“Korxonalar, birlashmalar va tashkilotlardan olinadigan soliqlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni Oʻzbekiston Respublikasi davlat budjetining, Qoraqalpogʻiston Respublikasi davlat budjetining hamda mahalliy budjetlarning soliqlar tarzidagi daromadlar manbalarini belgilab beradi, bu soliqlarni joriy etishdan koʻzlangan maqsad davlat ijtimoiy kafolatlarining moliyaviy bazasini taʼminlashdan, huquqiy shaxslarning tadbirkorlik faoliyatini tartibga solishdan, tabiiy boyliklardan tejab-tergab foydalanishni va atrof muhitni muhofaza etishni ragʻbatlantirishdan iboratdir.

Ushbu Qonun bilan Oʻzbekiston Respublikasi hududida amal qiluvchi soliqlar, soliq toʻlovchilar, soliq solish obyektlari, soliqlarni toʻlash tartibi, soliq solish yuzasidan beriladigan imtiyozlar, qonunni buzganlik uchun javobgarlik hamda soliqlar toʻlash munosabati bilan kelib chiqadigan nizolarni hal etishning umumiy tartibi belgilanadi. Korxonalar, birlashmalar va tashkilotlarning faoliyatini soliq yoʻli bilan tartibga solish quyidagi umumiy qoidalar asosida amalga oshiriladi:

— manbalaridan qatʼi nazar, barcha daromadlardan soliq toʻlanishi majburiyligi;

— barcha hududiy-maʼmuriy pogʻonalar uchun yagona boʻlgan umumdavlat soliq siyosatini mahalliy hokimiyat idoralarining umumdavlat soliq siyosati doirasida soliqlarga oid qonun chiqarish faoliyatidagi mustaqilligi bilan uygʻun holda amalga oshirish;

— oʻz faoliyati bilan eng muhim ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik muammolarni hal etishga koʻmaklashayotgan samarali ishlovchi korxonalarga imtiyoz berish, shuningdek xoʻjalik yuritishning ilgʻor shakllarini ragʻbatlantirish sistemasi orqali soliq mezonlarining ragʻbatlantiruvchi ahamiyatini taʼminlash;

— deklaratsiyalar hamda tanlab oʻtkaziladigan tekshirish va taftishlar uyushtirish asosida barcha subyektlarning soliq toʻlovlari yuzasidan olgan majburiyatlari ustidan moliyaviy nazorat qilish, qonunlarni buzuvchilarga nisbatan iqtisodiy choralar koʻrish.

Ushbu Qonunga muvofiq daromad keltiradigan tadbirkorlik faoliyati va oʻzga faoliyat bilan shugʻullanuvchi korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar Oʻzbekiston Respublikasining hududida quyidagi soliqlarni toʻlaydilar:

korxonalar daromadiga solinadigan soliq;

qoʻshilgan qiymat uchun soliq;

aksiz soligʻi;

korxonalarning mol-mulkiga solinadigan soliq;

respublikadan tashqariga olib chiqib ketilayotgan xomashyo resurslari va mahsulotlarga solinadigan soliq;

eksport-import soligʻi

jamoa xoʻjaligi aʼzolarining mehnatiga haq toʻlash fondiga solinadigan soliq.

Soliq toʻlovlarining summasi Oʻzbekiston Respublikasi budjetiga, Qoraqalpogʻiston Respublikasi budjetiga, viloyatlar, Toshkent shahri budjetlariga va boshqa mahalliy budjetlarga har yili kelasi moliyaviy yil uchun budjet tasdiqlanayotganida belgilanadigan normativlar boʻyicha oʻtkaziladi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Oliy Kengashi Oʻzbekiston qonun hujjatlariga binoan oʻz hududida korxonalar, birlashmalar va tashkilotlardan olinadigan soliqlarni belgilaydi.

Xalq deputatlari mahalliy Sovetlari Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga muvofiq va soliq siyosatining umumiy yoʻnalishiga asoslangan holda oʻz hududlarida olinadigan mahalliy soliqlarni belgilaydilar.

Soliqning aniq turini belgilangan hokimiyat idorasi yoki u vakil qilgan boshqa idora:

— soliq toʻlovchini;

— soliq solinadigan obyektni;

— soliq stavkalarini;

— soliqni hisoblab chiqarish va toʻlash tartibini;

— soliq solish boʻyicha imtiyozlarni;

— soliqning amal qilish muddatini belgilaydi.

Quyidagilar soliq toʻlovchilar hisoblanadi:

yuridik shaxs boʻlgan (2-moddada sanab oʻtilganlardan tashqari) mulkchilikning barcha shaklidagi korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar, shuningdek yuridik shaxs boʻlmagan, lekin mustaqil balansiga hamda bank muassasalarida hisob-kitob schyotiga ega boʻlgan korxonalar, birlashmalar, tashkilotlarning filiallari, vakolatxonalari va boshqa mustaqil boʻlinmalari;

xoʻjalik hisobida boʻlmagan, lekin xoʻjalik (tijorat) faoliyatidan daromad oladigan tashkilotlar;

Oʻzbekiston Respublikasi hududida tashkil etilgan chet el investitsiyasi ishtirokidagi hamda xoʻjalik hisobi asosida xoʻjalik (tijorat) faoliyatini amalga oshirayotgan korxonalar, ularning shuʼbalari va filiallari, xalqaro birlashmalar, oʻzga davlatlar hududida joylashgan korxonalarning Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi filiallari va shuʼbalari;

xoʻjalik (tijorat) faoliyatini amalga oshirayotgan hukumat tasarrufida boʻlmagan xalqaro tashkilotlar (birlashmalar);

banklar, sugʻurta idoralari.

Ushbu moddada koʻrsatilgan soliq toʻlovchilar bundan buyon “korxonalar” deb ataladi.

Jamoa xoʻjaliklari, shoʻro xoʻjaliklari, dehqon (fermer) xoʻjaliklari va oʻzga qishloq xoʻjaligi korxonalari faqat qishloq xoʻjaligiga oid boʻlmagan faoliyatdan kelgan daromadlari boʻyicha, qishloq xoʻjaligiga oid boʻlgan faoliyatning esa toʻlovchining oʻz tasarrufidagi yer bilan taʼminlanmagan qismi boʻyicha olingan daromadlar yuzasidan daromad soligʻi toʻlovchi hisoblanadilar. Toʻlovchilarning alohida toifalari har yili Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi tomonidan budjetni tasdiqlash chogʻida qayta koʻrib chiqiladi va tasdiqlanadi.

1. Korxonaning hisobot davridagi yalpi daromadi soliq solish obyekti boʻladi.

Soliq solish maqsadlarida korxonaning hisoblab chiqilgan yalpi daromadi mahsulotlar (ishlar, xizmatlar)ni oʻzga moddiy boyliklarni realizatsiya qilishdan kelgan tushum summasidan hamda realizatsiya qilish bilan bogʻliq boʻlmagan operatsiyalarning natijasidan iborat boʻladi.

2. Ushbu Qonunda mahsulot (ishlar, xizmatlar)ni realizatsiya qilishdan kelgan tushum deganda ortib joʻnatilgan mahsulot va bajarilgan ish hamda koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlangan schyotlar boʻyicha summa, shuningdek realizatsiya qilingan mahsulot uchun haq sifatida soliq solinadigan davr tugagunga qadar korxonalarning bankdagi schyotlariga, kassalariga amalda tushgan pul mablagʻlari va boshqa tushumlar tushuniladi, basharti maxsus normativ hujjatlarda oʻzgacha tartib koʻzda tutilmagan boʻlsa.

3. Xarid mollari bilan savdo qiluvchi korxonalar uchun soliq solish maqsadlarida realizatsiya (tushum)dan olinadigan daromadlar deganda realizatsiya qilingan tovarlarning sotib olingan va sotilgan qiymati oʻrtasidagi farq tushuniladi.

4. Vositachilik faoliyatidan (komission mukofot sifatida) daromad olayotgan korxonalar uchun soliq undirish maqsadlarida realizatsiyadan olinadigan daromadlar deganda soliq olinadigan davrda amalga oshirilgan barcha bitimlar yuzasidan olingan komission mukofotlar (foizlar) summasi tushuniladi.

5. Realizatsiyaga oid boʻlmagan operatsiyalarning natijalari deganda mulkni ijaraga topshirishdan kelgan tushumlar, olingan jarimalar va neustoykalar, obligatsiyalardan olingan daromadlar, berilgan ssudalar boʻyicha olingan foizlar va daromadlarga kiruvchi boshqa tushumlar tushuniladi.

Soliq solish maqsadlarida hisoblab chiqiladigan realizatsiyaga oid boʻlmagan operatsiyalarning natijalariga aksiyalardan olingan dividendlar va oʻzga korxonalarning ustav fondlariga kiritilgan kapitaldan olingan daromadlar kirmaydi.

