«Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 5-моддасига ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1992 йил 23 ноябрдаги 553-сонли қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги тўғрисидаги низомга мувофиқ буюраман:

1. Илова* қилинаётган Номоддий активларни балансдан чиқариш тартиби тўғрисидаги низом тасдиқлансин;

2. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилган кундан бошлаб 10 кун ўтгандан кейин кучга киради.

Мазкур Низом «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига, Ўзбекистон Республикаси Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (7-сон БҲМС) «Номоддий активлар» (рўйхат рақами 1485, 2005 йил 27 июнь)га мувофиқ номоддий активларни балансдан чиқаришнинг бухгалтерия ҳисоби тартибини белгилайди.

1. Мазкур Низом ташкилий-ҳуқуқий шаклидан қатъи назар барча юридик шахсларга (кейинги ўринларда ташкилот деб юритилади) татбиқ этилади (бюджет ташкилотлари, банклар ва бошқа кредит ташкилотлари бундан мустасно).

2. Номоддий активлар қуйидагилар натижасида балансдан чиқарилади:

а) тугатилиши;

б) сотилиши;

в) айирбошлаш;

г) текинга берилиши;

д) устав капиталига таъсисчининг улуши кўринишида берилиши;

е) юридик шахс таъсисчилари таркибидан таъсисчининг чиқишида номоддий активлар билан ҳисоб-китоб қилиниши;

ж) камомад далилларини аниқлаш.

3. Номоддий активлар чиқиб кетишидан молиявий натижани (фойда ёки зарарни) аниқлашда олдинги қайта баҳолашлардан ҳосил бўлган номоддий активларни баҳоси ўсиши суммасининг қолдиғи, яъни номоддий активлар ушбу объектининг аввалги баҳоси ўсиши суммаларининг бу объектни аввалги баҳосининг пасайиши суммасидан ошиши бошқа активлар чиқиб кетишини ҳисобга олувчи счётлар кредитига киритилиб, бир вақтни ўзида 8510 «Узоқ муддатли активлар қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» счёти бўйича резерв капитал камайтирилади.

4. Мазкур Низомнинг 2-бандида кўрсатилган сабаблар бўйича чиқиб кетган номоддий активлар бўйича, Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг 2005 йил 25 мартдаги 35-сон буйруғи билан тасдиқланган Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (7-сон БҲМС) «Номоддий активлар» (рўйхат рақами 1485, 2005 йил 27 июнь — Ўзбекистон Республикаси Қонун ҳужжатлари тўплами, 2005 йил, 25-26-сон, 188-модда) кучга киритилгунига қадар, 8510 «Узоқ муддатли активлар қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» счётида ҳисобга олинган, чиқиб кетган номоддий активларни қайта баҳолаш натижалари (сальдо), яъни ушбу номоддий активларни аввалги баҳосини ўсишлари суммаларининг уларни аввалги баҳосини пасайишлари суммасидан ошиши 8520 «Резерв капитал» счётига кўчирилади.

Шу муносабат билан, ташкилотлар 8510 «Узоқ муддатли активларни қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» счётида ҳисобга олинадиган қайта баҳолаш натижалари (сальдо)ни, яъни аввалги баҳосини ўсишлари суммаларининг аввалги баҳосини пасайишлари суммасидан ошишини қуйидаги икки қисмга бўлишлари керак: балансда қайд этилган номоддий активлар бўйича ва Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг 2005 йил 25 мартдаги 35-сон буйруғи билан тасдиқланган Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (7-сон БҲМС) «Номоддий активлар» (рўйхат рақами 1485, 2005 йил 27 июнь — Ўзбекистон Республикаси Қонун ҳужжатлари тўплами, 2005 йил, 25-26-сон, 188-модда) кучга киритилгунига қадар чиқиб кетган номоддий активлар бўйича қайта баҳолаш натижалари (сальдо).

