Ushbu Qonunning maqsadi qonunlar loyihalarini tayyorlash va O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga (bundan buyon matnda Qonunchilik palatasi deb yuritiladi) kiritish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Qonunlar loyihalarini tayyorlash va Qonunchilik palatasiga kiritish tartibi to‘g‘risidagi qonun hujjatlari ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.

O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga muvofiq quyidagilar qonunchilik tashabbusi huquqiga ega:

1) O‘zbekiston Respublikasining Prezidenti;

2) o‘z davlat hokimiyatining oliy vakillik organi orqali Qoraqalpog‘iston Respublikasi;

3) Qonunchilik palatasi deputatlari;

4) O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi;

5) O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi;

6) O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi;

7) O‘zbekiston Respublikasi Oliy xo‘jalik sudi;

8) O‘zbekiston Respublikasining Bosh prokurori.

Qonunchilik tashabbusi huquqi Qonunchilik palatasiga qonunchilik tashabbusi huquqi subyektlari tomonidan qonunlar loyihalarini kiritish orqali amalga oshiriladi.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi yoki O‘zbekiston Respublikasi Oliy xo‘jalik sudi Qonunchilik palatasida o‘zi kiritgan qonun loyihasi ko‘rib chiqilayotganda ishtirok etish uchun o‘z vakilini tayinlaydi. Qonunchilik tashabbusi huquqining boshqa subyektlari ham (Qonunchilik palatasi deputatlaridan tashqari) qonun loyihasi Qonunchilik palatasida ko‘rib chiqilayotganda ishtirok etish uchun o‘z vakilini tayinlashi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

1) o‘z tashabbusi bilan yoxud O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining topshirig‘iga binoan, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari qo‘mitalarining takliflari va tavsiyalari asosida qonunlar loyihalarini ishlab chiqadi hamda Qonunchilik palatasiga ko‘rib chiqish uchun kiritadi;

2) vazirliklar, davlat qo‘mitalari, idoralar hamda davlat va xo‘jalik boshqaruvining boshqa organlariga qonunlar loyihalarini tayyorlash to‘g‘risida topshiriqlar beradi, qonunlar loyihalarini tayyorlash ishini tashkil etadi va unga rahbarlik qiladi;

3) qonunlar loyihalarini davlat organlariga, nodavlat tashkilotlarga va ilmiy muassasalarga taqriz uchun yuboradi;

4) vazirliklar, davlat qo‘mitalari va idoralarning amaldagi qonun hujjatlarining qo‘llanilish amaliyoti hamda ularning samaradorligini o‘rganish natijalari to‘g‘risidagi axborotlarini eshitadi;

5) qonunlar loyihalarini tayyorlash borasida boshqa faoliyatni amalga oshiradi.

O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi o‘z vakolati doirasida:

1) qonun ijodkorligi masalalarida davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlarining faoliyatini muvofiqlashtirib boradi hamda mazkur faoliyatga uslubiy jihatdan rahbarlik qiladi;

2) qonun ijodkorligi va huquqning qo‘llanilish amaliyoti sohasida yagona davlat siyosati olib borilishini ta’minlaydi;

3) qonun ijodkorligi faoliyatini takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlarini ishlab chiqadi, ularning amalga oshirilishini ta’minlaydi;

4) O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining topshiriqlariga binoan va o‘z tashabbusi bilan qonunlar loyihalarini ishlab chiqadi hamda ko‘rib chiqish uchun belgilangan tartibda kiritadi;

5) davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari hamda mahalliy davlat hokimiyati organlarining qonunlar loyihalarini tayyorlash masalalari bo‘yicha takliflarini ko‘rib chiqadi va umumlashtiradi;

6) qonunlar loyihalarini huquqiy ekspertizadan o‘tkazadi, ularning O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga va O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga, shuningdek qonunchilik texnikasi qoidalariga muvofiqligi to‘g‘risida xulosa beradi;

7) qonun hujjatlarini O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga va O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiqlashtirish to‘g‘risida, huquqiy jihatdan tartibga solishning tizimliligi va yaxlitliligini ta’minlash to‘g‘risida takliflar ishlab chiqadi, qonun hujjatlarini takomillashtirishga oid takliflarni tahlil qiladi va umumlashtiradi hamda ularni O‘zbekiston Respublikasining Prezidenti va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga ko‘rib chiqish uchun kiritadi, qonun hujjatlarini kodifikatsiyalash ishlarini amalga oshiradi;

8) qonunlar loyihalarini tayyorlash zaruriyatiga oid masalalarni davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari bilan oldindan kelishib oladi.