6. Ham bevosita ayirboshlash orqali, ham mahsulotni tannarxidan arzonroq bahoda berish orqali tovar ayirboshlash operatsiyalarini amalga oshiruvchi korxonalar uchun realizatsiya qilishdan olingan daromad deganda bitimning summasi tushuniladi, bu summa xuddi shunday mahsulotni realizatsiya qilishda bitimni amalga oshirish tariqasida qoʻllanilgan bahodan kelib chiqqan holda aniqlanadi.

Bunda qatʼiy belgilangan narxlar va tariflar boʻyicha ishlayotgan korxonalar uchun hisob-kitob bahosi deganda qatʼiy belgilangan narx tushuniladi, boshqa har qanday narxlar va tariflar boʻyicha ishlayotgan korxonalar uchun esa — davlat statistika idoralari tomonidan birjalardagi bitimlar hajmi boʻyicha taxminan hisoblab chiqilgan oʻrtacha birja narxi tushuniladi.

7. Umumiy vazifalarni hal etish uchun jamlangan badallar, ulushlar va oʻzga aniq maqsadga qaratilgan moliyaviy mablagʻlar ana shu umumiy vazifalarni hal etish uchun maxsus tuzilgan yuridik shaxslarning daromadlariga kirmaydi va ular soliq solish obyekti boʻlishi mumkin emas. Ushbu yuridik shaxs tijoratdan yoki jamlangan mablagʻni oʻzgacha tarzda ishlatishdan olgan daromad soliq solish obyekti hisoblanadi.

Ushbu Qonunga muvofiq soliq toʻlovchi deb hisoblangan korxonalarga soliq solish maqsadlarida moddiy va unga tenglashtirilgan oʻzga xarajatlar, shuningdek majburiy toʻlovlar, chunonchi:

qoʻshilgan qiymatga solinadigan soliq, aksizlar, respublikadan tashqariga olib chiqib ketiladigan xomashyo resurslari va mahsulotlarga solinadigan soliqlar, jamoa xoʻjaligi aʼzolarining mehnatiga haq toʻlash fondiga solinadigan soliq, yer soligʻi tarzida budjet toʻloviga qoʻshiladigan summalar, umumiy foydalanishdagi yoʻllarni saqlab turish, taʼmirlash va qurish uchun ajratmalar;

Oʻzbekiston Respublikasi Pensiya fondiga, Oʻzbekiston Respublikasi Aholini ish bilan taʼminlash fondiga, Oʻzbekiston Respublikasi ijtimoiy sugʻurta fondiga ajratiladigan summalar, majburiy sugʻurta toʻlovlari summalari, Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari bilan belgilanadigan boshqa majburiy toʻlovlar;

muddati uzaytirilgan va muddati kechiktirilgan ssudalar boʻyicha foizlar summasidan tashqari bank kreditlari uchun toʻlanadigan foizlar summasi;

belgilangan tartibdagi renta toʻlovlari summasi;

soliq toʻlash davrida hisoblab chiqilgan va realizatsiya qilingan mahsulot tannarxining kalkulatsiyasida hisobga olingan asosiy ishlab chiqarish fondlarini toʻliq tiklash uchun sarflanadigan amortizatsiya ajratmalarining summasi. Bunda ishlab chiqarishni toʻliq tiklash uchun amortizatsiya ajratmalari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan normalarga muvofiq amalga oshiriladi. Oʻzbekiston Respublikasi hududida chet el investitsiyasi ishtirokida tashkil etilgan korxonalar, bunday korxonalarning boshqa mamlakatlar yoki respublikalarning hududida Oʻzbekiston Respublikasi korxonalari ishtirokida tashkil etilgan shuʼba korxonalari va filiallari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan chet el korxonalari, basharti, xalqaro va respublikalararo shartnomalar hamda amaldagi qonunlarda oʻzga qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, asosiy ishlab chiqarish fondlarini toʻliq tiklash uchun amortizatsiya ajratmalarini respublika korxonalari uchun belgilangan normalar boʻyicha va tartibda ajratadilar;

ijara toʻlovi (moliya lizingi boʻyicha hisob-kitob). Bunda asosiy fondlarning hammasini yoki muayyan qismini ijaraga olgan, shu jumladan bu fondlarni mulkdordan sotib olish huquqi bilan ijaraga olgan yoki moliya lizingidan foydalanadigan korxonalar ijaraga olingan asosiy fondlarni toʻla tiklash uchun amortizatsiya ajratmalarini ijara haqiga (moliyaviy lizing boʻyicha hisob-kitoblarga) qoʻshadilar;

buyum-natura shaklida boʻlmay, ammo korxonaga daromad keltiruvchi yoki daromad olish uchun sharoit yaratuvchi sotib olinadigan nomoddiy aktivlarning summasi. Nomoddiy aktivlarning tarkibiga: sotib olinadigan patentlar, mualliflik huquqlari, litsenziyalar, “nou-xau”, dasturlarni taʼminlash, oʻz patentlari va savdo markasidan foydalanish qiymati qoʻshiladi. “Nomoddiy aktivlar” moddasi boʻyicha qilinadigan xarajatlarni amortizatsiya ajratmalari singari yalpi daromaddan chiqarib tashlashga ruxsat etiladi. Chiqarib tashlash tartibi toʻlovchi tomonidan belgilanadi. Bunda amortizatsiya muddati besh yildan oshmasligi kerak;

Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq nomoddiy aktivlarga boʻlgan huquqlardan foydalanish bilan bogʻliq barcha turdagi toʻlovlar;

mahsulotlar sertifikatsiyasi, maslahatlar berish, axborot va auditor xizmatlari koʻrsatish boʻyicha ishlarga haq toʻlashga ketadigan xarajatlar summasi;

yongʻindan saqlash va qorovullik xizmati uchun chet korxonalarga toʻlanadigan haq;

aloqa xizmati va hisoblash markazlari xizmatlari uchun haq toʻlashga ketgan xarajatlar summasi;

amaldagi qonunlarga muvofiq xizmat safarlariga ketgan xarajatlar summasi;

amaldagi normalarga muvofiq vakillik qilish maqsadlariga sarflangan summalar;

reklama uchun ketgan xarajatlar summasi;

korxona soliq solish davri tugashi kuniga qadar amalga oshirgan boʻlib, realizatsiya qilingan mahsulotlar (xizmatlar) qiymatiga kiritilgan moddiy xarajatlar chiqarib tashlangan holda korxonaning yalpi daromadi soliq solish bazasi sifatida belgilanadi.

Ushbu moddaning 9, 10, 11 va 14-qismlarida koʻrsatib oʻtilgan xarajatlar xizmatlar uchun belgilangan amaldagi norma va tariflardan oshmaydigan miqdorda soliq solish bazasini (yalpi daromaddan) chiqarib tashlanadi.

Banklarning soliq solish bazasi yuqorida sanab oʻtilgan xarajatlar va majburiy toʻlovlardan tashqari xarajatlar hamda ajratmalarning quyidagi summalariga, chunonchi:

Respublika Davlat bankidan vaqtincha foydalanish uchun olingan kredit resurslari uchun toʻlovlar summasiga;

korxonalarning depozitlari va aholining omonatlari boʻyicha toʻlanadigan foizlarga;

banklarning rezerv va sugʻurta fondlariga bank ustav fondining 25 foiziga yetguncha qilinadigan banklar daromadlarining 20 foizidan iborat boʻlgan ajratmalar miqdoriga kamaytiriladi. Omonat banki uchun rezerv fondiga ajratma normativi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat banki tomonidan belgilanadi.

Sugʻurta tashkilotlarining soliq solish bazasi ushbu moddada sanab oʻtilgan xarajatlar va majburiy toʻlovlardan tashqari xarajatlar va ajratmalarning quyidagi summalariga, chunonchi:

1) qayta sugʻurta qilish shartnomalari boʻyicha berilgan toʻlovlar summasiga;

hisobot yilining oxiriga kelib amal qilishi toʻxtamagan sugʻurta va qayta sugʻurta shartnomalari boʻyicha toʻlovlar summasiga;

sugʻurta va qayta sugʻurta qilish majburiyatlari boʻyicha amalga oshirilgan va ustama qoʻyib hisoblab chiqilgan summalarga;

oʻtgan yillarda yuz bergan hodisalar yuzasidan oxiriga yetkazilmagan sugʻurta toʻlovlarining summalarini, shu jumladan daʼvo muddati doirasidagi majburiyatlarga;

sugʻurta toʻlash hollari roʻy berganu, biroq koʻrilgan ziyon miqdorlari taqdim etilmagan shartnomalar boʻyicha sugʻurta summasini oʻz ichiga oladigan sugʻurta va qayta sugʻurta qilish operatsiyalari boʻyicha xarajatlar summalariga;

2) sugʻurta va rezerv fondlariga ajratmalar summasiga;

Sugʻurta va rezerv fondlariga ajratmalar daromad summasidan foizlar tarzida amalga oshiriladi. Ajratmalar foizi sugʻurta tashkiloti tomonidan sugʻurtaning har bir turi uchun tuzilgan sugʻurta shartnomalarining miqdori va amal qilish muddatiga, sugʻurta majburiyatlarining hajmiga sugʻurta ishlaridagi tavakkalchilikning xarakteriga, avval amal qilgan shartnomalar boʻyicha amalga oshirilgan toʻlovlarning miqdoriga hamda sugʻurtaning muayyan turidagi va umuman sugʻurta tashkiloti faoliyatida yuzaga keladigan oʻzga alohidaliklarga asoslanib, mavjud litsenziyalarga muvofiq holda belgilanadigan normativlarning jamlamasi boʻyicha aniqlanadi.