5. Номоддий активлар қуйидаги ҳолларда уларни тугатиш муносабати билан балансдан чиқарилиши мумкин:

а) белгиланган фойдали хизмат муддати тугаганидан (амортизация ажратмалари тўлиқ ҳисобланганидан) кейин;

б) тегишли ваколатли давлат органларининг қарорларига мувофиқ;

в) маънавий эскирган номоддий активлар;*

г) бундан кейин фойдаланишга яроқсиз аҳволга келиб қолган номоддий активлар.

6. Ташкилотларда тугатиш номоддий активларни муносабати билан уларни ҳисобдан чиқариш тўғрисида қарор қабул қилиш учун раҳбар томонидан тайинланадиган шахс раислигида комиссия тузилади. Комиссия таркибига тегишли мутахассислар, бухгалтерия ходимлари ва ташкилотнинг моддий жавобгар шахслари киритилиши керак. Комиссия ташкилот раҳбарининг буйруғи билан тузилади.

7. Номоддий активларни тугатиш муносабати билан уларни ҳисобдан чиқариш тўғрисида қарор қабул қилиш учун тузиладиган комиссия қуйидаги ваколатларга эга бўлади:

а) ҳисобдан чиқариладиган номоддий активларнинг ҳолатини ўрганишни амалга ошириб, бунда мутлақ ҳуқуқларни тасдиқлайдиган зарур ҳужжатлар (патент, паспорт ва бошқа ҳужжатлар), шунингдек бухгалтерия ҳисоби маълумотларидан фойдаланади;

б) уларни қайта тиклашнинг мумкин эмаслиги ёки иқтисодий мақсадга номувофиқлигини белгилайди;

в) номоддий активларни ҳисобдан чиқариш сабабларини белгилайди (амортизация ажратмаларини тўлиқ ҳисоблаш, фойдаланишнинг нормал шароитлари бузилиши, табиий офатлар ва ҳоказо);

г) номоддий активларнинг фойдаланишдан муддатдан аввал чиқиб кетишида айбдор бўлган шахсларни аниқлайди.

8. Номоддий активларни тугатиш муносабати билан уларни ҳисобдан чиқариш тўғрисида комиссия қабул қилган қарорнинг натижалари мазкур Низомга 1-сон иловага мувофиқ номоддий активларни тутагиш далолатномаси (НМ-4-сон шакл) билан расмийлаштирилади.

Тугатилаётган номоддий активларни йўқ қилиш учун асос бўлиб ҳисобланадиган номоддий активларни тугатиш далолатномаси (НМ-4-сон шакл) икки нусхада тузилади, ташкилот раҳбари тайинланган комиссия аъзолари томонидан имзоланади ва ташкилот раҳбари томонидан тасдиқланади. Биринчи нусха бухгалтерияга берилади, иккинчиси номоддий активлар объектларининг сақланиши учун масъул шахсда қолади.

9. Номоддий активларни тугатиш далолатномасида тугатилаётган номоддий активларни тавсифлайдиган қуйидаги маълумотлар кўрсатилади: ишлаб чиқиш (тайёрлаш) йили, унинг ташкилотга келиб тушиш санаси, фойдаланишга топшириш санаси, номоддий активнинг бошланғич қиймати (қайта баҳоланган номоддий активлар учун — қайта тиклаш қиймати), бухгалтерия ҳисоби маълумотлари бўйича бутун фойдаланиш муддатида ҳисобланган амортизация суммаси, тугатиш сабаблари ва ҳоказо.

Фалокатлар ёки нормал фойдаланиш шароитларини бузиш оқибатида чиқиб кетган номоддий активларни балансдан чиқараётганда тугатиш далолатномасига фалокат ёки нормал фойдаланиш шароитлари бузилганлиги тўғрисидаги далолатноманинг кўчирма нусхаси илова қилинади, шунингдек фалокатга ёки нормал фойдаланиш шароитлари бузилишига олиб келган сабаблар изоҳланади ва айбдор шахсларга нисбатан кўрилган чоралар кўрсатилади.

