Aholining barcha qatlamlari turmush darajasi va jamiyatimizdagi ijtimoiy muhit muhim ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan uy-joy kommunal sohasining samarali faoliyat koʻrsatishi bilan bogʻliq. Mustaqillik yillarida Oʻzbekistonda kommunal xizmatlar koʻrsatish boʻyicha zamonaviy bozorni shakllantirishga qaratilgan keng koʻlamli islohotlar amalga oshirildi.

Yaratilgan mustahkam meʼyoriy-huquqiy bazaga muvofiq tarkibiy islohotlarning izchil amalga oshirilishi uy-joy fondini boshqarish va undan foydalanishning mutlaqo yangi tizimini shakllantirish imkonini berdi.

Bugungi kunda mamlakatimizda faoliyat yuritayotgan 4 mingdan ziyod xususiy uy-joy mulkdorlari shirkati 32,4 mingdan ortiq koʻp xonadonli uylarga xizmat koʻrsatmoqda. Uy-joylarni, avvalo, ipoteka krediti asosida qurish va rekonstruksiya qilish koʻlami kengaymoqda. Bu oʻtgan davr mobaynida aholi nufusi muttasil oʻsib borishiga qaramasdan, aholini uy-joy bilan taʼminlash darajasini kishi boshiga 1991-yildagi 12,4 kvadrat metr oʻrniga oʻrtacha 15,2 kvadrat metrga yetkazish imkonini berdi.

Aholiga kommunal xizmat koʻrsatish darajasini yanada oshirish maqsadida markazlashtirilgan davlat kapital qoʻyilmalarini yoʻnaltirish va xalqaro moliya tashkilotlari tomonidan taqdim etilayotgan xorijiy investitsiyalarni jalb etish orqali suv taʼminoti, kanalizatsiya va issiqlik taʼminoti tizimlarini rivojlantirish hamda modernizatsiya qilish chora-tadbirlari amalga oshirilmoqda.

Shu bilan birga, uy-joy kommunal sohasining bugungi holatini tahlil qilish asosida zudlik bilan hal etilishi lozim boʻlgan qator muammolar mavjudligi aniqlandi.

Joylardagi ijro hokimiyati organlari xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlari va uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish tashkilotlari faoliyatini yetarlicha muvofiqlashtirmayapti. Koʻp xonadonli uy-joy fondini boshqarish va undan foydalanish borasida kompleks yondashuvning yoʻqligi aholiga sifatli va kafolatli kommunal xizmat koʻrsatish tizimini yanada takomillashtirishga toʻsiq boʻlmoqda va uy-joy mulkdorlarining haqli eʼtiroziga sabab boʻlmoqda.

Koʻp xonadonli uy-joy fondini tegishli darajada saqlashni nazorat qilish tashkil etilmagan, koʻp hollarda uy-joy fondini texnik ekspluatatsiya qilish va unda aholining xavfsiz yashashi boʻyicha belgilangan talablar buzilishiga yoʻl qoʻyilmoqda. Bino va inshootlarni taʼmirlash-tiklash ishlarini bajarishga oid qoida va muddatlarga rioya etilmayapti, eski uylarni buzish boʻyicha ishlar olib borilmayapti, koʻp xonadonli uylarga tutash hududlarning holati sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena meʼyorlariga toʻliq javob bermaydi.

Aholi sifatli ichimlik suvi va markazlashtirilgan issiqlik taʼminoti bilan yetarli darajada taʼminlanmayapti.

Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish tashkilotlari bilan yaqin hamkorlik asosida koʻp xonadonli uy-joy fondini boshqarish va undan foydalanish tizimini yanada takomillashtirish, koʻp xonadonli uylarni saqlash qoidalariga rioya etilishini texnik nazorat qilish boʻyicha samarali tizimni shakllantirish, aholiga sifatli uy-joy kommunal xizmatlari koʻrsatishni tubdan yaxshilash, shuningdek, uy-joy mulkdorlari shirkatlarining barqaror faoliyat yuritishini taʼminlash maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish tizimini boshqarishni yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni va “Oʻzbekiston Respublikasi Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi qarori qabul qilindi.

Farmonga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi va uning tarkibida Qoraqalpogʻiston Respublikasi Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi, viloyatlar uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish boshqarmalari va Toshkent shahar uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish bosh boshqarmasi hamda uning tuman (shahar) boʻlimlari tashkil etildi.