Bunda sugʻurta tashkilotining sugʻurta va rezerv fondlariga ajratmalar miqdori sugʻurta tashkiloti ustav fondining 25 foiziga yetgunicha sugʻurta tashkilotlari daromadlarining 20 foizidan koʻp boʻlmasligi kerak;

3) sugʻurta tashkiloti sugʻurta toʻlashga sabab boʻladigan hodisalar yuz berishining oldini olish va bu toʻgʻrida ogohlantirish chora-tadbirlariga (ehtiyot choralariga) sarflaydigan mablagʻlar summasiga kamaytiriladi.

1. Soliq solish bazasini hisoblab chiqish chogʻida korxonaning moddiy xarajatlariga (ishlab chiqarishning qaysi bosqichida qilinishidan qatʼi nazar) toʻlangan va realizatsiya qilingan mahsulot tannarxining kalkulatsiyasida hisobga olingan quyidagi xarajatlar kiradi, chunonchi:

chetdan sotib olinadigan hamda mazkur korxonada ishlov beriladigan, qayta ishlanadigan xomashyo va materiallarga qayta sotish maqsadida sotib olinadigan xomashyo va materiallardan tashqari ketadigan xarajatlar;

korxonaning ishlab chiqarish va xoʻjalik ehtiyojlari uchun foydalaniladigan materiallar sotib olishga ketadigan xarajatlar;

asosiy fondlarga kirmaydigan asboblar, moslamalar, inventarlar, uskunalar, korjomalar hamda realizatsiya qilingan mahsulot tannarxiga kiritiladigan narxi past hamda tez eyiladigan boshqa ashyolarning eskirishiga ketadigan xarajatlar;

sotib olinib korxonada montaj qilinishi va qoʻshimcha ravishda ishlov berilishi lozim boʻlgan komplektlovchi buyumlar va yarim tayyor mahsulotlarga qilinadigan xarajatlar;

chet korxonalar yoki korxonaning oʻz mustaqil balansiga ega boʻlgan boʻlinmasi tomonidan bajariladigan ishlab chiqarish xarakteridagi ishlar va xizmatlarga ketadigan xarajatlar. Oʻz mustaqil balansiga ega boʻlgan boʻlinma bajaradigan ishlar va koʻrsatadigan xizmatlar uchun toʻlanadigan haq ana shunday boʻlinmaning daromadlari tarkibiga qoʻshiladi;

texnologiya maqsadlariga, boshqa turdagi energiya hosil qilish, isitish, oʻz transporti uchun foydalanish maqsadida sarflanadigan barcha turdagi yoqilgʻini chetdan sotib olishga ketadigan xarajatlar;

korxonaning ishlab chiqarish va xoʻjalik ehtiyojlariga sarflanadigan barcha turdagi energiyani sotib olishga, shu jumladan bu energiyani xoʻjalik ichida transformatsiyalash va uzatishga ketadigan xarajatlar;

geologiya-razvedka va geologiya qidiruv ishlari;

asosiy ishlab chiqarish fondlarini taʼmirlashning barcha turlarini (joriy, oʻrtacha, tubdan taʼmirlash) oʻtkazish xarajatlari;

erlarni rekultivatsiyalash, shu jumladan chet tashkilotlar tomonidan bajariladigan rekultivatsiya ishlari;

tabiiy xomashyodan foydalanish, ildizi bilan sotiladigan daraxtlar uchun belgilangan limitlar doirasida suv xoʻjaligi tizimidan olinadigan suv uchun toʻlanadigan haq. Bunda tabiiy resurslar uchun boshqa turdagi toʻlovlar, shu jumladan ijara shaklidagi toʻlovlar va jarimalar korxonalarda qoladigan daromad hisobidan amalga oshiriladi;

sotib olinayotgan resurslarning narxiga kiritilmagan idishlar va oʻrash materiallarining qiymati;

mol yetkazib beruvchining kuchi bilan mollarni tashish, yetkazib berish va saqlashga qilinadigan xarajatlar. (Basharti, mollarni tashish, yetkazib berish, shu jumladan ortish-tushirish ishlari, saqlash uchinchi tashkilotlar yoxud pul toʻlovchining oʻz kuchi bilan amalga oshirilsa, molning narxiga qoʻshilmaydi, biroq ishlab chiqarish xarajatlarining tegishli moddalariga kiritiladi).

2. Moddiy resurslarga qilinadigan, mahsulotlarning tannarxiga qoʻshiladigan xarajatlardan qayta tiklanadigan chiqitlarning qiymati chiqarib tashlanadi.

3. Moddiy xarajatlarning kalkulatsiya qilish paytida tannarxga qoʻshiladigan barcha qolgan moddalari soliq solish bazasini hisoblab chiqish chogʻida korxona yalpi daromadidan chiqarib tashlanmasligi kerak.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi moddiy xarajatlar va ularga tenglashtirilgan xarajatlar roʻyxatiga aholini ijtimoiy muhofaza qilish bilan bogʻliq aniqliklarni kiritishga haqli.

4-moddaga muvofiq hisoblab chiqilgan soliq solish bazasiga quyidagi tarzda soliq solinadi:

1) mulkchilikning barcha shaklidagi korxonalarning daromadlariga, ushbu moddaning 2, 3, 4 va 5-bandlarida sanab oʻtilganlaridan tashqari, 18 foiz stavka boʻyicha soliq solinadi.

Xalq xoʻjaligining ayrim tarmoqlari uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi tomonidan eng kamida 12 foizgacha pasaytirilgan stavkalar va koʻpi bilan 30 foizgacha oshirilgan stavkalar belgilanishi mumkin;

2) banklar, ularning filiallari va vakolatxonalari, davlat tasarrufida boʻlmagan tijorat sugʻurta tashkilotlarining daromadlariga 30 foizgacha stavka boʻyicha soliq belgilanadi. Bank va sugʻurta idoralariga soliq solishning oʻziga xos jihatlari va tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi;

3) videosalonlar (video koʻrsatuvlar), kimoshdi savdolari, kazinolar, pul yutugʻi chiqadigan oʻyin avtomatlari, davlatga qarashli boʻlmagan idoralar oʻtkazadigan lotereya oʻyinlaridan va ommaviy konsert-tomosha tadbirlari oʻtkazishdan olinadigan daromadlarga 60 foiz stavka boʻyicha soliq solinadi;

4) chet el kapitalining ulushi ustav fondining 30 foizidan kamni tashkil etgan qoʻshma korxonalarning daromadlariga ushbu moddaning 1-bandiga muvofiq ustav fondida chet el kapitalining ulushi 30 foizdan koʻp boʻlgan korxonalarning, shuningdek chet el korxonalarining, ular filiallarining, vakolatxonalarining va shuʼba korxonalarining daromadlariga esa 10 foiz stavka boʻyicha soliq solinadi;

Ustav fondida chet el kapitali boʻlgan qoʻshma korxonalar xorijiy qatnashchilarining daromadlari chet elga oʻtkazilayotganda, basharti, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida oʻzga tartib belgilanmagan boʻlsa, ularga 15 foiz hajmda soliq solinishi kerak.

Daromadlar chet elga oʻtkazilayotganda soliq toʻlovining summasi oʻtkazilayotgan daromad valyutasida toʻlanadi;

5) ajnabiy yuridik shaxslar Oʻzbekiston Respublikasidagi faoliyatga bogʻliq boʻlmagan daromadlar olganlarida dividendlardan, foizlardan, mualliflik huquqlari va litsenziyalardan, fraxtdan, ijara toʻlovlaridan hamda manbai Oʻzbekiston Respublikasida boʻlgan va Oʻzbekiston Respublikasidagi faoliyatni amalga oshirish bilan bogʻliq boʻlmagan oʻzga daromadlardan, basharti, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida oʻzga tartib belgilanmagan boʻlsa, doimiy vakolatxonalar orqali daromadning 20 foizi (fraxtdan olingan daromaddan tashqari) miqdoridagi stavka boʻyicha soliq toʻlaydilar;

6) xalqaro tashish ishlarini amalga oshirganligi uchun ajnabiy yuridik shaxslarga toʻlanadigan fraxt daromadi summasiga 6 foiz stavka boʻyicha soliq solinadi;

7) korxonaning aksiyalar boʻyicha olingan dividendlardan tushadigan daromadiga xamda oʻzga korxonalarning ustav fondiga kiritgan kapitaldan olgan boshqa daromadlariga 15 foiz stavka boʻyicha soliq solinadi.