Qonunchilik tashabbusi huquqiga ega bo‘lmagan davlat organlari, nodavlat tashkilotlar va fuqarolar qonunlar loyihalarini yoki yangi qonun qabul qilinishi, qonunga o‘zgartishlar, qo‘shimchalar kiritilishi, shuningdek amaldagi qonunni yoki uning bir qismini o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish zarurligi to‘g‘risidagi takliflarni qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti ko‘rib chiqishi uchun kiritishi mumkin.

Qonunchilik tashabbusi huquqiga ega bo‘lmagan davlat organlari, nodavlat tashkilotlar yoki fuqarolar tomonidan kiritilgan qonunlar loyihalarini yoki takliflarni qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti o‘zi ishlab chiqayotgan qonunlar loyihalari uchun asos sifatida qabul qilishi mumkin.

Qonun loyihasini tayyorlash:

qonun loyihasini tayyorlash to‘g‘risidagi taklifni ko‘rib chiqish va uni tayyorlash to‘g‘risida qaror qabul qilishni;

qonun loyihasini tayyorlashni tashkiliy-texnikaviy va moliyaviy jihatdan ta’minlashni;

zarur materiallar va axborot to‘plashni;

qonun loyihasining konsepsiyasini ishlab chiqishni;

qonun loyihasini tuzishni;

huquqiy va boshqa zarur ekspertiza o‘tkazishni o‘z ichiga oladi.

Qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti qonun loyihasini birgalikda tayyorlash to‘g‘risidagi taklif bilan boshqa qonunchilik tashabbusi huquqi subyektiga murojaat qilishi mumkin.

Qonun loyihasini tayyorlash uchun qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti tomonidan ishchi guruhi (komissiyasi) tuzilishi mumkin.

Ishchi guruhi (komissiyasi) tarkibiga qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti yuridik xizmatining va boshqa bo‘linmalarining vakillari, O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi, vazirliklar, davlat qo‘mitalari hamda idoralarning tegishli tarmoqlar yoki boshqaruv sohalarining holati va rivojlanishi uchun mas’ul bo‘lgan vakillari, boshqa manfaatdor davlat organlari, ilmiy muassasalar, nodavlat tashkilotlarning vakillari, shuningdek fuqarolar kiritilishi mumkin.

Ishchi guruhi (komissiyasi) a’zolari qonun loyihasini tayyorlash uchun zarur bo‘lgan tegishli bilim va tajribaga ega bo‘lishlari kerak.

Qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti qonun loyihasini tayyorlash chog‘ida ishchi guruhining (komissiyasining) faoliyatini ta’minlash uchun vazirliklar, davlat qo‘mitalari va idoralardan qonun loyihasini tayyorlash uchun zarur bo‘lgan materiallar, statistika ma’lumotlari hamda boshqa ma’lumotlarni olishga, shuningdek tayyorlanayotgan qonun loyihasi bo‘yicha maslahatlar, tavsiyalar va ekspertlar xulosalari olishga haqlidir.

Qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti, zarur bo‘lgan hollarda, qonun loyihasini tayyorlashni davlat organlari, ilmiy muassasalar va boshqa tashkilotlarga, ayrim fuqarolarga belgilangan tartibda o‘z vakolati doirasida topshirishi yoki ularga shartnoma asosida buyurtma berishi mumkin.

Qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti, zarur bo‘lgan hollarda, qonunlarning muqobil loyihalarini tayyorlashni bir nechta davlat organlari, ilmiy muassasalar va boshqa tashkilotlarga, ayrim fuqarolarga o‘z vakolati doirasida topshirishga yoki ular bilan shartnomalar tuzishga, shuningdek eng yaxshi qonun loyihasi uchun tanlovlar e’lon qilishga haqlidir.