Табиий офатлар оқибатида чиқиб кетган номоддий активларни балансдан чиқараётганда тугатиш далолатномасига махсус ҳукумат комиссиясининг хулосаси илова қилиниши мумкин.

10. Тугатиш далолатномаларини тасдиқлашга қадар номоддий активларни йўқ қилишга йўл қўйилмайди.

Тугатиш жараёни якунлангач ташкилот бухгалтерияси томонидан мазкур Низомга 2-сон иловага биноан шаклда номоддий активларни тугатиш натижалари тўғрисида маълумотнома тузилади.

11. Номоддий активларни тугатишдан молиявий натижа (фойда ёки зарар) ҳисобдан чиқарилаётган номоддий активлар қолдиқ (баланс) қиймати ва уларни тугатиш бўйича харажатларнинг резерв капитални ҳисобга олувчи счётларида ҳисобга олинадиган номоддий активларни қайта баҳолаш натижалари (сальдо)га, яъни номоддий активлар ушбу объектини аввалги баҳосини ўсишлари суммаларининг уни аввалги баҳосини пасайишлари суммасидан ошишига тузатилган суммаси сифатида белгиланади.

12. Ташкилотларда номоддий активларни тугатиш муносабати билан уларни балансдан чиқариш бухгалтерия ҳисобида қуйидагича акс эттирилади:

а) номоддий активларнинг бошланғич қиймати ҳисобдан чиқарилганида:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит номоддий активларни ҳисобга олувчи счётлар (0400);

б) номоддий активларнинг жамғарилган амортизациясини ҳисобдан чиқараётганда:

дебет номоддий активлар амортизациясини ҳисобга олувчи счётлар (0500);

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

в) тугатиш харажатлари суммасига:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит материалларни ҳисобга олувчи счётлар (1000), меҳнат ҳақи бўйича ходим билан ҳисоблашишларни ҳисобга олувчи счётлар (6700), суғурта ва давлат мақсадли жамғармаларига тўловлар бўйича қарзни ҳисобга олувчи счётлар (6500)ни ҳисобга олувчи счётлари ва бошқа тегишли счётлар;

г) резерв капитални ҳисобга олувчи счётларида ҳисобга олинадиган, номоддий активлар ушбу объектини қайта баҳолаш натижалари (сальдо) суммасига:

дебет 8510 «Узоқ муддатли активлар қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» счёти;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

д) номоддий активларни тугатишдан фойда суммасига:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти дебети;

кредит 9320 «Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан фойда» счёти;

е) номоддий активларни тугатишдан зарар суммасига:

дебет 9430 «Бошқа операцион харажатлар» счёти;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти.

13. Номоддий активларни сотиш қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади ва улар сотувчи ташкилот балансидан баланс қиймати бўйича чиқарилади.

Бунда ташкилот қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда номоддий активларни сотишнинг бошқача қийматини белгилаш ҳуқуқига эгадир, бу қиймат баланс қийматидан фарқ қилади.

14. Номоддий активларни сотишдан молиявий натижа (фойда ёки зарар), қўшилган қиймат солиғи ва уларнинг сотиш харажатларини, резерв капиталини ҳисобга олувчи счётларда ҳисобга олинадиган номоддий активларни қайта баҳолаш натижалари (сальдоси)га, яъни номоддий активлар ушбу объектининг аввалги баҳолари ўсиши суммаларининг уни аввалги баҳолари пасайиши суммаларидан ошган суммасига корректировка қилган ҳолда номоддий активларни сотишдан тушум ва қолдиқ (баланс) қиймати ўртасидаги фарқ сифатида аниқланади.