Soliq stavkalarining miqdori, shuningdek soliq imtiyozlarining tarkibi va bu imtiyozlarni berish tartibiga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi kelgusi moliyaviy yil uchun budjet tasdiqlanayotganida aniqlik kiritishi mumkin.

Soliq toʻlovlarining summasi har yili qonuniy tartibda belgilanadigan normativlar boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining budjetiga, Qoraqalpogʻiston Respublikasining budjetiga, viloyatlar, Toshkent shahri va boshqa mahalliy budjetlarga oʻtkaziladi.

Quyidagi korxonalar daromad soligʻi toʻlashdan ozod etiladilar:

a) asosiy xodimlarining umumiy sonida:

— nogironlar kamida 50 foiz boʻlgan;

— oʻrta maktab oʻquvchilari va hunar-texnika bilim yurtining talabalari kamida 75 foiz boʻlgan korxonalar;

b) protez-ortopediya buyumlari ishlab chiqarishga, nogironlarga protez tayyorlab berishga ixtisoslashgan korxonalar;

v) tarix va madaniyat yodgorliklarini taʼmirlash va tiklash ishlarini amalga oshirishdan daromad oladigan korxonalar;

g) davolash muassasalari huzuridagi davolash-ishlab chiqarish ustaxonalari;

d) belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtgan nogironlarning jamoat tashkilotlari, ularga qarashli muassasalar, oʻquv-ishlab chiqarish korxonalari va birlashmalari;

e) Qizil Yarim oy jamiyati, Urush va mehnat faxriylari jamiyati, Afgʻoniston faxriylarining ittifoqi, “Orol”, Ulugʻbek, Navoiy, Oybek, Qodiriy nomidagi jamgʻarmalar, rivojlanishida nuqsonlari boʻlgan bolalarga yordam jamgʻarmasi, Xalq diplomatiyasi bosh missiyasi jamgʻarmasi, Oʻzbekiston madaniyati uyushmasi, Baynalmilalchi jangchilar uyushmasi hamda belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtgan boshqa xayriya jamgʻarmalari va uyushmalari va ularning boʻlinmalari hamda yoshlar jamgʻarmalari oʻz ustav faoliyatlarini amalga oshirishga qaratiladigan daromadlari boʻyicha;

j) oliy, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, oʻrta va hunar-texnika bilim yurtlari huzurida yoshlar, kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan tuzilgan korxonalarning talabalar va oʻquvchilar ijtimoiy-maishiy sharoitlarini yaxshilashga qaratiladigan daromadlari;

z) dehqon bozorlarining qurilishga va oʻz moddiy-texnika bazasini kengaytirishga, oʻziga qarashli mehmonxonalarni rivojlantirishga, obodonlashtirishga, bozorlarni ishlatish xarajatlarini qoplashga qaratiladigan daromadlari;

i) shahar passajir transportining daromadlari (taksidan tashqari);

k) matbuot tarqatish boʻyicha aholiga xizmat koʻrsatishdan keladigan daromadlar;

l) umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarini taʼmirlash va saqlash ishlaridan olingan daromadlar;

m) urush va mehnat veteranlari kengashlari huzurida tuzilgan urush va mehnat veteranlarining korxonalari, birlashmalari va tashkilotlari, basharti, ularda ishlayotganlarning kamida 50 foizini pensiya yoshiga yetganlar (pensionerlar) tashkil etsa.

Yangi tuzilgan korxonalar ishga tushgan (roʻyxatdan oʻtgan) paytdan boshlab birinchi yili belgilangan stavkaning 25 foizi va ikkinchi yili 50 foizi miqdorida soliq toʻlaydilar.

Ushbu imtiyoz avval amal qilib turgan korxonalar, ularning filiallari va tarmoq boʻlinmalari asosida tuzilgan korxonalar uchun, shuningdek korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar huzurida tuzilgan boʻlib, ulardan ijaraga olingan uskunalar yordamida ishlayotgan korxonalarga taalluqli emas.

Korxona faoliyati uch yillik muddat oʻtmay turib toʻxtatilgan taqdirda soliq summasi uning butun faoliyat davri uchun toʻla miqdorda hisoblanadi.

Quyidagilar:

1) patent egasi boʻlgan korxona shu korxonadagi ixtironi qoʻllashdan oladigan daromadlariga va valyuta tushumlariga — patent amalda boʻlgan davrda ixtiro qoʻllana boshlagan kundan eʼtiboran ikki yil davomida;

2) xorijiy qatnashchining ustav fondidagi ulushi 30 foizdan ortiq boʻlgan, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish va qayta ishlab chiqarishga (uzum vinolari va meva-rezavor vinolar, mast qiluvchi ichimliklar tayyorlashdan tashqari); xalq isteʼmoli mollari va binokorlik materiallari ishlab chiqarishga; tibbiyot uskunalar, qishloq xoʻjaligi, yengil va oziq-ovqat sanoati uchun mashinalar va uskunalar ishlab chiqarishga; ikkilamchi xomashyoni va roʻzgʻor chiqindilarini tayyorlash, qayta ishlashga ixtisoslashgan qoʻshma korxonalar, ularning filiallari va shuʼbalari roʻyxatdan oʻtgan paytdan boshlab ikki yil davomida soliq solishdan ozod etiladilar.

Soliq toʻlashdan ozod etilgan qoʻshma korxona uch yillik muddat oʻtmay turib tugatilgan taqdirda soliq summasi uning butun faoliyat davri uchun toʻla miqdorda undiriladi.

3) dehqon (fermer) xoʻjaliklari va xususiy korxonalar qishloq xoʻjalik mahsulotlarini yetishtirish hamda qayta ishlash, xalq isteʼmoli mollari chiqarish va binokorlik materiallari ishlab chiqarish boʻyicha — roʻyxatdan oʻtgan paytdan boshlab dastlabki ikki yil davomida soliq solishdan ozod qilinadi.

Soliq solish bazasi kuyidagi summaga kamaytiriladi:

korxonalar balansida turuvchi sogʻliqni saqlash obyektlari, qariyalar va nogironlar uylari, maktabgacha tarbiya bolalar muassasalari, bolalarning dam olish lagerlari, madaniyat va sport obyektlari, Xalq taʼlimi muassasalari va uy-joy fondini saqlash boʻyicha mahalliy hokimiyat va boshqaruv idoralari tomonidan tasdiqlangan normativlarga muvofiq qilingan xarajatlar summasiga, shuningdek korxonalarning sanab oʻtilgan muassasalarni saqlashda ulushbay asosida ishtirok etganida qilgan xarajatlari summasiga;

oziq-ovqat, binokorlik materiallari, Xalq isteʼmoli mollari ishlab chiqarish uchun investitsiyaga, shuningdek investitsiyani amalga oshirish maqsadida olingan kreditlarni toʻlash uchun qilingan xarajatlarning 30 foiziga;

qayd etib oʻtilgan imtiyoz investitsiyani amalga oshirish uchun oʻzlaridagi mavjud amortizatsiya ajratmalarini butunlay ishlatib boʻlgan korxonalarga beriladi;

aloqa korxonalariga kapital mablagʻ sarflarining korxonalar tasarrufida qoldiriladigan daromadlar qoplamaydigan miqdorini pul bilan taʼminlash uchun berilgan kreditni toʻlash maqsadida foydalanilgan daromad summasiga;

tabiatni qoʻriqlash chora-tadbirlarini amalga oshirishga, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarini bajarishga, yangi texnologiyalar va mahsulot turlarini oʻzlashtirishga qilinayotgan xarajatlarning 30 foiziga;

korxonalar avvalgi yilning tegishli davriga nisbatan oziq-ovqat mahsulotlari, xalq isteʼmoli buyumlari, bolalar buyumlari, bolalar uchun oziq-ovqat va dori-darmonlar ishlab chiqarish fizik hajmlarini oshirganligi hisobiga olgan daromadning 20 foiziga;

madaniyat, xalq taʼlimi, sogʻliqni saqlash, ijtimoiy taʼminot, jismoniy tarbiya va sport korxonalari, muassasalari va tashkilotlari uchun ekologiya, sogʻlomlashtirish va oʻzga hayriya jamgʻarmalariga (basharti, ular roʻyxatdan oʻtgan yuridik shaxslar boʻlsa) kiritgan badallar summasiga, lekin soliq solinadigan daromadning koʻpi bilan 1 foiziga;

belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtgan diniy va jamoat tashkilotlari hamda birlashmalarining (kasaba uyushmalari, siyosiy partiyalar va harakatlardan tashqari), ijodiy uyushmalar, hayriya jamgʻarmalarining ana shu tashkilotlar, jamiyatlar, birlashmalar, uyushmalar va jamgʻarmalar ustav faoliyatini amalga oshirishga qaratiladigan daromadlaridan qilinadigan ajratmalar summasiga;