Qonun loyihasini tayyorlash uning konsepsiyasini ishlab chiqishdan boshlanadi. Konsepsiyada quyidagilar belgilanishi kerak:

huquqiy jihatdan tartibga solishning asosiy g‘oyasi, maqsadi va predmeti;

tegishli ijtimoiy munosabatlarni huquqiy jihatdan tartibga solishning mazkur sohada amalda bo‘lgan qonunlar hamda boshqa normativ-huquqiy hujjatlar tahlili ilova qilingan holdagi umumiy tavsifi va holatiga berilgan baho;

qonun loyihasini ishlab chiqish zaruriyati asoslari;

qonun loyihasining asosiy qoidalari;

bo‘lg‘usi qonunning ijtimoiy-iqtisodiy, huquqiy va boshqa oqibatlari taxmini.

Qonunlar loyihalarini tayyorlashda O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, O‘zbekiston Respublikasi qonunlarining hamda O‘zbekiston Respublikasi xalqaro shartnomalarining prinsiplari va normalari hisobga olinadi. Qonunlar loyihalari qonunchilik texnikasi qoidalariga muvofiq bo‘lishi kerak.

Qonun loyihasini tayyorlash qonunchilikning holatini chuqur o‘rganishga, ijtimoiy munosabatlarning muayyan sohasini huquqiy jihatdan tartibga solishga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgan nuqsonlar va ziddiyatlarni aniqlashga, shuningdek amaldagi qonun hujjatlarining qo‘llanilish amaliyotini tahlil etishga asoslanadi.

Qonunlar loyihalarini tayyorlashda xalqaro huquqning umum e’tirof etilgan prinsiplari va normalari hisobga olinadi, shuningdek qonun bilan tartibga solish borasida boshqa davlatlar tajribasi o‘rganiladi.

Qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti qonun loyihasini Qonunchilik palatasiga kiritguniga qadar jamoatchilik fikrini o‘rganishni tashkil etishga haqlidir. Qonun loyihasi bo‘yicha jamoatchilik fikrini o‘rganish tartibi va shakli qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti tomonidan belgilanadi.

Qonun loyihasi qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti tomonidan boshqa qonunchilik tashabbusi huquqi subyektlariga, shuningdek manfaatdor davlat organlari, nodavlat tashkilotlar, ilmiy muassasalarga taqriz uchun yuborilishi mumkin.

Qonun loyihasi faqat qonun loyihasi borasidagi ishlar tugallanganidan va u bo‘yicha ekspertiza o‘tkazilganidan keyin qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti tomonidan taqriz uchun yuboriladi.

Tartibga solinadigan munosabatlarning o‘ziga xos xususiyatlari bilan bog‘liq holda qonunlar loyihalari quyidagi shaklda ishlab chiqiladi:

1) O‘zbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy qonunlari va qonunlari loyihalari;

2) O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga, O‘zbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy qonunlariga hamda qonunlariga o‘zgartish, qo‘shimcha va tuzatishlar kiritish to‘g‘risidagi qonunlar loyihalari;

3) O‘zbekiston Respublikasi qonunlarini yoki ularning ayrim normalarini o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish to‘g‘risidagi qonunlar loyihalari.

Qonun loyihasi, qoida tariqasida, bo‘limlar, kichik bo‘limlar, boblar va paragraflarga ajratiladi.

Qonun loyihasi uning qabul qilinishi sabablari va maqsadlariga oid tushuntirishni qamrab olgan muqaddimaga ega bo‘lishi mumkin. Normativ ko‘rsatmalar muqaddimaga kiritilmaydi.

Bo‘limlar, kichik bo‘limlar, boblar va paragraflar sarlavhaga ega bo‘ladi hamda raqamlanadi.

Qonun loyihasida normativ ko‘rsatmalar tartib raqamiga ega bo‘lgan moddalar ko‘rinishida bayon etiladi. Moddalar qismlarga ajratilishi mumkin. Moddalarning qismlari bandlar, kichik bandlar va xatboshilarni qamrab olishi mumkin. Kodekslar va boshqa qonunlar loyihalarining moddalariga, qoida tariqasida, sarlavha qo‘yiladi.

Bo‘limlar, kichik bo‘limlar, boblar, paragraflar, moddalar, shuningdek moddalarning qismlari, bandlari va kichik bandlari loyiha mavzuyi mantiqan rivojlanib borishini ta’minlaydigan tarzda ketma-ket joylashtiriladi.