Quyidagilar davlat boshqaruv organi sifatida mazkur vazirlikning asosiy vazifalari va faoliyat yoʻnalishlari etib belgilandi:

uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish sohasida yagona davlat siyosati yuritish va idoralararo muvofiqlashtirishni amalga oshirish;

koʻp xonadonli arzon uy-joylar qurish davlat dasturlarining hayotga tatbiq etilishini taʼminlash, bunday uy-joylarni, suv taʼminoti, kanalizatsiya, issiqlik taʼminoti obyektlarini barpo etish boʻyicha buyurtmachi vazifasini bajarish, eski va avariya holatidagi uylarni buzishni tashkil etish;

uy-joy mulkdorlari shirkatlari faoliyatini muvofiqlashtirish, koʻp xonadonli uy-joy fondini saqlash, undan foydalanish va ekspluatatsiya xarajatlarini belgilash talablariga, koʻp xonadonli uylardan texnik foydalanish qoidalari va normalariga rioya etilishini nazorat qilish, koʻp xonadonli uylarga tutash hududlarni sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlariga muvofiq holatda saqlash;

aholi punktlarini rivojlantirish sxemalari va bosh rejalari bilan bogʻliq holda, suv taʼminoti hamda kanalizatsiya obyektlarini rivojlantirish, modernizatsiya va rekonstruksiya qilish dasturlarini ishlab chiqish hamda ularning sifatli amalga oshirilishini tashkil etish, soha tashkilotlari faoliyatini muvofiqlashtirish va boshqarishni taʼminlash;

uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish tizimiga resurs va energiya tejaydigan texnologiya hamda uskunalarni joriy etish, jumladan, uy-joy kommunal xoʻjalik obyektlarini zamonaviy hisobga olish-oʻlchash priborlari bilan taʼminlash, qurilish-montaj ishlari tannarxini kamaytirish imkonini beradigan, mamlakatimizda ishlab chiqarilgan zamonaviy, sifatli qurilish materiallari va buyumlaridan keng foydalanish;

uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish sohasiga oid meʼyoriy-huquqiy bazani takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqish, rivojlangan xorijiy davlatlarning ilgʻor tajribasi hisobga olingan holda, uy-joy kommunal xizmat koʻrsatishning zamonaviy shakl va usullarini ishlab chiqish hamda joriy etish;

Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishgan holda, suv taʼminoti, kanalizatsiya, issiqlik taʼminoti boʻyicha xizmat koʻrsatish, uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish sohasi tashkilotlarining iqtisodiy barqarorligini mustahkamlashga doir kompleks tadbirlarni amalga oshirishga qaratilgan tarif siyosatini shakllantirish;

uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish sohasi uchun kadrlar tayyorlash boʻyicha takliflar kiritish, ularni, jumladan, xorijda oʻquv stajirovkalarini oʻtkazish orqali qayta tayyorlash va malakasini oshirishni tashkil qilish, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, dasturiy mahsulotlar, idoraviy axborot tizimlari va maʼlumotlar bazasini joriy etish.

Shuningdek, Vazirlik tarkibida Koʻp xonadonli uy-joy fondidan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi va Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrida uning hududiy inspeksiyalari tashkil etildi.

Quyidagilarni nazorat qilish Inspeksiyaning asosiy vazifalari etib belgilandi:

koʻp xonadonli uy-joy fondi va unga tutash hududlar tozaligini tegishli ravishda saqlash hamda ulardan foydalanish qoidalariga rioya etilishi, koʻchmas mulk egalarining binolarni oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirishiga yoʻl qoʻymaslik;

umumiy foydalaniladigan joylar, fasadlar, uylar ichidagi muhandislik-kommunikatsiyalarni taʼmirlash-tiklash ishlarini tizimli amalga oshirish qoidalariga rioya etish;

uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish tashkilotlarining tegishli kommunal xizmatlar koʻrsatishda texnik tartibga solish sohasiga oid meʼyoriy hujjatlar talablariga rioya etishi;

koʻchmas mulk egalarining koʻp xonadonli uylarni kapital taʼmirlash uchun toʻplanadigan mablagʻidan maqsadli foydalanish.

