmasi hisobidan amalga oshiriladi.

7. Sud departamentida yagona axborot-kompyuter tarmogʻini tashkil etish uchun olib kiriladigan jihozlar va dasturiy taʼminot bojxona toʻlovlari (bojxona rasmiylashtiruvi yigʻimlaridan tashqari) toʻlashdan 6-ilovaga muvofiq ozod etilsin.

9. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri Sh. Mirziyoyev va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Davlat maslahatchisi I. Abdullayev zimmasiga yuklansin.

1. Mazkur Nizom ijro yigʻimi mablagʻlarini undirish, oʻtkazish va foydalanish tartibini belgilab beradi.

2. Mazkur Nizomda mulkiy xaraktyerga ega boʻlgan ijro hujjatlari deyilganda qarzdor tomonidan undiruvchiga, davlat foydasiga yoxud boshqa shaxsga muayyan pul mablagʻlarini toʻlashni nazarda tutuvchi sud hujjatlari yoki boshqa organlar hujjatlari tushuniladi.

Mulkiy xaraktyerga ega boʻlmagan ijro hujjatlari deyilganda qarzdorga muayyan harakatlarni amalga oshirish yoki ularni amalga oshirishdan oʻzini tiyish majburiyatini yuklovchi sud hujjatlari yoki boshqa organlar hujjatlari tushuniladi.

3. Davlat ijrochisi tomonidan ijro hujjatini majburiy ijro etish choralari qoʻllanilganda qarzdordan quyidagi miqdorlarda ijro yigʻimi undiriladi:

mulkiy xarakterdagi ijro hujjatlari boʻyicha — undiruv summasi bazaviy hisoblash miqdorining 1000 baravaridan oshmagan taqdirda — undirilayotgan summaning 5 foizi miqdorda, undiruv summasi bazaviy hisoblash miqdorining 1000 baravaridan oshgan taqdirda — undirilayotgan summaning 2 foizi miqdorda. Mulkiy xarakterdagi ijro hujjatini ijro etishda undiruvchiga belgilangan muddatda sotilmagan mol-mulk berilsa, ijro yigʻimi summasi ushbu mulk qiymatidan belgilanadi;

mulkiy xaraktyerga ega boʻlmagan ijro hujjatlari boʻyicha — jismoniy shaxsdan bazaviy hisoblash miqdorining 5 baravari miqdorida, yuridik shaxsdan bazaviy hisoblash miqdorining 10 baravari miqdorida.

4. Ijro hujjatini ixtiyoriy ravishda ijro etish muddati tugaganidan keyingi kunda davlat ijrochisi tomonidan chiqarilgan qaror ijro yigʻimini undirish uchun asos boʻlib hisoblanadi.

Ijro yigʻimini undirish toʻgʻrisidagi qaror Oʻzbekiston Respublikasining “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq alohida ijro ishi yurituvi qoʻzgʻatilmasdan majburiy ijro etilishi lozim.

5. Ijro yigʻimi qarzdordan ijro hujjatida koʻrsatilgan undiruv summasiga qoʻshimcha ravishda undiriladi. Bunda, undiruv:

mulkiy xaraktyerga ega boʻlgan ijro hujjatlari boʻyicha — qarzdordan undirilgan pul summasi yoxud undiruvchiga topshirilgan, qonunda belgilangan muddatda sotilmagan mol-mulk qiymatiga mutanosib ravishda;

mulkiy xaraktyerga ega boʻlmagan ijro hujjatlari boʻyicha — majburiy ijro etish boʻyicha choralar qoʻllashni boshlash bilan bir vaqtda amalga oshiriladi.

Bir nechta talablar (ijro hujjatlari) boʻyicha qarzdordan undiriladigan ijro yigʻimlari Oʻzbekiston Respublikasining “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Qonunining 80-moddasida belgilangan tartibda tegishli talabning qanoatlantirish navbatiga koʻra undiriladi. Bunda, mulkiy xaraktyerga ega boʻlmagan ijro hujjatlari boʻyicha qarzdordan undiriladigan ijro yigʻimlari, shuningdek mulkiy xaraktyerga ega boʻlgan ijro hujjatlari boʻyicha qonunda belgilangan muddatda realizatsiya qilinmagan mol-mulkni undiruvchiga topshirish holatlari birinchi navbatda qanoatlantiriladigan talablarga tenglashtiriladi. Mazkur xatboshi bilan belgilangan qoidalar qarzdorning bank hisobvaraqlaridagi pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish navbatlarini belgilash vaqtida ham tatbiq etiladi.