Qonun loyihasining matniga:

qonun loyihasining yoki uning ayrim qoidalarining kuchga kirish muddati va tartibi to‘g‘risidagi;

ilgari qabul qilingan qonunlarni yoki ularning ayrim qoidalarini mazkur Qonun qabul qilinishi munosabati bilan o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish to‘g‘risidagi qoidalar kiritilishi mumkin.

Qonun loyihasi lo‘nda, aniq, oddiy va ravon tilda, normalarni turlicha izohlashni istisno etadigan tarzda yuridik atamashunoslikka rioya qilingan holda bayon qilinadi. Eskirgan hamda ko‘p ma’noni anglatadigan so‘zlar va iboralar, majoziy taqqoslashlar, sifatlashlar, kinoyalar qo‘llanilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Qonun loyihasida foydalaniladigan tushunchalar va atamalar turlicha izohlash imkoniyatini istisno etadigan, ularning qonun hujjatlarida qabul qilingan ma’nosiga muvofiq yagona shaklda qo‘llaniladi.

Zarur bo‘lgan hollarda, qonunlar loyihalarida yuridik, texnik va boshqa maxsus atamalar hamda tushunchalarning qisqacha ta’rifi beriladi, umum qabul qilingan qisqartmalar qo‘llaniladi va boshqa qisqartmalarga tushunchalar beriladi.

Qonun loyihasining moddalarida (qismlari, bandlari, kichik bandlari, xatboshilarida) uning boshqa moddalariga (qismlari, bandlari, kichik bandlari, xatboshilariga), bo‘limlari, kichik bo‘limlari, boblari, paragraflariga, shuningdek boshqa qonunlarga va ularning ayrim qoidalariga havolalar normativ ko‘rsatmalarning o‘zaro bog‘liqligini ko‘rsatish zarurati bo‘lgan hollarda yoxud takrorlashlarga yo‘l qo‘ymaslik uchun qo‘llaniladi.

Qonun loyihasi ustidagi ish tugallanganidan so‘ng uning sifatiga baho berish uchun qonunchilik tashabbusi huquqi subyektining qaroriga binoan loyiha huquqiy va boshqa xil (iqtisodiy, moliyaviy, ilmiy-texnikaviy, ekologiya va o‘zga) ekspertizadan ham o‘tkazilishi mumkin. Ekspertlar qonun loyihasining ekspertizasi natijalari bo‘yicha tegishli xulosa taqdim etadilar.

Ekspertlar sifatida qonun loyihasini tayyorlashda bevosita ishtirok etmagan tashkilotlar va (yoki) shaxslar jalb qilinadi. Ekspertiza o‘tkazish uchun olimlar va mutaxassislar, shu jumladan boshqa davlatlar hamda xalqaro tashkilotlardan olimlar va mutaxassislar taklif etilishi mumkin.

Qonun loyihasining muhokamasi jarayonida bildirilgan yoki ekspertlarning xulosalarida bayon etilgan takliflar va mulohazalar tavsiya xususiyatiga egadir.

Qonun loyihasi huquqiy ekspertizadan o‘tkazilishi lozim. Huquqiy ekspertiza o‘tkazilayotganda qonun loyihasi normalarining O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga, O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga, shuningdek qonunchilik texnikasi qoidalariga muvofiqligi tekshiriladi.

Huquqiy ekspertiza qonun loyihasini tayyorlagan qonunchilik tashabbusi huquqi subyektining yuridik xizmati, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan o‘tkazilishi mumkin.

Moddiy xarajatlar talab qilinadigan qonun loyihasini tayyorlashda unga moliyaviy-iqtisodiy asoslar ilova qilinadi, mazkur asoslarni qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligiga kelishuv uchun majburiy tartibda yuboradi. Javob O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligiga tegishli yozma murojaat kelib tushgan sanadan e’tiboran o‘ttiz kundan kechiktirmay qonunchilik tashabbusi huquqi subyektiga yuborilishi kerak.