15. Ташкилотларда номоддий активларни сотиш муносабати билан уларни балансдан чиқариш бухгалтерия ҳисобида қуйидагича акс эттирилади:

а) номоддий активларнинг сотиш (реализация) қиймати суммасига:

дебет 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган счётлар» счёти;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

б) қўшилган қиймат солиғи ҳисобланган тақдирда:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» счёти;

в) номоддий активларнинг бошланғич қийматини ҳисобдан чиқарганда:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит номоддий активларни ҳисобга олувчи счётлар (0400);

г) номоддий активларнинг жамғарилган амортизацияси ҳисобдан чиқарилишида:

дебет номоддий активлар амортизациясини ҳисобга олувчи счётлар (0500);

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

д) сотиш харажатлари суммасига:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит материалларни ҳисобга олувчи счётлар (1000), меҳнат ҳақи бўйича ходим билан ҳисоблашишларни ҳисобга олувчи счётлар (6700), суғурта ва давлат мақсадли жамғармаларига тўловлар бўйича қарзни ҳисобга олувчи счётлар (6500)ни ҳисобга олувчи счётлари ва бошқа тегишли счётлар;

е) резерв капитални ҳисобга олувчи счётларида ҳисобга олинадиган номоддий активлар ушбу объектини қайта баҳолаш натижалари (сальдо) суммасига:

дебет 8510 «Узоқ муддатли активлар қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» счёти;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

ж) номоддий активларни сотишдан фойда суммасига:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит 9320 «Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан фойда» счёти;

з) номоддий активларни сотишдан зарар суммасига:

дебет 9430 «Бошқа операцион харажатлар» счёти;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти.

16. Номоддий активларни номоддий активларга айирбошлаш қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади ва улар мазкур активларни номоддий активларга айирбошлашга бераётган ташкилотнинг балансидан баланс қиймати бўйича чиқарилади.

17. Қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда худди шундай номоддий активга айирбошлаб олинган номоддий активнинг бошланғич қиймати берилган номоддий активнинг қолдиқ қийматига тенгдир.

Номоддий активлар қўшимча тўлов билан айирбошланган тақдирда худди шундай номоддий активга айирбошлаб сотиб олинган номоддий активларнинг бошланғич қиймати берилган номоддий активнинг айирбошлашда берилган (олинган) пул маблағлари ёки улар эквивалентлари (қўшимча тўлов) суммасига кўпайтирилган (камайтирилган) қолдиқ қийматига тенгдир.

18. Қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ўхшаш бўлмаган номоддий активга айирбошлаб олинган номоддий активнинг бошланғич қиймати берилган номоддий активнинг жорий қийматига тенгдир.

Номоддий активлар қўшимча тўлов билан айирбошланган тақдирда ўхшаш бўлмаган номоддий активга айирбошлаб сотиб олинган номоддий активларнинг бошланғич қиймати берилган номоддий активнинг айирбошлашда берилган (олинган) пул маблағлари ёки улар эквивалентлари (қўшимча тўлов) суммасига кўпайтирилган (камайтирилган) жорий қийматига тенгдир.

19. Ташкилотларда номоддий активларни айирбошлаш муносабати билан уларни балансдан чиқариш қуйидагича акс эттирилади:

а) номоддий активларнинг бошланғич қиймати ҳисобдан чиқарилганда:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит номоддий активларни ҳисобга олувчи счётлар (0400);

б) номоддий активларнинг жамғарилган амортизацияси ҳисобдан чиқарилганда:

номоддий активлар амортизациясини ҳисобга олувчи счётлар (0500);

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

в) берилаётган худди шундай номоддий активнинг қолдиқ қиймати бўйича ёки ўхшаш бўлмаган номоддий активга жорий қиймат бўйича қўшимча тўловсиз айирбошлаб олинган номоддий активлар объекти кирим қилинганида:

дебет номоддий активларни ҳисобга олувчи счётлар (0400);

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

г) пул маблағлари ёки уларнинг эквивалентлари қўшимча тўлов билан айирбошлаб олинган номоддий активлар объекти кирим қилинганида:

дебет номоддий активларни ҳисобга олувчи счётлар (0400) — берилган номоддий активнинг қолдиқ (жорий) қиймати суммасига ва пул маблағлари ёки улар эквивалентларининг тўланадиган суммасига;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти — берилган номоддий активнинг қолдиқ (жорий) қиймати бўйича;

