Ўзбекистон Республикаси Энергетика ва электрлаштириш вазирлиги томонидан хўжалик юритувчи субъектларга ва аҳолига етказиб берилаётган электр энергияси учун ўзаро ҳисоб-китоблар масалаларини тубдан ҳал этиш, электр энергиясини етказиб берувчилар ва ундан фойдаланувчилар ўртасидаги ҳисоб-китобларни ўз вақтида амалга оширишнинг яхлит тизимини яратиш, тўлов муддати ўтган дебиторлик ва кредиторлик қарзларни қисқартириш ҳамда келгусида уларнинг ҳосил бўлишига йўл қўймаслик мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Энергетика ва электрлаштириш вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар, шаҳарлар ва туманлар ҳокимликлари, вазирликлар, идоралар, хўжалик юритувчи субъектларнинг иссиқлик ва электр энергияси бўйича дебиторлик қарзларни қисқартириш ва тугатишга доир олиб борилаётган ишларининг қониқарсизлиги қайд этилсин.

Хўжалик ҳисобидаги ташкилотларнинг электр энергияси бўйича тўлов муддати ўтган дебиторлик қарзи 2000 йил 1 ноябрдаги ҳолатига кўра 19,3 млрд сўмни ташкил қилиши номақбул ҳол деб ҳисоблансин.

Ўзбекистон Республикаси Энергетика ва электрлаштириш вазирлиги мавжуд қарзларни тугатиш юзасидан кечиктириб бўлмайдиган чора-тадбирлар кўрсин, тасарруфидаги бўлинмалар раҳбарларининг қарзларнинг янада кўпайишига йўл қўймаслик учун жавобгарлигини оширсин, интизомсиз истеъмолчиларга электр энергияси беришни тўхтатишгача бўлган қатъий назорат ўрнатсин.

Энергетика ва электрлаштириш вазирлигидан кредиторлик қарзи бўлган вазирликлар ва идоралар, корхоналар ва ташкилотлар раҳбарларига олинган энергия учун тўловнинг белгиланган муддатларда сўзсиз тўланишини таъминлаш, ҳақини тўламаганлик туфайли энергия бериш тўхтатилганлиги билан боғлиқ оқибатлар учун қонун ҳужжатларига мувофиқ шахсан жавобгарлик юклансин.

2. Электр ва иссиқлик энергияси истеъмолчилари ҳамда етказиб берувчилари ўртасидаги ўзаро ҳисоб-китоблар тартиби тўғрисидаги Низом 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

3. Энергетика ва электрлаштириш вазирлиги ҳамда унинг таркибий бўлинмалари жисмоний ва юридик шахслардан фойдаланилган энергия учун қарзларни ундириш тўғрисида даъво ва аризалар билан суд органларига мурожаат қилишда олдиндан давлат божи тўлашдан озод қилинсин.

Ўзбекистон Республикаси Прокуратураси:

Энергетика ва электрлаштириш вазирлиги тизими корхоналаридан мунтазам равишда энг кўп қарзи бўлган вазирликлар, идоралар, корпорациялар, концернлар, уюшмалар, компаниялар, корхоналар, бирлашмалар ва ташкилотлар раҳбарларининг жавобгарлигини белгиласин;

тўловлар ва ҳисоб-китобларнинг белгиланган тартиби бузилишига бундан буён йўл қўймаслик мақсадида айбдор шахсларга нисбатан қонун ҳужжатларида назарда тутилган жавобгарлик чораларини кўрсин.

4. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги Энергетика ва электрлаштириш вазирлиги билан биргаликда иссиқлик ҳамда гидроэлектрстанциялар бўйича айланма маблағлар нормативларини икки ҳафта муддатда қайта кўриб чиқсин, уларни станцияларнинг барқарор режимда ишлашини ва уларнинг ходимларига иш ҳақининг ўз вақтида тўланишини таъминлайдиган миқдорларда белгиласин.

5. Белгилаб қўйилсинки:

электр энергияси Давлатлараро Битимлар бўйича етказиб берилганда Энергетика ва электрлаштириш вазирлиги бўлинмалари божхона тўловларидан озод қилинади;

Энергетика ва электрлаштириш вазирлиги тизимининг декларантлар ҳисобланадиган корхона ва ташкилотларига энергия тизими объектлари учун мўлжаллаб келтириладиган товарлар ва транспорт воситаларининг божхона расмийлаштирилувини божхона тўловларини тўлашни уч ойгача муддатга, бунинг учун пеня олмасдан, кечиктирган ҳолда амалга оширишга рухсат берилади.