Shuni taʼkidlash kerakki, Farmonda vazirlik tarkibida Uy-joy kommunal xoʻjaligini rivojlantirish jamgʻarmasini tashkil etish va uning mablagʻlarini, birinchi navbatda, koʻp xonadonli arzon uy-joy fondi, suv taʼminoti, kanalizatsiya va issiqlik taʼminoti obyektlarini qurish, kapital hamda joriy taʼmirlash, maxsus texnika va uskunalar, mashina va mexanizmlar bilan taʼminlash hamda boshqa maqsadlarga yoʻnaltirish koʻzda tutilgan.

Uy-joy kommunal xoʻjaligini rivojlantirish uchun jalb etiladigan kreditlar, jumladan, xalqaro moliya institutlari va banklarning imtiyozli kreditlari, Koʻp xonadonli uy-joy fondidan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi tomonidan solinadigan jarimalardan tushgan mablagʻlar, ichimlik suvi taʼminoti xizmatlari uchun Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari hududiy moliya organlari bilan kelishgan holda belgilaydigan maxsus ustamalar, shuningdek, qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar Jamgʻarma manbalari hisoblanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan birga, xizmat koʻrsatuvchi banklarda suv taʼminoti tashkilotlariga ichimlik suvi taʼminoti xizmatlari tariflariga maxsus ustama mablagʻlarini toʻplash uchun maxsus hisob raqam ochishni va Oʻzbekiston Respublikasi Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vazirligining Uy-joy kommunal xoʻjaligini rivojlantirish jamgʻarmasiga mablagʻlar yoʻnaltirishini taʼminlash koʻzda tutilgan.

Shu bilan birga, Farmonda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi, viloyatlar hokimliklari uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish boshqarmalari, Toshkent shahar uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish bosh boshqarmasi huzurida “Taʼmirlash-tiklash xizmati” davlat unitar korxonalari va ularning shahar va tuman filiallarini tashkil etish koʻzda tutilgan. Tashkil etiladigan ushbu unitar korxonalar zimmasiga xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlari yoki turar joy va noturarjoy inshootlari mulkdorlari bilan shartnoma asosida koʻp xonadonli uy-joy fondi va unga tutash hududlardan foydalanish hamda ularni saqlash boʻyicha tizimli ishlarni samarali tashkil qilish, koʻp xonadonli uy-joy fondini mavsumiy foydalanishga oʻz vaqtida va sifatli tayyorlash, koʻp xonadonli uy-joy fondini kapital va joriy taʼmirlash hamda unga tutash hududlarni obodonlashtirish vazifalari yuklatilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining ushbu Farmon va qarori amalga oshirilishi:

birinchidan — uy-joy kommunal xizmatining sifatini tubdan oshirish, maqbul narxlarni taʼminlash uchun uy-joy kommunal sohasini davlat tomonidan boshqarishning yagona tizimini shakllantirish maqsadida zarur tarkibiy oʻzgarishlarni amalga oshirish;

ikkinchidan — isteʼmolchilarga sifatli va kafolatli kommunal xizmatlar koʻrsatishni taʼminlash maqsadida uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish va muhandislik infratuzilma obyektlarini boshqarish hamda ulardan foydalanish borasida samarali hamkorlik uchun respublika va mahalliy darajadagi barcha boshqaruv boʻgʻinlarining masʼuliyatini oshirish;

uchinchidan — arzon uy-joylar qurish, koʻp xonadonli uylarni rekonstruksiya qilish, suv taʼminoti, kanalizatsiya va issiqlik taʼminoti obyektlarini barpo etish hamda rekonstruksiya qilish sohasida maqsadli davlat dasturlarini amalga oshirish uchun mablagʻlarni maqsadli va ishonchli yoʻnaltirishni taʼminlaydigan kompleks tadbirlar koʻrish;

toʻrtinchidan — koʻp xonadonli uylarni saqlash va ulardan foydalanish qoidalariga rioya etilishini nazorat qilish, koʻchmas mulk egalarining xonalarni oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirishiga yoʻl qoʻymaslik;

beshinchidan — koʻp xonadonli uy-joy fondidan sifatli foydalanish va taʼmirlash-tiklash ishlari oʻtkazilishini taʼminlash;

oltinchidan — uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish tizimini boshqarish sohasiga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish;

yettinchidan — aholini zamonaviy va sifatli kommunal xizmatlar bilan taʼminlash darajasini oshirish imkonini beradi.