кредит 6990 «Бошқа мажбуриятлар» счёти — айирбошлашда тўланадиган пул маблағлари ёки улар эквивалентлари суммасига;

д) пул маблағлари ёки улар эквивалентлари олиниши билан айирбошлаб олинган номоддий активлар объекти кирим қилинганида:

дебет номоддий активларни ҳисобга олувчи счётлар (0400) — берилган номоддий активнинг қолдиқ (жорий) қиймати билан айирбошлашда олинадиган пул маблағлари ёки улар эквивалентлари суммаси ўртасидаги фарқ суммасига;

дебет 4890 «Бошқа дебиторларнинг қарзлари» счёти- айирбошлашда олинадиган пул маблағлари ёки улар эквивалентлари суммаларига;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти — берилган номоддий активнинг қолдиқ (жорий) қийматига;

е) моддий активлар айирбош қилинганда харажатлар суммасига:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит материалларни ҳисобга олувчи счётлар (1000), меҳнат ҳақи бўйича ходим билан ҳисоблашишларни ҳисобга олувчи счётлар (6700), суғурта ва давлат мақсадли жамғармаларига тўловлар бўйича қарзни ҳисобга олувчи счётлар (6500)ни ҳисобга олувчи счётлари ва бошқа тегишли счётлар;

ж) резерв капитални ҳисобга олувчи счётларида ҳисобга олинадиган, номоддий активлар ушбу объектини қайта баҳолаш натижалари (сальдо) суммасига:

дебет 8510 «Узоқ муддатли активлар қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» счёти;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

з) қўшилган қиймат солиғи ҳисоблаб ёзилганда:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарзлар (турлари бўйича)» счёти;

и) номоддий активларни айирбошлашдан фойда суммасига:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит 9320 «Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан фойда» счёти;

к) номоддий активларни айирбошлашдан зарар суммасига:

дебет 9430 «Бошқа операцион харажатлар» счёти дебети;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти.

20. Номоддий активларни текинга бериш қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади ва улар текинга берадиган ташкилот балансидан баланс қиймати бўйича чиқарилади.

21. Номоддий активларни текинга беришдан молиявий натижа (фойда ёки зарар) бериладиган номоддий активларнинг қолдиқ (баланс) қиймати ва улар бўйича қўшилган қиймат солиғини, резерв капиталини ҳисобга олувчи счётларда ҳисобга олинадиган номоддий активларни қайта баҳолаш натижалари (сальдоси)га, яъни номоддий активлар ушбу объектининг аввалги баҳолари ўсиши суммаларининг уни аввалги баҳолари пасайиши суммаларидан ошган суммасига корректировка қилган ҳолдаги суммаси сифатида аниқланади.

22. Ташкилотларда номоддий активларни текинга бериш муносабати билан уларни балансдан чиқариш бухгалтерия ҳисобида қуйидагича акс эттирилади:

а) номоддий активларнинг бошланғич қиймати ҳисобдан чиқарилганида:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит номоддий активларни ҳисобга олувчи счётлар (0500);

б) номодий активларнинг жамғарилган амортизацияси ҳисобдан чиқарилганда:

дебет номоддий активлар амортизациясини ҳисобга олувчи счётлар (0500);

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

в) қўшилган қиймат солиғи ҳисоблаб ёзилганда:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарзлар (турлари бўйича)» счёти;

г) резерв капитални ҳисобга олувчи счётларида ҳисобга олинадиган номоддий активлар ушбу объектини қайта баҳолаш натижалари (сальдо) суммасига:

дебет 8510 «Узоқ муддатли активлар қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» счёти;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

д) номоддий активларни текинга беришдан фойда суммасига:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит 9320 «Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан фойда» счёти;

е) номоддий активларни текинга беришдан зарар суммасига:

дебет 9430 «Бошқа операцион харажатлар» счёти;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти.

23. Номоддий активлар бошқа ташкилотларнинг устав капиталига таъсис ҳужжатларига асосан, қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда улуш сифатида берилади.