6. Тижорат банкларига:

Ўзбекистон Республикаси Энергетика ва электрлаштириш вазирлигига иссиқлик ва электр энергияси истеъмолчиларининг муддатли қарзлари миқдори юзасидан факторинг хизматлари кўрсатиш;

Ўзбекистон Республикаси Энергетика ва электрлаштириш вазирлигига вазирлик корхоналари ва ташкилотлари бўйича тармоқ ичида ҳар чоракда камида бир марта ҳисоб-китоблар ўтказиш учун қисқа муддатли (икки ҳафтагача) кредитлар ажратиш тавсия этилсин.

10. Иссиқлик таъминоти инфратузилмасини ва иссиқлик энергияси учун ҳисоб-китоблар механизмини такомиллаштириш мақсадида Энергетика ва электрлаштириш вазирлиги, Тошкент шаҳар ва Фарғона вилояти ҳокимликлари бир ой муддатда Вазирлар Маҳкамасига:

«Тошиссиқликмарказ» корхонасини — Энергетика ва электрлаштириш вазирлиги балансидан Тошкент шаҳар ҳокимлиги ҳузуридаги «Тошиссиқликэнергия» ишлаб чиқариш бирлашмаси балансига;

«Фарғонаиссиқликтармоғи» корхонасини — Энергетика ва электрлаштириш вазирлиги балансидан Фарғона вилояти ҳудудий-коммунал фойдаланиш бирлашмасининг Фарғона вилояти «Иссиқлик манбаи» ишлаб чиқариш бошқармаси балансига бериш тўғрисида келишилган таклифлар киритсинлар.

11. Ўзбекистон Республикаси Макроиқтисодиёт ва статистика вазирлиги Энергетика ва электрлаштириш вазирлиги билан биргаликда:

энергия тизими корхона ва ташкилотларининг истеъмолчиларда узлуксиз ишлаб чиқариш тартиби билан боғлиқ сабаблар туфайли вужудга келган дебиторлик ва кредиторлик қарзлари миқдорини;

аҳоли учун кўрсатиладиган коммунал хизматларнинг Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги билан келишилган тарифларидаги тафовутлардан вужудга келган дебиторлик қарзларни 5-Ф-сон шаклдаги статистик ҳисоботда алоҳида устунда акс эттирсин.

12. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири Ў.Т. Султонов зиммасига юклансин.

1. Ушбу Низом электр ва иссиқлик энергияси учун тўлов бўйича тўлов муддати ўтган дебиторлик қарзларнинг пайдо бўлишини бартараф этиш мақсадида ишлаб чиқилган ва бир томондан — Ўзбекистон Республикаси Энергетика ва электрлаштириш вазирлиги (кейинги ўринларда «Энергетика вазирлиги» деб аталади) ва унинг ташкилотлари ҳамда иккинчи томондан — хўжалик юритувчи субъектлар — электр ва иссиқлик энергияси (кейинги ўринларда «энергия» деб аталади) истеъмолчилари ўртасидаги ўзаро муносабатларни тартибга солади.

2. Энергетика вазирлигининг энергия билан таъминловчи ташкилотлари (кейинги ўринларда «етказиб берувчилар» деб аталади) ва энергия қурилмалари бевосита энергия етказиб берувчилар тармоқларига уланган истеъмолчилар ўртасидаги муносабатлар ушбу Низомнинг амал қилиш соҳаси ҳисобланади.

3. Қуйидагилар истеъмолчини энергия узатиш ва энергия бериш тармоғига улаш учун асос ҳисобланади:

энергия етказиб берувчи билан белгиланган лимит доирасида энергия етказиб бериш юзасидан тузилган шартнома;

1-иловага мувофиқ шакл бўйича энергия бериш юзасидан топшириқ-буюртманома.

4. Топшириқ-буюртманома муайян давр мобайнида келишилган миқдордаги энергияни истеъмолчига сотиш учун асос ҳисобланади. Энергияни топшириқ-буюртманомасиз сотишга йўл қўйилмайди. Топшириқ-буюртманома шартномада белгиланган лимитлар доирасида ва сотишга мўлжалланган энергия қийматининг камида 15 фоизи истеъмолчи томонидан тўлангандан кейин расмийлаштирилади. Ҳақи тўланмаганлиги учун энергия бериш узиб қўйилгандан кейин бир ой мобайнида энергия тармоғига такроран уланган тақдирда олдиндан тўлов миқдори камида 30 фоиз миқдорида белгиланади.