Davlat daromadlarini kamaytirish yoki davlat xarajatlarini ko‘paytirishni, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti moddalari bo‘yicha o‘zgartirishlarni nazarda tutuvchi qonunlarning loyihalari yuzasidan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining xulosasi bo‘lishi zarur. Xulosa O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga tegishli yozma murojaat kelib tushgan sanadan e’tiboran o‘ttiz kundan kechiktirmay qonunchilik tashabbusi huquqi subyektiga yuborilishi kerak.

Qonun loyihasi tegishincha Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudining majlisida, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Plenumida, O‘zbekiston Respublikasi Oliy xo‘jalik sudining Plenumida muhokama etiladi va uni Qonunchilik palatasiga kiritish to‘g‘risidagi masala ko‘rib chiqiladi. Qonun loyihasini Qonunchilik palatasiga kiritish to‘g‘risidagi qarorda qonunchilik tashabbusi huquqi subyektining vakili ko‘rsatiladi, u qonun loyihasini Qonunchilik palatasida ko‘rib chiqishda ishtirok etadi.

Qonun loyihasini Qonunchilik palatasiga kiritish to‘g‘risidagi qaror O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, Qonunchilik palatasi deputati va O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori tomonidan yakka tartibda qabul qilinadi.

Bir nechta qonunchilik tashabbusi huquqi subyektlari tomonidan tayyorlangan qonun loyihasini Qonunchilik palatasiga kiritish to‘g‘risidagi qaror har bir qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti tomonidan alohida qabul qilinadi.

Qonun loyihasi va unga ilova qilinadigan hujjatlar qonunchilik tashabbusi huquqi subyektlari tomonidan Qonunchilik palatasiga davlat tilida kiritiladi. Bir vaqtning o‘zida ularning boshqa tillardagi tarjimasi taqdim etilishi mumkin.

Qonun loyihasi Qonunchilik palatasiga kiritilayotganda qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti tomonidan quyidagi hujjatlar taqdim etilishi kerak:

1) qonun loyihasining konsepsiyasi bayon qilingan tushuntirish xati;

2) o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risidagi, shuningdek qonun loyihasi kiritilishi bilan bog‘liq qonunlarni o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish to‘g‘risidagi qonun loyihasi;

3) o‘zgartirilishi, qo‘shimchalar kiritilishi, o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilishi yoki qabul qilinishi kerak bo‘lgan qonunosti hujjatlarining ro‘yxati;

4) moddiy xarajatlar talab qilinadigan qonunlar loyihalari uchun moliyaviy-iqtisodiy asoslar;

5) davlat daromadlarini kamaytirish yoki davlat xarajatlarini ko‘paytirishni, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti moddalari bo‘yicha o‘zgartirishlarni nazarda tutuvchi qonunlarning loyihalari yuzasidan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining xulosasi.

Qonun loyihasi Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi yoki O‘zbekiston Respublikasi Oliy xo‘jalik sudi tomonidan Qonunchilik palatasiga kiritilayotganda mazkur organlarning qonun loyihasini Qonunchilik palatasiga kiritish to‘g‘risidagi tegishli qarori taqdim etilishi kerak.

Qonun loyihasi matnining hamda ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan materiallarning nusxalari elektron shaklda taqdim etilishi kerak.

Qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti Qonunchilik palatasiga o‘zi kiritgan qonun loyihasi matnini qonun loyihasi birinchi o‘qishda qabul qilinguniga qadar o‘zgartirishga haqli.

Qonunchilik tashabbusi huquqi subyekti Qonunchilik palatasiga o‘zi kiritgan qonun loyihasini mazkur loyiha birinchi o‘qishda qabul qilinguniga qadar chaqirib olishga haqlidir. Agar qonun loyihasi bir nechta qonunchilik tashabbusi huquqi subyektlari tomonidan kiritilgan va mazkur subyektlarning barchasi loyihani chaqirib olish to‘g‘risida qaror qabul qilgan bo‘lsa, qonun loyihasi chaqirib olingan deb hisoblanadi.

Qonunchilik tashabbusi huquqi subyektlari Qonunchilik palatasining takliflarini hisobga olgan holda maromiga yetkazilgan qonun loyihasini Qonunchilik palatasiga qayta kiritishga haqli.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid bo‘lgan o‘z normativ-huquqiy hujjatlarini qayta ko‘rib chiqishlari va bekor qilishlarini ta’minlasin.

Ushbu Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.