Oʻzbekiston Respublikasi Grajdan mudofaasining avariyalar, falokatlar va tabiiy ofatlar chogʻida qutqarish ishlarini olib borish bilan bogʻliq boʻlgan ixtisoslashgan avariya-qutqaruv boʻlinmalarining moddiy-texnika bazasini tayyorlashga, jihozlashga qaratiladigan xarajatlarning 30 foiziga;

xodimlarga kasb oʻrgatishga, ularning malakasini oshirishga, stajirovkasiga va oʻsmirlar orasida maktabdan tashqari ishlar olib borishga sarflanadigan xarajatlar summasiga;

vaqtli matbuot nashrlari, bolalar nashrlari, oʻquv, kam tirajli (2000 nusxagacha), ilmiy va texnika adabiyoti, kam sonli xalqlar tilida chiqarilgan adabiyotlar va sensor nuqsonlari bor shaxslar uchun nashrlar chiqarishdan keladigan daromadlarning 20 foiziga;

ijtimoiy sohaga moʻljallangan obyektlar barpo etuvchi qurilish tashkilotlari daromadining 15 foiziga kamaytiriladi;

Oʻzbekiston Respublikasi hududida tuzilgan, ustav fondida chet el kapitali boʻlgan qoʻshma korxonaning Oʻzbekiston Respublikasi tuzgan xalqaro shartnomaga muvofiq taqsimot tartibiga koʻra oʻziga tegishli daromaddan soliq toʻlashdan butunlay yoki qisman ozod boʻlish huquqiga ega boʻlgan xorijiy qatnashchisi soliqni kamaytirish yoki bekor qilish toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan belgilangan tartibda ariza taqdim etadi. Agar ariza daromad chet elga oʻtkazilganidan keyin berilsa, u daromad oʻtkazilgan kundan boshlab kalendar yili ichida taqdim etilishi lozim. Bir yil muddat oʻtib ketgach berilgan arizalar qarab chiqilmaydi.

Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan oladigan daromadidan soliq toʻlashdan butunlay yoki qisman ozod etilish huquqiga ega boʻlgan ajnabiy yuridik shaxslar ushbu huquqdan mazkur moddaning 1-bandida bayon etilgan tartibda foydalanadilar.

Mahalliy hokimiyat va boshqaruv idoralari daromadlardan olinadigan soliqlar yuzasidan oʻz hududlaridagi toʻlovchilardan olinadigan va mahalliy budjetlarga oʻtkaziladigan soliq summalari doirasida qoʻshimcha imtiyozlar berishlari mumkin.

Davlat obligatsiyalari va davlatning boshqa qimmatli qogʻozlari boʻyicha olinadigan foizlar va dividendlar soliq solishdan ozod qilinadi.

Qoʻshilgan qiymatga solinadigan soliq tovarlarni sotish, ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatish jarayonida yangi hosil qilingan qiymatga asoslangan holda sof daromadning bir qismini budjet daromadiga olib qoʻyishning bir shaklidir.

Mulkchilikning barcha shakllariga kiruvchi korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar, ushbu Qonunning 1-moddasida sanab oʻtilgan ularning mustaqil boʻlinmalari va filiallari soliq toʻlovchilardir, banklar va sugʻurta tashkilotlari bundan istisno.

Tadbirkorlik faoliyatining hamma turlari bilan shugʻullanadigan va yuridik shaxs boʻlmagan holda tadbirkor sifatida roʻyxatdan oʻtkazilgan shaxslar ham qoʻshilgan qiymatdan soliq toʻlovchilar boʻladilar.

Mahsulot, bajarilgan ishlar va koʻrsatilgan xizmatlarni realizatsiya qilish oborotlari soliq solish obyektlaridir.

Oʻzi ishlab chiqargan tovarlarni ham, chetdan sotib olingan va chetda tayyorlangan tovarlarni ham sotish oborotlariga soliq solinishi kerak.

Quyidagilar ham soliq solish obyektlari boʻladi:

korxonaning ichida oʻz isteʼmoli uchun amalga oshirilib, xarajatlarini mahsulot (ishlar, xizmatlar) tannarxiga kiritmaydigan holda, shu jumladan oʻz xodimlariga tovarlar va xizmatlarni realizatsiya qilish oborotlari;

tovarlarni bevosita pul toʻlamasdan boshqa tovarlar (xizmatlar)ga ayirboshlash yoʻli bilan sotish oborotlari;

tovarlarni boshqa korxonalar yoki shaxslarga tekinga berish yoki qisman haq olib berish boʻyicha oborotlar, budjetda turadigan muassasalarga va boshqa tashkilotlarga hayriya maqsadlarida berish hollari bundan mustasno;

Oʻzbekiston Respublikasi hududida tovarlar (ishlar, xizmatlar)ni chet el valyutasida realizatsiya qilish oborotlari.

Qoʻshilgan qiymatga soliq 30 foiz stavka boʻyicha toʻlanadi.

Quyidagilar qoʻshilgan qiymat soligʻidan ozod qilinadilar:

1) eksport qilinadigan mollar (ishlar, xizmatlar);

2) eksport qilinadigan mollarni, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi hududi orqali olib oʻtiladigan chet el yuklarini (tranzit yuk tashish) tashish, ortish, tushirish, qayta yuklash yuzasidan koʻrsatilgan xizmatlar;

3) shahar passajir transporti (taksidan tashqari) koʻrsatadigan xizmatlar, shuningdek temir yoʻl, avtomobil va daryo transportida shahar atrofi qatnovida yoʻlovchilar tashish yuzasidan koʻrsatiladigan xizmatlar;

4) chakana savdo umumiy ovqatlanish xizmatlari, tayyorlov, ulgurji hamda taʼminot-sotish korxonalarining xizmatlari;

5) aholiga koʻrsatiladigan uy-joy kommunal xizmati va uy-joydan foydalanish xizmati (bunga ijara haqi va yotoqxonalarda yashaganlik uchun toʻlanadigan haq ham kiradi);

6) xususiylashtirish tarzida sotib olinadigan mol-mulk qiymati, shuningdek davlat korxonalari negizida tashkil etilgan ijara korxonalari boʻyicha toʻlangan ijara haqi;

7) sugʻurta va qayta sugʻurta yumushlari, shu jumladan sugʻurta boʻyicha vositachilar va agentlar amalga oshirgan ana shunday yumushlar bilan bogʻliq xizmatlar;

8) ssuda berish va ssuda oʻtkazish;

9) pul jamgʻarmalari, joriy schyotlar, pul toʻlovlari, pul oʻtkazish, cheklar va boshqa qimmatli qogʻozlarga taalluqli yumushlar;

10) qonunga koʻra toʻlov vositalari hisoblanmish valyutalar, pullar va banknotlar muomalasiga taalluqli yumushlar, numizmatika maqsadlarida foydalaniladigan valyutalar, pullar va banknotlar bundan mustasno;

11) qimmatli qogʻozlar: aksiyalar, obligatsiyalar, sertifikatlar, veksellar, cheklar, lotereya biletlari muomalasiga taalluqli yumushlar, qimmatli qogʻozlar tayyorlash va saqlashga doir yumushlar bundan mustasno;

12) pochta markalari (kolleksiya uchun moʻljallanganlaridan tashqari), markasi bor otkritkalar, konvertlar sotish;

13) maxsus vakil qilingan idoralarning koʻrsatgan xizmati uchun davlat poshlinasi undirib olinadigan ishlari;

14) kazino, oʻyin avtomatlarining oborotlari, otchoparlarda oʻrtaga tikilgan summa yuzasidan yutuqlar;

15) maktabgacha tarbiya muassasalarida bolalar taʼminoti yuzasidan, bemorlar va keksalarni boqish hamda parvarishlash yuzasidan koʻrsatilgan xizmatlar;

16) dafn byurolari, qabriston va krematoriylarda koʻrsatiladigan marosim xizmatlari;

17) xalq taʼlimi sohasida oʻquv-ishlab chiqarish jarayoni bilan bogʻliq xizmatlar;

18) haqini bevosita aholining oʻzi toʻlaydigan kurslar, toʻgaraklar, seksiyalar, studiya yoki darslar;

19) kashfiyot uchun patentlar, mualliflik huquqlari, litsenziyalar berish, berib turish va olish;