5. Етказиб берувчилар энергияни Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги томонидан Молия вазирлиги билан келишилган ҳолда тасдиқланадиган тарифлар бўйича сотишади. Истеъмолчилар учун, тегишли ҳисоблаш приборлари мавжуд бўлганда, сутканинг муайян вақтига қараб табақалаштириладиган тарифлар даражаси белгиланиши мумкин.

6. Энергияни етказиб берувчи ва унинг истеъмолчиси ўртасидаги ўзаро ҳисоб-китоблар истеъмолчи томонидан пул маблағларини етказиб берувчининг ҳисоб рақамига (ёки банкдаги бошқа ҳисоб рақамига) ўтказиш, шу жумладан тўловларни махсус ҳисоб-рақамлари орқали ўзаро ҳисоб-китоблар схемаси (2-илова) бўйича белгиланган тартибда тўлаш йўли билан амалга оширилади.

Зарурат бўлганда, Ҳисоб-китоблар механизмини такомиллаштириш ва бюджетга тўловлар интизомини мустаҳкамлаш бўйича Ҳукумат комиссияси қарорига кўра, Ўзбекистон Республикаси Коммунал хизмат кўрсатиш вазирлиги ва молия органлари билан биргаликда, чорак охирида аҳолига сотиладиган иссиқлик энергияси учун тарифлардаги тафовутни тўлашга сарфланадиган қисми бўйича тўловлар ҳисобига, уларни 1-Н ҳисобот шаклида акс эттирмасдан ўзаро ҳисоб-китоблар схемаларини (3-илова) ўтказиш йўли билан иссиқлик таъминоти корхоналарининг Энергетика вазирлиги олдидаги қарзи тўланади.

«Сувоқова» бошқармасининг энергия истеъмолчилари Энергетика вазирлиги билан ҳисоб-китобларни етишмайдиган маблағларни маҳаллий бюджетлардан олиш йўли билан ҳар ойда амалга оширадилар.

Қишлоқ хўжалиги корхоналари (ширкат, деҳқон, фермер хўжаликлари ва бошқалар) ҳамда «Ўзкимёсаноат» уюшмаси корхоналари олинган электр ва иссиқлик энергияси учун ҳисоб-китобларни махсус ҳисоб-рақамлар бўйича мақсадли маблағлар (траншлар) билан, биринчи навбатда Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳузуридаги Давлат эҳтиёжлари учун харид қилинадиган қишлоқ хўжалиги маҳсулотларининг ҳисоб-китоб жамғармаси орқали амалга оширадилар. Бунда Энергетика вазирлиги олинган маблағларнинг камида 30 фоизини энергия тизими ходимларига иш ҳақи тўлаш бўйича кредиторлик қарзларни узишга йўналтиради (4-илова).

Истеъмолчининг валюта маблағлари ва қарзи мавжуд бўлганда тўлов етказиб берувчининг талабига кўра валюта маблағларини амалдаги қонун ҳужжатларига мувофиқ республика ички бозорида сотиш ҳисобига сўзсиз амалга оширилади.

7. Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлигининг сув хўжалигидан фойдаланиш ташкилотларини бюджетдан маблағ билан таъминлаш доирасида Молия вазирлиги электр энергияси учун Энергетика вазирлиги билан ҳисоб-китоб қилишга уларнинг ҳар ойлик электр энергияси истеъмоли қийматининг камида 40 фоизи миқдоридаги пул маблағларини ҳар ойда мақсадли йўналтиради.

Энергетика вазирлиги кўрсатиб ўтилган маблағларнинг 20 фоизини Андижон ва Туямўйин гидроэлектрстанцияларидан олинган электр энергияси учун Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги билан ҳисоб-китобларга йўналтиради, кейинчалик ушбу маблағлардан кичик энергетикани ривожлантиришда фойдаланилади.

Молия вазирлиги Навоий кон-металлургия комбинатидан қимматли металлар харид қилиш учун аванс бериш чоғида ҳар ойда унга электр ва иссиқлик энергияси учун Энергетика вазирлиги билан ҳисоб-китобларга комбинатнинг энергия истеъмоли қийматининг камида 60 фоизини мақсадли фойдаланиш учун йўналтиради.