24. Номоддий активлар уларни устав капиталига улуш сифатида бераётган ташкилот балансидан баланс қиймати бўйича чиқарилади.

Бунда ташкилотлар номоддий активларни бошқа ташкилотларнинг устав капиталига қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда бошқа, баланс қийматидан фарқланадиган қиймат бўйича улуш сифатида киритишлари мумкин.

25. Номоддий активларни устав капиталига улуш сифатида беришдан молиявий натижа (фойда ёки зарар) таъсис шартномасида ёки қонун ҳужжатларида белгиланган бошқа тартибга мувофиқ баҳоланган қиймат билан берилаётган номоддий активларнинг қолдиқ (баланс) қиймати ўртасидаги фарқ сифатида, устав капиталига улуш сифатида бериш харажатларини ҳисобга олиб резерв капиталини ҳисобга олувчи счётларда ҳисобга олинадиган номоддий активларни қайта баҳолаш натижалари (сальдоси)га, яъни номоддий активлар ушбу объектининг аввалги баҳолари ўсиши суммаларининг уни аввалги баҳолари пасайиши суммаларидан ошган суммасига корректировка қилган ҳолда аниқланади.

26. Ташкилотларда улуш сифатида устав капиталига бериш муносабати билан номоддий активларни балансдан чиқариш бухгалтерия ҳисобида қуйидагича акс эттирилади:

а) номоддий активларни устав капиталига таъсис шартномасига мувофиқ ёки қонун ҳужжатларига кўра бошқа ҳужжатга биноан белгиланган қиймат бўйича улуш сифатида бериш:

дебет узоқ муддатли инвестицияларни ҳисобга олувчи счётлар (0600;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

б) номоддий активларнинг бошланғич қиймати ҳисобдан чиқарилганда:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит номоддий активларни ҳисобга олувчи счётлар (0400);

в) номоддий активларнинг жамғарилган амортизацияси ҳисобдан чиқарилганида:

дебет номоддий активлар амортизациясини ҳисобга олувчи счётлар (0500);

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

г) номоддий активларни устав капиталига улуш сифатида бериш харажатлари:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит материалларни ҳисобга олувчи счётлар (1000), меҳнат ҳақи бўйича ходим билан ҳисоблашишларни ҳисобга олувчи счётлар (6700), суғурта ва давлат мақсадли давлат жамғармаларига тўловлар бўйича қарзни ҳисобга олувчи счётлар (6500) ни ҳисобга олувчи счётлари ва бошқа тегишли счётлар;

д) резерв капитални ҳисобга олувчи счётларида ҳисобга олинадиган номоддий активлар ушбу объектини қайта баҳолаш натижалари (сальдо) суммасига:

дебет 8510 «Узоқ муддатли активлар қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» счёти;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

е) номоддий активларни устав капиталига улуш сифатида беришдан фойда суммасига:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит 9320 «Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан фойда» счёти;

ж) номоддий активларни устав капиталига улуш сифатида беришдан зарар суммасига:

дебет 9430 «Бошқа операцион харажатлар» счёти;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти.

27. Номоддий активларни юридик шахснинг иштирокчилари таркибидан чиқаётган иштирокчига бериш ушбу юридик шахснинг таъсис ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади.

28. Номоддий активлар ташкилотнинг балансидан иштирокчи юридик шахснинг иштирокчилари таркибидан чиқаётганда номоддий активлар билан ҳисоб-китоб қилиш муносабати билан баланс қиймати бўйича чиқарилади.