20) advokatlar hayʼatlari aʼzolarining odil sudlov sohasida koʻrsatadigan xizmatlari;

21) diniy tashkilotlar tomonidan oʻtkaziladigan rasm-rusm va marosimlar;

22) pensiya va nafaqalar toʻlashga doir aloqa xizmatlari;

23) gidrometerologiya va aerologiya ishlari;

24) geologiya va topografiya ishlari;

25) umumiy foydalanishdagi yoʻllarni ishlatish va ularni taʼmir etish yuzasidan bajarilgan ishlar hajmidan tushgan pul;

26) yakka tartibda kiyim-kechak va poyabzal tikish, taʼmirlash hamda bolalar trikotaj buyumlari tayyorlash va ularni taʼmirlash, kiyim-kechaklarni kimyoviy usulda tozalash boʻyicha aholiga koʻrsatiladigan xizmatlar, sartaroshlik xizmatlari va hammomlar xizmati;

27) sanatoriy-kurort va sogʻlomlashtirish, turistik-ekskursiya xizmatlari, jismoniy-tarbiya va sport muassasalari, pioner lagerlari xizmatlari;

28) protez-ortopediya buyumlari ishlab chiqarishga ixtisoslashgan korxonalarning mahsuloti va nogironlarga ortopedik protezlash xizmati koʻrsatish.

Soliq stavkalarining miqdori va soliq imtiyozlari tarkibi har yili Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi tomonidan kelgusi moliyaviy yil uchun budjetni tasdiqlash vaqtida aniqlashtirilishi mumkin.

Sotiladigan tovarlarning natura yoki qiymat ifodasidagi hajmi soliq solish obyekti boʻladi.

Mulkchilikning barcha shakllariga mansub boʻlib, aksiz soligʻi solinadigan tovarlarni ishlab chiqaruvchi va sotuvchi korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar soliq toʻlovchilardir.

Aksiz soligʻi solinadigan tovarlar roʻyxatini, aksiz soligʻi stavkalarini Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.

Oʻzi ishlab chiqargan mollarni chet ellarga yetkazib berilganda aksiz olinmaydi.

Aksizlarning summasini soliq toʻlovchi sotilgan tovarlar roʻyxati va hajmi hamda ana shu tovarlar yuzasidan belgilangan aksiz stavkalariga qarab mustaqil belgilaydi”.

Eksport va import soligʻini ushbu Qonunning 1-moddasida sanab oʻtilgan hamda tashqi savdo aloqalarini amalga oshiradigan barcha tashkilotlar toʻlaydilar.

Eksport va import soligʻi Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kiriladigan yoki uning hududidan chetga chiqariladigan ayrim turdagi tovarlarning tashqi savdo narxlari (SSR Davlat banki kursi boʻyicha sovet pullariga aylantirib hisoblangan) bilan SSSR va Oʻzbekiston Respublikasi ichki narxlari darajasi oʻrtasidagi farqlar natijasida hosil boʻladigan sof daromadni davlat daromadiga oʻtkazish shaklida boʻladi.

Eksport va import soligʻi sovet soʻmlarida hisoblanadi:

a) tovarlarni Oʻzbekiston Respublikasi va SSSR chegarasi orqali oʻtkazish chogʻida soliq solinishi kerak boʻlgan tovarlarning egasi (tasarruf qiluvchi) bojxona deklaratsiyada koʻrsatgan tovarlarning tashqi savdo (shartnoma) qiymatiga (SSSR Davlat banki kursi boʻyicha sovet soʻmlariga aylantirib hisoblangan qiymatiga) nisbatan foiz hisobidagi bojlar;

b) eksport yoki import qilinayotgan umumdavlat ahamiyatiga molik tovarlar ayrim turlarining tashqi savdo narxlari (SSSR Davlat banki kursi boʻyicha sovet soʻmlariga aylantirib hisoblangan) bilan Oʻzbekiston Respublikasining ichki narxlari oʻrtasida boʻladigan, tashqi savdo bitimini amalga oshirish bilan bogʻliq xarajatlarni chiqarib tashlangandan keyin qoladigan farq.

Bunday tovarlarning roʻyxati, xarajatlarning tarkibi, eksport va import soligʻining miqdorlari, ularni toʻlash tartibi va muddatlari, shuningdek soliq boʻyicha imtiyozlar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Kabineti tomonidan aniqlanadigan tartibda belgilanadi.

Eksport va import soligʻi Oʻzbekiston budjetiga oʻtkaziladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Kabineti qoshidagi xomashyo va yengil sanoat mahsulotlari taʼminoti hamda ularni sotish bosh boshqarmasi, shuningdek xomashyo resurslarini va mahsulotni Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarisiga sotadigan korxonalar soliq toʻlovchilar hisoblanadi.

Respublika hududidan tashqariga olib chiqib ketilayotgan xomashyo resurslari va mahsulotlarga solinadigan soliq mollar ayrim turlari bahosiga qoʻshiladigan hamda sotish chogʻida qoʻshilgan qiymat soligʻiga qoʻshimcha tarzda isteʼmolchilardan olinadigan sof daromadning bir qismini olib qoʻyishdan iboratdir.

Tashqariga olib chiqib ketilayotgani uchun soliq undiriladigan xomashyo resurslarining va mahsulotlarning roʻyxati, qoʻshimcha xarajatlar tarkibi, shuningdek soliq stavkasi, uni toʻlash, budjetga oʻtkazish va taqsimlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Kabineti tomonidan aniqlanadi.

Jamoa xoʻjaliklari xoʻjalik aʼzolarining mehnat haqi fondidan undiriladigan soliqni toʻlovchilardir.

Jamoa xoʻjaligi aʼzolari mehnat haqi fondining jamoa xoʻjaligida ishlaydigan har bir aʼzoga bir oyda 16 soʻm hisobidagi soliq solinmaydigan miqdordan ortiq qismiga soliq solinadi.

Jamoa xoʻjaligi aʼzolarining mehnat haqi fondidan soliq solinadigan qismini hisoblab chiqarish chogʻida jamoa xoʻjaligi aʼzolariga toʻlanishi kerak boʻlgan hamma haqlar, shu jumladan qoʻshimcha haqlar, mukofotlarning barcha turlari, shuningdek natura tarzidagi toʻlovlar ham hisobga olinadi.

Mehnat haqi evaziga beriladigan mahsulot uning tannarxi boʻyicha baholanadi.

Soliqni barcha jamoa xoʻjaliklari aʼzolari mehnat haqi fondining soliq solinadigan qismidan 8 foiz miqdorida toʻlaydilar.

Soliq summalari mahalliy budjetlarga oʻtkaziladi.

Jamoa xoʻjaligi aʼzolari mehnat haqi fondining soliq solinadigan qismi xoʻjalikning barcha tarmoqlarida hisoblab yozilgan jamoa xoʻjaligi aʼzolari mehnat haqi umumiy fondi asosida, shu jumladan jamoa xoʻjaligi aʼzolarining mehnat haqi hisobiga xarid narxlari bahosida beriladigan natura holidagi mahsulot qiymati ham qoʻshib hisoblab chiqariladi.

Jamoa xoʻjaligi aʼzolari mehnat haqi fondining soliq solinadigan qismi jamoa xoʻjaligi aʼzolari mehnat haqi uchun hisoblab yozilgan pul summasi, shu jumladan natura holidagi mahsulot qiymati (xarid narxlari bahosida) bilan mehnat haqi fondining soliq solinadigan qismi oʻrtasidagi farq tarzida aniqlanadi, soliq solinmaydigan qismi belgilab qoʻyilgan soliq solinmaydigan oʻrtacha eng oz oylik maosh tarzida hisoblab chiqariladi.

Yilning I, II va III choraklari uchun toʻlanadigan soliq miqdorlari mehnat haqi boʻyicha yil boshidan buyon jamoa xoʻjaligi aʼzolari mehnatiga toʻlash uchun foiz tarzida hisoblangan haqning umumiy fondi miqdoridan jamoa xoʻjaligi aʼzolari bilan qilingan hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi buxgalteriya hisob va hisoboti maʼlumotlari asosida hisoblab chiqariladi. Mazkur foiz jamoa xoʻjaligi aʼzolarining oʻtgan yilgi mehnat haqi fondi soliq solinadigan qismidan olinadigan daromad soligʻi summasining oʻsha davrdagi umumiy fond summasiga nisbati tarzida belgilanadi. Bunda joriy yilning oʻtgan davrida hisoblab chiqarilgan soliq summasi hisobga olinadi.