6. Ijro yigʻimi:

budjet tashkilotlaridan pul mablagʻlari va boshqa mol-mulkni undirish. Bunda, tashkilotning budjet tashkiloti deb topilishini tasdiqlovchi hujjat qarzdor tomonidan davlat ijrochisiga taqdim qilinadigan mazkur tashkilotning xarajatlar smetasini roʻyxatga olgan tegishli moliya organining xati hisoblanadi;

davriy toʻlovlarni (aliment undirish haqidagi, mayib boʻlish yoki sogʻliqqa boshqacha tarzda shikast yetganligi, shuningdek boquvchining oʻlimi natijasida koʻrilgan zararning oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi va boshqa ishlar boʻyicha) undirish boʻyicha.

mol-mulkni davlat foydasiga oʻtkazish.

Oʻzbekiston Respublikasining “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Qonunining 52 va 69-moddalariga muvofiq ijro yigʻimi undiruv qaratilishi mumkin boʻlmagan pul summasidan, shuningdek mol-mulklardan undirilmaydi.

7. Ijro yigʻimi undirish toʻgʻrisidagi qarorlarning hisobini yuritish va ularning undirilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

16. Ijro yigʻimini qaytarish quyidagi hollarda amalga oshiriladi:

qarzdorning arizasiga asosan, asos sifatida ijro hujjati berilgan sud qarori yoki boshqa organ qarorining yoxud qonun boʻyicha ijro hujjati hisoblanadigan boshqa hujjatning bekor qilinishi;

qarzdor yoki undiruvchining arizasiga asosan, asos sifatida ijro hujjati berilgan sud hujjati yoki boshqa organ hujjatlarining oʻzgartirilishi, agar ushbu oʻzgartirish natijasida toʻlangan ijro yigʻimi miqdorini qaytadan koʻrib chiqish lozim boʻlsa;

qarzdor yoki ijro yigʻimi undirilgan boshqa shaxsning arizasiga yoxud davlat ijrochisining tashabbusiga asosan, ijro yigʻimi miqdorini notoʻgʻri yoki ortiqcha oʻtkazilganligi;

sud hujjatlariga asosan qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa hollarda;

Ijro yigʻimini qaytarish haqidagi ariza ushbu bandda koʻrsatilgan holatlar yuzaga kelganidan keyin uch yildan kechiktirmasdan beriladi.

17. Undirilgan ijro yigʻimi miqdorini qaytarish uchun ijro yigʻimini toʻlagan shaxs majburiy ijro harakati kim tomonidan amalga oshirilganidan kelib chiqib, Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosining markaziy apparatiga yoki tegishli hududiy boshqarmaga ariza bilan murojaat qiladi.

Arizaga quyidagilar ilova qilinadi:

sud qarori yoki boshqa organ qarorini bekor qilish yoki oʻzgartirish haqidagi hujjatning tasdiqlangan nusxasi — ijro yigʻimi mazkur Nizom 16-bandining ikkinchi va uchinchi xatboshilarida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha qaytarilganda;

ijro yigʻimi miqdori notoʻgʻri yoki ortiqcha oʻtkazilganligini tasdiqlovchi hisob-kitob hujjati yoki boshqa hujjat — ijro yigʻimi mazkur Nizom 16-bandining toʻrtinchi xatboshisida nazarda tutilgan asos boʻyicha qaytarilganda;

sudning qonuniy kuchga kirgan qarorining tasdiqlangan nusxasi — ijro yigʻimi mazkur Nizomning 16-bandi beshinchi xatboshisida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha qaytarilganda.

18. Ijro yigʻimini qaytarish toʻgʻrisidagi ariza Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosining tegishli hududiy boshqarmasi yoki markaziy apparati tomonidan koʻrib chiqiladi va ariza berilgan kundan eʼtiboran besh kunlik muddat ichida ijro yigʻimini qaytarish yoki qaytarishni rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qilinadi, qabul qilingan qaror haqida ariza beruvchini yozma ravishda xabardor qiladi.

Ijro yigʻimini qaytarish toʻgʻrisidagi qaror qabul qilinganidan boshlab uzogʻi bilan ikki kun ichida qaytarish uchun Majburiy ijro byurosi markaziy apparatiga yuboriladi. Ijro yigʻimini qaytarish qaror olingan kundan boshlab besh bank kuni davomida Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Bosh prokuratura tomonidan belgilanadigan tartibda amalga oshiriladi.

19. Ijro yigʻimini qaytarish yoki qaytarishni rad etish toʻgʻrisida qaror ustidan belgilangan tartibda sudga murojaat qilish mumkin.

20. Ijro yigʻimi mablagʻlarining kelib tushishi va sarflanishini hisobga olish Jamgʻarma uchun belgilab qoʻyilgan tartibda Jamgʻarmaning Ijro etuvchi direksiyasi tomonidan olib boriladi.

21. Ijro yigʻimi mablagʻlari toʻgʻri va oʻz vaqtida taqsimlanishini, shuningdek ulardan maqsadli foydalanilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining Nazorat-taftish bosh boshqarmasi tomonidan amalga oshiriladi.