Кўрсатиб ўтилган қоидаларни амалга ошириш мақсадида энергия таъминоти ташкилотлари ҳамда Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги сув хўжалиги объектларининг ва Навоий кон-металлургия комбинатининг энергия истеъмолчилари ҳар ойнинг 5-кунигача натура ва пул ифодасида ҳар ой бўйича ҳамда йил бошидан эътиборан ортиб борувчи якун билан айланмалар бўйича солиштириш далолатномаларини тузадилар.

Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги ҳамда Қимматбаҳо металлар қўмитаси билан биргаликда ҳар ойнинг 7-кунигача Молия вазирлигига йиғма солиштириш далолатномаларини тақдим этади.

Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлигининг сув хўжалиги объектлари истеъмол қиладиган электр энергияси учун ҳисоб-китоблар бюджетдан маблағ билан таъминлаш схемалари асосида амалга оширилади (5 ва 6-иловалар).

8. Истеъмолчида энергия учун тўлов муддати ўтган қарзлар вужудга келган тақдирда энергия етказиб берувчининг ваколатли ходимлари истеъмолчига энергия беришни тўхтатишади. Энергия етказиб берувчи ташкилотларнинг ҳақ тўланмаганлиги учун истеъмолчига энергия беришни тўхтатишга ваколатли мансабдор шахслари рўйхати ҳар йили Энергетика вазирлиги томонидан тасдиқланади.

Қарздор истеъмолчиларга энергия бермаслик чораларини кўрмаган энергия етказиб берувчилар раҳбарларига ҳамда зарар етказишда айбдор бўлганларга нисбатан қонунчиликда белгиланган чоралар қўлланади.

Иқтисодиётнинг улар юзасидан Ҳукуматнинг тегишли қарорлари қабул қилинган стратегик тармоқларидаги истеъмолчиларига энергия бериш тўхтатилмайди, лекин тўлов муддати ўтган қарзлар мавжуд бўлганда энергия бериш тарифга 10 фоиз миқдорида устама қўшган ҳолда амалга оширилади.

9. Тўловни тўламаганларни энергия таъминотидан узишга қаршилик кўрсатиш ҳокимият вакилининг хизмат вазифаларини бажаришига тўсқинлик қилиш сифатида баҳоланади, айбдор шахсларга нисбатан эса Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекси (198-модда ва бошқалар)да ҳамда Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодексида назарда тутилган чоралар қўлланади.

10. Ушбу Низомга мувофиқ илгари узиб қўйилган истеъмолчиларни энергия таъминоти тармоғига такрорий улаш энергия етказиб берувчининг кўрсатиб ўтилган ваколатли ходимлари томонидан амалга оширилади.

Ушбу Низомга мувофиқ илгари узиб қўйилган истеъмолчиларни энергия таъминоти тармоғига рухсатсиз улашда айбдор бўлган шахсларга нисбатан Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексида ва Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодексида назарда тутилган чоралар қўлланади.

11. Етказиб берувчи ҳар ойда истеъмолчидан бир ойда амалда фойдаланилган энергия тўғрисида маълумотнома олади ва ҳисоб-китоб қилади. Сотилган энергия учун тўлов ҳужжатлари (ҳисоб- фактура ва тўлов талабномаси) етказиб берувчи томонидан истеъмолчига бир ойда бир марта ёзиб берилади.

Ҳисоб-фактура ва тўлов талабномаси, кейинчалик тўлов операцияларини сўзсиз ижро этиш учун етказиб берувчи томонидан истеъмолчининг хизмат кўрсатувчи банкига юборилади.

12. Аҳоли ва юридик шахс мақомига эга бўлмаган бошқа электр энергия истеъмолчилари билан берилаётган энергия учун ҳисоб-китоблар жойлардаги уй-жой-коммунал хўжалиги субъекти — Ягона буюртмачи хизмати орқали ҳам, тегишли шартномалар асосида амалга оширилиши мумкин.

13. Энергетика вазирлиги тизимида ҳисоб-китобларнинг марказлаштирилганлиги муносабати билан унинг қўшилган қиймат солиғи бўйича ҳисоб-китоблари ҳисобот ойидан кейинги ойнинг 25-кунида амалга оширилади.