Jamoa xoʻjaligi aʼzolarining yilning IV choragida toʻlanishi lozim boʻlgan mehnat haqi fondiga solinadigan soliq summasi yil uchun kutilayotgan jamoa xoʻjaligi aʼzolari mehnat haqi fondidan I, II va III choraklaridagi soliqni hisoblab chiqarish uchun belgilangan foiz boʻyicha avvalgi choraklardagi toʻlovlarni eʼtiborga olib hisoblab chiqariladi. Jamoa xoʻjaligi axzolari mehnat haqi fondining soliq solinadigan qismi boʻyicha uzil-kesil hisob-kitob jamoa xoʻjaligining yillik hisoboti maʼlumotlari boʻyicha yil davomida jamoa xoʻjaligi aʼzolariga amalda hisoblangan mehnat haqi fondi hamda jamoa xoʻjaligida ishlagan jamoa xoʻjaligi aʼzolarining yillik oʻrtacha soni asosida amalga oshiriladi.

Jamoa xoʻjaligi aʼzolarining mehnat haqi fondidan daromad soligʻini jamoa xoʻjaliklari yil choragi tugagandan keyingi har oyning 25-kunigacha, jamoa xoʻjaligi aʼzolari mehnat haqi fondidan tegishli chorak hisoboti boʻyicha hisoblab chiqarilgan miqdorda toʻlaydilar.

Mustaqil balansga ega boʻlgan va Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan mulkchilikning barcha shakliga mansub yuridik shaxslar korxona mulki uchun soliq toʻlovchilar hisoblanadilar.

Soliq toʻlovchining qiymatda ifodalangan mol-mulki soliq solish obyekti hisoblanadi. Bu qiymat soliq toʻlovchi buxgalteriya balansi aktivining yakuni sifatida aniqlanib, undan:

asosiy vositalarning eyilishi;

arzon va tez yoyiladigan vositalarning eyilishi;

kapital mablagʻ sarflari va avanslari;

kreditlar va boshqa qarz mablagʻlari;

hisoblar va boshqa passivlar chiqarib tashlanadi.

Soliq solinadigan baza:

soliq toʻlovchining balansida butunlay yoki qisman turadigan uy-joy, kommunal va ijtimoiy-madaniy soha obyektlarining;

tabiatni muhofaza qilish, sanitariya-tozalash va yongʻinga qarshi maqsadlarda foydalaniladigan obyektlarning;

qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish, saqlash va seleksiyasi uchun, baliq boqish, ovlash va qayta ishlash uchun foydalaniladigan mol-mulkning;

oziq-ovqat uzatkichlar, yoʻllar (shu jumladan avtomobil yoʻllari), aloqa va elektr uzatish liniyalari, shuningdek ularga tutash yerlarning, ushbu obyektlarni foydalanishga yaroqli holda saqlab turish maqsadlarida ishga tushiriladigan inshootlarning;

korxonalar avtotransport vositalarining;

aloqa yoʻldoshlarining;

respublika Hukumatining qarorlariga binoan toʻxtatib qoʻyilgan asosiy ishlab chiqarish fondlarining balans qiymatiga kamaytiriladi.

Korxonalarning mol-mulkiga 0,5 foiz stavka boʻyicha soliq solinadi.

Soliq toʻlovining hisoblab chiqilgan summasi soliq toʻlovchining tasarrufida qolgan daromaddan birinchi navbatda toʻlanadi.

1. Korxonalar mol-mulkiga solinadigan soliq quyidagi mol-mulklarga solinmaydi:

a) budjet tashkilotlari va muassasalarining davlat boshqaruvi idoralarining mol-mulkiga;

b) qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini va chorvachilik mahsulotlarini yetishtirish, seleksiyalash va saqlash, baliq yetishtirish, ovlash va qayta ishlash sohasidagi korxonalarning mol-mulkiga;

v) xalq taʼlimi va madaniyat muassasalarining ehtiyojlari uchun ishlatiladigan mol-mulkka;

g) diniy birlashmalar va tashkilotlar, milliy-madaniy markazlarning mol-mulkiga;

d) umuman fuqarolarga moʻljallangan uy-joy, kommunal va shahar xoʻjaligidagi oʻzga mol-mulkka;

e) yangi ochilgan korxonalarning mol-mulkiga roʻyxatga olingan kundan boshlab dastlabki ikki yil davomida;

“e” kichik bandida koʻrsatilgan soliq imtiyozi tugatilgan (qayta tashkil etilgan korxonalarning, ular filiallari va tarmoq boʻlinmalari asosida tuzilgan korxonalarga, shuningdek korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar huzurida tuzilgan korxonalarga (basharti, ular ana shu korxonalardan ijaraga olingan uskunalar bilan ishlasa) taalluqli emas.

Mahalliy hokimiyat va boshqaruv idoralari mol-mulki oʻz hududlarida joylashgan soliq toʻlovchilarga qoʻshimcha imtiyozlar berishlari mumkin.

Mol-mulkka solingan soliq mahalliy budjetga kiritiladi.

1. Agar SSSR va Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida ushbu Qonundagi qoidalardan boshqacha qoidalar belgilab qoʻyilgan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

Ushbu Qonunning qoidalari xalqaro huquqning umumiy normalarida hamda SSSR va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa davlatlar bilan tuzgan maxsus bitimlarida belgilab qoʻyilgan soliq sohasidagi imtiyozlarga tegishli boʻlmaydi.

2. Ajnabiy yuridik shaxslarning daromadlaridan soliq olish tegishli chet davlatda xuddi shunday yoki shunga oʻxshash soliqlar yuzasidan sovet yuridik shaxslariga nisbatan aynan shunday chora-tadbirlar amalga oshirish belgilangan hollarda oʻzaro kelishuv asosida toʻxtatilishi yoki cheklanishi mumkin, bu hol ushbu davlatning soliq idoralari tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

3. Ajnabiy firmalar bilan tijorat bitimlarini tuzish chogʻida daromad toʻlayotgan korxona, muassasa yoki tashkilot ajnabiy yuridik shaxslarning daromadidan soliq toʻlash borasidagi xarajatlarni oʻz zimmasiga olishi haqidagi soliq shartlarini shartnomaga qoʻshishga ruxsat berilmaydi.

Chet elda olingan daromad summasi Oʻzbekiston Respublikasida soliq solinishi kerak boʻlgan daromadning umumiy summasiga kiritiladi hamda soliq miqdorini belgilash chogʻida hisobga olinadi.

Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida olingan daromaddan chet mamlakatlar qonunlariga muvofiq chet eldagi korxonalar, birlashmalar va tashkilotlar toʻlagan soliq summasi ular Oʻzbekiston Respublikasida daromaddan soliq toʻlayotgan paytlarida hisobga olinadi. Bunda hisobga olinadigan mablagʻlarning miqdori chet elda olingan daromadga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasida toʻlanishi kerak boʻlgan daromadga solingan soliq hajmidan oshib ketmasligi lozim.

1. Ushbu Qonunda koʻzda tutilgan soliqlarni toʻlovchilar:

a) moliyaviy-xoʻjalik faoliyati toʻgʻrisida belgilab qoʻyilgan tartibda buxgalterlik hisobini va hisobotlarini yuritishlari hamda moliya idoralariga buxgalterlik hisobotlari va balanslarini, soliqlar boʻyicha hisob-kitoblarni hamda soliqlarni hisoblab chiqarish va toʻlash bilan bogʻliq boshqa zarur hujjatlar va maʼlumotlarni berishlari;

b) soliqlar sohasida imtiyozlarga ega boʻlish huquqini tasdiqlaydigan hujjatlarni koʻrsatishlari, tegishli hollarda esa topshirishlari;

v) toʻlanishi kerak boʻlgan soliq summalarini oʻz vaqtida va toʻla-toʻkis toʻlab turishlari;

g) moliya idoralarining mansabdor shaxslariga daromadlar olish bilan yoki soliq solinadigan obyektlarni saqlash bilan bogʻliq boʻlgan binolarni tekshirib chiqish uchun, shuningdek soliqlarni hisoblab chiqarish va toʻlash masalalari yuzasidan tekshirishlar oʻtkazish uchun imkoniyat yaratib berishlari shart.

2. Korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning rahbarlari va tegishli mansabdor shaxslari soliq idorasi oʻtkazgan tekshirish haqidagi hujjatni imzolashlari, hujjatda bayon etilgan faktlarga rozi boʻlmaganlari taqdirda esa rozi boʻlmaslik sabablari haqida yozma tushuntirish taqdim etishlari shart. Ular soliq idorasining soliqlar toʻgʻrisidagi qonunlar borasida aniqlangan buzilishlarni bartaraf etish haqidagi talablarini bajarishga ham majburdirlar.

3. Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida soliqlarga oid buxgalteriya hisobotlarini va balanslarini, soliqlarga oid hisob-kitoblarni yoki daromadlar toʻgʻrisidagi deklaratsiyalarni soliq idoralariga taqdim etish majburiyati belgilab qoʻyilgan soliq toʻlovchilar ularni moliyaviy faoliyatni tekshiruv xoʻjalik hisobidagi tashkilot tekshirgach hisobot yilidan keyingi bir yil davomida soliq idorasiga tekshirish oʻtkazilganligini tasdiqlovchi hujjatni taqdim etishlari shart.