29. Иштирокчи, юридик шахснинг иштирокчилари таркибидан чиқаётганида номоддий активлар билан ҳисоб-китоб қилиш муносабати билан номоддий активларнинг чиқиб кетишидан молиявий натижа (фойда ёки зарар) чиқиб кетаётган иштирокчининг улуши бўйича қарзни ҳисоб-китоб қилиш учун номоддий активларнинг берилаётган қиймати билан чиқиб кетаётган номоддий активларнинг қолдиқ (баланс) қиймати ўртасидаги фарқ сифатида қўшилган қиймат солиғини ҳисобга олиб резерв капиталини ҳисобга олувчи счётларда ҳисобга олинадиган номоддий активларни қайта баҳолаш натижалари (сальдоси)га, яъни номоддий активлар ушбу объектининг аввалги баҳолари ўсиши суммаларининг уни аввалги баҳолари пасайиши суммаларидан ошган суммасига корректировка қилган ҳолда аниқланади.

30. Берилаётган номоддий активларнинг қиймати уларнинг улуши бўйича чиқиб кетаётган иштирокчилардан қарз суммасидан ошиб кетса, фарқни чиқиб кетаётган иштирокчилар қоплайди.

31. Ташкилотларда иштирокчи юридик шахснинг иштирокчилари таркибидан чиқаётганида номоддий активлар билан ҳисоб-китоб қилиш муносабати билан номоддий активларни балансдан чиқариш бухгалтерия ҳисобида қуйидагича акс эттирилади:

а) номоддий активларни чиқиб кетаётган иштирокчиларнинг улушлари бўйича қарзни ҳисоб-китоб қилиш учун бериш:

дебет 6620 «Чиқиб кетаётган таъсисчиларга улушлари бўйича қарз» счёти — чиқиб кетаётган иштирокчиларнинг улушлари бўйича қарз суммасига;

дебет турли дебиторлар қарзларини ҳисобга олувчи счётлар (4800) дебети — берилаётган номоддий активлар қиймати билан чиқиб кетаётган иштирокчиларнинг улушлари бўйича қарз суммаси ўртасидаги фарқ сифатида аниқланадиган, чиқиб кетаётган иштирокчиларга қопланадиган суммасига;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти — чиқиб кетаётган иштирокчиларнинг улушлари бўйича қарзни ҳисоб-китоб қилиш учун номоддий активларнинг берилаётган қиймати суммасига;

б) қўшилган қиймат солиғи ҳисобланганда:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» счёти;

в) номоддий активларнинг бошланғич қиймати ҳисобдан чиқарилганида:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

номоддий активларни ҳисобга олувчи счётлар (0400);

г) номоддий активларнинг жамғарилган амортизацияси ҳисобдан чиқарилганида:

дебет номоддий активлар амортизациясини ҳисобга олувчи счётлар (0500);дебет номоддий активлар амортизациясини ҳисобга олувчи счётлар (0500);

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

д) резерв капитални ҳисобга олувчи счётларида ҳисобга олинадиган номоддий объектлар ушбу объектини қайта баҳолаш натижалари (сальдо) суммасига:

дебет 8510 «Узоқ муддатли активлар қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» счёти;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

е) иштирокчи юридик шахснинг иштирокчилари таркибидан чиқаётганида номоддий активлар билан ҳисоб-китоб қилиш муносабати билан номоддий активлар чиқиб кетишидан фойда суммасига:

дебет 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти;

кредит 9320 «Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан фойда» счёти;

ж) иштирокчи юридик шахснинг иштирокчилари таркибидан чиқаётганида номоддий активлар билан ҳисоб-китоб қилиш муносабати билан номоддий активлар чиқиб кетишидан зарар суммасига:

дебет 9430 «Бошқа операцион харажатлар» счёти;

кредит 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» счёти.

32. Номоддий активлар ташкилотлар балансидан инвентаризацияда камомад ёки йўқотишлар аниқланиши муносабати билан баланс қиймати бўйича чиқарилади.

33. Ташкилотларда номоддий активларни камомад ёки йўқотишлар аниқланиши муносабати билан балансдан чиқариш бухгалтерия ҳисобида «Инвентаризацияда аниқланган мол-мулк камомади ва ортиқчасининг бухгалтерия ҳисоби тартиби тўғрисидаги низом»га (рўйхат рақами 1334, 2004 йил 6 апрель) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 йил, 14-сон, 173-модда) мувофиқ акс эттирилади.