Mazkur hujjatlarni taqdim etmagan soliq toʻlovchilarga ushbu Qonunning 43-moddasida koʻzda tutilgan choralar qoʻllaniladi. Basharti, tekshirish soliq toʻlovchi aybdor boʻlmagan holda belgilangan muddatlarda oʻtkazilmagan boʻlsa, mazkur choralar qoʻllanilmaydi.

1. Soliqlarni toʻgʻri hisoblab chiqarish, ularni budjetga oʻz vaqtida toʻlash va soliq solish toʻgʻrisidagi qonunlarga rioya qilish uchun masʼuliyat soliq toʻlovchilarga va ularning mansabdor shaxslariga yuklatiladi.

2. Ushbu Qonunda koʻzda tutilgan, soliq toʻlash uchun belgilab qoʻyilgan muddatda buxgalterlik hisobotlari va balanslariga, tegishli hisobot davri uchun boʻyicha belgilab qoʻyilgan nusxada hisob-kitoblarga ega boʻlmagan soliq toʻlovchilar oldingi hisobot davri uchun hisoblab chiqarilgan soliqning 110 foizi miqdorida soliq toʻlaydilar. Mazkur hujjatlar taqdim etilgandan keyin amalda olingan daromadga, soliq solinadigan oborotga va boshqa soliq solinadigan obyektlarga asoslangan holda soliq qaytadan hisoblab chiqiladi.

3. Soliq toʻlovchilar olingan daromad hisobga olib borilmaganligi yoki hisob belgilangan tartibni buzib olib borilganligi uchun, shuningdek soliq idoralariga hisobotlarni, hisob-kitoblarni hamda soliqni hisoblab chiqarish va toʻlash uchun kerakli boshqa zarur hujjatlarni umuman yoki oʻz vaqtida taqdim etmaganliklari uchun budjetga toʻlanishi kerak boʻlgan soliq miqdorlarining 10 foizi miqdorida jarima toʻlaydilar.

4. Daromad yashirib qolingan (kamaytirib koʻrsatilgan) yoki soliq solinadigan boshqa obyektlar yashirilgan hollarda soliq toʻlovchilardan budjet daromadiga yashirilgan (kamaytirib koʻrsatilgan) daromadning toʻliq summasi yoki soliq solinadigan yashirilgan obyekt uchun soliq summasi, shuningdek oʻsha summa miqdorida jarima, tartib takror buzilgan hollarda esa — ikki baravar miqdorda jarima undirib olinadi. Yashirilgan (kamaytirib koʻrsatilgan) daromadning summalari, shuningdek soliq solinadigan boshqa obyektni yashirganlik uchun qoladigan daromad hisobidan budjetga toʻlanadi.

5. Erkin almashtiriladigan valyuta bilan olingan daromadni yashirib qolish, agar Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida boshqa tartib koʻzda tutilmagan boʻlsa, daromadlar summasini SSSR Davlat bankining maxsus kursi boʻyicha qayta hisoblashga sabab boʻladi. Yashirilgan (kamaytirib koʻrsatilgan) daromad, obyektdan olinadigan soliq idoralarining mansabdor shaxslari tartibni buzish aniqlanganligi toʻgʻrisidagi toʻlanishi kerak.

6. Ushub Qonunga muvofiq soliq toʻlovchi korxonalar boʻyicha yashirilgan (kamaytirib koʻrsatilgan) daromad hamda jarima summasi budjet daromadiga Oʻzbekiston Respublikasi va Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonunlarida belgilab qoʻyilgan tartibda oʻtkaziladi.

7. Daromadni yashirishda (kamaytirib koʻrsatishda) yoki soliq solinadigan boshqa obyektlarni yashirishda, shuningdek buxgalterlik hisobi yuritilmasligida yo boʻlmasa uning belgilab qoʻyilgan tartibni buzgan holda yurilishida va buxgalterlik hisobotlarining buzilishida, buxgalterlik hisobotlari, balanslar, hisob-kitoblar hamda budjetga soliqlarni va boshqa toʻlovlarni hisoblab chiqarish va toʻlash bilan bogʻliq boʻlgan boshqa hujjatlarni taqdim etmaslikda, oʻz vaqtida taqdim etmaslikda, aybdor boʻlgan mansabdor shaxslarga soliq idoralari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan tartibda maʼmuriy jarima solinadi.

Daromadni ataylab yashirish (kamaytirib koʻrsatish) yoki soliq solinadigan boshqa obyektlarni ataylab yashirish Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan jinoiy javobgarlikka sabab boʻladi.

1. Belgilangan muddatlarda toʻlanmagan soliqlarning summalari, shuningdek yashirilgan (kamaytirib koʻrsatilgan) daromad soligʻi summalari yoki soliq solinadigan boshqa yashirilgan obyekt uchun soliq summasi hamda daromadni yashirganlik (kamaytirib koʻrsatganlik) va soliq solinadigan obyektni yashirganlik uchun jarima soliqlar toʻlashdan bosh tortib yurilgan butun davr uchun soliq idoralarining koʻrsatmasiga muvofiq qatʼiy tarzda undirib olinadi.

Oʻz vaqtida toʻlanmagan soliq summasi kechiktirilgan har bir kun (toʻlangan kunni ham qoʻshib hisoblanganda) uchun toʻlanmagan qarz summasiga 0,5 foiz miqdorida penya qoʻshib hisoblab, budjetdan qarzdor boʻlingan butun davr uchun undirib olinadi.

2. Ushbu Qonunning 37 va 38-moddalarida koʻrsatib oʻtilgan ajnabiy yuridik shaxslarning daromadlaridan olinadigan soliq summasi daromadlarni toʻlaydigan korxonalar, muassasalar va tashkilotlar tomonidan budjetga oʻtkazilmagan taqdirda ajnabiy daromad oluvchiga qaysi davr uchun daromad toʻlaganligidan qatʼi nazar, budjet bilan hisob-kitob qilingandan keyin ana shu korxonalar, muassasalar va tashkilotlar ixtiyorida qoladigan mablagʻlardan qatʼiy tarzda undirib olinadi.

3. Soliqlar notoʻgʻri hisoblab chiqilishi yoki undirib olish sohasida belgilab qoʻyilgan tartib buzilishi natijasida ortiqcha tushgan soliqlar boʻyicha toʻlovlar summasi qaytarib berilishi yoki, ular tushgan kundan boshlab bir yil muddat oʻtmagan boʻlsa, soliq toʻlovchidan olinishi kerak boʻlgan boshqa toʻlovlar oʻrniga oʻtkazilishi kerak.

Ortiqcha tushgan summani qaytarib berish haqida ariza topshirish mazkur muddat oʻtishini toʻxtatib qoʻyadi.

Notoʻgʻri toʻlangan soliqlarni budjetdan qaytarib berish notoʻgʻri toʻlov aniqlangandan avvalgi koʻpi bilan 1 yil uchun amalga oshiriladi.

Soliq toʻgʻrisidagi qonunlarning toʻgʻri qoʻllanilishi ustidan nazoratni soliq idoralari Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq amalga oshiradilar.

Korxonalar va tashkilotlarning mansabdor shaxslari soliq idoralari hamda ularning oʻz xizmat burchlarini bajarib turgan mansabdor shaxslarning ushbu Qonundan kelib chiqadigan talablari, koʻrsatmalari va farmoyishlarini bajarmasligi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq maʼmuriy javobgarlikka sabab boʻladi.

1. Soliq idoralari mansabdor shaxslarining soliqlarni undirish chogʻidagi xatti-harakatlari ustidan shikoyatlar ana shu shaxslar bevosita boʻysunadigan idoraga beriladi. Shikoyatlar shikoyat tushgan paytdan boshlab kechi bilan 30 kun muddat ichida koʻrib chiqiladi va ular yuzasidan qarorlar qabul qilinadi.

Shikoyatlar yuzasidan chiqarilgan qarorlar xususida bir oy muddat ichida yuqori soliq idorasiga shikoyat qilinishi mumkin.

2. Soliq idoralari mansabdor shaxslarining maʼmuriy jazo berish borasidagi xatti-harakatlari ustidan shikoyat qilish Oʻzbekiston Respublikasining maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi qonunlariga muvofiq amalga oshiriladi.

3. Shikoyat berilishi soliqlarning undirib olinishini toʻxtatib qoʻymaydi. Shikoyatni koʻrayotgan idora shikoyat hal qilingunga qadar soliqning tegishli summasini undirib olishni toʻxtatib qoʻyish huquqiga ega.

Ushbu Qonunni qoʻllashga oid yoʻriqnomalar Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan chiqariladi.